Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ഹിക്കാപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो हिक्काप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ഛര്ദിപ്രതിഷേധാനന്തരം തുല്യസങ്ഖ്യത്വാത് കതിപയനിദാനസാമ്യാച്ച ഹിക്കാപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാതും പ്രതിജാനീതേ,- അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
വിദാഹിഗുരുവിഷ്ടമ്ഭിരൂക്ഷാഭിഷ്യന്ദിഭോജനൈഃ | ശീതപാനാസനസ്ഥാനരജോധൂമാനിലാനലൈഃ ||൩|| വ്യായാമകര്മഭാരാധ്വവേഗാഘാതാപതര്പണൈഃ | ആമാദോഷാഭിഘാതസ്ത്രീക്ഷയദോഷപ്രപീഡനൈഃ ||൪|| വിഷമാശനാധ്യനശനൈസ്തഥാ സമശനൈരപി | ഹിക്കാ ശ്വാസശ്ച കാസശ്ച നൃണാം സമുപജായതേ ||൫||
विदाहिगुरुविष्टम्भिरूक्षाभिष्यन्दिभोजनैः | शीतपानासनस्थानरजोधूमानिलानलैः ||३|| व्यायामकर्मभाराध्ववेगाघातापतर्पणैः | आमादोषाभिघातस्त्रीक्षयदोषप्रपीडनैः ||४|| विषमाशनाध्यनशनैस्तथा समशनैरपि | हिक्का श्वासश्च कासश्च नृणां समुपजायते ||५||
🔊 Audio coming soon
ഹിക്കായാ നിദാനമാഹ- വിദാഹിഗുരുവിഷ്ടമ്ഭീത്യാദി| വിദാഹ്യാദിഭിര്ഹിക്കാദയസ്ത്രയോ ജായന്തേ ഇത്യന്വയഃ| വിദാഹീനി മരീചസര്ഷപമദ്യപ്രഭൃതീനി| ഗുരൂണി ഗുണതഃ പാകതശ്ച| വിഷ്ടമ്ഭീനി കരീരപ്രഭൃതീനി| രൂക്ഷാണി ചണകാദീനി| അഭിഷ്യന്ദീനി അഭിമുഖേന സ്യന്ദിതും ശീലം യേഷാം താനി, അഭിഷ്യന്ദനശീലാനി മത്സ്യമാഷഫാണിതാദീനി| ശീതശബ്ദഃ പാനാദിഭിസ്ത്രിഭിഃ സമ്ബധ്യതേ| രജോ ധൂലിഃ, സാ ച ധൂമവന്നാസാപ്രവേശാത് കാരണമ്| വ്യായാമകര്മ ധനുരാകര്ഷണാദിവ്യാപാരഃ| വേഗാഘാതോ വേഗധാരണമ്| അപതര്പണമ് അനശനാദി| പ്രപീഡനശബ്ദ ആമദോഷാദിഭിഃ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| അമദോഷഃ “ഊഷ്മണോऽല്പബലത്വേന ധാതുമാദ്യമപാചിതമ്| ദുഷ്ടമാമാശയഗതം രസമാമം പ്രചക്ഷതേ”- ഇത്യുക്തലക്ഷണഃ| കാസശ്ചോക്തോऽപി ഏകനിദാനപ്രതിപാദനാര്ഥം പുനരഭിഹിത ഇതി||൩-൫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
മുഹുര്മുഹുര്വായരുദേതി സസ്വനോ യകൃത്പ്ലിഹാന്ത്രാണി മുഖാദിവാക്ഷിപന് | സ ഘോഷവാനാശു ഹിനസ്ത്യസൂന് യതസ്തതസ്തു ഹിക്കേതി ഭിഷഗ്ഭിരുച്യതേ ||൬||
मुहुर्मुहुर्वायरुदेति सस्वनो यकृत्प्लिहान्त्राणि मुखादिवाक्षिपन् | स घोषवानाशु हिनस्त्यसून् यतस्ततस्तु हिक्केति भिषग्भिरुच्यते ||६||
🔊 Audio coming soon
ഹിക്കാനാം സ്വരൂപം നിരുക്തിം ചാഹ- മുഹുരിത്യാദി| വായുരത്ര സോദാനഃ പ്രാണ ഇത്യാഹുഃ| മുഹുര്മുഹുരുദേതി ഊര്ധ്വമേതി| സസ്വനഃ ശബ്ദവാന്| ഊര്ധ്വഗതിമേവ വിശിനഷ്ടി- യകൃദിത്യാദി| അത്ര പ്ലീഹ്നോ ഹ്രസ്വേകാരത്വം ഛന്ദോऽനുരോധാത്| മുഖാദിതി ല്യബ്ലോപേ പഞ്ചമീ, തേന യകൃത്പ്ലീഹാന്ത്രാണി മുഖമാനീയ നിഃക്ഷിപന് നിഃസാരയന്നിത്യര്ഥഃ| മുഖാദിവേത്യാദി മുഖശബ്ദേന പ്രാണോദകാന്നവാഹീനി സ്രോതാംസി ലഭ്യന്തേ| ഉക്തം ച,- ‘പ്രാണോദകാന്നവാഹീനി സ്രോതാംസി വികൃതോऽനിലഃ’ ഇതി| സ ഘോഷവാനിത്യാദിനാ ഹിക്കാനിരുക്തിഃ| യതഃ സ വായുഃ ഘോഷവാന് സന് ആശു ശീഘ്രമസൂന് പ്രാണാന് ഹിനസ്തി തതോ ബുധൈഃ ‘ഹിക്കാ’ ഇത്യുച്യതേ| സസ്വന ഇത്യനേന ഗതത്വാദ് ഘോഷവാനിത്യഭിധാനം നിരുക്തിപ്രദര്ശനാര്ഥമ്| ഹിക്കേതി നിരുക്തൌ പൃഷോദരാദിത്വാദ്രൂപസിദ്ധിഃ| ഹിഗ് ഇതി കൃത്വാ കായതി ശബ്ദായതേ ഇതി ‘ഹിക്കാ’ ഇതി ശാബ്ദികാഃ||൬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
അന്നജാം യമലാം ക്ഷുദ്രാം ഗമ്ഭീരാം മഹതീം തഥാ | വായുഃ കഫേനാനുഗതഃ പഞ്ച ഹിക്കാഃ കരോതി ഹി ||൭||
अन्नजां यमलां क्षुद्रां गम्भीरां महतीं तथा | वायुः कफेनानुगतः पञ्च हिक्काः करोति हि ||७||
🔊 Audio coming soon
താസാം ഭേദം സമ്പ്രാപ്തിം ചാഹ- അന്നജാമിത്യാദി| വായുഃ കഫേനാനുഗതഃ സന് അന്നജാദിഭേദേന പഞ്ച ഹിക്കാഃ കരോതി| യമലൈവ ചരകേ വ്യപേതേതി നാമ്നാ പഠ്യതേ, അന്നപാനേ വ്യപേതേ പരിണതേ ജായത ഇത്യതോ ഹേതോഃ| ‘കഫേനാനുഗതഃ പ്രാണഃ’ ഇതി വാ പാഠഃ| പ്രാണോऽത്ര വായുരിതി||൭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
മുഖം കഷായമരതിര്ഗൌരവം കണ്ഠവക്ഷസോഃ | പൂര്വരൂപാണി ഹിക്കാനാമാടോപോ ജഠരസ്യ ച ||൮||
मुखं कषायमरतिर्गौरवं कण्ठवक्षसोः | पूर्वरूपाणि हिक्कानामाटोपो जठरस्य च ||८||
🔊 Audio coming soon
ഹിക്കാനാം പൂര്വരൂപമാഹ- മുഖമിത്യാദി| മുഖം കഷായം വാതാത്, നതു കഫാന്മാധുര്യം, വ്യാധിപ്രഭാവാത്| അരതിഃ ന കുത്രചിദവസ്ഥിതിശ്ചേതസഃ| കേചിത് പൂര്വരൂപം ന പഠന്തി, കഫവാതോദ്ഭവസ്യ ഗൌരവാദേരനുമാനഗ്രാഹ്യത്വാത്||൮||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 10
ത്വരമാണസ്യ ചാഹാരം ഭുഞ്ജാനസ്യാഥവാ ഘനമ് | വായുരന്നൈരവസ്തീര്ണഃ കടുകൈരര്ദിതോ ഭൃശമ് ||൯|| ഹിക്കയത്യൂര്ധ്വഗോ ഭൂത്വാ താം വിദ്യാദന്നജാം ഭിഷക് |൧൦|
त्वरमाणस्य चाहारं भुञ्जानस्याथवा घनम् | वायुरन्नैरवस्तीर्णः कटुकैरर्दितो भृशम् ||९|| हिक्कयत्यूर्ध्वगो भूत्वा तां विद्यादन्नजां भिषक् |१०|
🔊 Audio coming soon
അന്നജാലക്ഷണമാഹ- ത്വരമാണസ്യേത്യാദി| അന്നജാദീനാം സാധ്യത്വേന പ്രാശസ്ത്യാത് പൂര്വമഭിധാനമ്| ആഹാരം ത്വരമാണസ്യ അഥവാ ധനം ഗുരുമന്നം ഭുഞ്ജാനസ്യ അന്നൈരവസ്തീര്ണ ആച്ഛാദിതോ വായുഃ തഥാ കടുകൈര്ഭൃശമര്ദിതോ വായുരൂര്ധ്വഗോ ഭൂത്വാ ഹിക്കയതി ഹിക്കാം കരോതി, ഭിഷക് താമ് അന്നജാം വിദ്യാത് ജാനീയാത്; യദ്യപ്യന്നജായാം വായുഃ കാരണം, തഥാऽപ്യന്നേന തത്പീഡനാത്തദ്വ്യപദേശഃ||൯||-
Adhikarana 7 (10) · Śloka 11
ചിരേണ യമലൈര്വേഗൈര്യാ ഹിക്കാ സമ്പ്രവര്തതേ ||൧൦|| കമ്പയന്തീ ശിരോഗ്രീവം യമലാം താം വിനിര്ദിശേത് |൧൧|
चिरेण यमलैर्वेगैर्या हिक्का सम्प्रवर्तते ||१०|| कम्पयन्ती शिरोग्रीवं यमलां तां विनिर्दिशेत् |११|
🔊 Audio coming soon
യമലാലക്ഷണമാഹ- ചിരേണേത്യാദി| യാ ഹിക്കാ ചിരേണ യമലൈര്വേഗൈഃ സമ്പ്രവര്തതേ സാ യമലാ, യമലൈര്വേഗൈര്യുഗപദ്വാരദ്വയം ഹിക്കതേ ഇത്യര്ഥഃ | കമ്പയന്തീ ശിരോഗ്രീവമിത്യുപലക്ഷണം; തേന ചരകോക്താഃ പ്രലാപവമിതൃഷ്ണാവൈചിത്ത്യജൃമ്ഭാവിപ്ലുതാക്ഷത്വമുഖശോഷാശ്ച ബോദ്ധവ്യാ ഇതി ഗയദാസഃ| ഇയമസാധ്യാऽപി ബലവതഃ സ്ഥിരധാത്വിന്ദ്രിയസ്യ സത്ത്വവതശ്ച സിദ്ധ്യതി||൧൦||-
Adhikarana 8 (11) · Śloka 12
വികൃഷ്ടകാലൈര്യാ വേഗൈര്മന്ദൈഃ സമഭിവര്തതേ ||൧൧|| ക്ഷുദ്രികാ നാമ സാ ഹിക്കാ ജത്രുമൂലാത് പ്രധാവിതാ |൧൨|
विकृष्टकालैर्या वेगैर्मन्दैः समभिवर्तते ||११|| क्षुद्रिका नाम सा हिक्का जत्रुमूलात् प्रधाविता |१२|
🔊 Audio coming soon
ക്ഷുദ്രാലക്ഷണമാഹ- വികൃഷ്ടകാലൈരിത്യാദി| വികൃഷ്ടകാലൈരിതി ചിരേണ വേഗൈര്ജായതേ| കിമ്ഭൂതാ? ജത്രുമൂലാത് പ്രധാവിതാ ആഗതാ, സാ ക്ഷുദ്രികാഖ്യാ| ജത്രുഃ കണ്ഠോരസോഃ സന്ധിരിതി ജേജ്ജടഃ; ജത്രു ഗ്രീവാമൂലം തദ്ഗ്രഹണേന ഹൃദയക്ലോമകണ്ഠാനാമപി ഗ്രഹണമിതി ഗയദാസഃ||൧൧||-
Adhikarana 9 (12-13) · Śloka 13
നാഭിപ്രവൃത്താ യാ ഹിക്കാ ഘോരാ ഗമ്ഭീരനാദിനീ ||൧൨|| ശുഷ്കൌഷ്ഠകണ്ഠജിഹ്വാസ്യശ്വാസപാര്ശ്വരുജാകരീ | അനേകോപദ്രവയുതാ ഗമ്ഭീരാ നാമ സാ സ്മൃതാ ||൧൩||
नाभिप्रवृत्ता या हिक्का घोरा गम्भीरनादिनी ||१२|| शुष्कौष्ठकण्ठजिह्वास्यश्वासपार्श्वरुजाकरी | अनेकोपद्रवयुता गम्भीरा नाम सा स्मृता ||१३||
🔊 Audio coming soon
ഗമ്ഭീരാലക്ഷണമാഹ- നാഭിപ്രവൃത്തേത്യാദി| യാ ഹിക്കാ നാഭിപ്രവൃത്താ നാഭിതഃ പ്രവൃത്തിര്യസ്യാഃ സാ, അത ഏവ അസ്യാ ഗമ്ഭീരാത്വം; ഘോരാ കഷ്ടസാധ്യാ| ശുഷ്കേത്യാദി ശുഷ്കശബ്ദ ഓഷ്ഠാദിഭിശ്ചതുര്ഭിഃ സമ്ബന്ധനീയഃ| തഥാ അനേകോപദ്രവവതീ അനേകോപദ്രവൈര്ജ്വരശ്വാസതൃഷ്ണാദിഭിര്യുക്താ, സാ ഗമ്ഭീരാ നാമ സ്മൃതാ; ഇയമസാധ്യാ||൧൨-൧൩||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
മര്മാണ്യാപീഡയന്തീവ സതതം യാ പ്രവര്തതേ | ദേഹമായമ്യ വേഗേന ഘോഷയത്യതിതൃഷ്യതഃ | മഹാഹിക്കേതി സാ ജ്ഞേയാ സര്വഗാത്രപ്രകമ്പിനീ ||൧൪||
मर्माण्यापीडयन्तीव सततं या प्रवर्तते | देहमायम्य वेगेन घोषयत्यतितृष्यतः | महाहिक्केति सा ज्ञेया सर्वगात्रप्रकम्पिनी ||१४||
🔊 Audio coming soon
മഹാഹിക്കാലക്ഷണമാഹ- മര്മാണീത്യാദി| മര്മാണി ബസ്തിഹൃദയശിരാംസി; അന്യേ നാഭിഹൃദയസ്തനമൂലാന്യാഹുഃ| ആയമ്യ വിസ്താര്യ, ‘ആയസ്യ’ ഇതി പാഠേ സ ഏവാര്ഥഃ| ഘോഷവതീ സശബ്ദാ| ഇയമപ്യസാധ്യാ||൧൪||
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
ആയമ്യതേ ഹിക്കാऽതോങ്ഗാനി യസ്യ ദൃഷ്ടിശ്ചോര്ധ്വം താമ്യതേ യസ്യ ഗാഢമ് | ക്ഷീണോऽന്നദ്വിട് കാസതേ യശ്ച ഹിക്കീ തൌ ദ്വാവന്ത്യൌ വര്ജയേദ്ധിക്കമാനൌ ||൧൫||
आयम्यते हिक्काऽतोङ्गानि यस्य दृष्टिश्चोर्ध्वं ताम्यते यस्य गाढम् | क्षीणोऽन्नद्विट् कासते यश्च हिक्की तौ द्वावन्त्यौ वर्जयेद्धिक्कमानौ ||१५||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം സാധ്യാനാമപി ഹിക്കാനാമവസ്ഥാവിശേഷേऽസാധ്യത്വമാഹ- ആയമ്യത ഇത്യാദി| യസ്യ പുംസോ ഹിക്കതോ ഹിക്കാം കുര്വതോ ദേഹ ആയമ്യതേ ദീര്ഘോക്രിയത ഇവ; തഥൈവ ദൃഷ്ടിശ്ചോര്ധ്വം ‘ഭവതി’ ഇതി ശേഷഃ, ദൃഷ്ടിശബ്ദേനാത്ര ദൃഷ്ട്യധിഷ്ഠാനം വിവക്ഷിതം, നതു ദര്ശനേന്ദ്രിയശക്തിഃ| ഗാഢമ് അതിശയേന, താമ്യതേ ആകുഞ്ചതേ ദേഹ ഇതി സമ്ബന്ധ ഇതി ജേജ്ജടഗയദാസൌ; ‘താമ്യതേ യശ്ച’ ഇതി പാഠാന്തരം, താമ്യതേ മുഹ്യതി ഹിക്കീ| ക്ഷീണസ്തഥാ അന്നദ്വിട് തഥാ ക്ഷൌതി ക്ഷുതം കരോതി| തൌ ദ്വാവിതി ആയമ്യത ഇത്യാദിനാ നിത്യമിത്യന്തേന ഏകാവസ്ഥോ ഹിക്കീ, ക്ഷീണ ഇത്യാദിനാ അതിമാത്രാന്തേനാപരഃ| സാധ്യാനാമപി മധ്യേ ഏവംവിധൌ വര്ജയേദിത്യര്ഥഃ; ഗമ്ഭീരാമഹത്യോഃ സ്വഭാവാദേവാസാധ്യത്വാത്തദ്യുക്തൌ ഹിക്കിനൌ, അന്ത്യൌ അന്തപഠിതൌ, അസാധ്യൌ| പാഠാന്തരാണി വ്യാഖ്യാവിശേഷാശ്ച വിസ്തരഭയാന്ന ലിഖിതാഃ||൧൫||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
പ്രാണായാമോദ്വേജനത്രാസനാനി സൂചീതോദൈഃ സമ്ഭ്രമശ്ചാത്ര ശസ്തഃ |൧൬|
प्राणायामोद्वेजनत्रासनानि सूचीतोदैः सम्भ्रमश्चात्र शस्तः |१६|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ഹിക്കാനാം ചികിത്സിതമാഹ- പ്രാണായാമോദ്വേജനേത്യാദി| അത്ര ഹിക്കാസു, പ്രാണായാമാദി ശസ്തമിതി സമ്ബന്ധഃ| പ്രാണായാമോ വായോര്നിരോധഃ| യദ്യപി രേചകപൂരകകുമ്ഭകഭേദാത് പ്രാണായാമസ്ത്രിവിധഃ, തഥാऽപ്യൂര്ധ്വഗതിനിരോധാത് കുമ്ഭക ഏവാത്ര| ത്രാസനമല്പസത്ത്വസ്യ ഭയോത്പാദകൈര്വാക്യൈഃ| ഉദ്വേജനം പരുഷവചനൈഃ| സൂചീതോദൈഃ സമ്ഭ്രമഃ സൂചീവ്യഥാഭിര്മനസ ആകുലീകരണമ്| ഏതച്ച പ്രായഃ ക്ഷുദ്രായാമന്നജായാം ച യോജനീയമ്|൧൬|-
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
യഷ്ട്യാഹ്വം വാ മാക്ഷികേണാവപീഡേ പിപ്പല്യോ വാ ശര്കരാചൂര്ണയുക്താഃ ||൧൬||
यष्ट्याह्वं वा माक्षिकेणावपीडे पिप्पल्यो वा शर्कराचूर्णयुक्ताः ||१६||
🔊 Audio coming soon
നസ്യമാഹ- യഷ്ട്യാഹ്വം വേത്യാദി| വാശബ്ദോऽത്ര ഭിന്നക്രമേ| യഷ്ട്യാഹ്വം യഷ്ടീമധു, മാക്ഷികേണ മധുനാ, അവപീഡേ ശസ്തം; പിപ്പല്യോ വാ ശര്കരാചൂര്ണയുക്താ അവപീഡേ ശസ്താ ഇതി യോജനീയമ്||൧൬||
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
സര്പിഃ കോഷ്ണം ക്ഷീരമിക്ഷോ രസോ വാ നാതിക്ഷീണേ ഛര്ദനം ശാന്തിഹേതോഃ |൧൭|
सर्पिः कोष्णं क्षीरमिक्षो रसो वा नातिक्षीणे छर्दनं शान्तिहेतोः |१७|
🔊 Audio coming soon
സര്പിരിത്യാദി| സര്പിഃപ്രഭൃതികം പാനം ഹിതമ്| ഛര്ദനം വമനമ്| ‘ശാന്തിഹേതോഃ’ ഇത്യത്രാന്യേ ‘സ്രംസനം ച’ ഇതി പഠിത്വാ വിരേചനം ചേതി വ്യാഖ്യാനയന്തി; തം ച നേച്ഛന്തി ശ്രീജേജ്ജടാചാര്യാഃ, സമതന്ത്രേഷ്വപി ഹിക്കാസു വിരേചനസ്യാനുക്തത്വാത്|൧൭|-
Adhikarana 15 (17) · Śloka 18
നാരീപയഃപിഷ്ടമശുക്ലചന്ദനം ഘൃതം സുഖോഷ്ണം ച സസൈന്ധവം തഥാ ||൧൭|| ചൂര്ണീകൃതം സൈന്ധവമമ്ഭസാऽഥവാ നിഹന്തി ഹിക്കാം ച ഹിതം ച നസ്യതഃ |൧൮|
नारीपयःपिष्टमशुक्लचन्दनं घृतं सुखोष्णं च ससैन्धवं तथा ||१७|| चूर्णीकृतं सैन्धवमम्भसाऽथवा निहन्ति हिक्कां च हितं च नस्यतः |१८|
🔊 Audio coming soon
നസ്യത്രയമാഹ- നാരീപയ ഇത്യാദി| നാരീപയഃപിഷ്ടമശുക്ലചന്ദനം രക്തചന്ദനം നസ്യതോ നസ്യാത് ഹിതമിത്യേകോ യോഗഃ| അശുക്ലചന്ദനം സുഖോഷ്ണം ഘൃതം ചേതി ദ്വിതീയഃ| സുഖോഷ്ണമ് ഈഷദുഷ്ണമ്| അഥവാऽമ്ഭസാ ചൂര്ണീകൃതം സൈന്ധവം ചേതി തൃതീയഃ| ഏതാനി ത്രീണി നസ്യാനി ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ യോജ്യാനി||൧൭||-
Adhikarana 16 (18) · Śloka 19
യുഞ്ജ്യാദ്ധൂമം ശാലനിര്യാസജാതം നൈപാലം വാ ഗോവിഷാണോദ്ഭവം വാ ||൧൮|| സര്പിഃസ്നിഗ്ധൈശ്ചര്മബാലൈഃ കൃതം വാ ഹിക്കാസ്ഥാനേ സ്വേദനം ചാപി കാര്യമ് |൧൯|
युञ्ज्याद्धूमं शालनिर्यासजातं नैपालं वा गोविषाणोद्भवं वा ||१८|| सर्पिःस्निग्धैश्चर्मबालैः कृतं वा हिक्कास्थाने स्वेदनं चापि कार्यम् |१९|
🔊 Audio coming soon
നസ്യാനന്തരം ലീനദോഷനിര്ഹരണാര്ഥം ധൂമാനാഹ- യുഞ്ജ്യാദിത്യാദി| ശാലനിര്യാസഃ സര്ജരസഃ| നൈപാലം മനഃശിലാജാതം ധൂമമ്| ഗോവിഷാണോദ്ഭവം ഗോശൃങ്ഗോദ്ഭവധൂമം, ചര്മബാലൈര്ഗോരേവ| സ്വേദനമാഹ- ഹിക്കേത്യാദി| ഹിക്കാസ്ഥാനേ കണ്ഠസ്തനാന്തരേ| കേചിച്ചര്മബാലൈഃ സ്വേദനമിച്ഛന്തി||൧൮||-
Adhikarana 17 (19-20) · Śloka 21
ക്ഷൌദ്രോപേതം ഗൈരികം കാഞ്ചനാഹ്വം ലിഹ്യാദ്ഭസ്മ ഗ്രാമ്യസത്ത്വാസ്ഥിജം വാ ||൧൯|| തദ്വച്ഛ്വാവിന്മേഷഗോശല്യ(ല്ല)കാനാം രോമാണ്യന്തര്ധൂമദഗ്ധാനി ചാത്ര | മധ്വാജ്യാക്തം ബര്ഹിപത്രപ്രസൂതമേവം ഭസ്മൌദുമ്ബരം തൈല്വകം വാ ||൨൦|| സ്വര്ജിക്ഷാരം ബീജപൂരാദ്രസേന ക്ഷൌദ്രോപേതം ഹന്തി ലീഢ്വാऽऽശു ഹിക്കാമ് |൨൧|
क्षौद्रोपेतं गैरिकं काञ्चनाह्वं लिह्याद्भस्म ग्राम्यसत्त्वास्थिजं वा ||१९|| तद्वच्छ्वाविन्मेषगोशल्य(ल्ल)कानां रोमाण्यन्तर्धूमदग्धानि चात्र | मध्वाज्याक्तं बर्हिपत्रप्रसूतमेवं भस्मौदुम्बरं तैल्वकं वा ||२०|| स्वर्जिक्षारं बीजपूराद्रसेन क्षौद्रोपेतं हन्ति लीढ्वाऽऽशु हिक्काम् |२१|
🔊 Audio coming soon
ലേഹാനാഹ- ക്ഷൌദ്രോപേതമിത്യാദി| കാഞ്ചനാഹ്വം ഗൈരികം സുവര്ണഗൈരികം ദാക്ഷിണാത്യപ്രസിദ്ധം ക്ഷൌദ്രോപേതം ലിഹ്യാദിത്യര്ഥഃ| ഗ്രാമ്യസത്ത്വാ ഗവാദയസ്തേഷാമസ്ഥിജം ഭസ്മ ക്ഷൌദ്രോപേതം ലിഹ്യാത്| തദ്വദിതി ക്ഷൌദ്രോപേതം ശ്വാവിധാദീനാം രോമജം ഭസ്മ ലിഹ്യാത്| ശ്വാവിത് സേഢികാ, തസ്യാഃ സൂചയ ഏവ ലോമാനി| അന്തര്ധൂമദഗ്ധാനീതി ഏതേഷാം രോമാണി ഘടമധ്യേ നിക്ഷിപ്യ മുഖം പിധായ ദഗ്ധാനീത്യര്ഥഃ| അത്ര ഹിക്കാസു| ‘അത്ര’ ഇത്യത്ര ‘ആര്ത’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി| കിമേതാവദേവ ലീഢ്വാ ഹിക്കാം ഹന്ത്യുതാന്യദപീത്യാഹ- മധ്വിത്യാദി| ബര്ഹിപത്രപ്രസൂതം മയൂരപിച്ഛചന്ദ്രികോത്പന്നം ഭസ്മ മധുഘൃതോപേതം, ഏവം പൂര്വോക്തഗുണമ്| മധുഘൃതേ അത്ര ന തുല്യഭാഗേ; ഉക്തം ച,- “ഭജതോ വിഷരൂപത്വം തുല്യാംശേ മധുസര്പിഷീ”- ഇതി| ഔദുമ്ബരം തൈല്വകം വാ ഭസ്മ ഏവം മയൂരപത്രവന്മധുഘൃതോപേതം ഹിക്കാഘ്നമ്| സ്വര്ജിക്ഷാരമിത്യാദി| യസ്മാത് ഹിക്കാ ശ്ലേഷ്മാവരുദ്ധമാര്ഗവാതജാ തസ്മാന്മാര്ഗവിശുദ്ധ്യര്ഥമേതേ ലേഹാ ദേയാഃ||൧൯-൨൦||-
Adhikarana 18 (21) · Śloka 21
സര്പിഃസ്നിഗ്ധാ ഘ്നന്തി ഹിക്കാം യവാഗ്വഃ കോഷ്ണഗ്രാസാഃ പായസോ വാ സുഖോഷ്ണഃ ||൨൧||
सर्पिःस्निग्धा घ्नन्ति हिक्कां यवाग्वः कोष्णग्रासाः पायसो वा सुखोष्णः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമാഹാരാശ്രിതം ഹിക്കാനാമൌഷധാമാഹ - സര്പിരിത്യാദി| കോഷ്ണഗ്രാസാഃ സുഖോഷ്ണകവലാഃ| പായസമാഹ- പായസോ വാ സുഖോഷ്ണ ഇതി ഹന്തീത്യനുവര്തതേ||൨൧||
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ശുണ്ഠീതോയേ സാധിതം ക്ഷീരമാജം തദ്വത് പീതം ശര്കരാസംയുതം വാ | ആതൃപ്തേര്വാ സേവ്യമാനം നിഹന്യാദ് ഘ്രാതം ഹിക്കാമാശു മൂത്രം ത്വജാവ്യോഃ ||൨൨||
शुण्ठीतोये साधितं क्षीरमाजं तद्वत् पीतं शर्करासंयुतं वा | आतृप्तेर्वा सेव्यमानं निहन्याद् घ्रातं हिक्कामाशु मूत्रं त्वजाव्योः ||२२||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരമാഹ- ശുണ്ഠീതോയേ സാധിതമിത്യാദി| ശുണ്ഠീതോയേ ക്ഷീരാച്ചതുര്ഗുണേ സാധിതമജാദുഗ്ധം പീതം തദ്വത് ഹിക്കാഹരം ഭവതി; ശര്കരാസംയുതം വാ സാധിതം ദുഗ്ധമാതൃപ്തേഃ സേവ്യമാനം ഹിക്കാം നിഹന്യാദിത്യര്ഥഃ||൨൨||
Adhikarana 20 (23) · Śloka 23
സപൂതികീടം ലശുനോഗ്രഗന്ധാഹിങ്ഗ്വബ്ജമാചൂര്ണ്യ സുഭാവിതം തത് |൨൩|
सपूतिकीटं लशुनोग्रगन्धाहिङ्ग्वब्जमाचूर्ण्य सुभावितं तत् |२३|
🔊 Audio coming soon
ഘ്രേയപ്രസങ്ഗേന ഘ്രേയയോഗമാഹ- സപൂതികീടമിത്യാദി| ലശുനാദികമബ്ജാന്തമാചൂര്ണ്യ തച്ചൂര്ണ സപൂതികീടം പൂതികീടചൂര്ണസഹിതം, പൂതികീടോ ‘ഭോന്ദുലികാ’ ഇതി ലോകേ, സുഭാവിതമജാവ്യോരേവ മൂത്രേണ ബഹൂന് വാരാന് ഭാവിതം, ഘ്രാതം ഹിക്കാം നിഹന്യാദിത്യര്ഥഃ|൨൩|-
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
ക്ഷൌദ്രം സിതാം വാരണകേശരം ച പിബേദ്രസേനേക്ഷുമധൂകജേന ||൨൩||
क्षौद्रं सितां वारणकेशरं च पिबेद्रसेनेक्षुमधूकजेन ||२३||
🔊 Audio coming soon
ഹിക്കാഘ്നം പാനമാഹ- ക്ഷൌദ്രമിത്യാദി| വാരണകേശരം നാഗകേശരം, ക്ഷൌദ്രാദികമിക്ഷുമധൂകജേന രസേന പിബേദിതി സമ്ബന്ധഃ; അത്ര മധുനോ ദ്രവത്വാച്ചൂര്ണാഭാവഃ, തേന മധുനഃ പ്രക്ഷേപഃ| മധുമാത്രാ തു “ഷോഡശാഷ്ടചതുര്ഭാഗം വാതപിത്തകഫാര്തിഷു| ക്ഷൌദ്രം കഷായേ ദാതവ്യം വിപരീതാ തു ശര്കരാ” ഇതി ഇക്ഷുരസമധൂകസ്വരസൌ തു ലേഹാച്ചതുര്ഗുണൌ| ഉക്തം ച- “കര്ഷശ്ചൂര്ണസ്യ കല്കസ്യ ഗുടികാനാം തു സര്വശഃ| ദ്രവശുക്ത്യാऽവലേഢവ്യഃ പാതവ്യശ്ച ചതുര്ഗുണേ”||൨൩||
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
പിബേത് പലം വാ ലവണോത്തമസ്യ ദ്വാഭ്യാം പലാഭ്യാം ഹവിഷഃ സമഗ്രമ് |൨൪|
पिबेत् पलं वा लवणोत्तमस्य द्वाभ्यां पलाभ्यां हविषः समग्रम् |२४|
🔊 Audio coming soon
യോഗാന്തരമാഹ- പിബേത് പലമിത്യാദി| ലവണോത്തമസ്യ സൈന്ധവസ്യ| സമഗ്രമിതി ഇയമുത്തമമാത്രേതി ബോധാര്ഥം, തേന ഹീനബലാദികമവേക്ഷ്യ ഹീനമാത്രമപി പിബേദിത്യര്ഥഃ|൨൪|-
Adhikarana 23 (24-25) · Śloka 25
ഹരീതകീം കോഷ്ണജലാനുപാനാം പിബേദ്ഘൃതം ക്ഷാരമധൂപപന്നമ് ||൨൪|| രസം കപിത്ഥാന്മധുപിപ്പലീഭ്യാം ശുക്തിപ്രമാണം പ്രപിബേത് സുഖായ ||൨൫||
हरीतकीं कोष्णजलानुपानां पिबेद्घृतं क्षारमधूपपन्नम् ||२४|| रसं कपित्थान्मधुपिप्पलीभ्यां शुक्तिप्रमाणं प्रपिबेत् सुखाय ||२५||
🔊 Audio coming soon
ഹരീതക്യാദിയോഗത്രയമാഹ- ഹരീതകീമിത്യാദി| ഘൃതം കോഷ്ണം കൃത്വാ ക്ഷീരമധുഭ്യാമുപപന്നം യുക്തം പിബേത്| ശുക്തിപ്രമാണമിതി അര്ധപല പ്രമാണമ്| പ്രസൃതപ്രമാണമിത്യര്ഥഃ| അര്ധപലമിതം മധു, പിപ്പലീപ്രമാണം കര്ഷമാത്രമ്| കപിത്ഥാദ്രസം സ്വരസം, സുഖായ ആരോഗ്യായ പിബേത്| ഹരീതകീമിത്യാദ്യേകോ യോഗഃ, പിബേദ്ഘൃതമിത്യാദിര്ദ്വിതീയഃ, രസം കപിത്ഥാദിത്യാദിസ്തൃതീയഃ||൨൪-൨൫||
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
കൃഷ്ണാം സിതാം ചാമലകം ച ലീഢം സശൃങ്ഗവേരം മധുനാऽഥവാऽപി | കോലാസ്ഥിമജ്ജാഞ്ജനലാജചൂര്ണം ഹിക്കാ നിഹന്യാന്മധുനാऽവലീഢമ് ||൨൬||
कृष्णां सितां चामलकं च लीढं सशृङ्गवेरं मधुनाऽथवाऽपि | कोलास्थिमज्जाञ्जनलाजचूर्णं हिक्का निहन्यान्मधुनाऽवलीढम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
കൃഷ്ണാദിയോഗമാഹ- കൃഷ്ണാം സിതാമിത്യാദി| അഥവേതി പൂര്വയോഗാപേക്ഷയാ പരയോഗാപേക്ഷയാ വാ| കൃഷ്ണാം പിപ്പലീം, സിതാം ശര്കരാം, ശൃങ്ഗവേരം ശുണ്ഠീം; കൃഷ്ണാം സിതാം ച മധുനാ ലിഹ്യാദിത്യേകോ യോഗഃ, സശൃങ്ഗവേരമാമലകം മധുനേതി ദ്വിതീയഃ| കാര്തികകുണ്ഡസ്തു കൃഷ്ണാ മിത്യാദികമേകമേവ യോഗമിച്ഛതി, വികല്പം തു പൂര്വയോഗാപേക്ഷയാ| കോലമജ്ജാദിയോഗമാഹ- കോലാസ്ഥിമജ്ജേത്യാദി| കോലാസ്ഥിമജ്ജാ ബദരാസ്ഥിജാതം ബീജം, അഞ്ജനം സൌവീരാഞ്ജനം, ലാജാഃ പുഷ്പിതം ധാന്യമ്| മധു ചൂര്ണാദ്ദ്വിഗുണിതം പാതവ്യമ്||൨൬||
Adhikarana 25 (27-28) · Śloka 28
പാടലായാഃ ഫലം പുഷ്പം ഗൈരികം കടുരോഹിണീ | ഖര്ജൂരമധ്യം മാഗധ്യഃ കാശീശം ദധിനാമ ച ||൨൭|| ചത്വാര ഏതേ യോഗാഃ സ്യുഃ പ്രതിപാദപ്രദര്ശിതാഃ | മധുദ്വിതീയാഃ കര്തവ്യാസ്തേ ഹിക്കാസു വിജാനതാ ||൨൮||
पाटलायाः फलं पुष्पं गैरिकं कटुरोहिणी | खर्जूरमध्यं मागध्यः काशीशं दधिनाम च ||२७|| चत्वार एते योगाः स्युः प्रतिपादप्रदर्शिताः | मधुद्वितीयाः कर्तव्यास्ते हिक्कासु विजानता ||२८||
🔊 Audio coming soon
പാടലാദികയോഗചതുഷ്ടയമാഹ- പാടലായാഃ ഫലം പുഷ്പമിത്യാദി| ഏതേ ചത്വാരോ യോഗാഃ പ്രതിപാദം പാദികാ യോഗാഃ, പ്രദര്ശിതാ ഉക്താഃ| പാടല്യാഃ സഫലം പുഷ്പം ക്ഷൌദ്രേണേത്യേകോ യോഗഃ| ഗൈരികം സ്വര്ണഗൈരികം, കടുരോഹിണീ തിക്താ, ക്ഷൌദ്രേണേതി ദ്വിതീയോ യോഗഃ| ഖര്ജൂരമധ്യം മാഗധ്യോ മധുയുക്താ ഇതി തൃതീയോ യോഗഃ; ഖര്ജൂരമധ്യം ഖര്ജൂരമസ്തകമജ്ജാ, അന്യേ ഖര്ജൂരാസ്ഥീന്യാഹുഃ| കാശീശം സ്വനാമഖ്യാതം ദധിനാമ കപിത്ഥം, മധുനേതി ചതുര്ഥോ യോഗഃ; ‘കാശീശം ദധി നാ സഹ’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി; കാശീശം ദധി ച നാ പുരുഷഃ ലിഹ്യാദിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൨൭-൨൮||
Adhikarana 26 (29) · Śloka 29
കപോതപാരാവതലാവശ(ല്ല)കശ്വദംഷ്ട്രഗോധാവൃഷദംശജാന് രസാന് | പിബേത് ഫലാമ്ലാനഹിമാന് സസൈന്ധവാന് സ്നിഗ്ധാംസ്തഥൈവര്ഷ്യമൃഗദ്വിജോദ്ഭവാന് ||൨൯||
कपोतपारावतलावश(ल्ल)कश्वदंष्ट्रगोधावृषदंशजान् रसान् | पिबेत् फलाम्लानहिमान् ससैन्धवान् स्निग्धांस्तथैवर्ष्यमृगद्विजोद्भवान् ||२९||
🔊 Audio coming soon
രസാനാഹ- കപോതപാരാവതലാവേത്യാദി| കപോതാദിപക്ഷിണാം രസാന് മാംസരസാന്, ഫലാമ്ലാന് ദാഡിമാദിസംസ്കൃതാന് , അഹിമാന് ഉഷ്ണാന്, സൈന്ധവയുക്താന് സ്നിഗ്ധാന് ഘൃതാഢ്യാന് പിബേത്| വൃഷദംശോ വനമാര്ജാരഃ, ഗോധാ പഞ്ചനഖാ| തഥൈവ ഋഷ്യാദിജാന് രസാന് പിബേത്| മൃഗദ്വിജാ ജങ്ഘാലവിഷ്കിരാഃ| ഋഷ്യലാവകയോഃ പൃഥഗുപാദാനം വിശേഷേണ തയോര്ഹിക്കാഹരത്വപ്രതിപാദനാര്ഥമ്||൨൯||
Adhikarana 27 (30) · Śloka 30
വിരേചനം പഥ്യതമം സസൈന്ധവം ഘൃതം സുഖോഷ്ണം ച സിതോപലായുതമ് | സദാഗതാവൂര്ധ്വഗതേऽനുവാസനം വദന്തി കേചിച്ച ഹിതായ ഹിക്കിനാമ് ||൩൦||
विरेचनं पथ्यतमं ससैन्धवं घृतं सुखोष्णं च सितोपलायुतम् | सदागतावूर्ध्वगतेऽनुवासनं वदन्ति केचिच्च हिताय हिक्किनाम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
വിസ്തരോക്താം ചികിത്സാം സങ്ക്ഷേപേണാഹ- വിരേചനം പഥ്യതമമിത്യാദി| വിരേചനം വായോരനുലോമാര്ഥം ബലവത ആതുരസ്യ യോജ്യമ്| സദാഗതൌ വായൌ| പരമതമപ്യനുമതമനിഷേധാത്| യദ്യപി ഹിക്കാസു ബസ്തിര്നിഷിദ്ധഃ, തഥാऽപ്യൂര്ധ്വഗതേ വായൌ പ്രയുജ്യതേ, അവസ്ഥാവശാത്| യദ്യപ്യേതേ യോഗാഃ സാമാന്യേനോക്താഃ, തഥാऽപി ദോഷോച്ഛ്രായമവേക്ഷ്യ യഥാവസ്ഥം പ്രയോജ്യാഃ||൩൦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 50
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കായചികിത്സാതന്ത്രേ ഹിക്കാപ്രതിഷേധോ നാമ (ദ്വാദശോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) പഞ്ചാശത്തമോऽധ്യായഃ ||൫൦||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे हिक्काप्रतिषेधो नाम (द्वादशोऽध्यायः, आदितः) पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५०||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രേ ഹിക്കാപ്രതിഷേധോ നാമ പഞ്ചാശത്തമോऽധ്യായഃ||൫൦||