Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಹೃದ್ರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो हृद्रोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಗುಲ್ಮಪ್ರತಿಷೇಧಾನನ್ತರಂ ಸ್ಥಾನಸಾಮೀಪ್ಯಾನ್ನಾಮಸಙ್ಕೀರ್ತನಾದ್ವಾ ಹೃದ್ರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯತ ಆಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ವೇಗಾಘಾತೋಷ್ಣರೂಕ್ಷಾನ್ನೈರತಿಮಾತ್ರೋಪಸೇವಿತೈಃ | ವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಾಜೀರ್ಣೈರಸಾತ್ಮ್ಯೈಶ್ಚಾಪಿ(ತಿ) ಭೋಜನೈಃ ||೩|| ದೂಷಯಿತ್ವಾ ರಸಂ ದೋಷಾ ವಿಗುಣಾ ಹೃದಯಂ ಗತಾಃ | ಕುರ್ವನ್ತಿ ಹೃದಯೇ ಬಾಧಾಂ ಹೃದ್ರೋಗಂ ತಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ||೪||
वेगाघातोष्णरूक्षान्नैरतिमात्रोपसेवितैः | विरुद्धाध्यशनाजीर्णैरसात्म्यैश्चापि(ति) भोजनैः ||३|| दूषयित्वा रसं दोषा विगुणा हृदयं गताः | कुर्वन्ति हृदये बाधां हृद्रोगं तं प्रचक्षते ||४||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾನನ್ತರಂ ಪೂರ್ವವದ್ಧೃದ್ರೋಗಸ್ಯ ಹೇತುಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೀ ಆಹ- ವೇಗೇತ್ಯಾದಿ| ಏತೈರ್ವೇಗಾಘಾತಾದಿಹೇತುಭಿರ್ವಿಗುಣಾಃ ಕುಪಿತಾ ದೋಷಾ ಹೃದಯಂ ಗತ್ವಾ ರಸಂ ದೂಷಯಿತ್ವಾ ಹೃದಯೇ ಬಾಧಾಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ, ತಂ ಹೃದ್ರೋಗಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ಆಚಾರ್ಯಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ವೇಗಾಘಾತ ಇತ್ಯತ್ರ ಆಘಾತಶಬ್ದೋ ದ್ವಿರಾವರ್ತಯಿತವ್ಯಃ, ತೇನ ವೇಗಾಘಾತ ಆಘಾತಶ್ಚ; ತತ್ರ ವೇಗಾಘಾತೋ ವೇಗಾವರೋಧಃ, ಆಘಾತೋ ಲಗುಡಾದಿಪ್ರಹಾರಃ| ವಿರುದ್ಧಂ ಹಿತಾಹಿತೀಯೋಕ್ತಮ್, ಅಧ್ಯಶನಂ ಸಾಜೀರ್ಣಭೋಜನಮ್, ಅಜೀರ್ಣಮ್ ಆಮವಿದಗ್ಧಾದಿಕಮ್| ಬಾಧಾಗ್ರಹಣಂ ಬಾಧಾವೈಚಿತ್ರ್ಯಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮ್| ವೇಗಾಘಾತಾದಿರಸಾತ್ಮ್ಯಭೋಜನಾನ್ತೋ ಹೇತುಃ, ದೂಷಯಿತ್ವೇತ್ಯಾದಿಕಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ| ಹೃದ್ರೋಗೇ ಪೂರ್ವರೂಪಾನಭಿಧಾನಮವ್ಯಕ್ತಲಕ್ಷಣಾನಾಮೇವ ಪೂರ್ವರೂಪತ್ವೇನಾಭಿಮತತ್ವಾತ್; ಅನ್ಯೇ ಜಾತಿಮಾತ್ರಪರಿಚ್ಛೇದಾತ್ ಪೂರ್ವರೂಪಾವಗಮಃ||೩-೪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ಚತುರ್ವಿಧಃ ಸ ದೋಷೈಃ ಸ್ಯಾತ್ ಕೃಮಿಭಿಶ್ಚ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ | ಲಕ್ಷಣಂ ತಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮನನ್ತರಮ್ ||೫||
चतुर्विधः स दोषैः स्यात् कृमिभिश्च पृथक् पृथक् | लक्षणं तस्य वक्ष्यामि चिकित्सितमनन्तरम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ- ಚತುರ್ವಿಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ ಹೃದ್ರೋಗಃ| ದೋಷೈಃ ಏಕೈಕೈಃ ಸನ್ನಿಪತಿತೈಶ್ಚ, ಕೃಮಿಭಿರಿತಿ ಕೃಮಿಭಿಃ ಸಹೇತ್ಯರ್ಥಃ| ನನು, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಪಞ್ಚ ಹೃದ್ರೋಗಾಃ ಪಠಿತಾಃ, ತತ್ ಕಥಮತ್ರ ಚತ್ವಾರಃ? ಸತ್ಯಂ, ತ್ರಿದೋಷಹೃದ್ರೋಗೋತ್ತರಾವಸ್ಥೈವ ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗಃ, ತೇನ ನ ಪಞ್ಚ ಹೃದ್ರೋಗಾಃ| ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗಿತ್ಯಾದಿ| ಅನನ್ತರಂ ಲಕ್ಷಣಾನನ್ತರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ಆಯಮ್ಯತೇ ಮಾರುತಜೇ ಹೃದಯಂ ತುದ್ಯತೇ ತಥಾ | ನಿರ್ಮಥ್ಯತೇ ದೀರ್ಯತೇ ಚ ಸ್ಫೋಟ್ಯತೇ ಪಾಟ್ಯತೇಽಪಿ ಚ ||೬||
आयम्यते मारुतजे हृदयं तुद्यते तथा | निर्मथ्यते दीर्यते च स्फोट्यते पाट्यतेऽपि च ||६||
🔊 Audio coming soon
ವಾತಿಕಹೃದ್ರೋಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಆಯಮ್ಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆಯಮ್ಯತೇ ದೀರ್ಘೀಕ್ರಿಯತ ಇವ, ಮಾರುತಜೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ, ತುದ್ಯತೇ ಪ್ರತೋದೇನ ವ್ಯಥ್ಯತ ಇವ, ನಿರ್ಮಥ್ಯತೇ ವಿಲೋಡ್ಯತ ಇವ, ದೀರ್ಯತೇ ಆರಯೇವ, ಪಾಟ್ಯತೇ ದ್ವಿಧಾ ಕ್ರಿಯತ ಇವ||೬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ತೃಷ್ಣೋಷಾದಾಹಚೋಷಾಃ ಸ್ಯುಃ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಹೃದಯಕ್ಲಮಃ | ಧೂಮಾಯನಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚ ಸ್ವೇದಃ ಶೋಷೋ ಮುಖಸ್ಯ ಚ ||೭||
तृष्णोषादाहचोषाः स्युः पैत्तिके हृदयक्लमः | धूमायनं मूर्च्छा च स्वेदः शोषो मुखस्य च ||७||
🔊 Audio coming soon
ಪೈತ್ತಿಕಹೃದ್ರೋಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತೃಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಊಷಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕೋ ದಾಹಃ| ಚೋಷಃ ಚೂಷ್ಯತ ಇವ ವೇದನಾವಿಶೇಷಃ| ಪೈತ್ತಿಕೇ ಪಿತ್ತಜೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ| ಧೂಮಾಯನಂ ಧೂಮೋದ್ವಮನಮಿವ||೭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ಗೌರವಂ ಕಫಸಂಸ್ರಾವೋಽರುಚಿಃ ಸ್ತಮ್ಭೋಽಗ್ನಿಮಾರ್ದವಮ್ | ಮಾಧುರ್ಯಮಪಿ ಚಾಽಽಸ್ಯಸ್ಯ ಬಲಾಸಾವತತೇ ಹೃದಿ ||೮||
गौरवं कफसंस्रावोऽरुचिः स्तम्भोऽग्निमार्दवम् | माधुर्यमपि चाऽऽस्यस्य बलासावतते हृदि ||८||
🔊 Audio coming soon
ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಹೃದ್ರೋಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಗೌರವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ತಮ್ಭೋ ಜಡಿಮಾ| ಬಲಾಸಾವತತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಚ್ಛನ್ನೇ||೮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ಉತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಷ್ಠೀವನಂ ತೋದಃ ಶೂಲೋ ಹೃಲ್ಲಾಸಕಸ್ತಮಃ | ಅರುಚಿಃ ಶ್ಯಾವನೇತ್ರತ್ವಂ ಶೋಷಶ್ಚ ಕೃಮಿಜೇ ಭವೇತ್ ||೯||
उत्क्लेशः ष्ठीवनं तोदः शूलो हृल्लासकस्तमः | अरुचिः श्यावनेत्रत्वं शोषश्च कृमिजे भवेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
ತ್ರಿದೋಷಜಹೃದ್ರೋಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಉತ್ಕ್ಲೇಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ಷ್ಠೀವನಂ ಥೂತ್ಕರಣಮ್| ಹೃಲ್ಲಾಸೋ ಲಾಲಾಸ್ರುತಿಃ| ತಮಃ ಅನ್ಧಕಾರದರ್ಶನಂ ಶ್ವಾಸೋ ವಾ| ತಮ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೇ ಭವೇತ್’ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ| ತತ್ರ ತೋದಶೂಲೌ ವಾತೇನ, ಉತ್ಕ್ಲೇಶಹೃಲ್ಲಾಸಷ್ಠೀವನಾನಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ, ತಮಃ ಪಿತ್ತೇನೇತಿ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಅರುಚಿಃ ಶ್ಯಾವನೇತ್ರತ್ವಂ ಶೋಷಶ್ಚ ಕೃಮಿಜೇ ಭವೇತ್’ ಇತ್ಯನ್ತಂ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಹೃದ್ರೋಗಲಕ್ಷಣಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ತ್ರಿದೋಷಜಹೃದ್ರೋಗಸ್ಯೈವಾಪಚಾರಾತ್ ಕ್ರಿಮೀನ್ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಅರುಚಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಕೃಮಿಜೇ ಇತಿ ತ್ರಿದೋಷಜಹೃದ್ರೋಗ ಏವಾಪಚಾರೇಣೋತ್ತರಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಕೃಮಿನಿಪಾತಾತ್ ಕೃಮಿಜ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಮ್- “ತ್ರಿದೋಷಜೇ ತು ಹೃದ್ರೋಗೇ ಯೋ ದುರಾತ್ಮಾ ನಿಷೇವತೇ| ತಿಲಕ್ಷೀರಗುಡಾದೀನಿ ಗ್ರನ್ಥಿಸ್ತಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ|| ಮರ್ಮೈಕದೇಶೇ ಸಙ್ಕ್ಲೇದಂ ರಸಶ್ಚಾಪ್ಯುಪಗಚ್ಛತಿ| ಸಙ್ಕ್ಲೇದಾತ್ ಕೃಮಯಶ್ಚಾಸ್ಯ ಭವನ್ತ್ಯುಪಹತಾತ್ಮನಃ”- ಇತಿ, ಅತೋ ನ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಿರೇಕಃ| ಕೇಚಿತ್ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೋ ಹೃದ್ರೋಗೋ ವ್ಯಾಧಿಸ್ವಭಾವಾನ್ನ ಭವತ್ಯೇವೇತ್ಯಾಹುಃ; ತನ್ನ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರೇ ತ್ರಿದೋಷಜದರ್ಶನಾತ್||೯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ಭ್ರಮಕ್ಲಮೌ ಸಾದಶೋಷೌ ಜ್ಞೇಯಾಸ್ತೇಷಾಮುಪದ್ರವಾಃ |೧೦|
भ्रमक्लमौ सादशोषौ ज्ञेयास्तेषामुपद्रवाः |१०|
🔊 Audio coming soon
ವಾತಾದಿಜಾನಾಂ ಕೃಮಿಹೀನಾನಾಂ ಹೃದ್ರೋಗಿಣಾಮುಪದ್ರವಾನಾಹ- ಭ್ರಮೇತ್ಯಾದಿ| ಭ್ರಮಃ ಚಕ್ರಾರೂಢಸ್ಯೇವ ಭ್ರಮಣಂ, ಕ್ಲಮಃ ಅನಾಯಾಸಃ ಶ್ರಮಃ| ಸಾದಃ ಅಙ್ಗಸಾದಃ| ಶೋಷೋ ಮುಖಸ್ಯ ಧಾತೂನಾಂ ಚ| ಯದ್ಯಪಿ ಭ್ರಮಾದಯೋ ವಾತಪಿತ್ತಾತ್ಮಕಾಸ್ತಥಾಽಪಿ ವ್ಯಾಧಿಸ್ವಭಾವಾಚ್ಛ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇಽಪಿ ಭವನ್ತಿ|೧೦|-
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ಕೃಮಿಜೇ ಕೃಮಿಜಾತೀನಾಂ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಾಣಾಂ ಚ ಯೇ ಮತಾಃ ||೧೦||
कृमिजे कृमिजातीनां श्लैष्मिकाणां च ये मताः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ಕೃಮಿಜಸ್ಯೋಪದ್ರವಾನಾಹ- ಕೃಮಿಜೇ ಕೃಮಿಜಾತೀನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಾಣಾಮಿತಿ ಕೃಮಿಜಾತೀನಾಮಿತ್ಯಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮ್| ತೇನ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಾಣಾಂ ಕೃಮಿಜಾತೀನಾಂ ಯ ಏವ ಉಪದ್ರವಾಸ್ತ ಏವ ಕೃಮಿಜೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ ಮತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೦||
Adhikarana 10 (11-13) · Śloka 13
ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟೇ ಹೃದಯೇ ವಾಮಯೇತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾತುರಮ್ | ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಕ್ವಾಥೇನ ಸಸ್ನೇಹಲವಣೇನ ತು ||೧೧|| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೇಲಾವಚಾಹಿಙ್ಗುಯವಭಸ್ಮಾನಿ ಸೈನ್ಧವಮ್ | ಸೌವರ್ಚಲಮಥೋ ಶುಣ್ಠೀಮಜಮೋದಾಂ ಚ ಚೂರ್ಣಿತಮ್ ||೧೨|| ಫಲಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಕೌಲತ್ಥದಧಿಮದ್ಯಾಸವಾದಿಭಿಃ | ಪಾಯಯೇತ ವಿಶುದ್ಧಂ ಚ ಸ್ನೇಹೇನಾನ್ಯತಮೇನ ವಾ ||೧೩||
वातोपसृष्टे हृदये वामयेत् स्निग्धमातुरम् | द्विपञ्चमूलक्वाथेन सस्नेहलवणेन तु ||११|| पिप्पल्येलावचाहिङ्गुयवभस्मानि सैन्धवम् | सौवर्चलमथो शुण्ठीमजमोदां च चूर्णितम् ||१२|| फलधान्याम्लकौलत्थदधिमद्यासवादिभिः | पाययेत विशुद्धं च स्नेहेनान्यतमेन वा ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ವಾತಹೃದ್ರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟೇ ಹೃದಯೇ ವಾತಹೃದ್ರೋಗೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದ್ಯಪಿ ವಾತೇ ವಮನಂ ನ ಶಸ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ವಾತಸ್ಯ ಕಫಸ್ಥಾನಗಣತ್ವಾದತ್ರ ವಮನಂ ಶಸ್ತಮೇವ, ತಥಾ ಪಿತ್ತಜೇಽಪಿ| ವಮನಾನನ್ತರಂ ಯತ್ ಕಾರ್ಯಂ ತದಾಹ- ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿ| ಯವಭಸ್ಮ ಯವಕ್ಷಾರಃ| ಫಲಾನಿ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದಿಫಲಾನಿ, ತೇಷಾಂ ರಸೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ| ಮದ್ಯಾಸವೌ ಮದ್ಯವರ್ಗೋಕ್ತೌ| ಸ್ನೇಹೇನಾನ್ಯತಮೇನ ವಾ ಚತುಃಸ್ನೇಹಮಧ್ಯೇ ಏಕೇನ ಸ್ನೇಹೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೧-೧೩||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ಭೋಜಯೇಜ್ಜೀರ್ಣಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ಜಾಙ್ಗಲೈಃ ಸಘೃತೈ ರಸೈಃ | ವಾತಘ್ನಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಚ ದದ್ಯಾದ್ಬಸ್ತಿಂ ಪ್ರಮಾಣತಃ ||೧೪||
भोजयेज्जीर्णशाल्यन्नं जाङ्गलैः सघृतै रसैः | वातघ्नसिद्धं तैलं च दद्याद्बस्तिं प्रमाणतः ||१४||
🔊 Audio coming soon
ವಾತಹೃದ್ರೋಗೇ ಪಥ್ಯಮಾಹ- ಭೋಜಯೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಕಿಂ ವಾತಹೃದ್ರೋಗೇ ಏತದೇವ ಕಾರ್ಯಮುತಾನ್ಯದಪೀತ್ಯಾಹ- ವಾತಘ್ನಸಿದ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಾತಘ್ನಸಿದ್ಧಂ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿಪಕ್ವಮ್| ಪ್ರಮಾಣತಃ ಯಥಾಪ್ರಮಾಣಮ್||೧೪||
Adhikarana 12 (15) · Śloka 16
ಶ್ರೀಪರ್ಣೀಮಧುಕಕ್ಷೌದ್ರಸಿತೋತ್ಪಲಜಲೈರ್ವಮೇತ್ | ಪಿತ್ತೋಪಸೃಷ್ಟೇ ಹೃದಯೇ ಸೇವೇತ ಮಧುರೈಃ ಶೃತಮ್ ||೧೫|| ಘೃತಂ ಕಷಾಯಾಂಶ್ಚೋದ್ದಿಷ್ಟಾನ್ ಪಿತ್ತಜ್ವರವಿನಾಶನಾನ್ |೧೬|
श्रीपर्णीमधुकक्षौद्रसितोत्पलजलैर्वमेत् | पित्तोपसृष्टे हृदये सेवेत मधुरैः शृतम् ||१५|| घृतं कषायांश्चोद्दिष्टान् पित्तज्वरविनाशनान् |१६|
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತಹೃದ್ರೋಗೇ ವಮನಮಾಹ- ಶ್ರೀಪರ್ಣೀತ್ಯಾದಿ| ಶ್ರೀಪರ್ಣೀ ಕಾಶ್ಮರೀ, ಮಧುಕಂ ಯಷ್ಟೀಮಧು, ಸಿತಾ ಶರ್ಕರಾ, ಉತ್ಪಲಂ ಕುಷ್ಠಮ್| ಅತ್ರ ಜಲಶಬ್ದೋ ನ ಕ್ವಾಥತ್ವೇನ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಃ, ಕ್ಷೌದ್ರಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇಽನುಪಯೋಗಾತ್| ಸೇವೇತ ಮಧುರೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಮಧುರೈಃ ಶೃತಂ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪಕ್ವಮ್| ಪಿತ್ತಜ್ವರವಿನಾಶನಾನ್ ಕಷಾಯಾನ್ ‘ಚನ್ದನೋಶೀರಶ್ರೀಪರ್ಣೀ’- ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾನ್||೧೫||-
Adhikarana 13 (16) · Śloka 17
ತೃಪ್ತಸ್ಯ ಚ ರಸೈರ್ಮುಖ್ಯೈರ್ಮಧುರೈಃ ಸಘೃತೈರ್ಭಿಷಕ್ ||೧೬|| ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ವಿತರೇದ್ಬಸ್ತೌ ತೈಲಂ ಮಧುಕಸಾಧಿತಮ್ |೧೭|
तृप्तस्य च रसैर्मुख्यैर्मधुरैः सघृतैर्भिषक् ||१६|| सक्षौद्रं वितरेद्बस्तौ तैलं मधुकसाधितम् |१७|
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತಹೃದ್ರೋಗೇ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಮಾಹ- ತೃಪ್ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ರಸೈರ್ಮುಖ್ಯೈಃ ಏಣಾದಿಮಾಂಸರಸೈಃ| ಮಧುರೈಃ ಅಮ್ಲಾದಿಸಂಸ್ಕೃತೈಃ| ಮಧುಕಸಾಧಿತಮೇಕೇನೈವ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕೇನ ಪಕ್ವಂ; ಅನ್ಯೇ ಜೀವನೀಯಸಾಧಿತಮಾಹುಃ||೧೬||-
Adhikarana 14 (17-19) · Śloka 19
ವಚಾನಿಮ್ಬಕಷಾಯಾಭ್ಯಾಂ ವಾನ್ತಂ ಹೃದಿ ಕಫಾತ್ಮಕೇ ||೧೭|| ಚೂರ್ಣಂ ತು ಪಾಯಯೇತೋಕ್ತಂ ವಾತಜೇ ಭೋಜಯೇಚ್ಚ ತಮ್ | ಫಲಾದಿಮಥ ಮುಸ್ತಾದಿಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ವಾ ಪಿಬೇನ್ನರಃ ||೧೮|| ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕಯುತಂ ಘೃತಂ ವಾಽಪಿ ವಿರೇಚನಮ್ | ಬಲಾತೈಲೈರ್ವಿದಧ್ಯಾಚ್ಚ ಬಸ್ತಿಂ ಬಸ್ತಿವಿಶಾರದಃ ||೧೯||
वचानिम्बकषायाभ्यां वान्तं हृदि कफात्मके ||१७|| चूर्णं तु पाययेतोक्तं वातजे भोजयेच्च तम् | फलादिमथ मुस्तादिं त्रिफलां वा पिबेन्नरः ||१८|| श्यामात्रिवृत्कल्कयुतं घृतं वाऽपि विरेचनम् | बलातैलैर्विदध्याच्च बस्तिं बस्तिविशारदः ||१९||
🔊 Audio coming soon
ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಹೃದ್ರೋಗೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ವಚೇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಹೃದ್ರೋಗೇ ವಚಾನಿಮ್ಬಕಷಾಯಾಭ್ಯಾಂ ವಾನ್ತಂ ವಾತಜೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ ಉಕ್ತಂ ‘ಚೂರ್ಣಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೇಲಾ’- ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಪಾಯಯೇದಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ನ ಕೇವಲಂ ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಪಾಯಯೇತ್ ಭೋಜಯೇಚ್ಚ ತಮಿತಿ ತಂ ವಾತಜೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ ಉಕ್ತಂ ಚೂರ್ಣಂ ಭೋಜಯೇಚ್ಚ ಭಕ್ತೇನ ಸಹ ಖಾದೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಫಲಾದಿಮಥ ಮುಸ್ತಾದಿಮಿತ್ಯಾದಿ|- ಫಲಾದಿಃ ಮದನಫಲಾದಿಃ ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನೀಯೋಕ್ತಃ| ಮುಸ್ತಾದಿಃ ದ್ರವ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯೋಕ್ತಃ| ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕಯುತಮಿತ್ಯಾದಿ|- ಶ್ಯಾಮಾ ವೃದ್ಧದಾರಕಃ| ಅತ್ರ ಪಿಬೇದಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಬಲಾತೈಲೈರಿತ್ಯಾದಿ| ವಾತಾದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಸರ್ವಮೇವಾನುಕ್ತಮಪಿ ತ್ರಿದೋಷಜೇ ಕಾರ್ಯಮ್||೧೭-೧೯||
Adhikarana 15 (20-22) · Śloka 22
ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗಿಣಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಭೋಜಯೇತ್ ಪಿಶಿತೌದನಮ್ | ದಧ್ನಾ ಚ ಪಲಲೋಪೇತಂ ತ್ರ್ಯಹಂ, ಪಶ್ಚಾದ್ವಿರೇಚಯೇತ್ ||೨೦|| ಸುಗನ್ಧಿಭಿಃ ಸಲವಣೈರ್ಯೋಗೈಃ ಸಾಜಾಜಿಶರ್ಕರೈಃ | ವಿಡಙ್ಗಗಾಢಂ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಪಾಯಯೇತಾಪ್ಯನನ್ತರಮ್ ||೨೧|| ಹೃದಯಸ್ಥಾಃ ಪತನ್ತ್ಯೇವಮಧಸ್ತಾತ್ ಕ್ರಿಮಯೋ ನೃಣಾಮ್ | ಯವಾನ್ನಂ ವಿತರೇಚ್ಚಾಸ್ಯ ಸವಿಡಙ್ಗಮತಃ ಪರಮ್ ||೨೨||
कृमिहृद्रोगिणं स्निग्धं भोजयेत् पिशितौदनम् | दध्ना च पललोपेतं त्र्यहं, पश्चाद्विरेचयेत् ||२०|| सुगन्धिभिः सलवणैर्योगैः साजाजिशर्करैः | विडङ्गगाढं धान्याम्लं पाययेताप्यनन्तरम् ||२१|| हृदयस्थाः पतन्त्येवमधस्तात् क्रिमयो नृणाम् | यवान्नं वितरेच्चास्य सविडङ्गमतः परम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗಿಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಿಶಿತೌದನಂ ಸಪಲಲಂ ದಧ್ನಾ ಸಹ ಕ್ರಿಮಿಹೃದ್ರೋಗಿಣಂ ತ್ರ್ಯಹಂ ಭೋಜಯೇತ್ ಕೃಮೀಣಾಮುತ್ಕ್ಲೇಶನಾರ್ಥಂ; ಪಿಶಿತಂ ಮಾಂಸಂ, ಪಲಲೋಪೇತಂ ಭೃಷ್ಟತಿಲಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಮ್| ಕ್ರಿಮ್ಯುತ್ಕ್ಲೇಶಾನನ್ತರಂ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಪಶ್ಚಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಸುಗನ್ಧಿಭಿರ್ಯೋಗೈಃ ವಿರೇಚನಕಲ್ಪೋಕ್ತೈಃ ‘ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುಕ್ತಂ’ ಇತ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಸಲವಣೈರ್ಯೋಗೈರಿತಿ ‘ಸಮಾಸ್ತ್ರಿವೃನ್ನಾಗರಕಾಭಯಾಃ ಸ್ಯುಃ’ ಇತ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಸಾಜಾಜಿಶರ್ಕರೈರಿತಿ ಸುಗನ್ಧಿಯೋಗಸಲವಣಯೋಗವಿಶೇಷಣಂ, ಸಾಜಾಜಿಕಾನಾಂ ವೈರೇಚನಿಕಾನಾಮನಿರ್ದೇಶಾತ್; ತೇನ, ಅಜಾಜಿಶರ್ಕರಾಸಹಿತೈಃ ಸುಗನ್ಧಿಭಿರ್ಯೋಗೈರಥವಾ ಸಲವಣೈರಪ್ಯಜಾದಿಯುಕ್ತೈರ್ವಿರೇಚಯೇತ್| ಪೀತವಿರೇಕಸ್ಯಾನುಪಾನಮಾಹ- ವಿಡಙ್ಗಗಾಢಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಡಙ್ಗಗಾಢಂ ವಿಡಙ್ಗೋತ್ಕಟಮ್| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ಏವಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಸಲವಣೈಃ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಸಪಲಲೈಃ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಸಭೃಷ್ಟತಿಲಕಲ್ಕೈಃ ಸುಗನ್ಧಿಭಿರ್ಯೋಗೈರ್ವಿರೇಚಯೇದಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗೇ ವಮನಂ ನ ಯೋಜ್ಯಂ, ಕೃಮಿಜರ್ಜರಹೃದಯತ್ವಾತ್; ಅತ ಏವ ಸುಗನ್ಧಿಯೋಗೈರ್ವಿರೇಚನಮುಕ್ತಂ, ವಮನಶಙ್ಕಾಭಯಾತ್| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಪಾನಾದನನ್ತರಂ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಯವಾನ್ನಂ ವಿತರೇದಿತ್ಯಾದಿ| ವಿತರೇತ್ ದದ್ಯಾತ್| ಅತ ಇತಿ ವಿರೇಕಾತ್||೨೦-೨೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತನ್ತ್ರೇ ಹೃದ್ರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ (ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೪೩||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे हृद्रोगप्रतिषेधो नाम (पञ्चमोऽध्यायः, आदितः) त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ||४३||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತನ್ತ್ರೇ ಹೃದ್ರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪೩||