39. jvarapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ಜ್ವರಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ಕುಮಾರತನ್ತ್ರಾನನ್ತರಂ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾರಮ್ಭಃ; ಯತಃ ಕುಮಾರತನ್ತ್ರಾವಸಾನೇ ‘ಅಪಪ್ರಜಾತಾರೋಗಾಂಶ್ಚ ಚಿಕಿತ್ಸೇದುತ್ತರಾದ್ಭಿಷಕ್’ ಇತಿ ವಾಕ್ಯೇ ಉತ್ತರಾದಿತ್ಯನೇನ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ಸೂಚಿತತ್ವಾತ್, ಅಥವಾ ಕುಮಾರಾಣಾಮಪಿ ಜ್ವರಾದ್ಯುತ್ಪತೌ ಸತ್ಯಾಂ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯೋಪಯೋಗಿತ್ವಾತ್| ಅತ್ರ ಕಾಯಶಬ್ದೇನ ದೋಷಧಾತುಮಲಸಙ್ಘಾತ ಉಚ್ಯತೇ, ತೇನ ಕಾಯಸ್ಥಿತಾನಾಂ ಜ್ವರಾದೀನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾ, ಮಞ್ಚಾಃ ಕ್ರೋಶನ್ತೀತಿವತ್| ಅನ್ಯೇ ಕಾಯಶಬ್ದೇನ ಕಾಯಾಗ್ನಿಂ ವದನ್ತಿ, ಯತೋಽಗ್ನಿಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ವೈ ಜ್ವರಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ| ಅಪರೇ ದುಷ್ಟಕಾಯಃ ಕಾಯಃ ತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸೇತ್ಯಾಹುಃ| ತಸ್ಯಾಮಪಿ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಬಹುಷೂಪದ್ರವೇಷು ರುದ್ರಕೋಪಸಮ್ಭವತಯಾ ಜ್ವರಸ್ಯ ಗರೀಯಸ್ತ್ವಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ಜ್ವರಪ್ರತಿಷೇಧಾರಮ್ಭ ಇತ್ಯಾಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಥಶಬ್ದೋಽನನ್ತರಾರ್ಥಃ| ಕುತೋಽನನ್ತರಮಿತ್ಯಾಹ- ಅತ ಇತಿ; ಅಸ್ಮಾತ್ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅತಃಶಬ್ದೋ ಹೇತೌ ವಾ, ಯತೋಽಯಂ ಜ್ವರೋ ರುದ್ರಕೋಪಸಮ್ಭವತಯಾ ಗರೀಯಾನತೋ ಹೇತೋರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರತಿಷೇಧಃ ಚಿಕಿತ್ಸಾ| ವಿಃ ವಿಶೇಷೇ ವಿವಿಧಪ್ರಕಾರೇ ಚ; ಆಙ್ ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ತೌ, ಆಭಿಮುಖ್ಯೇ ವಾ; ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮಃ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 5

ಯೇನಾಮೃತಮಪಾಂ ಮಧ್ಯಾದುದ್ಧೃತಂ ಪೂರ್ವಜನ್ಮನಿ | ಯತೋಽಮರತ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಾಸ್ತ್ರಿದಶಾಸ್ತ್ರಿದಿವೇಶ್ವರಾತ್ ||೩|| ಶಿಷ್ಯಾಸ್ತಂ ದೇವಮಾಸೀನಂ ಪಪ್ರಚ್ಛುಃ ಸುಶ್ರುತಾದಯಃ | ವ್ರಣಸ್ಯೋಪದ್ರವಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವ್ರಣಿನಾಮಪ್ಯತಃ ಪರಮ್ ||೪|| ಸಮಾಸಾದ್ ವ್ಯಾಸತಶ್ಚೈವ ಬ್ರೂಹಿ ನೋ ಭಿಷಜಾಂವರ |೫|

ಇದಾನೀಂ ಜ್ವರಪ್ರತಿಷೇಧರೂಪಾಂ ಧನ್ವನ್ತರಿಸ್ತುತಿಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ ಜ್ವರಪ್ರತಿಪಾದನಹೇತುಕಂ ಧನ್ವನ್ತರಿಂ ಗುರುಂ ಪ್ರತಿ ಶಿಷ್ಯಾಣಾಂ ಪ್ರಶ್ನಮಾಹ- ಯೇನಾಮೃತಮಪಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯೇನ ಧನ್ವನ್ತರಿಣಾ| ಅಪಾಂ ಮಧ್ಯಾತ್ ಕ್ಷೀರಾರ್ಣವಮಧ್ಯಾತ್| ಉದ್ಧೃತಮ್ ಆನೀತಮ್| ಪೂರ್ವಜನ್ಮನಿ ದೇವತ್ವೇ ಸತಿ| ಯತೋ ಯಸ್ಮಾತ್| ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರಾತ್ ಧನ್ವನ್ತರೇಃ| ಅಮರತ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಅಮೃತದಾನೇನ; ತ್ರಿದಶಾ ದೇವಾ ಅಮೃತಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ಅಮರತ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ| ತಂ ದೇವಂ ಧನ್ವನ್ತರಿನಾಮಾನಮ್| ಆಸೀನಮ್ ಉಪವಿಷ್ಟಮ್| ಪಪ್ರಚ್ಛುಃ ಪೃಷ್ಟವನ್ತಃ| ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ‘ತ್ರಿದಶಾಸ್ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರಾ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಯತೋ ಯಸ್ಮಾತ್ ಧನ್ವನ್ತರೇಸ್ತ್ರಿದಶಾ ದೇವಾ ಅಮೃತಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ಅಮರತ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರಪ್ತಾಃ ಸನ್ತಃ ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರಾಃ ಸಞ್ಜಾತಾ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಅತ್ರ ಯೇನಾಮೃತಮಿತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕೇ ಅಮೃತಾಮರಯೋರ್ನಾಮ ಜ್ವರಪ್ರತಿಷೇಧಾದೌ ಮಙ್ಗಲಾರ್ಥಮುಕ್ತಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ಪ್ರಾಕ್ ಸುಶ್ರುತಸ್ಯ ಪ್ರಶ್ನಕರ್ತೃತ್ವೇನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ, ತಥಾಽಪ್ಯತ್ರ ಸರ್ವೇಷಾಮನುಗ್ರಹಾಯ ಪ್ರಶ್ನೇಽಧಿಕಾರಃ| ಕಿಂ ಪಪ್ರಚ್ಛುರಿತ್ಯಾಹ- ವ್ರಣಸ್ಯೋಪದ್ರವಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ವ್ರಣಸ್ಯೋಪದ್ರವಾ ವೇದನಾವರ್ಣಾಸ್ರಾವಾದಯಃ| ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವ್ರಣಾಸ್ರಾವವಿಜ್ಞಾನೀಯಾದಿಷು| ವ್ರಣಿನಾಮಿತಿ ವ್ರಣಿನಃ ಪುರುಷಾಃ, ತೇಷಾಮುಪದ್ರವಾ ಜ್ವರಾತೀಸಾರಾದಯಃ, ತಾನ್ ಸಮಾಸಾತ್ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪತಃ, ವ್ಯಾಸತೋ ವಿಸ್ತಾರಾತ್; ಹೇ ಭಿಷಜಾಂವರ ನೋಽಸ್ಮಾಕಂ ಬ್ರೂಹಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ವ್ರಣಸ್ಯೋಪದ್ರವಾ ವರ್ಣಾಸ್ರಾವವೇದನಾದಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ, ವ್ರಣಿನಾಮಪಿ ಸಮಾಸಾತ್ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ; ತಥಾ ಚ- “ವಿಸರ್ಪಃ ಪಕ್ಷಘಾತಶ್ಚ ಸಿರಾಸ್ತಮ್ಭೋಽಪತಾನಕಃ| ಮೋಹೋನ್ಮಾದೌ ವ್ರಣರುಜಾ ಜ್ವರಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಹನುಗ್ರಹಃ|| ಕಾಸಶ್ಛರ್ದಿರತೀಸಾರೋ ಹಿಕ್ಕಾ ಶ್ವಾಸಃ ಸವೇಪಥುಃ| ಷೋಡಶೋಪದ್ರವಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವ್ರಣಿನಾಂ ವ್ರಣಚಿನ್ತಕೈಃ”- ಇತಿ; ವ್ಯಾಸತಶ್ಚಾತಃ ಪರಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೩-೪||-

Adhikarana 3 (5-7) · Śloka 7

ಉಪದ್ರವೇಣ ಜುಷ್ಟಸ್ಯ ವ್ರಣಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸಿಧ್ಯತಿ ||೫|| ಉಪದ್ರವಾಸ್ತು ವ್ರಣಿನಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ | ಪ್ರಕ್ಷೀಣಬಲಮಾಂಸಸ್ಯ ಶೇಷಧಾತುಪರಿಕ್ಷಯಾತ್ ||೬|| ತಸ್ಮಾದುಪದ್ರವಾನ್ ಕೃತ್ಸ್ನಾನ್ ಬ್ರೂಹಿ ನಃ ಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಾನ್ | ಸರ್ವಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾಸು ಯೇ ದೃಷ್ಟಾಃ ಪರಮರ್ಷಿಣಾ ||೭||

ನ ಪರಂ ವ್ರಣಿತೋಪದ್ರವಾಣಾಮನಭಿಹಿತತ್ವಾತ್ ತಾನ್ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಶ್ನಃ, ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ಸೋಪದ್ರವಸ್ಯ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ವ್ರಣಪ್ರಶಾನ್ತಿಃ ವ್ರಣಿತೋಪದ್ರವಾಣಾಂ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತ್ವಮಿತಿ ಹೇತುದ್ವಯೇನ ಪುನಃ ಶಿಷ್ಯಾಣಾಂ ಪ್ರಶ್ನಮಾಹ- ಉಪದ್ರವೇಣ ಜುಷ್ಟಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಉಪದ್ರವೇಣ ಜ್ವರಾದಿನಾ ಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಉಪದ್ರವೇಣ ಜುಷ್ಟಸ್ತು’ ಇತಿ ವ್ರಣವಿಶೇಷಣಂ ಪಠನ್ತಿ, ತನ್ಮತೇ ಉಪದ್ರವೇಣ ವ್ರಣವೇದನಾದಿನಾ , ಜುಷ್ಟೋ ವ್ಯಾಪ್ತಃ| ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಕಷ್ಟೇನ| ವ್ರಣಿನ ಉಪದ್ರವಾ ಜ್ವರಾದಿಕಾಃ, ವಿಸರ್ಪಾದಿಕಾ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಕೀದೃಶಸ್ಯ ವ್ರಣಿನ ಉಪದ್ರವಾಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಃ ಇತ್ಯಾಹ- ಪ್ರಕ್ಷೀಣಬಲಮಾಂಸಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಬಲಮ್ ಉತ್ಸಾಹಲಕ್ಷಣಂ, ಮಾಂಸಮ್ ಉಪಚಯಲಕ್ಷಣಮ್| ಶೇಷಧಾತವೋ ಮೇದಃಪ್ರಭೃತಯಃ, ತೇಷಾಂ ಪರಿಕ್ಷಯಾತ್; ರಕ್ತಸ್ಯ ತು ಮಾಂಸಾಶ್ರಯತ್ವಾನ್ಮಾಂಸಗ್ರಹಣೇನೈವ ಗ್ರಹಣಮ್| ತಸ್ಮಾದಿತಿ ಯಸ್ಮಾದುಪದ್ರವಜುಷ್ಟಸ್ಯಾತಿಕೃಚ್ಛ್ರತ್ವಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಕೃತ್ಸ್ನಾನ್ ಸಮಸ್ತಾನುಪದ್ರವಾನ್ ಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಾನ್ ನೋಽಸ್ಮಾಕಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸರ್ವಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ವಿತಿ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಕಾಯೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ತಾಸು| ಯೇ ದೃಷ್ಟಾ ಉಪದ್ರವಾ ಜ್ವರಾದಯಃ| ಪರಮರ್ಷಿಣಾ ಧನ್ವನ್ತರಿಣಾ| ಅತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಶಬ್ದೇನ ಪ್ರತಿಕಾರ ಉಚ್ಯತೇ; ಅನ್ಯೇ ತ್ವತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಶಬ್ದೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಾಶಾಸ್ತ್ರಮಭಿಧಾಯ ಮೂಲತನ್ತ್ರಾಣಾಮೌಪಧೇನವೌರಭ್ರಾದೀನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಶಾಸ್ತ್ರಾಣಾಮವರೋಧಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ; ಅಪರೇ ‘ಷಟ್ಸು ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾಸು’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಷಾಂ ಮತೇ ಷಟ್ಶಬ್ದೇನ ಅಗ್ನಿವೇಶಭೇಡಜಾತೂಕರ್ಣಹಾರೀತಕ್ಷಾರಪಾಣಿಪರಾಶರಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಷಟ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಲಭ್ಯನ್ತೇ; ಅತ್ರ ಪಕ್ಷೇ ‘ಪರಮರ್ಷಿಣಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಪರಮರ್ಷಿಭಿಃ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ||೫-೭||

Adhikarana 4 (8-9) · Śloka 9

ತೇಷಾಂ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರಾಬ್ರವೀದ್ಭಿಷಜಾಂವರಃ | ಜ್ವರಮಾದೌ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸ ರೋಗಾನೀಕರಾಟ್ ಸ್ಮೃತಃ ||೮|| ರುದ್ರಕೋಪಾಗ್ನಿಸಮ್ಭೂತಃ ಸರ್ವಭೂತಪ್ರತಾಪನಃ | ತೈಸ್ತೈರ್ನಾಮಭಿರನ್ಯೇಷಾಂ ಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ ||೯||

ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಷಾಂ ಶಿಷ್ಯಾಣಾಮ್| ಭಿಷಜಾಂವರೋ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ| ಜ್ವರಮಾದಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಸ ಇತಿ ಜ್ವರಃ| ರೋಗಾನೀಕರಾಡಿತಿ ರೋಗಸಮೂಹಸ್ಯ ರಾಜಾ| ತೈಸ್ತೈರ್ನಾಮಭಿಃ ಪಾಕಲಾಭಿತಾಪಖೋರಕಭ್ರಮರಕಾದಿಭಿಃ| ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ಗಜಾಶ್ವಾದೀನಾಮ್||೮-೯||

Adhikarana 5 (10) · Śloka 10

ಜನ್ಮಾದೌ ನಿಧನೇ ಚೈವ ಪ್ರಾಯೋ ವಿಶತಿ ದೇಹಿನಮ್ | ಅತಃ ಸರ್ವವಿಕರಾಣಾಮಯಂ ರಾಜಾ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ||೧೦||

ಇದಾನೀಮುಕ್ತಮೇವ ರೋಗಸಮೂಹರಾಟ್ತ್ವಂ ಸಹೇತುಕಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ- ಜನ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಯೋ ವಿಶೇಷೇಣ||೧೦||

Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 13

ಋತೇ ದೇವಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋ ನಾನ್ಯೋ ವಿಷಹತೇ ತು ತಮ್ | ಕರ್ಮಣಾ ಲಭತೇ ಯಸ್ಮಾದ್ದೇವತ್ವಂ ಮಾನುಷಾದಪಿ ||೧೧|| ಪುನಶ್ಚೈವ ಚ್ಯುತಃ ಸ್ವರ್ಗಾನ್ಮಾನುಷ್ಯಮನುವರ್ತತೇ | ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ದೇವಭಾವೇನ ಸಹನ್ತೇ ಮಾನುಷಾ ಜ್ವರಮ್ ||೧೨|| ಶೇಷಾಃ ಸರ್ವೇ ವಿಪದ್ಯನ್ತೇ ತೈರ್ಯಗ್ಯೋನಾ ಜ್ವರಾರ್ದಿತಾಃ |೧೩|

ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಯಸ್ತೇನ ಪೀಡಿತಾ ವಿಪದ್ಯನ್ತ ಏವೇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಂ ಜ್ವರಪ್ರಭಾವಮಾಹ- ಋತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಋತೇ ವಿನಾ| ನಾನ್ಯೋ ವಿಷಹತೇ ನಾನ್ಯಃ ಸೋಢುಂ ಶಕ್ನೋತಿ| ದೇವಾಃ ಸ್ವತಪೋಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಾತ್ ಸಹನ್ತೇ; ಮನುಷ್ಯಾಃ ಕಥಂ ಸೋಢುಂ ಸಮರ್ಥಾಃ? ಉಚ್ಯತೇ- ಕರ್ಮಣೇತ್ಯಾದಿ; ಏನಂ ಪಾಠಂ ಕೇಚಿನ್ನ ಪಠನ್ತಿ, ಈದೃಶೇ ಕ್ರಮೇ ನಿಶ್ಚಯೋ ನಾಸ್ತಿ ಯತ್ಸ್ವರ್ಗಾಚ್ಚ್ಯುತೋ ಮಾನುಷ ಏವ ಭವತಿ||೧೧-೧೨||-

Adhikarana 7 (13) · Śloka 14

ಸ್ವೇದಾವರೋಧಃ ಸನ್ತಾಪಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಗ್ರಹಣಂ ತಥಾ ||೧೩|| ವಿಕಾರಾ ಯುಗಪದ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಜ್ವರಃ ಸ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ |೧೪|

ಇದಾನೀಂ ಜ್ವರಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಮಾಹ- ಸ್ವೇದಾವರೋಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವೇದಾವರೋಧಃ ಸ್ವೇದಾನಿರ್ಗಮಃ; ಏತಚ್ಚ ಪ್ರಾಯಿಕಂ ಲಕ್ಷಣಂ, ಪೈತ್ತಿಕೇ ಸ್ವೇದನಿರ್ಗಮಾತ್| ಸನ್ತಾಪ ಇತಿ ಸನ್ತಾಪಯತೀತಿ ಸಂಶಬ್ದಾನ್ಮಾನಸೋಽಪಿ ತಾಪೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ; ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ,- ‘ಸನ್ತಾಪೋ ದೇಹಮಾನಸ’ ಇತಿ| ಸರ್ವಾಙ್ಗಗ್ರಹಣಂ ವೇದನಯಾ| ಯುಗಪದಿತಿ ಏಕಕಾಲೇ| ‘ಸ್ವೇದಾವರೋಧ ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ವೇಗೋಪರೋಧಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ; ವೇಗೋಪರೋಧೋ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದೀನಾಮನಿರ್ಗಮಃ||೧೩||-

Adhikarana 8 (14) · Śloka 15

ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ ಸಮಸ್ತೈಶ್ಚ ದ್ವನ್ದ್ವೈರಾಗನ್ತುರೇವ ಚ ||೧೪|| ಅನೇಕಕಾರಣೋತ್ಪನ್ನಃ ಸ್ಮೃತಸ್ತ್ವಷ್ಟವಿಧೋ ಜ್ವರಃ |೧೫|

ಅತಃ ಪರಂ ಹೇತುಭೇದಾಜ್ಜ್ವರಸ್ಯಾನೇಕತ್ವಮಾಹ- ದೋಷೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಪೃಥಕ್ ತ್ರಯಃ, ಸಮಸ್ತೈರ್ದೋಷೈರೇಕಃ, ದ್ವನ್ದ್ವಜಾಸ್ತ್ರಯಃ, ಆಗನ್ತುರೇಕಃ, ಏವಮನೇಕಕಾರಣೋತ್ಪನ್ನೋಽಪಿ ಜ್ವರೋಽಷ್ಟವಿಧತ್ವಂ ನ ತ್ಯಜತಿ||೧೪||-

Adhikarana 9 (15-18) · Śloka 19

ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾಃ ಸ್ವೇಷು ಕಾಲೇಷು ಸ್ವೈಃ ಪ್ರಕೋಪಣೈಃ ||೧೫|| ವ್ಯಾಪ್ಯ ದೇಹಮಶೇಷೇಣ ಜ್ವರಮಾಪಾದಯನ್ತಿ ಹಿ | ದುಷ್ಟಾಃ ಸ್ವಹೇತುಭಿರ್ದೋಷಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಮಾಶಯಮೂಷ್ಮಣಾ ||೧೬|| ಸಹಿತಾ ರಸಮಾಗತ್ಯ ರಸಸ್ವೇದಪ್ರವಾಹಿಣಾಮ್ | ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮಾರ್ಗಮಾವೃತ್ಯ ಮನ್ದೀಕೃತ್ಯ ಹುತಾಶನಮ್ ||೧೭|| ನಿರಸ್ಯ ಬಹಿರೂಷ್ಮಾಣಂ ಪಕ್ತಿಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ ಕೇವಲಮ್ | ಶರೀರಂ ಸಮಭಿವ್ಯಾಪ್ಯ ಸ್ವಕಾಲೇಷು ಜ್ವರಾಗಮಮ್ ||೧೮|| ಜನಯನ್ತ್ಯಥ ವೃದ್ಧಿಂ ವಾ ಸ್ವವರ್ಣಂ ಚ ತ್ವಗಾದಿಷು |೧೯|

ಜ್ವರಸ್ಯ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ- ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾಶ್ಚಯಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ; ಸ್ವೇಷು ಕಾಲೇಷು ಪ್ರಾವೃಟ್ಶರದ್ವಸನ್ತೇಷು ಅಹೋರಾತ್ರಿಕೇಷು ಚ; ಏತೇನ ಪ್ರಾಕೃತೋ ಜ್ವರ ಉಕ್ತಃ| ಸ್ವೈಃ ಪ್ರಕೋಪಣೈರಿತಿ ಬಲವದ್ವಿಗ್ರಹಾದಿಕ್ರೋಧಾದಿದಿವಾಸ್ವಾಪಾದಿಭಿರ್ವ್ರಣಪ್ರಶ್ನೋಕ್ತೈಃ| ಅನೇನ ಚ ವೈಕೃತಃ| ಬ್ರಹ್ಮದೇವಸ್ತು ಸನ್ನಿಪಾತಪ್ರಕೋಪಸ್ಯ ಹೇತೂನತ್ರ ಪೃಥಗಾಹ; ಯಥಾ,- “ವಿಷಮಾಧ್ಯಶನಾತ್ಯಶನಂ ಲಕುಚಾಮಫಲಂ ಶಿಲೋಚ್ಚಯೇ ಸಲಿಲಮ್| ಪಿಣ್ಯಾಕಮಾಮಮೂಲಕಸರ್ಷಪಶಾಕಂ ಯವೈಃ ಕೃತಾ ಚ ಸುರಾ|| ಕೃಶಶುಷ್ಕಾಮಿಷಶಾಕಂ ಯಾವಕಮಶನಂ ಚ ಪರ್ವತೇ ವಾಸಃ| ವ್ಯಾಪನ್ನಾಮ್ಬುಸುರಾದಧಿಕನ್ದಂ ಪಿಡಕೋಚ್ಛ್ರಿತಿರ್ದೇಹೇ|| ಮೃದ್ವಿಷಗರಾದಿಭಕ್ಷಣಮನಾರ್ತವಂ ದುರ್ದಿನಂ ಪುರೋವಾತಃ| ಅನ್ನಪರಿವರ್ತಭೂತಾವೇಶೌ ಪೀಡಾ ಗ್ರಹರ್ಕ್ಷಸಮ್ಭೂತಾ|| ಅನುಚಿತಭೇಷಜಗನ್ಧಾಘ್ರಾಣಂ ಪಾಪಸ್ಯ ಕರ್ಮಣೋಽಭ್ಯಾಸಃ| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾದೀನಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ ಪುರಾಕೃತಂ ಕರ್ಮ|| ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ವಿಷಮಪ್ರಸವೋ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ ಪ್ರಸೂತಾನಾಮ್| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾದೀನಾಂ ರಸಾಯನಸ್ಯಾಪಿ ಚ ವ್ಯಾಪತ್|| ಏತೇ ಹೇತವ ಉಕ್ತಾಃ ಪ್ರಕೋಪಣೇ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ”- ಇತಿ| ಅಶೇಷೇಣ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ| ಆಪಾದಯನ್ತಿ ಜನಯನ್ತಿ| ಅನ್ಯೇ ‘ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ಗಾಢಮಪಥ್ಯಾಹಾರಸೇವನಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಅತ್ರ ಗಾಢಶಬ್ದೇನ ಪ್ರಕೃತಃ, ಅಪಥ್ಯಾಹಾರಸೇವಿನ ಇತ್ಯನೇನ ವೈಕೃತಃ| ಅನ್ಯೇ ಜ್ವರಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮನೇನ ಪಾಠೇನ ಪಠನ್ತಿ, ತದ್ಯಥಾ- ದುಷ್ಟಾಃ ಸ್ವಹೇತುಭಿರಿತ್ಯಾದಿ| ದುಷ್ಟಾಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾಶ್ಚಯಾದಿರೂಪೇಣ, ಸ್ವೇಷು ಕಾಲೇಷು ಪ್ರಾಕೃತಂ ಜ್ವರಂ, ಸ್ವಹೇತುಭಿರದ್ಯಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಶ್ಲೋಕವ್ಯಾಖ್ಯಾತೈರ್ಬಲವದ್ವಿಗ್ರಹಾದಿಭಿರ್ವೈಕೃತಮ್| ಊಷ್ಮಣಾ ವಹ್ನಯೂಷ್ಮಣಾ ಸಹಿತಾ ಧಾತೂಷ್ಮಣಾ ದೋಷೋಷ್ಮಣಾ ವಾ ಸಹಿತಾ ದೋಷಾ ರಸಂ ಹೃದಯಸ್ಥಮಾಗತ್ಯ, ಹುತಾಶನಂ ಜಠರಾಗ್ನಿಂ ಮನ್ದೀಕೃತ್ಯ, ಊಷ್ಮಾಣಮಗ್ನೇರೇವ, ಪಕ್ತಿಸ್ಥಾನಾತ್ ಅಗ್ನಿಸ್ಥಾನಾತ್, ಬಹಿಃ ನಿರಸ್ಯ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ, ಕೇವಲಂ ಸರ್ವಂ, ಸ್ವಕಾಲೇಷು ಆರ್ತವೇಷು ಅಹೋರಾತ್ರಿಕೇಷು ಚ ಜ್ವರಾಗಮಂ ಜನಯನ್ತಿ, ಅಥವಾ ವೃದ್ಧಿಮಾಗತಸ್ಯ; ಸ್ವವರ್ಣಂ ನಖತ್ವಙ್ನಯನಾದಿಷು ಜನಯನ್ತಿ||೧೫-೧೮||-

Adhikarana 10 (19-22) · Śloka 22

ಮಿಥ್ಯಾತಿಯುಕ್ತೈರಪಿ ಚ ಸ್ನೇಹಾದ್ಯೈಃ ಕರ್ಮಭಿರ್ನೃಣಾಮ್ ||೧೯|| ವಿವಿಧಾದಭಿಘಾತಾಚ್ಚ ರೋಗೋತ್ಥಾನಾತ್ ಪ್ರಪಾಕತಃ | ಶ್ರಮಾತ್ ಕ್ಷಯಾದಜೀರ್ಣಾಚ್ಚ ವಿಷಾತ್ಸಾತ್ಮ್ಯರ್ತುಪರ್ಯಯಾತ್ ||೨೦|| ಓಷಧೀಪುಷ್ಪಗನ್ಧಾಚ್ಚ ಶೋಕಾನ್ನಕ್ಷತ್ರಪೀಡಯಾ | ಅಭಿಚಾರಾಭಿಶಾಪಾಭ್ಯಾಂ ಮನೋಭೂತಾಭಿಶಙ್ಕಯಾ ||೨೧|| ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಪಪ್ರಜಾತಾನಾಂ ಪ್ರಜಾತಾನಾಂ ತಥಾಽಹಿತೈಃ | ಸ್ತನ್ಯಾವತರಣೇ ಚೈವ ಜ್ವರೋ ದೋಷೈಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೨೨||

ನ ಕೇವಲಮೇವಂ ಸ್ವಪ್ರಕೋಪಣೈರ್ವ್ರಣಪ್ರಶ್ನೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ದೋಷಾ ಜ್ವರಮಾಪಾದಯನ್ತಿ, ಅಪಿ ತು ತೇಽನ್ಯೈರಪಿ ಕಾರಣೈರಿತ್ಯತ ಆಹ- ಮಿಥ್ಯಾತಿಯುಕ್ತೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಮಿಥ್ಯಾತಿಯುಕ್ತೈಃ ಅಯಥಾವಿಧಿಯುಕ್ತೈರತಿಯುಕ್ತೈಶ್ಚ| ಸ್ನೇಹಾದ್ಯೈಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದವಮನವಿರೇಚನಾದಿಕೈಃ| ನೃಣಾಂ ಜ್ವರೋ ದೋಷೈಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ; ‘ಪ್ರವರ್ತತ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್| ವಿವಿಧಾದಭಿಘಾತಾತ್ ಶಸ್ತ್ರಲೋಷ್ಟ್ರಕಾಷ್ಠಾದಿಪ್ರಹಾರಾತ್| ರೋಗೋತ್ಥಾನಾತ್ ರೋಗಾ ವಿದ್ರಧ್ಯಾದಯಸ್ತೇಷಾಮುತ್ಥಾನಾತ್| ಶ್ರಮಾತ್ ಅತಿವ್ಯಾಯಾಮಾತ್| ಪ್ರಪಾಕಸ್ತೇಷಾಮೇವ| ಆಮಾತ್ ಅಜೀರ್ಣಾತ್| ಕ್ಷಯಾತ್ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಃ| ಸಾತ್ಮ್ಯರ್ತುಪರ್ಯಯಾತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯವಿಪರ್ಯಯಾದೃತುವಿಪರ್ಯಯಾಚ್ಚ| ಓಷಧೀಶಬ್ದಸ್ಯಾದೌ ವಿಷಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ, ತೇನ ವಿಷೌಷಧೀಪುಷ್ಪಗನ್ಧಾತ್| ನಕ್ಷತ್ರಂ ಜನ್ಮನಕ್ಷತ್ರಂ, ತಸ್ಯ ಪೀಡಾ ತಥಾ ಕ್ರೂರಗ್ರಹಾಣಾಂ ಬಾಧಾ ತಯಾ| ಅಭಿಚಾರೋ ಯನ್ತ್ರಮನ್ತ್ರಾದ್ಯಭಿಪೀಡನಮ್, ಅಭಿಶಾಪೋ ದ್ವಿಜಗುರುಸಿದ್ಧಾನಾಮಭಿಶಪನಂ, ತಾಭ್ಯಾಮ್| ಮನೋಭೂತಾಭ್ಯಾಮಭಿಶಙ್ಕಾಶಬ್ದಃ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ಅಭಿಶಙ್ಕಾ ಶಬ್ದೇನ ಅಭಿಷಙ್ಗತ್ವಂ ಕಥ್ಯತೇ; ತೇನ ಮನೋಽಭಿಷಙ್ಗೇಣ ಕಾಮಾದ್ಯಭಿಷಙ್ಗೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ, ಭೂತಶಬ್ದೇನ ದೇವಾದಿಗ್ರಹಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ, ತೇನ ದೇವಾದಿಗ್ರಹಾಭಿಷಙ್ಗೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪಪ್ರಜಾತಾನಾಮ್ ಅಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಸೂತಾನಾಂ, ಪ್ರಜಾತಾನಾಂ ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಸೂತಾನಾಮ್, ಅಹಿತೈಃ ಕೃತ್ವಾ| ಸ್ತನ್ಯಸ್ಯ ಕ್ಷೀರಸ್ಯ, ಅವತರಣೇ ಪ್ರಥಮಮುನ್ಮುಖೀಭವನೇ||೧೯-೨೨||

Adhikarana 11 (23-24) · Śloka 24

ತೈರ್ವೇಗವದ್ಭಿರ್ಬಹುಧಾ ಸಮುದ್ಭ್ರಾನ್ತೈರ್ವಿಮಾರ್ಗಗೈಃ | ವಿಕ್ಷಿಪ್ಯಮಾಣೋಽನ್ತರಗ್ನಿರ್ಭವತ್ಯಾಶು ಬಹಿಶ್ಚರಃ ||೨೩|| ರುಣದ್ಧಿ ಚಾಪ್ಯಪಾನ್ಧಾತುಂ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾಜ್ಜ್ವರಾತುರಃ | ಭವತ್ಯತ್ಯುಷ್ಣಗಾತ್ರಶ್ಚ ಜ್ವರಿತಸ್ತೇನ ಚೋಚ್ಯತೇ ||೨೪||

ಏವಂ ಜ್ವರಹೇತೂನುದಾಹೃತ್ಯ ಯಥೋಷ್ಣಗಾತ್ರತ್ವಾಂ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾ ದರ್ಶಯತಿ- ತೈರ್ವೇಗವದ್ಭಿರ್ಬಹುಧೇತ್ಯಾದಿ| ತೈಃ ದೋಷೈಃ| ವೇಗವದ್ಭಿಃ ಪ್ರಸರಣಶೀಲೈಃ| ಸಮುದ್ಭ್ರಾನ್ತೈಃ ಇತಶ್ಚೇತಶ್ಚ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತೈಃ| ವಿಮಾರ್ಗಗೈಃ ತಿರ್ಯಗ್ಗತೈಃ| ವಿಕ್ಷಿಪ್ಯಮಾಣಃ ಪ್ರೇರ್ಯಮಾಣಃ| ಅನ್ತರಗ್ನಿರ್ಬಹಿಶ್ಚರೋ ಭವತಿ ‘ರೋಮಕೂಪೈಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಅಪಾನ್ಧಾತುಂ ಸ್ವೇದಂ, ರುಣದ್ಧಿ| ಸ ಏವ ಬಹಿರ್ನಿಃಸೃತೋಽನ್ತರಗ್ನಿರ್ಯಸ್ಮಾದಪಾನ್ಧಾತುಂ ರುಣದ್ಧಿ ತಸ್ಮಾದತ್ಯುಷ್ಣಸರ್ವಾಙ್ಗೋ ಭವತಿ, ಯತೋಽತ್ಯುಷ್ಣ ಸರ್ವಾಙ್ಗಃ ಸ್ಯಾತ್ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಜ್ವರಿತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಜ್ವರಿತಸ್ತೇನ ಚೋಚ್ಯತೇ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ನ ಚ ಸ್ವಿದ್ಯತಿ ಸರ್ವಶಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ (ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ ಸರ್ವತ್ರ ನ ಸ್ವಿದ್ಯತಿ, ಚ ಕ್ವಚಿತ್ ಸ್ವಿದ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ)||೨೩-೨೪||

Adhikarana 12 (25-28) · Śloka 28

ಶ್ರಮೋಽರತಿರ್ವಿವರ್ಣತ್ವಂ ವೈರಸ್ಯಂ ನಯನಪ್ಲವಃ | ಇಚ್ಛಾದ್ವೇಷೌ ಮುಹುಶ್ಚಾಪಿ ಶೀತವಾತಾತಪಾದಿಷು ||೨೫|| ಜೃಮ್ಭಾಽಙ್ಗಮರ್ದೋ ಗುರುತಾ ರೋಮಹರ್ಷೋಽರುಚಿಸ್ತಮಃ | ಅಪ್ರಹರ್ಷಶ್ಚ ಶೀತಂ ಚ ಭವತ್ಯುತ್ಪತ್ಸ್ಯತಿ ಜ್ವರೇ ||೨೬|| ಸಾಮಾನ್ಯತೋ, ವಿಶೇಷಾತ್ತು ಜೃಮ್ಭಾಽತ್ಯರ್ಥಂ ಸಮೀರಣಾತ್ | ಪಿತ್ತಾನ್ನಯನಯೋರ್ದಾಹಃ, ಕಫಾನ್ನಾನ್ನಾಭಿನನ್ದನಮ್ ||೨೭|| ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಸಮವಾಯಃ ಸರ್ವದೋಷಪ್ರಕೋಪಜೇ | ದ್ವಯೋರ್ದ್ವಯೋಸ್ತು ರೂಪೇಣ ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ದ್ವನ್ದ್ವಜಂ ವಿದುಃ ||೨೮||

ಇದಾನೀಂ ಪೂರ್ವರೂಪಮಾಹ- ಶ್ರಮ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅರತಿಃ ಶಯನಾಸನಾದೌ ಸರ್ವತ್ರಾಪಿ ಸುಖಾಭಾವಃ| ನಯನಪ್ಲವೋ ನಯನಯೋರಶ್ರುಪೂರ್ಣತಾ| ಆತಪಾದಿಷ್ವಿತ್ಯಾದಿಶಬ್ದಗ್ರಹಣಾಚ್ಛಯ್ಯಾಸನಗ್ರಹಣಮ್| ತಮಃ ಅನ್ಧಕಾರದರ್ಶನಮ್| ಅಪ್ರಹರ್ಷ ಆನನ್ದಾಭಾವಃ| ಉತ್ಪತ್ಸ್ಯತಿ ಭಾವಿನಿ ಜ್ವರೇ| ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಜ್ವರೇ| ಪ್ರತ್ಯೇಕದೋಷಜಜ್ವರೇ ಪೂರ್ವರೂಪಮಾಹ- ವಿಶೇಷಾತ್ತು ಜೃಮ್ಭಾಽತ್ಯರ್ಥಮಿತ್ಯಾದಿ| ನ ಅನ್ನಾಭಿನನ್ದನಮ್ ಅನ್ನಾನಭಿಲಾಷಃ||೨೫-೨೮||

Adhikarana 13 (29-30) · Śloka 30

ವೇಪಥುರ್ವಿಷಮೋ ವೇಗಃ ಕಣ್ಠೌಷ್ಠಪರಿಶೋಷಣಮ್ | ನಿದ್ರಾನಾಶಃ ಕ್ಷುತಃ ಸ್ತಮ್ಭೋ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ರೌಕ್ಷ್ಯಮೇವ ಚ ||೨೯|| ಶಿರೋಹೃದ್ಗಾತ್ರರುಗ್ವಕ್ತ್ರವೈರಸ್ಯಂ ಬದ್ಧವಿಟ್ಕತಾ | ಜೃಮ್ಭಾಽಽಧ್ಮಾನಂ ತಥಾ ಶೂಲಂ ಭವತ್ಯನಿಲಜೇ ಜ್ವರೇ ||೩೦||

ವಾತಾದಿಜತ್ವೇನ ಜ್ವರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಾಹ- ವೇಪಥುರಿತ್ಯಾದಿ| ವೇಪಥುಃ ಕಮ್ಪಃ| ವಿಷಮೋ ವೇಗ ಇತಿ ಕದಾಚಿದತಿಶಯಿತಃ ಕದಾಚಿನ್ಮನ್ದಶ್ಚ ವೇಗಃ| ಕ್ಷುತಃ ಸ್ತಮ್ಭಃ ಕ್ಷುತ್ ಛಿಕ್ಕಾ ತಸ್ಯಾಃ ಸ್ತಮ್ಭೋಽನಿರ್ಗಮನಂ; ‘ಕ್ಷುತ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಅನ್ಯೇ ‘ಕ್ಷವ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತನ್ಮತೇ ಕ್ಷವಃ ಛಿಕ್ಕಾ, ಸ್ತಮ್ಭೋ ಗಾತ್ರಸ್ಯ| ನನು, ವಾತಜ್ವರಮೋಕ್ಷೇಽಪಿ ಛಿಕ್ಕಾ ಸ್ಯಾತ್, ತತ್ ಕಥಂ ಜ್ವರಾಗಮಮೋಕ್ಷಯೋರ್ಜ್ಞಾನಮ್? ಉಚ್ಯತೇ- ಅಪರವೇಪಥ್ವಾದಿವಾತಜ್ವರಲಕ್ಷಣಾನಾಮಭಾವಾಜ್ಜ್ವರಮೋಕ್ಷೋ ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ| ರೌಕ್ಷ್ಯಮೇವ ಚೇತಿ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ (ರೂಕ್ಷಗ್ರಹಣೇನೈವ ಕೃಷ್ಣಾರುಣವರ್ಣಯುಕ್ತಮಿತಿ ಜ್ಞೇಯಂ); ಚಕಾರಾತ್ ಕೃಷ್ಣವಿಣ್ಮೂತ್ರತ್ವಂ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ರೌಕ್ಷ್ಯಮೇವ ಚ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಶ್ಯಾವಾಙ್ಗಮಲನೇತ್ರತಾ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಶಿರಸಃ ಪೃಥಗುಪಾದಾನಮತ್ಯರ್ಥಂ ಶಿರೋರುಗ್ಭವತೀತಿ ಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮ್; ಅನ್ಯಥಾ ಗಾತ್ರರುಗಿತ್ಯನೇನೈವ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತೇಃ| ‘ಜೃಮ್ಭಾಧ್ಮಾನೇ ಭ್ರಮಃ ಶೂಲಂ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ||೨೯-೩೦||

Adhikarana 14 (31-32) · Śloka 32

ವೇಗಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽತಿಸಾರಶ್ಚ ನಿದ್ರಾಲ್ಪತ್ವಂ ತಥಾ ವಮಿಃ | ಕಣ್ಠೌಷ್ಠಮುಖನಾಸಾನಾಂ ಪಾಕಃ ಸ್ವೇದಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ||೩೧|| ಪ್ರಲಾಪಃ ಕಟುತಾ ವಕ್ತ್ರೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ದಾಹೋ ಮದಸ್ತೃಷಾ | ಪೀತವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರತ್ವಂ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಭ್ರಮ ಏವ ಚ ||೩೨||

ವೇಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ‘ಪ್ರಲಾಪಃ ಕಟುತಾ ವಕ್ತ್ರೇ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಪ್ರಲಾಪಸ್ತಿಕ್ತವಕ್ತ್ರತ್ವಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಮದಃ ಪೂಗಫಲೇನೇವ ಮತ್ತತಾ||೩೧-೩೨||

Adhikarana 15 (33-34) · Śloka 34

ಗೌರವಂ ಶೀತಮುತ್ಕ್ಲೇಶೋ ರೋಮಹರ್ಷೋಽತಿನಿದ್ರತಾ | ಸ್ರೋತೋರೋಧೋ ರುಗಲ್ಪತ್ವಂ ಪ್ರಸೇಕೋ ಮಧುರಾಸ್ಯತಾ ||೩೩|| ನಾತ್ಯುಷ್ಣಗಾತ್ರತಾ ಛರ್ದಿರಙ್ಗಸಾದೋಽವಿಪಾಕತಾ | ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋಽರುಚಿಃ ಕಾಸಃ ಕಫಜೇಽಕ್ಷ್ಣೋಶ್ಚ ಶುಕ್ಲತಾ ||೩೪||

ಗೌರವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗೌರವಂ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ, ಉತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಷ್ಠೀವನಂ, ಪ್ರಸೇಕೋ ಲಾಲಾಸ್ರಾವಃ, ಅಙ್ಗಸಾದಃ ಅಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಃ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಂ ಪಠನ್ತಿ- ‘ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ಸ್ತಿಮಿತೋ ವೇಗ ಆಲಸ್ಯಂ ಮಧುರಾಸ್ಯತಾ| ಶುಕ್ಲಮೂತ್ರಪುರೀಷತ್ವಂ ಸ್ತಮ್ಭಸ್ತೃಪ್ತಿರಥಾಪಿ ಚ|| ಗೌರವಂ ಶೀತಮುತ್ಕ್ಲೇಶೋ ರೋಮಹರ್ಷೋಽತಿನಿದ್ರತಾ| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋಽರುಚಿಃ ಕಾಸಃ ಕಫಜೇಽಕ್ಷ್ಣೋಶ್ಚ ಶುಕ್ಲತಾ’ ಇತಿ| ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ನಿಶ್ಚಲತ್ವಂ ಜ್ವರಿತಸ್ಯ, ವೇಗೋಽಪಿ ಸ್ತಿಮಿತಃ ಸತತಸ್ಥಿತೋ ನಿಶ್ಚಲಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಸ್ತಿಮಿತೋ ವೇಗೋ ಮನ್ದ ಉದ್ಗಮಃ||೩೩-೩೪||

Adhikarana 16 (35-37) · Śloka 38

ನಿದ್ರಾನಾಶೋ ಭ್ರಮಃ ಶ್ವಾಸಸ್ತನ್ದ್ರಾ ಸುಪ್ತಾಙ್ಗತಾಽರುಚಿಃ | ತೃಷ್ಣಾ ಮೋಹೋ ಮದಃ ಸ್ತಮ್ಭೋ ದಾಹಃ ಶೀತಂ ಹೃದಿ ವ್ಯಥಾ ||೩೫|| ಪಕ್ತಿಶ್ಚಿರೇಣ ದೋಷಾಣಾಮುನ್ಮಾದಃ ಶ್ಯಾವದನ್ತತಾ | ರಸನಾ ಪರುಷಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಸನ್ಧಿಮೂರ್ಧಾಸ್ಥಿಜಾ ರುಜಃ ||೩೬|| ನಿರ್ಭುಗ್ನೇ ಕಲುಷೇ ನೇತ್ರೇ ಕರ್ಣೌ ಶಬ್ದರುಗನ್ವಿತೌ | ಪ್ರಲಾಪಃ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಪಾಕಃ ಕೂಜನಂ ಚೇತನಾಚ್ಯುತಿಃ ||೩೭|| ಸ್ವೇದಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಾಮಲ್ಪಶಃ ಸುಚಿರಾತ್ ಸ್ರುತಿಃ |೩೮|

ಏಕೈಕದೋಷಜಂ ಜ್ವರಮಭಿಧಾಯ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಮಾಹ- ನಿದ್ರಾನಾಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ಭ್ರಮಶ್ಚಕ್ರಾರೂಢಸ್ಯೇವ ಭ್ರಮಣಮ್| ತನ್ದ್ರಾಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ “ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷ್ವಸಂವಿತ್ತಿರ್ಗೌರವಂ ಜೃಮ್ಭಣಂ ಕ್ಲಮಃ| ನಿದ್ರಾರ್ತಸ್ಯೇವ ಯಸ್ಯೇಹಾ ತಸ್ಯ ತನ್ದ್ರಾಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್”- ಇತಿ| ಸುಪ್ತಾಙ್ಗತಾ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞತಾ, ಮೋಹೋಽತ್ರ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ, ಮದಃ ಪೂಗಫಲೇನೇವ ಮತ್ತತಾ, ಸ್ತಮ್ಭಃ ಸ್ತಬ್ಧತಾ| ಉನ್ಮಾದೋ ಮಾನಸೋ ವಿಕಾರಃ| ರಸನಾ ಜಿಹ್ವಾ, ಪರುಷಾ ಕರ್ಕಶಾ| ಸನ್ಧಿಮೂರ್ಧಾಸ್ಥಿಜಾ ರುಜ ಇತಿ ಸನ್ಧಿರುಜಾ ಮೂರ್ಧರುಜಾ ಅಸ್ಥಿರುಜಾ ಚ; ಅನ್ಯೇ ಸನ್ಧ್ಯಾದಿಸ್ಥಾನೇ ‘ಲೋಠನಂ ಶಿರಸೋ ರುಜಾ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಲೋಠನಂ ಶಿರಸೋ ವಿಧೂನನಮ್| ನಿರ್ಭುಗ್ನೇ ಕುಟಿಲೇ, ಕಲುಷೇ ಮಲಿನೇ | ಶಬ್ದರುಗನ್ವಿತೌ ಶಬ್ದಾನ್ವಿತೌ ರುಗನ್ವಿತೌ ಚ ಕರ್ಣೌ ಭವತಃ| ಪ್ರಲಾಪಃ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಭಾಷಣಮ್| ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮುಖನಾಸಾದಿರನ್ಧ್ರಾಣಾಮ್| ಕೂಜನಮ್ ಅವ್ಯಕ್ತಶಬ್ದೋತ್ಥಾನಂ ಕಣ್ಠೇ| ಚೇತನಾಚ್ಯುತಿಃ ಚಿತ್ತನಾಶಃ| ಅಲ್ಪಶಃ ಸುಚಿರಾತ್ ಸ್ರುತಿರಿತಿ ಅಲ್ಪಮಲ್ಪಂ ಕೃತ್ವಾ ಚಿರಕಾಲೇನ ನಿಃಸರತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೩೫-೩೭||-

Adhikarana 17 (38) · Śloka 38

ಸರ್ವಜೇ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಾನಿ... |೩೮|

ನಿದ್ರಾನಾಶ ಇತ್ಯಾದಿಪಾಠೇನ ವಿಕೃತಿವಿಷಮಸಮವೇತಸ್ಯ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಭಿಧಾಯ ಪ್ರಕೃತಿಸಮಸಮವೇತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸರ್ವಜೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವದೋಷಜೇ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಾನಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾತಾದಿಜ್ವರೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಾನಿ|೩೮|-

Adhikarana 18 (38-40) · Śloka 41

...ವಿಶೇಷಂ ಚಾತ್ರ ಮೇ ಶೃಣು ||೩೮|| ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತೋಽಲ್ಪಸಞ್ಜ್ಞೋ ಭ್ರಾನ್ತಪ್ರೇಕ್ಷೀ ಹತಸ್ವರಃ | ಖರಜಿಹ್ವಃ ಶುಷ್ಕಕಣ್ಠಃ ಸ್ವೇದವಿಣ್ಮೂತ್ರವರ್ಜಿತಃ ||೩೯|| ಸಾಸ್ರೋ ನಿರ್ಭುಗ್ನಹೃದಯೋ ಭಕ್ತದ್ವೇಷೀ ಹತಪ್ರಭಃ | ಶ್ವಸನ್ನಿಪತಿತಃ ಶೇತೇ ಪ್ರಲಾಪೋಪದ್ರವಾಯುತಃ ||೪೦|| ತಮಭಿನ್ಯಾಸಮಿತ್ಯಾಹುರ್ಹತೌಜಸಮಥಾಪರೇ |೪೧|

ಇದಾನೀಮಭಿನ್ಯಾಸಾದಿಸಞ್ಜ್ಞಾಭಿಃ ಸನ್ನಿಪಾತಭೇದಮಾಹ- ವಿಶೇಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಶೇಷಂ ಭೇದಮ್| ಅತ್ರ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೇ| ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಃ ಸಾಧಾರಣಾಙ್ಗಸ್ಪರ್ಶಃ| ಭ್ರಾನ್ತಪ್ರೇಕ್ಷೀ ಸರ್ವಪದಾರ್ಥಾಯಥಾರ್ಥದರ್ಶೀ| ಸಾಸ್ರಃ ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣನೇತ್ರಃ| ನಿರ್ಭುಗ್ನಹೃದಯಃ ಕುಟಿಲಹೃದಯಃ| ಶ್ವಸನ್ ಶ್ವಾಸಂ ಕುರ್ವನ್| ನಿಪತಿತ ಇವ ಶೇತೇ, ಏತೇನ ವಿಕಲಾಙ್ಗ ಉಕ್ತಃ| ಪ್ರಲಾಪ ಏವೋಪದ್ರವಸ್ತೇನ ಆಯುತೋಽತ್ಯರ್ಥಯುಕ್ತಃ| ತಂ ಸನ್ನಿಪಾತಭೇದಮ್||೩೮-೪೦||-

Adhikarana 19 (41) · Śloka 41

ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಮಸಾಧ್ಯಮಪರೇ ವಿದುಃ ||೪೧||

ಮತಭೇದೇನ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಸ್ಯ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತ್ವಮಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಚೋಚ್ಯತೇ- ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸಮಸ್ತಲಕ್ಷಣತ್ವೇ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತ್ವಂ, ಸಮಸ್ತಲಕ್ಷಣತ್ವೇ ವಿಬದ್ಧದೋಷತ್ವೇಽಗ್ನೌ ಚ ನಷ್ಟೇ ಸತ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್||೪೧||

Adhikarana 20 (42) · Śloka 42

ನಿದ್ರೋಪೇತಮಭಿನ್ಯಾಸಂ ಕ್ಷೀಣಮೇನಂ ಹತೌಜಸಮ್ | ಸನ್ನ್ಯಸ್ತಗಾತ್ರಂ ಸನ್ನ್ಯಾಸಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಾತ್ಮಕೇ ಜ್ವರೇ ||೪೨||

ಅಭಿನ್ಯಾಸಸ್ಯ ಭೇದಮಾಹ- ನಿದ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತಮೇವ ನಿದ್ರೋಪೇತಮಭಿನ್ಯಾಸಂ ವಿದ್ಯಾತ್, ಏನಂ ಕ್ಷೀಣಂ ಸನ್ತಂ ಹತೌಜಸಂ ವಿದ್ಯಾತ್, ತಮೇವ ಚ ಸನ್ನ್ಯಸ್ತಗಾತ್ರಂ ಸನ್ನ್ಯಾಸಮಿತಿ| ಕೇಚಿದಮುಮಭಿನ್ಯಾಸಪ್ರತಿಪಾದಕಂ ವಾಕ್ಯಂ ನ ಪಠನ್ತಿ| ನಿದ್ರೋಪೇತಮಭಿನ್ಯಾಸಮಿತ್ಯಾದಿಪಾಠಸ್ಯಾಗ್ರೇ ‘ಪ್ರಲಿಮ್ಪನ್ನಿವ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಪರ್ವಣಾಂ ಗೌರವೇಣ ಚ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ‘ಮನ್ದಜ್ವರಪ್ರಲಾಪಸ್ತು ಸಶೀತಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಲೇಪಕಃ’ ಇತ್ಯನ್ತೇನಾಪರತನ್ತ್ರೋಕ್ತಪಾಠೇನ ಪ್ರಲೇಪಕಲಕ್ಷಣಂ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತಚ್ಚ ನ ಪಠನೀಯಂ; ‘ತಥಾ ಪ್ರಲೇಪಕೋ ಜ್ಞೇಯ’ ಇತ್ಯಾದಿಪಾಠೇನ ಸ್ವತನ್ತ್ರೇ ತಸ್ಯ ಪಠಿತತ್ವಾತ್| ‘ನಿತ್ಯಂ ಮನ್ದಜ್ವರ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ಷಾರಪಾಣಿಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಾತಬಲಾಸಕಲಕ್ಷಣಮಪರೇ ಪಠನ್ತಿ, ತದಪಿ ನ ಪಠನೀಯಂ, ‘ಪ್ರಲೇಪಕಂ ವಾತಬಲಾಸಕಂ ಚ’ ಇತ್ಯನೇನ ತಸ್ಯೋಕ್ತೇಃ| ನಿತ್ಯಂ ಮನ್ದಜ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿಪಾಠಸ್ಯಾಗ್ರೇಽನ್ಯೇ ತೃಣಪುಷ್ಪಕಲಕ್ಷಣಮಧೀಯನ್ತೇ- “ಪುಷ್ಪೇಭ್ಯೋ ಗನ್ಧರಜಸೀ ತೇಜಸ್ವಿಭ್ಯೋ ಯದಾಽನಿಲಃ| ಉಪಾದಾಯ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ನಿಯಚ್ಛತಿ|| ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದನುಸೃತೋ ಧಾತೂನ್ ಮರ್ಮಾಣ್ಯಪಿ ಚ ತೇಜಸಾ| ಕರ್ಮ ಚಿತಂ ಬಲಂ ಜ್ಞಾನಂ ತದಾಽಸ್ಯಾಭ್ಯೇತಿ ಮಾರುತಃ|| ಕರ್ಮಾದಿಷು ನಿರುದ್ಧೇಷು ಸ್ವಪಿತೀತಿ ಸುಹೃಜ್ಜನಃ| ಮನ್ಯತೇ ಹತಚಿತ್ತತ್ವಾದೋಜಸ್ಯುಪರತೇ ಸತಿ|| ತಸ್ಯಾದಿತಃ ಶಿರೋರೋಗಃ ಸಸಞ್ಜ್ಞಸ್ಯೇವ ಜಾಯತೇ| ವಿಗನ್ಧಂ ಚ ಸುಗನ್ಧಂ ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಕಸ್ಮಾತ್ ಸ ಮೂರ್ಚ್ಛತಿ|| ತೃಣಪುಷ್ಪಕಮಿತ್ಯೇವಂ ಜ್ವರಂ ವಿದ್ಯಾದ್ವಿಚಕ್ಷಣಃ”- ಇತಿ; ತಚ್ಚೌಷಧೀಗನ್ಧಜೇ ಜ್ವರೇ ತಥೌಪತ್ಯಕೇ ಚಾನ್ತರ್ಭೂತತ್ವಾನ್ನಾಧ್ಯೇಯಮಿತಿ||೪೨||

Adhikarana 21 (43-44) · Śloka 45

ಓಜೋ ವಿಸ್ರಂಸತೇ ಯಸ್ಯ ಪಿತ್ತಾನಿಲಸಮುಚ್ಛ್ರಯಾತ್ | ಸ ಗಾತ್ರಸ್ತಮ್ಭಶೀತಾಭ್ಯಾಂ ಶಯನೇಪ್ಸುರಚೇತನಃ ||೪೩|| ಅಪಿ ಜಾಗ್ರತ್ ಸ್ವಪನ್ ಜನ್ತುಸ್ತನ್ದ್ರಾಲುಶ್ಚ ಪ್ರಲಾಪವಾನ್ | ಸಂಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗೋ ಮನ್ದಸನ್ತಾಪವೇದನಃ ||೪೪|| ಓಜೋನಿರೋಧಜಂ ತಸ್ಯ ಜಾನೀಯಾತ್ ಕುಶಲೋ ಭಿಷಕ್ |೪೫|

ಕೇಚಿದತ್ರ ಹತೌಜಸಲಕ್ಷಣಂ ಪಠನ್ತಿ; ಯಥಾ- ಓಜೋ ವಿಸ್ರಂಸತೇ ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸ ಜ್ವರೀ ಗಾತ್ರಸ್ತಮ್ಭಶೀತಾಭ್ಯಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಶಯನೇಪ್ಸುಃ ಸ್ವಪಿತುಮಿಚ್ಛುಃ ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾಯಾಂ ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಚ ಚೇತನಾರಹಿತೋ ಭವತಿ, ತಸ್ಯ ಸನ್ನಿಪಾತಿನ ಏತದ್ಗಾತ್ರಸ್ತಮ್ಭಾದಿಕಮೋಜೋನಿರೋಧಜಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಜಾನೀಯಾತ್| ಯದ್ಯಪಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಸನ್ನಿಪಾತಭೇದಾಸ್ತ್ರಯೋದಶ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ, ತಥಾಽಪಿ ದೋಷೋತ್ಕರ್ಷಾಪಕರ್ಷತಾರತಮ್ಯೇನ ಧಾತ್ವಾವರಣಭೇದೇನ ಚ ಸನ್ನಿಪಾತಭೇದಾನಾಮಾನನ್ತ್ಯಾನ್ನೇಹ ಪ್ರದರ್ಶಿತಾಃ||೪೩-೪೪||-

Adhikarana 22 (45) · Śloka 46

ಸಪ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ದಶಮೇ ದ್ವಾದಶೇಽಪಿ ವಾ ||೪೫|| ಪುನರ್ಘೋರತರೋ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಶಮಂ ಯಾತಿ ಹನ್ತಿ ವಾ |೪೬|

ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಸ್ಯ ಮೋಕ್ಷವಧಯೋರವಧಿಮಾಹ- ಸಪ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶೀಘ್ರಮಧ್ಯಮನ್ದಶಕ್ತಿತ್ವಾದ್ವಾತಾದೀನಾಂ ಸಪ್ತಮೇ ದಿನೇ ವಾತಾಧಿಕಃ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಃ, ದಶಮೇ ದಿನೇ ಪಿತ್ತಾಧಿಕಃ, ದ್ವಾದಶೇ ದಿನೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಧಿಕೋ ವಿಮುಞ್ಚತಿ ಮಲಪಾಕಾತ್, ಹನ್ತಿ ಚ ಧಾತುಪಾಕಾತ್; ಯದಿ ಹಿ ತಸ್ಯ ದೀರ್ಘಜೀವನಂ(ನೇ) ಕರ್ಮಾಸ್ತಿ ತದಾ ಮಲಪಾಕೋ ಭವತಿ, ಅನ್ಯಥಾ ಧಾತುಪಾಕಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ಸಪ್ತಾಹೇಽಭಿನ್ಯಾಸೋ, ದಶಾಹೇ ಹತೌಜಾಃ, ದ್ವಾದಶಾಹೇ ಸನ್ನ್ಯಾಸಃ, ಮಲಪಾಕಾತ್ ಪ್ರಶಮಂ ಯಾತಿ ಧಾತುಪಾಕಾದ್ಧನ್ತೀತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಧಾತುಪಾಕಾಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- “ಸಮ್ಬಾಧ್ಯಮಾನೋ ಹೃದಿ ನಾಭಿದೇಶೇ ಗಾತ್ರೇಷು ವಾ ಪಾಕರುಜೋಜ್ಝಿತೇಷು| ಪಕ್ವೇಷ್ವಿವಾಚೈತಿ ರುಜಂ ಜ್ವರಾರ್ತಃ ಸ ಧಾತುಪಾಕೀ ಕಥಿತೋ ಭಿಷಗ್ಭಿಃ”- ಇತಿ| ಶಕುನೈರರಿಷ್ಟೈರ್ವಾ ಮರಣಕಾರೀ ಧಾತುಪಾಕೀ(ಕೋ) ಜ್ಞೇಯ ಇತಿ ವೃದ್ಧಾಃ| ‘ದ್ವಾದಶೇಽಪಿ ವಾ’ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿಶಬ್ದಾದ್ಭಾಲುಕಿಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಸ್ಯ ಮೋಕ್ಷವಧಯೋರವಧಿಃ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ| ತೇನ “ಸಪ್ತಮೀ ದ್ವಿಗುಣಾ ಯಾ ತು ನವಮ್ಯೇಕಾದಶೀ ತಥಾ| ಏಷಾ ತ್ರಿದೋಷಮರ್ಯಾದಾ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಚ ವಧಾಯ ಚ” ಇತಿ ಲಬ್ಧಮ್| ಪುನರ್ಘೋರತರ ಇತಿ ಪುನಃಶಬ್ದಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ಘೋರ ಆಸೀತ್ ತತಃ ಪುನರ್ಘೋರತರ ಇತಿ ಲಭ್ಯತೇ||೪೫||-

Adhikarana 23 (46) · Śloka 46

ದ್ವಿದೋಷೋಚ್ಛ್ರಾಯಲಿಙ್ಗಾಸ್ತು ದ್ವನ್ದ್ವಜಾಸ್ತ್ರಿವಿಧಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೪೬||

ಇದಾನೀಂ ಪ್ರಕೃತಿಸಮವೇತಾಸ್ತ್ರಿವಿಧಾ ದ್ವನ್ದ್ವಜಜ್ವರಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ- ದ್ವಿದೋಷೋಚ್ಛ್ರಾಯಲಿಙ್ಗಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ದ್ವಿದೋಷೋಚ್ಛ್ರಾಯೇತ್ಯುಚ್ಛ್ರಾಯಗ್ರಹಣಂ ದ್ವಯೋರ್ದೋಷಯೋಃ ಸ್ವಕಾರಣೋಚ್ಛ್ರಿತತ್ವಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಂ ತ್ರಿವಿಧತ್ವಮತ್ರ ಸಮವೃದ್ಧದ್ವಿದೋಷಜಾಪೇಕ್ಷಯೇತಿ||೪೬||

Adhikarana 24 (47) · Śloka 48

ತೃಷ್ಣಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಭ್ರಮೋ ದಾಹಃ ಸ್ವಪ್ನನಾಶಃ ಶಿರೋರುಜಾ | ಕಣ್ಠಾಸ್ಯದಶೋಷೋ ವಮಥೂ ರೋಮಹರ್ಷೋಽರುಚಿಸ್ತಥಾ ||೪೭|| ಪರ್ವಭೇದಶ್ಚ ಜೃಮ್ಭಾ ಚ ವಾತಪಿತ್ತಜ್ವರಾಕೃತಿಃ |೪೮|

ಇದಾನೀಂ ವಿಕೃತಿವಿಷಮಸಮವೇತಾನ್ ದ್ವನ್ದ್ವಜಜ್ವರಾನಾಹ- ತೃಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಃ ಕಣ್ಠಶೋಷೋ ಮುಖಶೋಷಶ್ಚ| ವಮಥುಃ ಛರ್ದಿಃ| ಯತೋಽಯಂ ವಿಕೃತಿವಿಷಮಸಮವೇತಃ ಅತೋ ವಾತಪೈತ್ತಿಕೇ ಜ್ವರೇ ರೋಮಹರ್ಷಾರುಚ್ಯೋರಭಿಧಾನಂ, ಕಫಪೈತ್ತಿಕೇ ತನ್ದ್ರಾಭಿಧಾನಮ್||೪೭||-

Adhikarana 25 (48-49) · Śloka 49

ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ಪರ್ವಣಾಂ ಭೇದೋ ನಿದ್ರಾ ಗೌರವಮೇವ ಚ ||೪೮|| ಶಿರೋಗ್ರಹಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ ಕಾಸಃ ಸ್ವೇದಪ್ರವರ್ತನಮ್ | ಸನ್ತಾಪೋ ಮಧ್ಯವೇಗಶ್ಚ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಾಕೃತಿಃ ||೪೯||

ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ನಿಶ್ಚಲತ್ವಂ ಜ್ವರಿತಸ್ಯ, ಪರ್ವಣಾಂ ಭೇದೋ ಗ್ರನ್ಥಿಸ್ಫುಟನಂ, ಶಿರೋಗ್ರಹಃ ಶಿರೋ ಗೃಹೀತಮಿವ ಮನ್ಯತೇ, ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋ ನಾಸಾಸ್ರಾವಃ||೪೮-೪೯||

Adhikarana 26 (50) · Śloka 3

ಲಿಪ್ತಾತಿಕ್ತಾಸ್ಯತಾ ತನ್ದ್ರಾ ಮೋಹಃ ಕಾಸೋಽರುಚಿಸ್ತೃಷಾ | ಮುಹುರ್ದಾಹೋ ಮುಹುಃ ಶೀತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಜ್ವರಾಕೃತಿಃ ||೫೦|| (ಜೃಮ್ಭಾಧ್ಮಾನಮದೋತ್ಕಮ್ಪಪರ್ವಭೇದಪರಿಕ್ಷಯಾಃ| ತೃಟ್ಪ್ರಲಾಪಾಭಿತಾಪಾಃ ಸ್ಯುರ್ಜ್ವರೇ ಮಾರುತಪೈತ್ತಿಕೇ ||೧|| ಶೂಲಕಾಸಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶಶೀತವೇಪಥುಪೀನಸಾಃ| ಗೌರವಾರುಚಿವಿಷ್ಟಮ್ಭಾ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಸಮುದ್ಭವೇ||೨|| ಶೀತದಾಹಾರುಚಿಸ್ತಮ್ಭಸ್ವೇದಮೋಹಮದಭ್ರಮಾಃ| ಕಾಸಾಙ್ಗಸಾದಹೃಲ್ಲಾಸಾ ಭವನ್ತಿ ಕಫಪೈತ್ತಿಕೇ||೩||) |

ಲಿಪ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಲಿಪ್ತಾಸ್ಯತಾ ತಿಕ್ತಾಸ್ಯತಾ ಚ| ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ದ್ವನ್ದ್ವಜಜ್ವರಪಾಠಮೇಕಮೇವ ಪಠತಿ- ಜೃಮ್ಭೇತ್ಯಾದಿನಾ| ಅಯಂ ವಾ ಪಠನೀಯಃ ಪೂರ್ವೋ ವಾ, ನ ತು ದ್ವಯಮ್||೫೦||

Adhikarana 27 (51-52) · Śloka 52

ಕೃಶಾನಾಂ ಜ್ವರಮುಕ್ತಾನಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರಿಣಾಮ್ | ದೋಷಃ ಸ್ವಲ್ಪೋಽಪಿ ಸಂವೃದ್ಧೋ ದೇಹಿನಾಮನಿಲೇರಿತಃ ||೫೧|| ಸತತಾನ್ಯೇದ್ಯುಷ್ಕತ್ರ್ಯಾಖ್ಯಚಾತುರ್ಥಾನ್ ಸಪ್ರಲೇಪಕಾನ್ | ಕಫಸ್ಥಾನವಿಭಾಗೇನ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಕರೋತಿ ಹಿ ||೫೨||

ಸನ್ತತಜ್ವರಮಭಿಧಾಯೇದಾನೀಂ ವಿಷಮಜ್ವರಾನ್ ಸತತಾದೀನಾಹ- ಕೃಶಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೃಶಾನಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರಿಣಾಂ ಜ್ವರಮುಕ್ತಾನಾಂ ಚ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರಿಣಾಂ ದೋಷಃ ಸ್ವಲ್ಪೋಽಪಿ ‘ಅಪಥ್ಯೈಃ ಕೃತ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ, ಪುನರ್ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರಾಭ್ಯಾಮಭಿಸಂವೃದ್ಧೋ ವಾತಪ್ರೇರಿತಃ ಸನ್ ಸತತಾದೀನ್ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಕಫಸ್ಥಾನವಿಭಾಗೇನ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕಫಸ್ಥಾನಾನಿ ಆಮಾಶಯೋರಃಕಣ್ಠಶಿರಃಸನ್ಧಯೋ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಕಥ್ಯನ್ತೇ| ತತ್ರ ಆಮಾಶಯಸ್ಥಃ ಸತತಂ ಕರೋತಿ, ಸ ಚ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಕಾಲದ್ವಯಾನುವರ್ತನಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನ್ಯೂನಃ , ಉರಃಸ್ಥೋ ಅನ್ಯೇದ್ಯುಷ್ಕಂ, ಕಣ್ಠಸ್ಥಃ ತೃತೀಯಕಂ, ಶಿರಸ್ಥಃ ಚತುರ್ಥಕಂ, ಸನ್ಧಿಸ್ಥಃ ಪ್ರಲೇಪಕಂ, ಸರ್ವೇಷು ಕಫಸ್ಥಾನೇಷು ವ್ಯವಸ್ಥಿತೋ ದೋಷಃ ಸನ್ತತಂ ಕರೋತೀತಿ ಜ್ಞಾತವ್ಯಮ್| ದೋಷಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಪೃಥಗ್ದ್ವನ್ದ್ವಸಮಸ್ತರೂಪೋ ವಾತಾದಿರ್ಗ್ರಾಹ್ಯಃ| ಅನಿಲೇರಿತತ್ವಂ ಚ ವಾತಸ್ಯಾಪಿ ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಬಾಹ್ಯಹೇತುಪ್ರಚುರೀಭೂತೇನಾಪರೇಣ ವಾತೇನ ಸಮ್ಭವತಿ||೫೧-೫೨||

Adhikarana 28 (53) · Śloka 53

ಅಹೋರಾತ್ರಾದಹೋರಾತ್ರಾತ್ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಸ್ಥಾನಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ | ತತಶ್ಚಾಮಾಶಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ದೋಷಃ ಕುರ್ಯಾಜ್ಜ್ವರಂ ನೃಣಾಮ್ ||೫೩||

ಯಥಾ ಉರಆದಿಸ್ಥಿತೋ ದೋಷೋಽನ್ಯೇದ್ಯುಷ್ಕಾದೀನ್ ಕರೋತಿ ತಥಾಽಽಹ- ಅಹೋರಾತ್ರಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಅಹೋರಾತ್ರಾದುರಃಸ್ಥೋ ದೋಷ ಆಮಾಶಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಅನ್ಯೇದ್ಯುಷ್ಕಂ ಕರೋತಿ ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ದಿವಸೇ, ಕಣ್ಠಸ್ಥಿತೋ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ತೃತೀಯಕಂ ತೃತೀಯದಿವಸೇ, ಶಿರಃಸ್ಥಿತಃ ಸ್ಥಾನತ್ರಯಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಚತುರ್ಥಕಂ ಚತುರ್ಥದಿವಸೇ, ಸನ್ಧಿಷು ಸ್ಥಿತೋ ನಿತ್ಯಮೇವ ಪ್ರಲೇಪಕಂ ಕರೋತಿ, ಸ ಚ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಿಣಾಮೇವ||೫೩||

Adhikarana 29 (54) · Śloka 54

ತಥಾ ಪ್ರಲೇಪಕೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಶೋಷಿಣಾಂ ಪ್ರಾಣನಾಶನಃ | ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತಮೋ ಮನ್ದಃ ಸುಕಷ್ಟೋ ಧಾತುಶೋಷಕೃತ್ ||೫೪||

ಪ್ರಲೇಪಕಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತಥಾ ಪ್ರಲೇಪಕೋ ಜ್ಞೇಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತಮ ಇತಿ ಹೇತುಭಾವೇನ ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್| ಮನ್ದೋ ಮನ್ದವೇಗಃ| ಸುಕಷ್ಟ ಇತಿ ಹೇತುಫಲಭಾವೇನ ಮಾರಣಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್||೫೪||

Adhikarana 30 (55) · Śloka 55

ಕಫಸ್ಥಾನೇಷು ವಾ ದೋಷಸ್ತಿಷ್ಠನ್ ದ್ವಿತ್ರಿಚತುರ್ಷು ವಾ | ವಿಪರ್ಯಯಾಖ್ಯಾನ್ ಕುರುತೇ ವಿಷಮಾನ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧನಾನ್ ||೫೫||

ವಿಷಮಜ್ವರಾನಭಿಧಾಯ ತದ್ವಿಪರ್ಯಯಜ್ವರಾನಾಹ- ಕಫಸ್ಥಾನೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಕಫಸ್ಥಾನಯೋರ್ದ್ವಯೋರುರಆಮಾಶಯಯೋಸ್ತಿಷ್ಠನ್ ದೋಷೋಽನ್ಯೇದ್ಯುಷ್ಕವಿಪರ್ಯಯಂ ಕರೋತಿ; ಕಸ್ತದ್ವಿಪರ್ಯಯಃ? ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣಾದೀನಾಮೇಕಕಾಲಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಸಮಸ್ತಾಹೋರಾತ್ರಂ ಭವತೀತಿ | ಏವಂ ತ್ರಿಷು ಕಫಸ್ಥಾನೇಷು ಕಣ್ಠೋರಆಮಾಶಯೇಷು ತಿಷ್ಠನ್ ದೋಷಸ್ತೃತೀಯಕವಿಪರ್ಯಯಂ ಕರೋತಿ, ಯಸ್ತೃತೀಯದಿನೇ ವಿಮುಞ್ಚತಿ| ಚತುರ್ಷು ಕಫಸ್ಥಾನೇಷು ಶಿರಃಕಣ್ಠೋರಆಮಾಶಯೇಷು ತಿಷ್ಠನ್ ದೋಷಶ್ಚತುರ್ಥಕವಿಪರ್ಯಯಂ ಕರೋತಿ, ಸ ಚತುರ್ಥೇಽಹ್ನಿ ಮುಞ್ಚತೀತಿ| ಸತತಸ್ಯ ತು ವಿಪರ್ಯಯೋ ನ ಭವತಿ, ಏಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಫಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಿತೇನ ದೋಷೇಣ ತತ್ಕರಣಾದ್ ವ್ಯಾಧಿಸ್ವಭಾವಾದ್ವಾ| ಕಫಸ್ಥಾನೇಷು ವಾ ದೋಷ ಇತ್ಯತ್ರ ದೋಷಶಬ್ದಃ ಪೃಥಗ್ದ್ವನ್ದ್ವಸಮಸ್ತದೋಷಪ್ರತಿಪಾದಕಃ|| ೫೫||

Adhikarana 31 (56) · Śloka 56

ಪರೋ ಹೇತುಃ ಸ್ವಭಾವೋ ವಾ ವಿಷಮೇ ಕೈಶ್ಚಿದೀರಿತಃ | ಆಗನ್ತುಶ್ಚಾನುಬನ್ಧೋ ಹಿ ಪ್ರಾಯಶೋ ವಿಷಮಜ್ವರೇ ||೫೬||

ವಿಷಮಜ್ವರಾಣಾಂ ನಿಯತೈಕಕಾಲಾಗಮನೇ ಏಕೀಯಮತೇನ ಹೇತುಮಾಹ- ಪರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪರೋ ಭೂತಾದಿಃ, ಹೇತುಃ ಕಾರಣಂ, ಸ್ವಭಾವೋ ವೇತಿ ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಹೇತುರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಸ್ವಭಾವೋ ವಾ ಪರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟೋ ಹೇತುಃ ಕೈಶ್ಚಿದಾಚಾರ್ಯೈರೀರಿತ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಭೂತಾದಿರ್ಹೇತುರುಕ್ತಸ್ತಸ್ಯ ಸಮರ್ಥನಮಾಹ- ಆಗನ್ತುರಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಯಶೋ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಆಗನ್ತುಃ ಭೂತಾದಿಃ, ಅನುಬನ್ಧಃ ಕಾರಣಂ, ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ||೫೬||

Adhikarana 32 (57-58) · Śloka 58

ವಾತಾಧಿಕತ್ವಾತ್ ಪ್ರವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಸ್ತೃತೀಯಕಂ ಚಾಪಿ ಚತುರ್ಥಕಂ ಚ | ಔಪತ್ಯಕೇ ಮದ್ಯಸಮುದ್ಭವೇ ಚ ಹೇತುಂ ಜ್ವರೇ ಪಿತ್ತಕೃತಂ ವದನ್ತಿ ||೫೭|| ಪ್ರಲೇಪಕಂ ವಾತಬಲಾಸಕಂ ಚ ಕಫಾಧಿಕತ್ವೇನ ವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ | ಮೂರ್ಚ್ಛಾನುಬನ್ಧಾ ವಿಷಮಜ್ವರಾ ಯೇ ಪ್ರಾಯೇಣ ತೇ ದ್ವನ್ದ್ವಸಮುತ್ಥಿತಾಸ್ತು ||೫೮||

ಇದಾನೀಮುಕ್ತಾನಾಮನ್ಯೇಷಾಂ ಚಾರಮ್ಭಕದೋಷಕಥನಾಯಾಹ- ವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ‘ಕಫಪಿತ್ತಾತ್ತ್ರಿಕಗ್ರಾಹೀ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ತೃತೀಯಚತುರ್ಥಕಯೋರ್ದ್ವನ್ದ್ವದೋಷಸಮುದ್ಭವತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಸ್ವತನ್ತ್ರೇ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಲಿಙ್ಗತ್ವೇಽಪಿ ತಯೋರ್ವಾತಾಧಿಕತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಔಪತ್ಯಕೇ ಪರ್ವತಾಸನ್ನಭೂಮಿಸಮುದ್ಭವೇ ಜ್ವರೇ| ಪಿತ್ತಕೃತಮಿತಿ ತತ್ರ ಔಪತ್ಯಕಮದ್ಯಸಮುದ್ಭವಯೋಃ ಪಿತ್ತಂ ಕಾರಣಂ ಹೇತುಂ ವದನ್ತಿ; ತತ್ರ ಔಪತ್ಯಕೇ ಜ್ವರೇ ಪರ್ವತಾಸನ್ನಭೂಮಿಸ್ಥಿತಾನಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣವೀರ್ಯಾಣಮುಗ್ರಗನ್ಧಾನಾಮೌಷಧೀನಾಂ ಪಿತ್ತಕಾರಿತ್ವಂ, ಮದ್ಯಸಮುದ್ಭವೇ ತು ಮದ್ಯಮೇವ ಪಿತ್ತಕಾರೀ ಹೇತುಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಔಪತ್ಯಪಾನಾತ್ಯಯಸಮ್ಪ್ರಭೂತೇ ಹೇತುಂ ಜ್ವರೇ ಪಿತ್ತಮುದಾಹರನ್ತಿ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಪ್ರಲೇಪಕೇ ಯದ್ಯಪಿ ವಾಯುರೇವ ಪ್ರೇರಯಿತಾ, ತಥಾಽಪಿ ಸನ್ಧೀನಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ಥಾನತ್ವಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ಕಟೋಽಯಂ, ಅನ್ಯಶಸ್ತ್ರೋಪಪನ್ನಾಶ್ಚರ್ಥಾಸ್ತದ್ವಿದ್ಯೇಭ್ಯ ಏವ ಜ್ಞಾತವ್ಯಾ ಇತಿ ಪ್ರಮಾಣಾತ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಾದ್ವಾ ವಾತಬಲಾಸಕೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ತಥಾ ಚ- “ನಿತ್ಯಂ ಮನ್ದಜ್ವರೋ ರೂಕ್ಷಃ ಶೂನಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸಿಧ್ಯತಿ| ಸ್ತಬ್ಧಾಙ್ಗಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಭೂಯಿಷ್ಠೋ ನರೋ ವಾತಬಲಾಸಕೀ ”- ಇತಿ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾನುಬನ್ಧಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾನುಬನ್ಧಾಃ ಸತತಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಯೇ ವಿಷಮಜ್ವರಾಸ್ತೇ ಪ್ರಾಯೇಣ ದ್ವನ್ದ್ವಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಾಃ; ಏವಂವಿಧಾಸ್ತೇ ವಿಷಮಾ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ| ‘ಮುಞ್ಚಾನುಬನ್ಧಾ’ ಇತ್ಯೇಕೇ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಅನುಬಧ್ನನ್ತಿ ಯೇ ತೇ ಮುಞ್ಚಾನುಬನ್ಧಾಃ ಸತತಕಾದಯಃ ಸವಿಪರ್ಯಯಾಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಮುಕ್ತ್ವಾಽನುಬನ್ಧಾನ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ, ಅನುಬನ್ಧಾನ್ ಅನುಬನ್ಧಜ್ವರಾನೇವ ವಿಷಮಾನ್ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಯೇಽನ್ಯೇ ವಿಷಮಜ್ವರಾಸ್ತೇ ದ್ವನ್ದ್ವಸಮುತ್ಥಿತಾ ಇತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ಅನುಬನ್ಧಾನುಪದ್ರವಜ್ವರಾನ್ಮುಕ್ತ್ವಾ ಯೇಽನ್ಯೇ ಮೌಲಾಃ ಸತತಕಾದಯೋ ವಿಷಮಜ್ವರತ್ವೇನಾಭಿಮತಾಸ್ತೇ ಪ್ರಾಯೇಣ ದ್ವನ್ದ್ವಸಮುತ್ಥಿತಾಃ; ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಾತ್ ಪೃಥಕ್ಸಮಸ್ತೈಶ್ಚ ಜನ್ಯನ್ತೇ ಇತಿ||೫೭-೫೮||

Adhikarana 33 (59-61) · Śloka 61

ತ್ವಕ್ಸ್ಥೌ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನಿಲೌ ಶೀತಮಾದೌ ಜನಯತೋ ಜ್ವರೇ | ತಯೋಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಯೋಃ ಪಿತ್ತಮನ್ತೇ ದಾಹಂ ಕರೋತಿ ಚ ||೫೯|| ಕರೋತ್ಯಾದೌ ತಥಾ ಪಿತ್ತಂ ತ್ವಕ್ಸ್ಥಂ ದಾಹಮತೀವ ಚ | ಪ್ರಶಾನ್ತೇ ಕುರುತಸ್ತಸ್ಮಿಂಶ್ಛೀತಮನ್ತೇ ಚ ತಾವಪಿ ||೬೦|| ದ್ವಾವೇತೌ ದಾಹಶೀತಾದೀ ಜ್ವರೌ ಸಂಸರ್ಗಜೌ ಸ್ಮೃತೌ | ದಾಹಪೂರ್ವಸ್ತಯೋಃ ಕಷ್ಟಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಶ್ಚ ಸ ಸ್ಮೃತಃ ||೬೧||

ಅತಃ ಪರಂ ಸತತಾದೀನಾಂ ಶೀತದಾಹಪೂರ್ವತ್ವೇನ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮಾಹ- ತ್ವಕ್ಸ್ಥಾವಿತ್ಯಾದಿ| ತಯೋಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನಿಲಯೋಃ, ಪ್ರಶಾನ್ತಯೋಃ ಸ್ವಕಾಲಾಪಗಮಾತ್ ಪ್ರತ್ಯನೀಕಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ವಾ| ಅನ್ತೇ ದಾಹಂ ಕರೋತಿ ಚೇತ್ಯತ್ರ ಚಕಾರಾತ್ ಮೋಹಮೂರ್ಚ್ಛಾದಯಃ| ತಸ್ಮಿನ್ ಪಿತ್ತೇ| ತಾವಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನಿಲೌ; ಅಪಿಶಬ್ದಾತ್ ವಮಥುತನ್ದ್ರಾದಯಃ| ಯದ್ಯಪ್ಯೇತೌ ಜ್ವರೌ ದೋಷತ್ರಯಜೌ ತಥಾಽಪ್ಯತ್ರ ದೋಷದ್ವಯೋಕ್ತ್ಯಾ ಸಂಸರ್ಗಜಾವಿತ್ಯುಕ್ತಂ, ಏಕಕಾರ್ಯಕರತ್ವಾತ್ಕಫವಾತಯೋರೇಕೇನ ವ್ಯಪದೇಶಾದ್ವೇತ್ಯನ್ಯೇ| ದ್ವಯೋಃ ದಾಹಪೂರ್ವಶೀತಪೂರ್ವಕಯೋಃ| ಕಷ್ಟಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯ ಇತಿ ವಿಶೇಷಣದ್ವಯೋಪಾದಾನಾದತ್ಯರ್ಥಂ ದುಃಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ದರ್ಶಿತಂ; ದಾಹಪೂರ್ವೋಽತ್ಯನ್ತಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯಃ, ಶೀತಪೂರ್ವಃ ಸುಖಸಾಧ್ಯ ಇತಿ ಕುತಃ? ರೋಗಶಕ್ತೇರಚಿನ್ತ್ಯತ್ವಾತ್||೫೯-೬೧||

Adhikarana 34 (62) · Śloka 62

ಪ್ರಸಕ್ತಶ್ಚಾಭಿಘಾತೋತ್ಥಶ್ಚೇತನಾಪ್ರಭವಸ್ತು ಯಃ |೬೨|

ಅಭಿಘಾತಕಾಮಾದಿಜಯೋರಪ್ಯತ್ಯನ್ತಕಷ್ಟತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪ್ರಸಕ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಸಕ್ತಃ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಸಙ್ಗೀ, ಏತಚ್ಚಾಭಿಘಾತೋತ್ಥಚೇತನಾಪ್ರಭವಜ್ವರಯೋರ್ವಿಶೇಷಣಮ್| ಅಭಿಘಾತೋತ್ಥಃ ಕಾಷ್ಠಲೋಷ್ಟಾದ್ಯಭಿಘಾತಜಃ| ಚೇತನಾಪ್ರಭವಃ ಕಾಮಾದಿಜಃ|೬೨|-

Adhikarana 35 (62) · Śloka 63

ರಾತ್ರ್ಯಹ್ನೋಃ ಷಟ್ಸು ಕಾಲೇಷು ಕೀರ್ತಿತೇಷು ಯಥಾ ಪುರಾ ||೬೨|| ಪ್ರಸಹ್ಯ ವಿಷಮೋಽಭ್ಯೇತಿ ಮಾನವಂ ಬಹುಧಾ ಜ್ವರಃ |೬೩|

ಇದಾನೀಂ ಸತತಾದೀನಾಂ ಸ್ವಕಾಲೇಷೂದ್ಗಮಂ ದರ್ಶಯತಿ- ರಾತ್ರ್ಯಹ್ನೋರಿತ್ಯಾದಿ| ಷಟ್ಸು ಕಾಲೇಷು ಪೂರ್ವಾಹ್ಣಮಧ್ಯಾಹ್ನಾಪರಾಹ್ಣಪ್ರದೋಷಾರ್ಧರಾತ್ರಪ್ರತ್ಯೂಷೇಷು, ಕೀರ್ತಿತೇಷು ಕಥಿತೇಷು, ಯಥಾ ಪುರಾ ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಪೂರ್ವಂ ವ್ರಣಪ್ರಶ್ನಾಧ್ಯಾಯೇ| ತತ್ರ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣಪ್ರದೋಷಯೋಃ ಕಫಸ್ಯ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನಾರ್ಧರಾತ್ರಯೋಃ ಪಿತ್ತಸ್ಯ, ಅಪರಾಹ್ಣಪ್ರತ್ಯೂಷಯೋರ್ವಾತಸ್ಯ ಪ್ರಕೋಪ ಇತಿ; ಏವಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಕಥಿತೇಷು ಸ್ವಸ್ವದೋಷಪ್ರಕೋಪಕಾಲೇಷು ಪ್ರಸಹ್ಯ ಹಠಾದ್ವಿಷಮೋ ಜ್ವರೋಽಭ್ಯೇತಿ ಅಭಿ ಸಮನ್ತತೋ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಮಾನವಮಾಗಚ್ಛತಿ| ಬಹುಧೇತಿ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಕಾಲದ್ವಯಂ, ಏಕಕಾಲಂ, ಏಕದಿನಾನನ್ತರಂ, ದ್ವಿದಿನಾನನ್ತರಂ; ಅನ್ಯೇ ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ಬಹುಧಾ ಕದಾಚಿಚ್ಛೀತಃ, ಕದಾಚಿದುಷ್ಣಃ, ಕದಾಚಿದ್ಧಸ್ತಪಾದಯೋಃ, ಕದಾಚಿದಂಸಾದ್ಯವಯವೇಷು, ನಿಯತಕಾಲಂ, ಚಿರಕಾಲಮಲ್ಪಕಾಲಂ ಚೇತಿ| ಏತೇನ ವಿಷಮಜ್ವರಾಣಾಮಾನನ್ತ್ಯಮುಕ್ತಮ್||೬೨||-

Adhikarana 36 (63-64) · Śloka 64

ಸ ಚಾಪಿ ವಿಷಮೋ ದೇಹಂ ನ ಕದಾಚಿದ್ವಿಮುಞ್ಚತಿ ||೬೩|| ಗ್ಲಾನಿಗೌರವಕಾರ್ಶ್ಯೇಭ್ಯಃ ಸ ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ | ವೇಗೇ ತು ಸಮತಿಕ್ರಾನ್ತೇ ಗತೋಽಯಮಿತಿ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ||೬೪||

ವಿಷಮಜ್ವರಾಣಾಮುಪಶಾನ್ತವೇಗಾನಾಮಪಿ ದೇಹಾವಸ್ಥಾನಂ ದರ್ಶಯತಿ- ಸ ಚಾಪೀತ್ಯಾದಿ| ವಿಷಮೋ ವಿಷಮಜ್ವರಃ| ಸಮಾಹಾರತ್ವೇನ ಕಾರ್ಶ್ಯಾದಿತಿ ಸಿದ್ಧೇ ಯತ್ ಕಾರ್ಶ್ಯೇಭ್ಯ ಇತಿ ಬಹುವಚನಂ ತೇನ ಲಕ್ಷಣಾನ್ತರಮಪಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚ- “ಶಿರಸೋ ಗೌರವಂ ಗ್ಲಾನಿರ್ನಾತಿಶ್ರದ್ಧಾ ಚ ಭೋಜನೇ| ಮಾಧುರ್ಯಮಥ ವೈರಸ್ಯಂ ತಿಕ್ತತ್ವಮಥವಾ ಪುನಃ| ವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ಜಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರವೇಗೇಽಪಿ ಗತೇ ಸತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ತು ನಿಯತೋ ಲೀನಃ ಶರೀರೇ ವಿಷಮಜ್ವರಃ”- ಇತಿ||೬೩-೬೪||

Adhikarana 37 (65) · Śloka 65

ಧಾತ್ವನ್ತರಸ್ಥೋ ಲೀನತ್ವಾನ್ನ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದುಪಲಭ್ಯತೇ | ಅಲ್ಪದೋಷೇನ್ಧನಃ ಕ್ಷೀಣಃ ಕ್ಷೀಣೇನ್ಧನ ಇವಾನಲಃ ||೬೫||

ಯದಿ ವೇಗಾಪಗಮೇಽಪಿ ನ ವಿಮುಚ್ಯತೇ ತರ್ಹಿ ಕಿಮಿತಿ ನೋಪಲಭ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಧಾತ್ವನ್ತರಸ್ಥೋ ಲೀನತ್ವಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಏಕಸ್ಮಾದ್ಧಾತೋರನ್ಯೋ ಧಾತುಃ ಧಾತ್ವನ್ತರಂ ತತ್ರಸ್ಥಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಧಾತ್ವನ್ತರಶಬ್ದೇನ ಸಪ್ತ ಕಲಾಃ ಕಥಯನ್ತಿ| ಲೀನತ್ವಾದೇಕದೇಶಸ್ಥಿತತ್ವಾತ್| ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾತ್ ಅಣುತ್ವಾತ್| ಅಲ್ಪದೋಷೇತ್ಯಾದಿ ಅಲ್ಪದೋಷ ಇವ ಇನ್ಧನತ್ವೇನ ಕ್ಷೀಣೋಽಲ್ಪೀಭೂತೋ ಜ್ವರಃ; ‘ಅಲ್ಪದೋಷಾ ಏವ ಇನ್ಧನಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಅಲ್ಪದೋಷೇನ್ಧನಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ||೬೫||

Adhikarana 38 (66) · Śloka 66

ದೋಷೋಽಲ್ಪೋಽಹಿತಸಮ್ಭೂತೋ ಜ್ವರೋತ್ಸೃಷ್ಟಸ್ಯ ವಾ ಪುನಃ | ಧಾತುಮನ್ಯತಮಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕರೋತಿ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್ ||೬೬||

ಇದಾನೀಂ ಭೋಜಭಾಲುಕಿಪುಷ್ಕಲಾವತಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಶಲ್ಯತನ್ತ್ರವಿದಾಂ ಮತೇನ ವಿಷಮಜ್ವರೋತ್ಪತ್ತಿಮಭಿಧಾಯ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾವಿದಾಮಗ್ನಿವೇಶಾದೀನಾಂ ಮತೇನ ಧಾತುಸ್ಥಾನೈರ್ದೋಷೈರ್ವಿಷಮಜ್ವರಾಣಾಮುತ್ಪತ್ತಿಂ ದರ್ಶಯತಿ- ದೋಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಹಿತಸಮ್ಭೂತಃ ಅಪಥ್ಯಾದ್ವೃದ್ಧಿಂ ಗತಃ| ಜ್ವರೋತ್ಸೃಷ್ಟಸ್ಯ ಜ್ವರಮುಕ್ತಸ್ಯ, ವಾಶಬ್ದೇನ ಕೃಶಸ್ಯೇತಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ಕೃಶಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫಸ್ಥಾನವಿಭಾಗೇನ ಪ್ರಾಕ್ ಸತತಾದಯೋ ದರ್ಶಿತಾಃ, ಅತ್ರ ತು ಧಾತ್ವನ್ತರಗತಭೇದೇನೇತಿ ನ ಪುನರುಕ್ತತಾ||೬೬||

Adhikarana 39 (67) · Śloka 68

ಸತತಂ ರಸರಕ್ತಸ್ಥಃ ಸೋಽನ್ಯೇದ್ಯುಃ ಪಿಶಿತಾಶ್ರಿತಃ | ಮೇದೋಗತಸ್ತೃತೀಯೇಽಹ್ನಿ ತ್ವಸ್ಥಿಮಜ್ಜಗತಃ ಪುನಃ ||೬೭|| ಕುರ್ಯಾಚ್ಚಾತುರ್ಥಕಂ ಘೋರಮನ್ತಕಂ ರೋಗಸಙ್ಕರಮ್ |೬೮|

ಇದಾನೀಂ ರಸಾದೀನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯಂ ಯಂ ಧಾತುಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಯಂ ಯಂ ದೋಷೋ ಯಂ ಯಂ ವಿಷಮಜ್ವರಮಾರಭತೇ ತಂ ತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸತತಂ ರಸರಕ್ತಸ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿ| ರಸರಕ್ತಸ್ಥೋ ದೋಷಃ ಸತತಂ ಜ್ವರಂ ಕರೋತಿ, ಯೇಽಪಿ ‘ದೋಷೋ ರಕ್ತಾಶ್ರಯಃ ಪ್ರಾಯಃ ಕರೋತಿ ಸತತಜ್ವರಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ ತೈರಪಿ ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಾದ್ರಸೋಽಙ್ಗೀಕರ್ತವ್ಯಃ, ಯತೋ ರಸಮಾದಾಯ ದೋಷಾ ಜ್ವರಮಾಪಾದಯನ್ತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ಸತತಮಿತ್ಯತ್ರೈವ ಸನ್ತತಮಿತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಸನ್ತತಮಿತ್ಯೇತಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಸತತಮಿತಿ ಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತೋ ಜ್ಞೇಯಃ; ತೇನ ರಸಸ್ಥಃ ಸನ್ತತಂ, ರಕ್ತಸ್ಥಃ ಸತತಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ತು ಸತತಪರ್ಯಾಯಂ ಸನ್ತತಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಸನ್ತತಜ್ವರಸ್ಯ ವಿಷಮಜ್ವರತ್ವಂ ನಾಸ್ತಿ, ತತ್ಸನ್ನಿಧೌ ಪಾಠಾನ್ತರೇಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾನ್ತರೇಣ ಚ ಯದ್ಗ್ರಹಣಂ ತತ್ ಸನ್ತತಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಸತತಾದೀನಾಂ ವಿಷಮತ್ವಾದ್ ವಿಷಮತ್ವಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಂ; ಅನ್ಯಥಾ ಕಿಮಪೇಕ್ಷ್ಯೈಷಾಂ ವಿಷಮತ್ವಂ ಭವೇತ್| ಸ ದೋಷಃ ಪಿಶಿತಾಶ್ರಿತೋಽನ್ಯೇದ್ಯುಷ್ಕಂ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಮೇದೋಗತೋ ದೋಷಸ್ತೃತೀಯೇಽಹ್ನಿ ಕುರ್ಯಾತ್ ತೃತೀಯಕಂ ಜ್ವರಮಿತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಘೋರಂ ಕಷ್ಟಕಾರಿಣಮ್| ಅನ್ತಕಂ ಯಮಸದೃಶಂ, ಮಾರಣಾತ್ಮಕತ್ವಾಚ್ಚಿರಂ ಕ್ಲೇಶನತ್ವಾಚ್ಚ ||೬೭||-

Adhikarana 40 (68) · Śloka 68

ಕೇಚಿದ್ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗೋತ್ಥಂ ಬ್ರುವತೇ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್ ||೬೮||

ಇದಾನೀಂ ಧಾತ್ವನ್ತರಸ್ಥದೋಷಾರಬ್ಧತ್ವೇಽಪಿ ಸತತಕಾದಾವೇಕೀಯಮತೇನ ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗಂ ಹೇತುಮಾಹ- ಕೇಚಿದಿತ್ಯಾದಿ| ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗೋ ಗ್ರಹಾವೇಶಃ| ಪೂರ್ವಂ ದೋಷಪ್ರಸ್ತಾವೇ ದೋಷೋತ್ಥಿತಾ ಏವ ಪರಂ ವಿಷಮಜ್ವರಾ ಭೂತಾದಿಜಾ ಅಪಿ ಭವನ್ತೀತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಂ ‘ಪರೋ ಹೇತುಃ ಸ್ವಭಾವೋ ವಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಠಿತಂ; ಇಹ ತು ಧಾತ್ವಾಶ್ರಿತಪ್ರಕರಣತ್ವಾದಿತಿ ನ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಮ್||೬೮||

Adhikarana 41 (69) · Śloka 69

ಸಪ್ತಾಹಂ ವಾ ದಶಾಹಂ ವಾ ದ್ವಾದಶಾಹಮಥಾಪಿ ವಾ | ಸನ್ತತ್ಯಾ ಯೋಽವಿಸರ್ಗೀ ಸ್ಯಾತ್ಸನ್ತತಃ ಸ ನಿಗದ್ಯತೇ ||೬೯||

ಸನ್ನಿಪಾತಾರಬ್ಧಸ್ಯ ಸನ್ತತಜ್ವರಸ್ಯ ‘ಸಪ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಮೋಕ್ಷವಧಯೋರವಧಿಮಭಿಧಾಯೇದಾನೀಮೇಕದೋಷಜದ್ವಿದೋಷಜಸ್ಯ ವಿಸರ್ಗಕಾಲಾವಧಿದ್ವಾರೇಣ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸಪ್ತಾಹಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸನ್ತತ್ಯಾ ನೈರನ್ತರ್ಯೇಣ, ಅವಿಸರ್ಗೀ ಅವಿಸರ್ಜನಶೀಲಃ| ಅಯಂ ಚ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ; ಯದುಕ್ತಂ,- “ಸನ್ತತಜ್ವರ ಏವಾನ್ಯಃ ಸ್ವಲ್ಪದುರ್ಬಲಕಾರಣಃ| ಏಕದೋಷೋ ದ್ವಿದೋಷೋ ವಾ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ”- ಇತಿ||೬೯||

Adhikarana 42 (70) · Śloka 71

ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಸತತಕೋ ದ್ವೌ ಕಾಲಾವನುವರ್ತತೇ | ಅನ್ಯೇದ್ಯುಷ್ಕಸ್ತ್ವಹೋರಾತ್ರಾದೇಕಕಾಲಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೭೦|| ತೃತೀಯಕಸ್ತೃತೀಯೇಽಹ್ನಿ ಚತುರ್ಥೇಽಹ್ನಿ ಚತುರ್ಥಕಃ |೭೧|

ಸತತಾದೀನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಅಹೋರಾತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವಾಹ್ಣಾದೀನಾಂ ಕಾಲಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕಾಲದ್ವಯಮನುವರ್ತತೇ| ಏಕಕಾಲಮಿತಿ ಅನ್ಯೇದ್ಯುಷ್ಕೋ ಜ್ವರಃ ಅಹೋರಾತ್ರಾದನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಹೋರಾತ್ರೇ ಏಕಕಾಲಮಾಗಚ್ಛತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತೃತೀಯಕಸ್ತೃತೀಯೇಽಹ್ನೀತ್ಯತ್ರೈಕಕಾಲಮಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಚತುರ್ಥಕಶ್ಚತುರ್ಥೇಽಹ್ನೀತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಏಕಕಾಲಮಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಅತ್ರ ದೋಷೋತ್ಕರ್ಷಾಪಕರ್ಷಾಭ್ಯಾಮಧಿಕಕಾಲತ್ವಂ ಹೀನಕಾಲತ್ವಮಪಿ ಚ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ, ನತು ನಿಯಮಃ||೭೦||-

Adhikarana 43 (71-74) · Śloka 75

ವಾತೇನೋದೀರ್ಯಮಾಣಾಶ್ಚ ಹ್ರೀಯಮಾಣಾಶ್ಚ ಸರ್ವತಃ | ಏಕದ್ವಿದೋಷಾ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಂ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವೋದಿತೇಽಹನಿ ||೭೧|| ವೇಲಾಂ ತಾಮೇವ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಜ್ವರವೇಗೇ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ | (ವಾತೇನೋದ್ಧೂಯಮಾನಸ್ತು ಯಥಾ ಪೂರ್ಯೇತ ಸಾಗರಃ ||೭೨|| ವಾತೇನೋದೀರಿತಾಸ್ತದ್ವದ್ದೋಷಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವೈ ಜ್ವರಾನ್ | ಯಥಾ ವೇಗಾಗಮೇ ವೇಲಾಂ ಛಾದಯಿತ್ವಾ ಮಹೋದಧೇಃ ||೭೩|| ವೇಗಹಾನೌ ತದೇವಾಮ್ಭಸ್ತತ್ರೈವಾನ್ತರ್ನಿಲೀಯತೇ | ದೋಷವೇಗೋದಯೇ ತದ್ವದುದೀರ್ಯೇತ ಜ್ವರೋಽಸ್ಯ ವೈ ||೭೪|| ವೇಗಹಾನೌ ಪ್ರಶಾಮ್ಯೇತ ಯಥಾಽಮ್ಭಃ ಸಾಗರೇ ತಥಾ) |೭೫|

ಇದಾನೀಂ ಧಾತುಸ್ಥದೋಷಾರಬ್ಧಾನಾಂ ವಿಷಮಜ್ವರಾಣಾಮುದ್ಗಮಕಾಲಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮೇವಾಹ- ವಾತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಮಿನ್ ಪೂರ್ವೇ, ಉದಿತೇ ಕಥಿತೇ ವಿಷಮಜ್ವರಾಣಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನ್ಯಹನಿ ದಿನೇ, ಮಾನುಷಾಣಾಮೇಕದ್ವಿದೋಷಾಃ ಪೃಥಗ್ದ್ವನ್ದ್ವಭಾವೇನ ಸ್ಥಿತಾ ವಾತೇನೋತ್ಕಟೀಕ್ರಿಯಮಾಣಾ ಹ್ರೀಯಮಾಣಾ ಆಕೃಷ್ಯಮಾಣಾಶ್ಚ ಸರ್ವತಃ, ತಾಮೇವ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣಾದಿಕಾಂ ವೇಲಾಂ ಜ್ವರವೇಗವಿಷಯೇ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ‘ಜ್ವರವೇಗಾತ್’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್; ತತ್ರ ಜ್ವರವೇಗಾದ್ಧೇತೋಸ್ತಾಂ ವೇಲಾಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಕೇಚಿದತ್ರ ‘ವಾತೇನೋದ್ಧೂಯಮಾನಾಸ್ತು’ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಯಾವತ್ ‘ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪ್ರವರ್ತತೇ’ ಇತ್ಯನ್ತಂ ಗ್ರನ್ಥಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ; ಸ ಚ ಉಕ್ತಾರ್ಥಃ, ಅತಃ ಸರ್ವೈರಪಿ ನಿಬನ್ಧಕಾರೈಃ ಪರಿಹೃತಃ, ತಸ್ಮಾನ್ನ ಪಠನೀಯಃ||೭೧-೭೪||-

Adhikarana 44 (75) · Śloka 76

ವಿವಿಧೇನಾಭಿಘಾತೇನ ಜ್ವರೋ ಯಃ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೭೫|| ಯಥಾದೋಷಪ್ರಕೋಪಂ ತು ತಥಾ ಮನ್ಯೇತ ತಂ ಜ್ವರಮ್ |೭೬|

ಇದಾನೀಂ ವಾತಾದಿಕೃತಾನ್ ಸಪ್ತಜ್ವರಾನಭಿಧಾಯ ಆಗನ್ತುಜ್ವರಮನೇಕಮೇದಭಿನ್ನಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಿವಿಧೇನಾಭಿಘಾತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ವಿವಿಧೇನೇತಿ ಶಸ್ತ್ರಲೋಷ್ಟಕಾಷ್ಠಾದಿನಾ, ದೋಷಪ್ರಕೋಪಜತ್ವೇಽಪಿ ಆದ್ಯನಿಮಿತ್ತೇನ ವ್ಯಪದೇಶಾದಭಿಘಾತಜ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೭೫||-

Adhikarana 45 (76-79) · Śloka 80

ಶ್ಯಾವಾಸ್ಯತಾ ವಿಷಕೃತೇ ದಾಹಾತೀಸಾರಹೃದ್ಗ್ರಹಾಃ ||೭೬|| ಅಭಕ್ತರುಕ್ ಪಿಪಾಸಾ ಚ ತೋದೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಬಲಕ್ಷಯಃ | ಓಷಧೀಗನ್ಧಜೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಶಿರೋರುಕ್ ವಮಥುಃ ಕ್ಷವಃ ||೭೭|| ಕಾಮಜೇ ಚಿತ್ತವಿಭ್ರಂಶಸ್ತನ್ದ್ರಾಽಽಲಸ್ಯಮರೋಚಕಃ | ಹೃದಯೇ ವೇದನಾ ಚಾಸ್ಯ ಗಾತ್ರಂ ಚ ಪರಿಶುಷ್ಯತಿ ||೭೮|| ಭಯಾತ್ ಪ್ರಲಾಪಃ ಶೋಕಾಚ್ಚ ಭವೇತ್ ಕೋಪಾಚ್ಚ ವೇಪಥುಃ | ಅಭಿಚಾರಾಭಿಶಾಪಾಭ್ಯಾಂ ಮೋಹಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಜಾಯತೇ ||೭೯|| ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗಾದುದ್ವೇಗಹಾಸ್ಯಕಮ್ಪನರೋದನಮ್ |೮೦|

ಕೇಷುಚಿದ್ವಿಶಿಷ್ಟೇಷು ನಿಮಿತ್ತೇಷು ವೈಶೇಷಿಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶ್ಯಾವಾಸ್ಯತೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಷಸ್ಯ ತ್ರಿದೋಷಕರತ್ವೇಽಪ್ಯತ್ಯನ್ತಪಿತ್ತಕರತ್ವಾತ್ ಶ್ಯಾವಾಸ್ಯತಾ ಸ್ಯಾತ್| ಅಭಕ್ತರುಕ್ ಅರೋಚಕಃ| ಔಷಧಿಗನ್ಧಜೇ ಮೂರ್ಚ್ಛೇತ್ಯಾದಿ| ವಮಥುಃ ಛರ್ದಿಃ, ಕ್ಷವಃ ಛಿಕ್ಕಾ| ಕಾಮಜೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚಿತ್ತವಿಭ್ರಂಶಃ ಕಿಙ್ಕರ್ತವ್ಯತಾಮೂಢತ್ವಮ್| ಭಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಲಾಪಃ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಭಾಷಣಂ; ಯದ್ಯಪಿ ಪ್ರಲಾಪ ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಲಕ್ಷಣಂ ತಥಾಽಪಿ ನಿದಾನಾದಿಭಿಃ ಕೃತ್ವಾ ವಿಶೇಷೋ ಜ್ಞಾತವ್ಯ ಇತಿ| ವೇಪಥುಃ ಕಮ್ಪಃ| ಅಭಿಚಾರೇತ್ಯಾದಿ| ಅಭಿಚಾರೋ ಮನ್ತ್ರಾದಿಭಿರ್ಮಾರಣಪ್ರಯೋಗಃ, ಅಭಿಶಾಪೋ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗುರುಸಿದ್ಧಾನಾಮಾಕ್ರೋಶಃ| ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಭೂತಾನಾಂ ದೇವಾದಿಗ್ರಹಾಣಾಮಭಿ ಸಮನ್ತತೋ ಭಾವೇನ ಸಙ್ಗೋ ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗಃ| ಉದ್ವೇಗ ಉದ್ವಿಗ್ನಚಿತ್ತತಾ||೭೬-೭೯||-

Adhikarana 46 (80) · Śloka 81

ಶ್ರಮಕ್ಷಯಾಭಿಘಾತೇಭ್ಯೋ ದೇಹಿನಾಂ ಕುಪಿತೋಽನಿಲಃ ||೮೦|| ಪೂರಯಿತ್ವಾಽಖಿಲಂ ದೇಹಂ ಜ್ವರಮಾಪಾದಯೇದ್ಭೃಶಮ್ |೮೧|

ಶ್ರಮಾದಿಜಾನಾಂ ಜ್ವರಾಣಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿದ್ವಾರೇಣ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶ್ರಮೇತ್ಯಾದಿ| ಪೂರಯಿತ್ವಾ ವ್ಯಾಪ್ಯ||೮೦||-

Adhikarana 47 (81-82) · Śloka 82

ರೋಗಾಣಾಂ ತು ಸಮುತ್ಥಾನಾದ್ವಿದಾಹಾಗನ್ತುತಸ್ತಥಾ ||೮೧|| ಜ್ವರೋಽಪರಃ ಸಮ್ಭವತಿ ತೈಸ್ತೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ಹೇತುಭಿಃ | ದೋಷಾಣಾಂ ಸ ತು ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಕದಾಚಿನ್ನಾತಿವರ್ತತೇ ||೮೨||

ಇದಾನೀಮನ್ಯಥಾಽಽಗನ್ತುಜ್ವರಂ ವಿವಕ್ಷುರಾಹ- ರೋಗಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ರೋಗಾಣಾಂ ವಿದ್ರಧ್ಯಾದೀನಾಂ; ವಿದಾಹಾಗನ್ತುತಸ್ತಥೇತಿ ವಿದಾಹತಃ ಪಾಕಾತ್ ತೇಷಾಮೇವ, ಆಗನ್ತುತಃ ಅಭಿಘಾತಾತ್, ಅಪಕ್ವವಿದ್ರಧ್ಯಾದಿಪಾಟನಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ವಿದಾಹತಃ ಸಾಮಾನ್ಯಸನ್ತಾಪಾತ್, ಆಗನ್ತುತಃ ಸಾಮಾನ್ಯಾಭಿಘಾತಾದಿಭಿರಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಜ್ವರೋಽಪರೋಽನ್ಯಃ, ಭೇದಾತ್| ತೈಸ್ತೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ಹೇತುಭಿರಿತಿ ವಿದ್ರಧ್ಯಾದಿಸಮುತ್ಥಾನಾತ್ ಪ್ರಾಗುಕ್ತೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ಜ್ವರಕಾರಿಭಿರ್ಹೇತುಭಿಃ| ಸ ತ್ವಿತಿ ಸ ಪುನರ್ಜ್ವರೋ ಹೇತುಭೇದಾದ್ಭಿನ್ನೋಽಪಿ ವಾತಾದೀನಾಂ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ನಾತಿವರ್ತತೇ ನ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಯಾತಿ||೮೧-೮೨||

Adhikarana 48 (83-89) · Śloka 90

ಗುರುತಾ ಹೃದಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಸದನಂ ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕೌ | ರಸಸ್ಥೇ ತು ಜ್ವರೇ ಲಿಙ್ಗಂ ದೈನ್ಯಂ ಚಾಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ ||೮೩|| ರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವನಂ ದಾಹಃ ಸ್ವೇದಶ್ಛರ್ದನವಿಭ್ರಮೌ | ಪ್ರಲಾಪಃ ಪಿಟಿಕಾ ತೃಷ್ಣಾ ರಕ್ತಪ್ರಾಪ್ತೇ ಜ್ವರೇ ನೃಣಾಮ್ ||೮೪|| ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟನಂ ತೃಷ್ಣಾ ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷತಾ | ಊಷ್ಮಾಽನ್ತರ್ದಾಹವಿಕ್ಷೇಪೌ ಗ್ಲಾನಿಃ ಸ್ಯಾನ್ಮಾಂಸಗೇ ಜ್ವರೇ ||೮೫|| ಭೃಶಂ ಸ್ವೇದಸ್ತೃಷಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಪ್ರಲಾಪಶ್ಛರ್ದಿರೇವ ಚ | ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಾರೋಚಕೌ ಗ್ಲಾನಿರ್ಮೇದಃಸ್ಥೇ ಚಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ ||೮೬|| ಭೇದೋಽಸ್ಥ್ನಾಂ ಕುಞ್ಚ(ಜ)ನಂ ಶ್ವಾಸೋ ವಿರೇಕಶ್ಛರ್ದಿರೇವ ಚ | ವಿಕ್ಷೇಪಣಂ ಚ ಗಾತ್ರಾಣಾಮೇತದಸ್ಥಿಗತೇ ಜ್ವರೇ ||೮೭|| ತಮಃಪ್ರವೇಶನಂ ಹಿಕ್ಕಾ ಕಾಸಃ ಶೈತ್ಯಂ ವಮಿಸ್ತಥಾ | ಅನ್ತರ್ದಾಹೋ ಮಹಾಶ್ವಾಸೋ ಮರ್ಮಚ್ಛೇದಶ್ಚ ಮಜ್ಜಗೇ | ಮರಣಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ತತ್ರ ಶುಕ್ರಸ್ಥಾನಗತೇ ಜ್ವರೇ ||೮೮|| ಶೇಫಸಃ ಸ್ತಬ್ಧತಾ ಮೋಕ್ಷಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ತು ವಿಶೇಷತಃ | ದಗ್ಧ್ವೇನ್ಧನಂ ಯಥಾ ವಹ್ನಿರ್ಧಾತೂನ್ ಹತ್ವಾ ಯಥಾ ವಿಷಮ್ ||೮೯|| ಕೃತಕೃತ್ಯೋ ವ್ರಜೇಚ್ಛಾನ್ತಿಂ ದೇಹಂ ಹತ್ವಾ ತಥಾ ಜ್ವರಃ |೯೦|

ಕೇಚಿದತ್ರ ರಸಾದಿಧಾತುಗತಜ್ವರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ಪಠನ್ತಿ- “ರಸಸ್ಥೇ ತು ಜ್ವರೇ ವತ್ಸ! ಲಕ್ಷಣಾನಿ ನಿಬೋಧ ಮೇ| ಗುರುತ್ವಂ ದೈನ್ಯಮುತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಸದನಂ ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕೌ|| ರಾಗೋಷ್ಣಪಿಟಿಕಾಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಸರಕ್ತಂ ಷ್ಠೀವನಂ ಭ್ರಮಃ| ದಾಹೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಽರುಚಿಶ್ಛರ್ದಿಃ ಪ್ರಲಾಪೋ ರಕ್ತಸಂಸ್ಥಿತೇ|| ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟನಂ ತೃಷ್ಣಾ ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷತಾ| ಊಷ್ಮಾಽನ್ತರ್ಮೋಹವಿಕ್ಷೇಪೌ ಗ್ಲಾನಿಃ ಸ್ಯಾನ್ಮಾಂಸಗೇ ಜ್ವರೇ|| ವೇಗಸ್ತೀವ್ರಃ ಪಿಪಾಸಾ ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಛರ್ದಿಃ ಪ್ರಲಾಪಕಃ| ಗನ್ಧಸ್ಯ ಚಾಸಹತ್ವಂ ಚ ಮೇದಃಸ್ಥೇ ಗ್ಲಾನ್ಯರೋಚಕೌ|| ವಿರೇಕವಮನೇ ಚೋಭೇ ತ್ವಸ್ಥಿಭೇದಃ ಪ್ರಕೂಜನಮ್| ವಿಕ್ಷೇಪಣಂ ಚ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಶ್ವಾಸಶ್ಚಾಸ್ಥಿಗತೇ ಜ್ವರೇ|| ಹಿಕ್ಕಾ ಕಾಸೋ ಮಹಾಶ್ವಾಸಸ್ತಮಸಶ್ಚ ಪ್ರವೇಶನಮ್| ಮರ್ಮಚ್ಛೇದೋ ಬಹಿಃ ಶೈತ್ಯಂ ದಾಹೋಽನ್ತಶ್ಚೈವ ಮಜ್ಜಗೇ|| ತಸ್ಮಾನ್ಮರಣಮಾಪ್ನೋತಿ ಶುಕ್ರಸ್ಯಾಪ್ಯುಪಸರ್ಪಣೇ| ಶೇಫಸಃ ಸ್ತಬ್ಧತಾ ಮೋಕ್ಷಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ತು ವಿಶೇಷತಃ”- ಇತಿ| ಏತಚ್ಚ ನ ಪಠನೀಯಮ್| ಕುತಃ? ಯತಃ ಸರ್ವಶರೀರಂ ಸನ್ತತೇನ ವ್ಯಾಪ್ತಂ, ಸತತಾದಿಭಿಶ್ಚ ರಸಾದಿಧಾತವ ಇತಿ ಕುತೋಽಪರೋ ರಸಾದಿಧಾತುಗತಜ್ವರಾವಕಾಶ ಇತಿ ರಸಾದಿಸ್ಥಜ್ವರಾಣಾಂ ಪಾಠೋ ನ ಪಠನೀಯ ಏವೇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಾಭಿಮತಮ್| ಶ್ರೀಗಯದಾಸಾಚಾರ್ಯೇಣ ಚಾಯಂ ಪಾಠೋಽನ್ಯಾದೃಶಃ ಪಠಿತೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಶ್ಚ, ತನ್ಮತಾನುಸಾರಿಭಿರಸ್ಮಾಭಿರಪಿ ಪಠ್ಯತೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ ಚ- ಗುರುತೇತ್ಯಾದಿ| ಗುರುತಾ ಗಾತ್ರಾಣಾಮ್| ಸದನಂ ಚ ಗಾತ್ರಾಣಾಮೇವ| ದೈನ್ಯಂ ಗ್ಲಾನಿಃ| ಅಸ್ಯೇತಿ ಪ್ರಾಣಿನಃ| ಯದ್ಯಪಿ ರಸೈಕಧಾತುಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ಸನ್ತತ ಏವಾಯಂ ತಥಾಽಪ್ಯನುಕ್ತಧಾತ್ವಾಶ್ರಿತಲಕ್ಷಣಕಥನಾರ್ಥಮತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಃ| ರಕ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಮೋಹೋ ವಿಗತಚಿತ್ತತಾ| ಪಿಣ್ಡಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟನಂ ಜಙ್ಘಾಕ್ರೋಡೇ ಜಾನುನೋಽಧೋಭಾಗೇ ಪೀಡಾ| ಊಷ್ಮಾಽನ್ತಃ ಅನ್ತರ್ದಾಹಃ| ವಿಕ್ಷೇಪಃ ಅಙ್ಗವಿಕ್ಷೇಪಃ| ಭೃಶಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸಹಿಷ್ಣುತಾ ಕ್ರೋಧನತ್ವಂ, ಕೇಚಿತ್ತು ಸ್ವಗನ್ಧಸ್ಯಾಸಹಿಷ್ಣುತ್ವಮಿತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಕುಞ್ಚನಂ ಸಙ್ಕೋಚಃ, ಸ ಚ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಾದಸ್ಥ್ನಾಮಿತ್ಯನೇನ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತಮ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಮಃಪ್ರವೇಶನಮ್ ಅನ್ಧಕಾರದರ್ಶನಮ್| ಮಹಾಶ್ವಾಸೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಃ| ಮರ್ಮಚ್ಛೇದಶ್ಚೇತಿ ಹೃದಯಸ್ಯ ಛೇದನಮಿವ| ಶುಕ್ರಸ್ಥಾನಗತ ಇತಿ| ನನು ಶುಕ್ರಗೇ ಜ್ವರೇ ಮರಣಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ತನ್ನ, ಶುಕ್ರಂ ಸರ್ವದೇಹಗತಂ ತತಶ್ಚ ರಸಾದಿಧಾತ್ವಾಭಿಭವೇನಾಪಿ ಶುಕ್ರಪ್ರಾಪ್ತೇಸ್ತದ್ಗತೇಽಪಿ ಮರಣಮಿತಿ| ನೈವಂ, ಸರ್ವಶರೀರಸ್ಥಸ್ಯಾಪಿ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಕಲಾನ್ತರಿತತ್ವೇನ ತ್ವಚಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಮರ್ಮಪ್ರಾಪ್ತೇಃ| ಯದ್ಯೇವಮನುಕ್ರಮಾದೇವ ಶುಕ್ರಂ ಜ್ವರೇಣ ಕಥಂ ಪ್ರಾಪ್ಯತ ಇತಿ ಚೇತ್? ಧಾತ್ವನ್ತರಾನತಿಕ್ರಮ್ಯ ಶುಕ್ರಮಾರ್ಗಗಮನದಿತಿ| ಶುಕ್ರಗತೋ ಜ್ವರೋಽಪರವ್ಯಾಪಾರಾಭಾವಾದ್ದೇಹಘಾತೇನೈವೋಪಶಾಮ್ಯತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ- ದಗ್ಧ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಮೃತಶರೀರೇ ಊಷ್ಮಾಭಾವಾಜ್ಜ್ವರೋಪಶಮೋ ಜ್ಞಾಯತೇ, ವಿಷಾಕ್ತಕಾಣ್ಡವಿದ್ಧಸರ್ಪದಷ್ಟಮೃಗಾದೇರ್ಮರಣಾದ್ವಿಷೋಪಶಾನ್ತಿಃ ಪ್ರತೀಯತೇ||೮೩-೮೯||-

Adhikarana 49 (90-91) · Śloka 92

ವಾತಪಿತ್ತಕಫೋತ್ಥಾನಾಂ ಜ್ವರಾಣಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಯಥಾ ||೯೦|| ತಥಾ ತೇಷಾಂ ಭಿಷಗ್ಬ್ರೂಯಾದ್ರಸಾದಿಷ್ವಪಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಸಮಸ್ತೈಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಧಾತುಸ್ಥಮಪಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೯೧|| ದ್ವನ್ದ್ವಜಂ ದ್ವನ್ದ್ವಜೈರೇವ ದೋಷೈಶ್ಚಾಪಿ ವದೇತ್ ಕೃತಮ್ |೯೨|

ಇದಾನೀಂ ಧಾತುಗತಾನಾಮಪಿ ಜ್ವರಾಣಾಮುಕ್ತೈರೇವ ವಾತಾದಿಜ್ವರಲಕ್ಷಣೈರ್ದೋಷಾತ್ಮಕತ್ವೇನಾವಗಮ ಇತಿ ದರ್ಶಯತಿ- ವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾ ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ತೇಷಾಂ ವಾತಾದಿಜ್ವರಾಣಾಂ ರಸಾದಿಷು ಸಪ್ತಸು ಧಾತುಷು ಗತಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಭಿಷಕ್ ಬ್ರೂಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸಮಸ್ತೈಃ ದೋಷಲಕ್ಷಣೈಃ ದ್ವನ್ದ್ವಜಂ ಜ್ವರಂ, ದ್ವನ್ದ್ವಜೈರೇವೇತಿ ದ್ವಿದೋಷಜನಿತೈಃ| ದೋಷೈಶ್ಚಾಪೀತಿ ದೋಷಲಕ್ಷಣೈಃ ಧಾತುಸ್ಥಂ ವದೇದಿತಿ||೯೦-೯೧||-

Adhikarana 50 (92) · Śloka 93

ಗಮ್ಭೀರಸ್ತು ಜ್ವರೋ ಜ್ಞೇಯೋ ಹ್ಯನ್ತರ್ದಾಹೇನ ತೃಷ್ಣಯಾ ||೯೨|| ಆನದ್ಧತ್ವೇನ ಚಾತ್ಯರ್ಥಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸೋದ್ಗಮೇನ ಚ |೯೩|

ಗಮ್ಭೀರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆನದ್ಧತ್ವೇನ ದೋಷಪುರೀಷವಿಬನ್ಧೇನ| ಆನದ್ಧತ್ವೇನ ಚೇತ್ಯತ್ರ ಚಕಾರಾತ್ ಪ್ರಲಾಪಭ್ರಮಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಶೂಲಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ; ಏತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇಣಾನ್ಯೇ ಜ್ವರಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ||೯೨||-

Adhikarana 51 (93) · Śloka 94

ಹತಪ್ರಭೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಕ್ಷೀಣಮರೋಚಕನಿಪೀಡಿತಮ್ ||೯೩|| ಗಮ್ಭೀರತೀಕ್ಷ್ಣವೇಗಾರ್ತಂ ಜ್ವರಿತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ |೯೪|

ಗಮ್ಭೀರಜ್ವರಸ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಮಾಹ- ಹತೇತ್ಯಾದಿ| ಹತಪ್ರಮೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಹತಶರೀರದೀಪ್ತಿಂ ತಥಾ ಹತಶ್ರೋತ್ರಚಕ್ಷುರಾದಿಶಕ್ತಿಕಮ್| ಅನ್ಯೇ ಪ್ರಭಾಶಬ್ದೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಶಕ್ತಿಂ ವದನ್ತಿ; ತೇನ ಹತೇನ್ದ್ರಿಯಶಕ್ತಿಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಗಮ್ಭೀರ ಇವ ಗಮ್ಭೀರೋಽನ್ತರ್ವೇಗಃ, ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽತಿದುಃಸಹೋ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ವೇಗಃ, ತಾಭ್ಯಾಮನ್ಯೋನ್ಯಮಾರ್ತಂ ಪೀಡಿತಂ; ಏತೇನ ಕ್ಷೀಣಂ ಗಮ್ಭೀರಾರ್ತಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್, ತೀಕ್ಷ್ಣವೇಗಾರ್ತಂ ಚ ಕ್ಷೀಣಮಿತಿ| ‘ಅರೋಚಕನಿಪೀಡಿತಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ದುರಾತ್ಮಾನಮುಪದ್ರುತಂ’ ಇತಿ ತಥಾ ‘ಉಪದ್ರವನಿಪೀಡಿತಂ’ ಇತಿ ಚ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ದುರಾತ್ಮಾನಂ ದುಃಖಿತಾನ್ತಃಕರಣಂ, ಉಪದ್ರುತಂ ಜ್ವರೋಪದ್ರವೈಃ| ‘ಅಪರೇ ದುರಾತ್ಮಭಿರುಪದ್ರುತಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಪ್ರೇತಭೂತಪಿಶಾಚರಕ್ಷೋಭಿಃ ಪೀಡಿತಮ್||೯೩||-

Adhikarana 52 (94) · Śloka 95

ಹೀನಮಧ್ಯಾಧಿಕೈರ್ದೋಷೈಸ್ತ್ರಿಸಪ್ತದ್ವಾದಶಾಹಿಕಃ ||೯೪|| ಜ್ವರವೇಗೋ ಭವೇತ್ತೀವ್ರೋ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಸುಖಕ್ರಿಯಃ |೯೫|

ಅತೋಽನನ್ತರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣವೇಗಸ್ಯ ಸುಖಕ್ರಿಯತ್ವಮಾಹ- ಹೀನೇತ್ಯಾದಿ| ಹೀನೈರ್ದೋಷೈಸ್ತ್ರ್ಯಹಂ ಸುಖಕ್ರಿಯಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣವೇಗಃ, ಮಧ್ಯೈಃ ಸಪ್ತಾಹಂ, ಅಧಿಕೈರ್ದ್ವಾದಶಾಹಾನೀತಿ| ಅತ್ರ ಹೀನಮಧ್ಯತ್ವಂ ವೃದ್ಧಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಸುಖಕ್ರಿಯಾ ಇತಿ ದ್ವಾದಶಾಹಿಕಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣವೇಗಾತ್ ಸಪ್ತಾಹಿಕಃ ಸುಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಃ, ಸಪ್ತಾಹಿಕಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣವೇಗಾತ್ ತ್ರ್ಯಾಹಿಕಃ ಸುಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಃ| ಹೀನಮಧ್ಯಾಧಿಕೈರ್ದೋಷೈಸ್ತ್ರಿಸಪ್ತದ್ವಾದಶಾಹಿಕ ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದವಧಿಮಾತ್ರದ್ಯೋತಕಂ; ತೇನ ದೋಷತಾರತಮ್ಯಾದ್ದೋಷಭೇದಾನಾಮಾನನ್ತ್ಯಾದುಕ್ತಾವಧೇರ್ನ್ಯೂನೋ ನ್ಯೂನತರೋ ನ್ಯೂನತಮೋ, ಅಧಿಕೋಽಧಿಕತರೋಽಧಿಕತಮೋಽಪ್ಯವಧಿರ್ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ||೯೪||-

Adhikarana 53 (95-96) · Śloka 96

ಕಾಲೋ ಹ್ಯೋಷ ಯಮಶ್ಚೈವ ನಿಯತಿರ್ಮೃತ್ಯುರೇವ ಚ ||೯೫|| ತಸ್ಮಿನ್ ವ್ಯಪಗತೇ ದೇಹಾಜ್ಜನ್ಮೇಹ ಪುನರುಚ್ಯತೇ | ಇತಿ ಜ್ವರಾಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾಃ ಕರ್ಮೇದಾನೀಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೯೬||

ಇದಾನೀಂ ಕಾಲನಾಮಭಿರ್ವಿಶೇಷಣೈರ್ಮಾರಣಾತ್ಮಕತ್ವಂ ಜ್ವರಸ್ಯ ಸೂಚಯನ್ ತನ್ಮುಕ್ತಸ್ಯ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ- ಕಾಲ ಇತ್ಯಾದಿ| ಇತಿಶಬ್ದೋ ನಿದಾನಪರಿಸಮಾಪ್ತೌ| ಕರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಾ||೯೫-೯೬||

Adhikarana 54 (97-98) · Śloka 98

ಜ್ವರಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪೇಷು ವರ್ತಮಾನೇಷು ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಪಾಯಯೇತ ಘೃತಂ ಸ್ವಚ್ಛಂ ತತಃ ಸ ಲಭತೇ ಸುಖಮ್ ||೯೭|| ವಿಧಿರ್ಮಾರುತಜೇಷ್ವೇಷ, ಪೈತ್ತಿಕೇಷು ವಿರೇಚನಮ್ | ಮೃದು, ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ತದ್ವತ್ಕಫಜೇಷು ವಿಧೀಯತೇ ||೯೮||

ಜ್ವರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಜ್ವರಸ್ಯೇತಿ ನಿರಾಮವಾತಜನಿತಸ್ಯ| ಘೃತಂ ಪುರಾಣಂ, ತಸ್ಯ ಕಾಲದಿಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ವಿಶೇಷಗುಣಕಾರಿತ್ವಾತ್| ಸ್ವಚ್ಛಂ ಸುಷ್ಠು ಅಚ್ಛಂ ಕೇವಲಂ, ಸ್ವಚ್ಛವಚನಾದ್ದ್ರವ್ಯಾನ್ತಯೋಗೋ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ, ನ ತು ಸಂಸ್ಕಾರಃ ಪಾಕೇನ ಕಾಲೇನ ಚ| ಮಾರುತಜೇಷು ಶ್ರಮಕ್ಷಯಾದಿಕುಪಿತವಾತಜ್ವರಪೂರ್ವರೂಪೇಷು, ನತ್ವಾಮಾಶಯಾನುಪೂರ್ವ್ಯೋತ್ಪನ್ನೇಷು ಸಾಮವಾತಜ್ವರಪೂರ್ವರೂಪೇಷು| ಅತ ಏವ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಪಾಯಯೇದಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಏಷ ಸರ್ಪಿಃಪಾನವಿಧಿಃ| ಸುಖಮಿತಿ ತಾವದಚ್ಛಂ ಕೇವಲಂ ಘೃತಂ ಪಾತವ್ಯಂ ಯಾವತ್ ಸುಖಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ, ತದನನ್ತರಂ ಲಘುಭೋಜನಾದಿ| ಪೈತ್ತಿಕೇಷು ಪಿತ್ತಜ್ವರಪೂರ್ವರೂಪೇಷು| ಮೃದು ಅತೀಕ್ಷ್ಣಮ್| ತದ್ವನ್ಮೃದು| ಕಫಜೇಷು ಕಫಜ್ವರಪೂರ್ವರೂಪೇಷು||೯೭-೯೮||

Adhikarana 55 (99) · Śloka 99

ಸರ್ವದ್ವಿದೋಷಜೇಷೂಕ್ತಂ ಯಥಾದೋಷಂ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್ |೯೯|

ಸರ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವೇಷು ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಪೂರ್ವರೂಪೇಷು, ದ್ವಿದೋಷಜೇಷು ದ್ವನ್ದ್ವಜ್ವರಪೂರ್ವರೂಪೇಷು; ಉಕ್ತಂ ಯಥಾದೋಷಂ ಸರ್ಪಿಃಪಾನಾದಿಕಂ, ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್ ಅವಧಾರಯೇತ್|೯೯|-

Adhikarana 56 (99) · Śloka 99

ಅಸ್ನೇಹನೀಯೋಽಶೋಧ್ಯಶ್ಚ ಸಂಯೋಜ್ಯೋ ಲಙ್ಘನಾದಿನಾ ||೯೯||

ಇದಾನೀಂ ಘೃತಾದ್ಯನರ್ಹಸ್ಯ ಜ್ವರಪೂರ್ವರೂಪೇ ಕಿಂ ವಿಧೇಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಅಸ್ನೇಹನೀಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಸ್ನೇಹನೀಯೋಽಜೀರ್ಣೀ ತರುಣಜ್ವರೀತ್ಯಾದಿಕಃ| ಅಶೋಧ್ಯೋ ವಮನವಿರೇಚನಾಯೋಗ್ಯಃ| ಲಙ್ಘನಾದಿನೇತ್ಯಾದಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಷಡಙ್ಗಾದಿಶೃತಶೀತೋಷ್ಣೋದಕಾದಿಕಂ ಗೃಹ್ಯತೇ||೯೯||

Adhikarana 57 (100) · Śloka 100

ರೂಪಪ್ರಾಗ್ರೂಪಯೋರ್ವಿದ್ಯಾನ್ನಾನಾತ್ವಂ ವಹ್ನಿಧೂಮವತ್ |೧೦೦|

ಅಥ ನವಜ್ವರೇ ಸ್ನೇಹಸಂಶೋಧನವರ್ಜನಾತ್ ಕಥಂ ಪೂರ್ವರೂಪೇ ತದುಪದೇಶ ಇತ್ಯಾಹ- ರೂಪಪ್ರಾಗ್ರೂಪಯೋರಿತ್ಯಾದಿ| ರೂಪಪ್ರಾಗ್ರೂಪಯೋಃ ನಾನಾತ್ವಂ ಪೃಥಕ್ತ್ವಂ ವಹ್ನಿಧೂಮವತ್ ವಿದ್ಯಾತ್; ವಹ್ನಿಧೂಮದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನ ನಾನಾತ್ವಮನಯೋರ್ನ ಘಟಪಟಾದಿವತ್, ಅತೋಽನಯೋರ್ಜ್ಞಾನೇ ಯತ್ನೋ ವಿಧೇಯಃ|೧೦೦|-

Adhikarana 58 (100) · Śloka 100

ಪ್ರವ್ಯಕ್ತರೂಪೇಷು ಹಿತಮೇಕಾನ್ತೇನಾಪತರ್ಪಣಮ್ ||೧೦೦||

ಪೂರ್ವರೂಪೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಭಿಧಾಯ ರೂಪೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಪ್ರವ್ಯಕ್ತರೂಪೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಏಕಾನ್ತೇನ ಅತಿಶಯೇನ| ಅತರ್ಪಣಮತ್ರ ಉಪವಾಸಃ, ಶೇಷಾಣಾಮತರ್ಪಣಭೇದಾನಾಮವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಣ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತ್ವಾತ್| ತೇನಾಮಾಶಯಾನುಪೂರ್ವ್ಯೋತ್ಪನ್ನೇಷು ಜ್ವರೇಷೂಪವಾಸಾರ್ಹೇಷು ಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೦೦||

Adhikarana 59 (101) · Śloka 101

ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ದೋಷೇ ತು ಸೋತ್ಕ್ಲೇಶೇ ವಮನಂ ಪರಮ್ |೧೦೧|

ಅವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಣಾಪತರ್ಪಣವಿಶೇಷಮಾಹ- ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹೃಲ್ಲಾಸಲಾಲಾಪ್ರಸೇಕಾದಿನಾ ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶೋ ಜ್ಞೇಯಃ|೧೦೧|-

Adhikarana 60 (101) · Śloka 102

ಆನದ್ಧಃ ಸ್ತಿಮಿತೈರ್ದೋಷೈರ್ಯಾವನ್ತಂ ಕಾಲಮಾತುರಃ ||೧೦೧|| ಕುರ್ಯಾದನಶನಂ ತಾವತ್ತತಃ ಸಂಸರ್ಗಮಾಚರೇತ್ |೧೦೨|

ಲಙ್ಘನಂ ಕಿಯನ್ತಂ ಕಾಲಂ ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಆನದ್ಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಾವನ್ತಂ ಕಾಲಮಾತುರಃ ಸ್ತಿಮಿತೈರ್ದೋಷೈರಪ್ರಚಲಿತರೂಪೈರಾನದ್ಧೋ ಬದ್ಧ ಇವ ಭವೇತ್ತಾವನ್ತಂ ಕಾಲಂ ಲಙ್ಘಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸ್ತಿಮಿತತ್ವಂ ಚ ದೋಷಾಣಾಮಾಮರಸಾವನದ್ಧತ್ವಾತ್| ತತ ಆನದ್ಧತ್ವೇ ನಿವೃತ್ತೇ, ಅತ್ರಾಭಿಲಾಷೇ ಸತಿ, ಸಂಸರ್ಗಂ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಮಾಚರೇತ್| ಅನ್ಯೇ ಶ್ಲೋಕೋತ್ತರಾರ್ಧಮನ್ಯಥಾ ಪಠನ್ತಿ,- “ಕಾಲಂ ತಾವನ್ತಮಶ್ನೀಯಾಲ್ಲಘ್ವನ್ನಂ ತು ವಿರಿಕ್ತವತ್” ಇತಿ| ಲಘ್ವನ್ನಮಿತಿ ಅತ್ರಾನ್ನದ್ರವ್ಯಕೃತಂ ಲಘ್ವನ್ನಂ; ವಿರಿಕ್ತವದಿತ್ಯನೇನ ಮಾತ್ರಾಲಘುತ್ವಮ್||೧೦೧||-

Adhikarana 61 (102) · Śloka 103

ನ ಲಙ್ಘಯೇನ್ಮಾರುತಜೇ ಕ್ಷಯಜೇ ಮಾನಸೇ ತಥಾ ||೧೦೨|| ಅಲಙ್ಘ್ಯಾಶ್ಚಾಪಿ ಯೇ ಪೂರ್ವಂ ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ |೧೦೩|

ಉಚಿತಸ್ಯಾಪಿ ಲಙ್ಘನಸ್ಯ ಕ್ವಚಿನ್ನಿಷೇಧಮಾಹ- ನ ಲಙ್ಘಯೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷಯಜೇ ಧಾತುಕ್ಷಯಜೇ ಯಕ್ಷ್ಮಜ್ವರೇ ವಾ, ಮಾನಸೇ ಕಾಮಕ್ರೋಧಾದಿಸಮ್ಭೂತೇ| ಅಲಙ್ಘ್ಯಾ “ಗರ್ಭಿಣೀವೃದ್ಧಬಾಲದುರ್ಬಲಭೀರುಭಿಃ ” ಇತ್ಯನೇನೋಕ್ತಾಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ಮಾರುತಜೇ ಜ್ವರೇ ನ ಲಙ್ಘಯೇತ್; ಕಿಮ್ಭೂತೇ? ಕ್ಷಯಜೇ| ಏತೇನ ಧಾತುಕ್ಷಯಪ್ರಕುಪಿತವಾತಜ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ; ಅಥವಾ ಕ್ಷಯಜೇ ನ ಲಙ್ಘಯೇತ್; ಕಿಮ್ಭೂತೇ? ಮಾರುತಜೇ| ಏತೇನ ಯಕ್ಷ್ಮಜ್ವರೇ ಮಾರುತಸಮ್ಭೂತೇ ನ ಲಙ್ಘಯೇತ್| (ಯಃ ಸಾಮಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಮಾರುತಜ್ವರೋ ಯಕ್ಷ್ಮಜ್ವರಶ್ಚ ಸ ಲಙ್ಘನೀಯ ಏವ, ನಿರಾಮೇ ಮಾರುತಜೇ ಜ್ವರೇ ನ ಲಙ್ಘಯೇತ್)||೧೦೨||-

Adhikarana 62 (103) · Śloka 104

ಅನವಸ್ಥಿತದೋಷಾಗ್ನೇರ್ಲಙ್ಘನಂ ದೋಷಪಾಚನಮ್ ||೧೦೩|| ಜ್ವರಘ್ನಂ ದೀಪನಂ ಕಾಙ್ಕ್ಷಾರುಚಿಲಾಘವಕಾರಕಮ್ |೧೦೪|

ಅತೋ ಲಙ್ಘನವರ್ಣನಮಾಹ- ಅನವಸ್ಥಿತದೋಷಾಗ್ನೇರಿತ್ಯಾದಿ| ಅನವಸ್ಥಿತದೋಷಾಗ್ನೇರಿತಿ ‘ಪುರುಷಸ್ಯ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತತ್ರ ದೋಷಾ ಅನವಸ್ಥಿತಾಃ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಗಮನಾತ್, ವಹ್ನಿಶ್ಚಾನವಸ್ಥಿತೋ ಬಹಿರ್ವಿಕ್ಷಿಪ್ತತ್ವಾತ್| ಆಹಾರೇಚ್ಛಾ ಹೃದಿ ಕಾಙ್ಕ್ಷಾ, ಮುಖೋಪನೀತಸ್ಯಾಹಾರಸ್ಯ ರಸನೇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯೇಚ್ಛಾ ರುಚಿಃ||೧೦೩||-

Adhikarana 63 (104) · Śloka 105

ಸೃಷ್ಟಮಾರುತವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಽಸಹಂ ಲಘುಮ್ ||೧೦೪|| ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಕ್ಷಾಮಂ ನರಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸುಲಙ್ಘಿತಮ್ |೧೦೫|

ಸಮ್ಯಗ್ಲಙ್ಘಿತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸೃಷ್ಟಮಾರುತವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸೃಷ್ಟಮಾರುತವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಿತಿ ಅಧಃಪ್ರವೃತ್ತವಾತಪುರೀಷಮೂತ್ರಂ, ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಸಹಮಿತಿ ಸಮ್ಯಗ್ಲಙ್ಘನಾದೇಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ಯೇ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸೇ ಸಮವೇತೇ ಭವತಸ್ತೇ ಸೋಢುಮಶಕ್ತಮ್| ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಂ,- “ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಾಂ ವಿಸರ್ಗೇ ಗಾತ್ರಲಾಘವೇ| ಹೃದಯೋದರಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶುದ್ಧೌ ತನ್ದ್ರಾಕ್ಲಮೇ ಗತೇ|| ಸ್ವೇದೇ ಜಾತೇ ರುಚೌ ಚಾಪಿ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಸಹೋದಯೇ| ಕೃತಂ ಲಙ್ಘನಮಾದೇಶ್ಯಂ ನಿರ್ವ್ಯಥೇ ಚಾನ್ತರಾತ್ಮನಿ”- ಇತಿ| ಲಘುಮ್ ಅಙ್ಗಗೌರವಾದಿರಹಿತಮ್| ಆತ್ಮಾ ಅನ್ತಃಕರಣಮ್| ಕ್ಷಾಮಂ ಸರ್ವಾಕ್ಷಮಮ್| ಏವಮ್ಭೂತಂ ಸುಲಙ್ಘಿತಂ ವಿದ್ಯಾತ್||೧೦೪||-

Adhikarana 64 (105) · Śloka 106

ಬಲಕ್ಷಯಸ್ತೃಷಾ ಶೋಷಸ್ತನ್ದ್ರಾನಿದ್ರಾಭ್ರಮಕ್ಲಮಾಃ ||೧೦೫|| ಉಪದ್ರವಾಶ್ಚ ಶ್ವಾಸಾದ್ಯಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತ್ಯತಿಲಙ್ಘನಾತ್ |೧೦೬|

ಅತಿಲಙ್ಘನಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಬಲಕ್ಷಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬಲಕ್ಷಯ ಇತಿ ಕಾಲಜಯುಕ್ತಿಜಸಹಜಾನಾಂ ಬಲಾನಾಂ ಹಾನಿಃ, ಅಥವಾ ಬಲಕ್ಷಯ ಓಜಃಕ್ಷಯಃ| ಶೋಷೋ ಮುಖಶೋಷಃ| ತನ್ದ್ರಾ ಶಾರೀರೋಕ್ತಲಿಙ್ಗಾ ನಿದ್ರಾಭೇದಃ| ನಿದ್ರಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ನನು ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ನಿದ್ರಾ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ, ಅತಿಲಙ್ಘನಾತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಷಯೇ ಜಾತೇ ಕಥಂ ಸಾ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ? ಸತ್ಯಂ; ನಿದ್ರೇವ ನಿದ್ರೇತ್ಯುಪಮಯಾ ಚೇಷ್ಟೋಪರಮಾನ್ನಿದ್ರಾತ್ವೇನ ವಿವಕ್ಷಿತಾ| ಅನ್ಯೇ ತು ತನ್ದ್ರಾನಿದ್ರಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಅಕಾರಪ್ರಶ್ಲೇಷಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ತತಶ್ಚಾನಿದ್ರೇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಭ್ರಮಃ ಚಕ್ರಾರೂಢಸ್ಯೇವ ಭ್ರಮಣಂ, ಕ್ಲಮಃ ಅನಾಯಾಸಶ್ರಮಃ| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಕಾಸಸ್ವರಕ್ಷಯಚ್ಛರ್ದಿಹಿಕ್ಕಾದಯಃ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತಪರ್ವಭೇದಾದೀನ್ಯತಿಲಙ್ಘನಲಕ್ಷಣಾನಿ ಸುಲಙ್ಘನಲಕ್ಷಣೋಕ್ತಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾದಿವೈಪರೀತ್ಯಾದಧಿಗನ್ತವ್ಯಾನಿ||೧೦೫||-

Adhikarana 65 (106) · Śloka 107

ದೀಪನಂ ಕಫವಿಚ್ಛೇದಿ ಪಿತ್ತವಾತಾನುಲೋಮನಮ್ ||೧೦೬|| ಕಫವಾತಜ್ವರಾರ್ತೇಭ್ಯೋ ಹಿತಮುಷ್ಣಾಮ್ಬು ತೃಟ್ಛಿದಮ್ | ತದ್ಧಿ ಮಾರ್ದವಕೃದ್ದೋಷಸ್ರೋತಸಾಂ ... |೧೦೭|

ಅರ್ಧಾವಶಿಷ್ಟೋದಕಗುಣಮಾಹ- ದೀಪನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಫವಿಚ್ಛೇದಿ ಸ್ತ್ಯಾನಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ವಿಚ್ಛೇದಕಮ್| ಕಫವಾತಜ್ವರಾರ್ತೇಭ್ಯ ಇತಿ ಬಹುವಚನನಿರ್ದೇಶಾತ್ ಕಫಜ್ವರಾರ್ತವಾತಜ್ವರಾರ್ತಕಫವಾತಜ್ವರಾರ್ತೇಭ್ಯೋ ಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಪಾನೀಯವರ್ಗೇ ಉಷ್ಣೋದಕಗುಣಾ ವರ್ಣಿತಾಸ್ತಥಾಽಪಿ ತತ್ರೋಕ್ತಗುಣೇಭ್ಯೋಽಧಿಕವಿಧಾನಾರ್ಥಮತ್ರೋಕ್ತಾಃ| ಯದ್ಯೇವಂ ತರ್ಹ್ಯೇತೇ ಗುಣಾಸ್ತತ್ರೈವ ಕುತೋ ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ? ಸ್ವಸ್ಥಾತುರಯೋಪ್ಯುಷ್ಣೋದಕಸ್ಯ ಹಿತತ್ವಾಪಾದನಾರ್ಥಂ; ತಚ್ಚೋಷ್ಣೋದಕಂ ಮಾರ್ದವಕೃತ್ ಮೃದುಕಾರಿ; ದೋಷಸ್ರೋತಸಾಂ ದೋಷವಹಸ್ರೋತಸಾಮ್, ಅಥವಾ ದೋಷಾಣಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮೃದುತ್ವಂ ವಿದಧಾತಿ| ಏವಙ್ಗುಣಮಪ್ಯುಷ್ಣೋದಕಂ ಜ್ವರೇಽಲ್ಪಂ ದೇಯಮಿತ್ಯಾಹುರಾಚಾರ್ಯಾಃ||೧೦೬||-

Adhikarana 66 (107) · Śloka 108

... ಶೀತಮನ್ಯಥಾ ||೧೦೭|| ಸೇವ್ಯಮಾನೇನ ತೋಯೇನ ಜ್ವರಃ ಶೀತೇನ ವರ್ಧತೇ |೧೦೮|

ಶೀತೋದಕಗುಣಮಾಹ- ಶೀತಮನ್ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಶೀತಮ್ ಅಕ್ವಥಿತಮ್| ಅನ್ಯಥಾ ಉಷ್ಣೋದಕಗುಣವಿಪರೀತಗುಣಮ್| ಕಿಂ ಶೀತೋದಕಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುಗುಣವಿಪರೀತಮೇವ ಸ್ಯಾದುತಾನ್ಯತ್ ಕಿಮಪಿ ಕುರುತ ಇತ್ಯಾಹ- ಸೇವ್ಯಮಾನೇನೇತ್ಯಾದಿ||೧೦೭||-

Adhikarana 67 (108) · Śloka 109

ಪಿತ್ತಮದ್ಯವಿಷೋತ್ಥೇಷು ಶೀತಲಂ ತಿಕ್ತಕೈಃ ಶೃತಮ್ ||೧೦೮|| ಗಾಙ್ಗೇಯನಾಗರೋಶೀರಪರ್ಪಟೋದೀಚ್ಯಚನ್ದನೈಃ |೧೦೯|

ಇದಾನೀಂ ಶೃತಶೀತಸ್ಯ ಗುಣಮಾಹ- ಪಿತ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಪಿತ್ತಮದ್ಯವಿಷೋತ್ಥೇಷು ಜ್ವರೇಷು ತಿಕ್ತಕೈಃ ಶೃತಶೀತಲಂ ಜಲಂ ದೇಯಂ, ಕೇವಲಂ ವಾ ಶೃತಶೀತಲಂ ಜಲಂ ದೇಯಂ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರವಚನಾತ್| ತಾನ್ಯೇವ ತಿಕ್ತದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ಗಾಙ್ಗೇಯೇತ್ಯಾದಿ| ಗಾಙ್ಗೇಯಂ ಮುಸ್ತಮ್, ಉದೀಚ್ಯಂ ವಾಲಕಂ, ಚನ್ದನಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಮ್| ಕಲ್ಪನೋಚ್ಯತೇ- ಗಾಙ್ಗೇಯಾದಿಸರ್ವದ್ರವ್ಯಂ ಕರ್ಷಮಾತ್ರಮುದಕಪ್ರಸ್ಥೇ ಕ್ವಾಥ್ಯಾರ್ಧಶೃತಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ; ವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾಸ್ತು ಗಾಙ್ಗೇಯಾದಿಸರ್ವದ್ರವ್ಯಪಲಮುದಕಾಢಕೇ ಪಕ್ತ್ವಾಽರ್ಧಾಢಕಮವಶೇಷಯನ್ತಿ| ಯದ್ಯಪ್ಯತಿಕ್ತಾ ಶುಣ್ಠೀ ತಥಾಽಪಿ ಪಾಚನೀಯತ್ವೇನ ಯೌಗಿಕತ್ವಾದಸ್ಮಿನ್ ಯೋಗೇ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಃ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ತು, “ಕರ್ಷಮಾತ್ರಂ ತತೋ ದ್ರವ್ಯಂ ಸಾಧಯೇತ್ ಪ್ರಾಸ್ಥಿಕೇಽಮ್ಭಸಿ| ಅರ್ಧಶೃತಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ಪಾನೇ ಪೇಯಾದಿಸಂವಿಧೌ”- ಇತಿ| ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರಸ್ತು ಪೂರ್ವಾರ್ಧಮೇವ ಪಠತಿ ನೋತ್ತರಾರ್ಧಂ; ತಿಕ್ತಕೈಸ್ತಿಕ್ತದ್ರವ್ಯೈಃ ಪರ್ಪಟಾದಿಭಿರಿತಿ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೧೦೮||-

Adhikarana 68 (109) · Śloka 110

ದೀಪನೀ ಪಾಚನೀ ಲಘ್ವೀ ಜ್ವರಾರ್ತಾನಾಂ ಜ್ವರಾಪಹಾ ||೧೦೯|| ಅನ್ನಕಾಲೇ ಹಿತಾ ಪೇಯಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪಾಚನೈಃ ಕೃತಾ |೧೧೦|

ದೀಪನೀತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ನಕಾಲೇ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಾಭಿಧಾಸ್ಯಮಾನೇ ‘ವಿಸೃಷ್ಟೇ ವಿಣ್ಮೂತ್ರೇ’ ಇತ್ಯಾದಿಕೇ, ‘ದಿನಾನ್ತೇ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಪಾಚನೈಃ ಕೃತಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೀಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಾ| ಅನ್ಯೇ ತು ಪಾಚನೈರಿತ್ಯತ್ರ ಬಹುವಚನಮಾದ್ಯರ್ಥೇ, ತೇನ ದೀಪನಪಾಚನಸಂಶಮನೀಯಾದಿಭಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತೇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಪುನಃ ಪೇಯಾಗುಣಾಭಿಧಾನಮುಷ್ಣೋದಕಗುಣಾಭಿಧಾನವತ್, ಅತೋ ನ ಪುನರುಕ್ತಿಃ||೧೦೯||-

Adhikarana 69 (110-111) · Śloka 112

ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ಮನ್ದಾಗ್ನೇಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ ಪರಂ ಜ್ವರೇ ||೧೧೦|| ಲಙ್ಘನಾಮ್ಬುಯವಾಗೂಭಿರ್ಯದಾ ದೋಷೋ ನ ಪಚ್ಯತೇ | ತದಾ ತಂ ಮುಖವೈರಸ್ಯತೃಷ್ಣಾರೋಚಕನಾಶನೈಃ ||೧೧೧|| ಕಷಾಯೈಃ ಪಾಚನೈರ್ಹೃದ್ಯೈರ್ಜ್ವರಘ್ನೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ |೧೧೨|

ಕೃತಲಙ್ಘನಾದೇರ್ಜ್ವರಿಣೋ ಯಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಪಾಚನಂ ದೇಯಂ ತಾಮಾಹ- ಬಹುದೋಷಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ನನು, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಸ್ವೇದತಿಕ್ತಕರಸೌ ಪಾಚನಾರ್ಥಮುಕ್ತೌ, ತಾವತ್ರ ಕಸ್ಮಾನ್ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೌ? ಸತ್ಯಂ, ಉಷ್ಣೋದಕವಿಧಾನೇನ ತಾವತ್ ಕಫವಾತಜ್ವರಸ್ಯ ಸ್ವೇದೋ ಲಬ್ಧಃ, ಷಡಙ್ಗಕಲ್ಪನಯಾ ಪಾನೀಯಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ಚ ತಿಕ್ತಕರಸೋ ಗೃಹೀತ ಇತ್ಯತ್ರ ದ್ವಾವಪಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೌ| ಮುಖವೈರಸ್ಯತೃಷ್ಣಾರೋಚಕನಾಶನೈರಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈಃಮರುತ್ಪಿತ್ತಕಫಜ್ವರಪಾಚನೈಃ, ವಾತಾದಿಲಕ್ಷಣತ್ವಾದ್ವದನವೈರಸ್ಯಾದೀನಾಮ್| ಕಷಾಯೈಃ ಕ್ವಾಥೈಃ| ಆಮದೋಷಪಾಚನಾರ್ಥಂ ಯವಾಗೂಃ ಕಥಮಾಮೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ? ಸತ್ಯಂ, ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಾ ಹ್ಯಾಮತಾ ಪ್ರಭೂತಾ ಅಲ್ಪಾ ಚ, ತತ್ರ ಪ್ರಭೂತಾಮತಾಂ ವಿಹಾಯಾಲ್ಪಾಮತಾಯಾಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯತ ಇತಿ ನ ದೋಷಃ||೧೧೦-೧೧೧||-

Adhikarana 70 (112-113) · Śloka 114

ಪಞ್ಚಮೂಲೀಕಷಾಯಂ ತು ಪಾಚನಂ ಪವನಜ್ವರೇ ||೧೧೨|| ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಮುಸ್ತಕಟುಕೇನ್ದ್ರಯವೈಃ ಕೃತಮ್ | ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕಷಾಯಂ ತು ಕಫಜೇ ಪರಿಪಾಚನಮ್ ||೧೧೩|| ದ್ವನ್ದ್ವಜೇಷು ತು ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ದದ್ಯಾತ್ ... |೧೧೪|

ತಾನ್ಯೇವ ಪಾಚನಾನಿ ಪ್ರತಿದೋಷಮಾಹ- ಪಞ್ಚಮೂಲೀತ್ಯಾದಿ| ಪಞ್ಚಮೂಲೀ ಮಹತೀ| ಅನ್ಯೇ ತು ಕಫಾನುಗೇ ವಾತಜ್ವರೇ ಮಹತೀ, ಪಿತ್ತಾನುಗೇ ಚ ಕನೀಯಸೀ, ಇತಿ ದ್ವಿವಿಧಾಮಪಿ ಪಞ್ಚಮೂಲೀಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ| ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಮಿಶ್ರಮ್| ಸನ್ನಿಪಾತಚಿಕಿತ್ಸಾ ದ್ವನ್ದ್ವಜಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಮೇವಾನ್ತರ್ಭೂತಾ, ಅತಃ ಪೃಥಙ್ನೋಕ್ತಾ||೧೧೨-೧೧೩||-

Adhikarana 71 (114) · Śloka 114

... ಅಥ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ | ಪೀತಾಮ್ಬುರ್ಲಙ್ಘಿತೋ ಭುಕ್ತೋಽಜೀರ್ಣೀ ಕ್ಷೀಣಃ ಪಿಪಾಸಿತಃ ||೧೧೪||

ಯೇಷಾಂ ಪಾಚನಮಹಿತಂ ತಾನಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ‘ಪಾಚನಮ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಪೀತಾಮ್ಬುಃ ಸದ್ಯ ಏವ ಪೀತೋದಕಃ| ಲಙ್ಘಿತಃ ಕೃತೋಪವಾಸಃ| ಭುಕ್ತಃ ಸದ್ಯ ಏವ ಕೃತಾಹಾರಃ| ಅಜೀರ್ಣೀ ಅಪರಿಪಕ್ವಭೋಜನಃ||೧೧೪||

Adhikarana 72 (115) · Śloka 115

(ತೀಕ್ಷ್ಣೇ ಜ್ವರೇ ಗುರೌ ದೇಹೇ ವಿಬದ್ಧೇಷು ಮಲೇಷು ಚ| ಸಾಮದೋಷಂ ವಿಜಾನೀಯಾಜ್ಜ್ವರಂ ಪಕ್ವಮತೋಽನ್ಯಥಾ ||) ಮೃದೌ ಜ್ವರೇ ಲಘೌ ದೇಹೇ ಪ್ರಚಲೇಷು ಮಲೇಷು ಚ | ಪಕ್ವಂ ದೋಷಂ ವಿಜಾನೀಯಾಜ್ಜ್ವರೇ ದೇಯಂ ತದೌಷಧಮ್ ||೧೧೫||

ಇದಾನೀಂ ಪಕ್ವದೋಷಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಮೃದಾವಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಶಮನಶೋಧನಾಖ್ಯಮೌಷಧಮ್||೧೧೫||

Adhikarana 73 (116) · Śloka 116

ದೋಷಪ್ರಕೃತಿವೈಕೃತ್ಯಾದೇಕೇಷಾಂ ಪಕ್ವಲಕ್ಷಣಮ್ |೧೧೬|

ಏಕೀಯಮತಮಾಹ- ದೋಷಪ್ರಕೃತಿವೈಕೃತ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಪ್ರಕೃತಿವೈಕೃತ್ಯಾದಿತಿ ಜ್ವರೋತ್ಪಾದಿಕಾಯಾ ದೋಷಪ್ರಕೃತೇರುಚ್ಛ್ರಿತಾಯಾ ಅನ್ಯಥಾತ್ವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ|೧೧೬|-

Adhikarana 74 (116-118) · Śloka 119

ಹೃದಯೋದ್ವೇಷ್ಟನಂ ತನ್ದ್ರಾ ಲಾಲಾಸ್ರುತಿರರೋಚಕಃ ||೧೧೬|| ದೋಷಾಪ್ರವೃತ್ತಿರಾಲಸ್ಯಂ ವಿಬನ್ಧೋ ಬಹುಮೂತ್ರತಾ | ಗುರೂದರತ್ವಮಸ್ವೇದೋ ನ ಪಕ್ತಿಃ ಶಕೃತೋಽರತಿಃ ||೧೧೭|| ಸ್ವಾಪಃ ಸ್ತಮ್ಭೋ ಗುರುತ್ವಂ ಚ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ವಹ್ನಿಮಾರ್ದವಮ್ | ಮುಖಸ್ಯಾಶುದ್ಧಿರಗ್ಲಾನಿಃ ಪ್ರಸಙ್ಗೀ ಬಲವಾಞ್ಜ್ವರಃ ||೧೧೮|| ಲಿಙ್ಗೈರೇಭಿರ್ವಿಜಾನೀಯಾಜ್ಜ್ವರಮಾಮಂ ವಿಚಕ್ಷಣಃ |೧೧೯|

ಇದಾನೀಂ ಸಾಮಾನ್ಯಮಾಮಜ್ವರಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಹೃದಯೋದ್ವೇಷ್ಟನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಹೃದಯೋದ್ವೇಷ್ಟನಂ ಹೃದಯಸ್ಯ ಆಮೋಟನಮಿವ| ದೋಷಾಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ವಾತಾದೀನಾಂ ನಿಶ್ಚಲತಾ| ವಿಬನ್ಧೋ ವಿಡ್ವಾತಯೋರಪ್ರವರ್ತನಮ್| ಅರತಿಃ ನ ಕುತ್ರಚಿದವಸ್ಥಿತಿಶ್ಚೇತಸಃ| ಅಗ್ಲಾನಿಃ ಈಷಚ್ಛಾನ್ತಿಃ| ಪ್ರಸಙ್ಗೀ ಸಂಸಕ್ತಃ| ಏತಾನಿ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಯಾವದ್ಭವನ್ತಿ| ಅಮುಂ ಪಾಠಂ ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರೋ ‘ಲಾಲಾಪ್ರಸೇಕೋ ಹೃಲ್ಲಾಸೋ ಹೃದಯಾಶುದ್ಧ್ಯರೋಚಕಾಃ| ತನ್ದ್ರಾಲಸ್ಯಾವಿಪಾಕಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಂ ಗುರುಗಾತ್ರತಾ|| ಕ್ಷುನ್ನಾಶೋ ಬಹುಮೂತ್ರತ್ವಂ ಸ್ತಬ್ಧತಾ ಬಲವಾಞ್ಜ್ವರಃ| ಆಮಜ್ವರಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ನ ದದ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಭೇಷಜಮ್’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗ್ರನ್ಥೇನ ಪಠತಿ||೧೧೬-೧೧೮||-

Adhikarana 75 (119) · Śloka 120

ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ಪರಂ ಕೇಚಿನ್ಮನ್ಯನ್ತೇ ದೇಯಮೌಷಧಮ್ ||೧೧೯|| ದಶರಾತ್ರಾತ್ಪರಂ ಕೇಚಿದ್ದಾತವ್ಯಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಿತಾಃ |೧೨೦|

ಇದಾನೀಂ ಕಷಾಯರಸಸ್ಯೌಷಧಸ್ಯೋಪಯೋಗಕಾಲಂ ಪರಮತೇನಾಹ- ಸಪ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಔಷಧಂ ಕಷಾಯರಸಮಪಿ, ನತು ತಿಕ್ತರಸಮೇವ, ತಸ್ಯ ಸಾಮೇಽಪ್ಯುಪಯೋಗಾರ್ಹತ್ವಾತ್| ನನು, ‘ಮೃದೌ ಜ್ವರೇ ಲಘೌ ದೇಹೇ’ ಇತ್ಯಾದಿನೈವ ಪಕ್ವಲಕ್ಷಣೇಽಭಿಹಿತೇ ಭೇಷಜದಾನಮುಕ್ತಂ, ತತ್ಕಥಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾದಿತ್ಯಾದಿಕಂ ಪರಮತಮಙ್ಗೀಕ್ರಿಯತೇ? ಸತ್ಯಂ, ಸಪ್ತರಾತ್ರಾದರ್ವಾಕ್ ಪಾಚನಸ್ಯಾಪಿ ನಿಷೇಧಾರ್ಥಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಗ್ರಹಣಂ, ದಶಾಹಾದನನ್ತರಮವಿದ್ಯಮಾನೇಽಪಿ ಪಾಕಲಕ್ಷಣೇ ಔಷಧಂ ದೇಯಮಿತಿ ದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಚ ದಶರಾತ್ರಗ್ರಹಣಮ್| ನಿಶ್ಚಿತಾ ನಿಶ್ಚಯಕಾರಿಣೋ ವೈದ್ಯಾಃ||೧೧೯||-

Adhikarana 76 (120) · Śloka 121

ಪೈತ್ತಿಕೇ ವಾ ಜ್ವರೇ ದೇಯಮಲ್ಪಕಾಲಸಮುತ್ಥಿತೇ ||೧೨೦|| ಅಚಿರಜ್ವರಿತಸ್ಯಾಪಿ ದೇಯಂ ಸ್ಯಾದ್ದೋಷಪಾಕತಃ |೧೨೧|

ಯದಾ ಪುನಃ ಸಪ್ತಾಹಾದರ್ವಾಗಪಿ ಪಿತ್ತಜ್ವರೋಽಲ್ಪದೋಷಶ್ಚ ಶೀಘ್ರಂ ಪಾಕಂ ಯಾಯಾತ್ತದೌಷಧಂ ದೇಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಪೈತ್ತಿಕೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಲ್ಪಕಾಲಸಮುತ್ಥಿತೇಽಪಿ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಜ್ವರೇ ಯದೌಷಧಂ ದೇಯಂ ದಾತವ್ಯಂ ಭವೇತ್ ತತ್ತದಾ ದೇಯಮಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ವಾಶಬ್ದಾತ್ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾದಿಜ್ವರೇ ದೋಷಪಾಕೇ ಸತ್ಯೌಷಧಂ ದೇಯಮ್||೧೨೦||-

Adhikarana 77 (121) · Śloka 122

ಭೇಷಜಂ ಹ್ಯಾಮದೋಷಸ್ಯ ಭೂಯೋ ಜ್ವಲಯತಿ ಜ್ವರಮ್ ||೧೨೧|| ಶೋಧನಂ, ಶಮನೀಯಂ ತು ಕರೋತಿ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್ |೧೨೨|

ಕಸ್ಮಾದ್ದೋಷಾಣಾಂ ಪಾಕೇ ಸತ್ಯೇವೌಷಧಂ ದೇಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಭೇಷಜಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶೋಧನಮೌಷಧಮಾಮದೋಷಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಜ್ವರಂ ಜ್ವಲಯತಿ ದೀಪಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಶಮನೀಯಂ ತು ಪುನರೌಷಧಂ ದತ್ತಂ ವಿಷಮಜ್ವರಂ ಕರೋತಿ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಜ್ವಲಯತಿ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ವರ್ಧಯತಿ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೧೨೧||-

Adhikarana 78 (122) · Śloka 123

ಚ್ಯವಮಾನಂ ಜ್ವರೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಮುಪೇಕ್ಷೇತ ಮಲಂ ಸದಾ ||೧೨೨|| ಅತಿಪ್ರವರ್ತಮಾನಂ ಚ ಸಾಧಯೇದತಿಸಾರವತ್ |೧೨೩|

ಇದಾನೀಂ ಜ್ವರಿಣಾಮಾವಸ್ಥಿಕಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಾಹ- ಚ್ಯವಮಾನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಮಿತಿ ಯತೋ ಜ್ವರೇಣಾಮಾಶಯಾಚ್ಚಾಲಿತಮತ ಏವ ಚ್ಯವಮಾನಂ, ಮಲಂ ವಾತಾದಿಕಂ, ಸದಾಽಽಮಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಪಕ್ವಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಚ| ಅತಿಸಾರವದಿತ್ಯನೇನ ಪಾಚಯನ್ ಸಙ್ಗ್ರಹಂ ನಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ ಸೂಚ್ಯತೇ| ಮಲೋಽತ್ರ ನ ಪುರೀಷಮೇವ, ಅನಿರ್ಗಮನೇ ವಮನಾದಿಭಿರ್ನಿರ್ಹರಣೋಪದೇಶಾತ್||೧೨೨||-

Adhikarana 79 (123) · Śloka 124

ಯದಾ ಕೋಷ್ಠಾನುಗಾಃ ಪಕ್ವಾ ವಿಬದ್ಧಾಃ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮಲಾಃ ||೧೨೩|| ಅಚಿರಜ್ವರಿತಸ್ಯಾಪಿ ತದಾ ದದ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನಮ್ |೧೨೪|

ತರ್ಹಿ ಕದಾ ಶೋಧನಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಯದಾ ಕೋಷ್ಟಾನುಗಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿರೇಚನಮತ್ರ ಶೋಧನಂ, ನ ತ್ವಧೋರೇಚನಮೇವ| ಕೇಚಿತ್ ಪೂರ್ವತ್ರ ಅಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ವಾಕ್ಯೇ ಮಲಂ ಪುರೀಷಂ ಕಥಯನ್ತಿ||೧೨೩||-

Adhikarana 80 (124-125) · Śloka 125

ಪಕ್ವೋ ಹ್ಯನಿರ್ಹೃತೋ ದೋಷೋ ದೇಹೇ ತಿಷ್ಠನ್ ಮಹಾತ್ಯಯಮ್ ||೧೨೪|| ವಿಷಮಂ ವಾ ಜ್ವರಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಬಲವ್ಯಾಪದಮೇವ ಚ | ತಸ್ಮಾನ್ನಿರ್ಹರಣಂ ಕಾರ್ಯಂ ದೋಷಾಣಾಂ ವಮನಾದಿಭಿಃ ||೧೨೫||

ಪಕ್ವದೋಷೋಪೇಕ್ಷಣೇ ದೂಷಣಮಾಹ- ಪಕ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನಿರ್ಹೃತೋ ವಮನಾದಿನಾ, ಮಹಾತ್ಯಯಂ ಗಮ್ಭೀರಂ, ಬಲವ್ಯಾಪದಂ ಬಲಾಪಚಯಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ನಿರ್ಹರಣಮ್ ಈಷದ್ಧರಣಮ್||೧೨೪-೧೨೫||

Adhikarana 81 (126) · Śloka 127

ಪ್ರಾಕ್ಕರ್ಮ ವಮನಂ ಚಾಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಮಾಸ್ಥಾಪನಂ ತಥಾ | ವಿರೇಚನಂ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛಿರಸಶ್ಚ ವಿರೇಚನಮ್ ||೧೨೬|| ಕ್ರಮಶಃ... |೧೨೭|

ಇದಾನೀಂ ಕ್ರಮಶೋ ವಮನಾದಿಪರಿಪಾಟೀಮಾಹ- ಪ್ರಾಗಿತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಪ್ರಥಮಂ ಲಙ್ಘನಸ್ಯೋಪದೇಶಃ, ತಥಾಽಪ್ಯವಸ್ಥಾಪ್ರಾಪ್ತತ್ವಾದ್ವಮನಸ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಾಕ್ಕರ್ಮತ್ವಮ್| ಕ್ರಮಶ ಇತಿ ಕ್ರಮೇಣ, ನ ಯುಗಪತ್; ಅಥವಾ ಲಙ್ಘನಪಾಚನಾನನ್ತರಂ ಸ್ನೇಹಾದಿನಾ ಕೋಷ್ಠಪ್ರಾಪ್ತೇಷು ದೋಷೇಷು ಮಧ್ಯಮಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಜ್ವರಸ್ಯೇತಿ ಕ್ರಮಶೋ ದೇಯಮ್| ಪ್ರಾಕ್ಕರ್ಮ ವಮನಂ ಚಾಸ್ಯೇತ್ಯತ್ರ ಚಕಾರಾದಗ್ರೇಽನುವಾಸನಮಿತ್ಯಪಿ||೧೨೬||-

Adhikarana 82 (127-129) · Śloka 129

...ಬಲಿನೇ ದೇಯಂ ವಮನಂ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಜ್ವರೇ | ಪಿತ್ತಪ್ರಾಯೇ ವಿರೇಕಸ್ತು ಕಾರ್ಯಃ ಪ್ರಶಿಥಿಲಾಶಯೇ ||೧೨೭|| ಸರುಜೇಽನಿಲಜೇ ಕಾರ್ಯಂ ಸೋದಾವರ್ತೇ ನಿರೂಹಣಮ್ | ಕಟೀಪೃಷ್ಠಗ್ರಹಾರ್ತಸ್ಯ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇರನುವಾಸನಮ್ ||೧೨೮|| ಶಿರೋಗೌರವಶೂಲಘ್ನಮಿನ್ದ್ರಿಯಪ್ರತಿಬೋಧನಮ್ | ಕಫಾಭಿಪನ್ನೇ ಶಿರಸಿ ಕಾರ್ಯಂ ಮೂರ್ಧವಿರೇಚನಮ್ ||೧೨೯||

ಯಾದೃಶಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ಯದಾತ್ಮಕೇ ಜ್ವರೇ ವಮನಾದಿಕಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತದಾಹ- ಬಲಿನೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬಲಿನೇ ಪುರುಷಾಯ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಜ್ವರೇ ವಮನಂ ದೇಯಮ್, ‘ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ದೋಷೇ ತು ಸೋತ್ಕ್ಲೇಶೇ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಯಾ ಪೂರ್ವಂ ವಮನಾವಸ್ಥಾ ಕಥಿತಾ ತಸ್ಯಾಂ ಜಾತಾಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಿತ್ತಪ್ರಾಯೇ ಪಿತ್ತಬಾಹುಲ್ಯೇ, ಪ್ರಶಿಥಿಲಾಶಯೇ ಅಸ್ತಬ್ಧಪಕ್ವಾಶಯೇ| ತುಶಬ್ದಾದ್ವಮನಮಪಿ ಪಿತ್ತೇ ದೇಯಮ್| ತಥಾ ಚ,- “ಉಪಸ್ಥಿತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತೇ ವ್ಯಾಧಾವಾಮಾಶಯಾಶ್ರಯೇ| ವಮನಾರ್ಥಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಭಿಷಗ್ದೇಹಮದೂಷಯನ್”- ಇತಿ| ಸರುಜೇ ಕೋಷ್ಠರುಗ್ಯುಕ್ತೇ| ಸೋದಾವರ್ತೇ ಸವಿಬನ್ಧೇ| ಶಿರೋಗೌರವಶೂಲಘ್ನಮಿತ್ಯಾದಿಕಂ ಮೂರ್ಧವಿರೇಚನಮಿತಿ| ಜೀರ್ಣಜ್ವರೇ ಮೂರ್ಧವಿರೇಚನಂ ನ ತು ತರುಣಜ್ವರೇ ಪರಂ ಸಾನ್ನಿಪಾತಕಂ ವಿಹಾಯ, ಸಾನ್ನಿಪಾತಕೇ ಪುನಃ ಸಞ್ಜ್ಞಾಪ್ರಬೋಧನಾರ್ಥಂ ತರುಣೇಽಪಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ| ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರಸ್ತು ‘ಕ್ರಮೇಣ ಬಲಿನೇ ದೇಯಂ ವಮನಂ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಜ್ವರೇ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ದೋಷೇ ತು ಸೋತ್ಕ್ಲೇಶೇ ವಮನೇ ಪರಮ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮೇವ ಪಾಠಂ ಪಠತಿ||೧೨೭-೧೨೯||

Adhikarana 83 (130) · Śloka 131

ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಸಮಾಧ್ಮಾತಮುದರಂ ಸರುಜಂ ದಿಹೇತ್ | ದಾರುಹೈಮವತೀಕುಷ್ಠಶತಾಹ್ವಾಹಿಙ್ಗುಸೈನ್ಧವೈಃ ||೧೩೦|| ಅಮ್ಲಪಿಷ್ಟೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈಶ್ಚ... |೧೩೧|

ಅತಃ ಪರಂ ದುರ್ಬಲಸ್ಯೋದರಲೇಪಮಾಹ- ದುರ್ಬಲಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ದಾರು ದೇವದಾರು, ಹೈಮವತೀ ವಚಾ, ಅಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್||೧೩೦||-

Adhikarana 84 (131) · Śloka 131

...ಪವನೇ ತೂರ್ಧ್ವಮಾಗತೇ | ರುದ್ಧಮೂತ್ರಪೂರೀಷಾಯ ಗುದೇ ವರ್ತಿಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್ ||೧೩೧||

ವರ್ತಿವಿಷಯಮಾಹ- ಪವನೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ವರ್ತಿರತ್ರ ದಾರುಹೈಮವತ್ಯಾದಿಭಿಃಕೃತಾ, ಅನ್ಯೇ ತು ಮದನಫಲಸೈನ್ಧವಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿರ್ಯೌಗಿಕೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಕೃತಾ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೧೩೧||

Adhikarana 85 (132) · Śloka 132

ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಯವಾನೀಚವ್ಯಸಾಧಿತಾಮ್ | ಪಾಯಯೇತ ಯವಾಗೂಂ ವಾ ಮಾರುತಾದ್ಯನುಲೋಮಿನೀಮ್ ||೧೩೨||

ಊರ್ಧ್ವಗತಪವನೇ ರುದ್ಧಮೂತ್ರಪುರೀಷಸ್ಯಾನ್ಯತ್ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿ||೧೩೨||

Adhikarana 86 (133) · Śloka 133

ಶುದ್ಧಸ್ಯೋಭಯತೋ ಯಸ್ಯ ಜ್ವರಃ ಶಾನ್ತಿಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ | ಸಶೇಷದೋಷರೂಕ್ಷಸ್ಯ ತಸ್ಯ ತಂ ಸರ್ಪಿಷಾ ಜಯೇತ್ ||೧೩೩||

ಸಶೇಷದೋಷತ್ವಾದ್ರೂಕ್ಷತ್ವಾಚ್ಚ ಜ್ವರೇಽಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ಸತಿ ರೂಕ್ಷಸ್ಯ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಪ್ರತೀಕಾರಮಾಹ- ಶುದ್ಧಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ||೧೩೩||

Adhikarana 87 (134) · Śloka 134

ಕೃಶಂ ಚೈವಾಲ್ಪದೋಷಂ ಚ ಶಮನೀಯೈರುಪಾಚರೇತ್ | ಉಪವಾಸೈರ್ಬಲಸ್ಥಂ ತು ಜ್ವರೇ ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥಿತೇ ||೧೩೪||

ಶೋಧನವಿಧಿಮಭಿಧಾಯ ಸಂಶಮನವಿಧಿಮಾಹ- ಕೃಶಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉಪವಾಸೈರಿತಿ ಭೋಜನಪರಿತ್ಯಾಗೈಃ| ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು- ಉಪವಾಸಸ್ಯಾಪಿ ಸಂಶಮನೀಯತ್ವಾದ್ವಿಶಿಷ್ಟವಿಷಯೇ ತನ್ನಿಯೋಗಮಾಹ- ಉಪವಾಸೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಉಪವಾಸೈರಿತಿ ಬಹುವಚನಾದ್ದಶವಿಧಮಪಿ ಲಙ್ಘನಂ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ ಚ,- “ಚತುಷ್ಪ್ರಕಾರಾ ಸಂಶುದ್ಧಿಃ ಪಿಪಾಸಾಮಾರುತಾತಪೌ| ಪಾಚನಾನ್ಯುಪವಾಸಶ್ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಶ್ಚೇತಿ ಲಙ್ಘನಮ್”- ಇತಿ| ಈದೃಶೇ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನೇ ಸಂಶಮನಪ್ರಸ್ತಾವೇಽಪಿ ಪುನಃ ಶೋಧನಮಭಿಹಿತಂ ಭವತಿ||೧೩೪||

Adhikarana 88 (135) · Śloka 135

ಕ್ಲಿನ್ನಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಮನ್ದಾಗ್ನಿಂ ತೃಷಾರ್ತಂ ಪಾಯಯೇನ್ನರಮ್ |೧೩೫|

ಸಂಶಮನೇಷ್ವಾಹಾರಸ್ಯ ವರತ್ವಾತ್ತದಭಿಧಾನಮಾಹ- ಕ್ಲಿನ್ನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಲಿನ್ನಾಮ್ ಅಲ್ಪಸಿಕ್ಥತ್ವೇನ; ‘ಕ್ಲಿನ್ನಾಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ತನ್ವೀಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ|೧೩೫|-

Adhikarana 89 (135-137) · Śloka 138

ತೃಟ್ಛರ್ದಿದಾಹಘರ್ಮಾರ್ತಂ ಮದ್ಯಪಂ ಲಾಜತರ್ಪಣಮ್ ||೧೩೫|| ಸಕ್ಷೌದ್ರಮಮ್ಭಸಾ ಪಶ್ಚಾಜ್ಜೀರ್ಣೇ ಯೂಷರಸೌದನಮ್ | ಉಪವಾಸಶ್ರಮಕೃತೇ ಕ್ಷೀಣಂ(ಣೇ) ವಾತಾಧಿಕೇ ಜ್ವರೇ ||೧೩೬|| ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಂ ಭೋಜಯೇತ್ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ನರಂ ಮಾಂಸರಸೌದನಮ್ | ಮುದ್ಗಯೂಷೌದನಶ್ಚಾಪಿ ಹಿತಃ ಕಫಸಮುತ್ಥಿತೇ ||೧೩೭|| ಸ ಏವ ಸಿತಯಾ ಯುಕ್ತಃ ಶೀತಃ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಹಿತಃ |೧೩೮|

ಯವಾಗ್ವನರ್ಹಸ್ಯ ತರ್ಪಣಮಾಹ- ತೃಡಿತ್ಯಾದಿ| ಹಿತ ಇತಿ ‘ಅನ್ನಕಾಲೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಸ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ ಏವ ಮುದ್ಗಯೂಷ ಏವ||೧೩೫-೧೩೭||-

Adhikarana 90 (138-140) · Śloka 140

ದಾಡಿಮಾಮಲಮುದ್ಗಾನಾಂ ಯೂಷಶ್ಚಾನಿಲಪೈತ್ತಿಕೇ ||೧೩೮|| ಹ್ರಸ್ವಮೂಲಕಯೂಷಸ್ತು ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಧಿಕೇ ಹಿತಃ | ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಯೂಷಸ್ತು ಪಥ್ಯಃ ಪಿತ್ತಕಫಾತ್ಮಕೇ ||೧೩೯|| ದಾಹಚ್ಛರ್ದಿಯುತಂ ಕ್ಷಾಮಂ ನಿರನ್ನಂ ತೃಷ್ಣಯಾಽರ್ದಿತಮ್ | ಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಯುತಂ ಲಾಜತರ್ಪಣಂ ಪಾಯಯೇತ ಚ ||೧೪೦||

ದ್ವನ್ದ್ವಜ್ವರಾಣಾಂ ಪಥ್ಯಮಾಹ- ದಾಡಿಮೇತ್ಯಾದಿ| ಹ್ರಸ್ವಮೂಲಕೋ ಲಘುಮೂಲಕಃ| ಲಾಜತರ್ಪಣಂ ಪಾಯಯೇತ ಚೇತ್ಯತ್ರ ದ್ರವಾನುಕ್ತೇಃ ಶೀತೋದಕೇನ ಲಾಜತರ್ಪಣಪಾನಂ; ಕೇಚಿಚ್ಛೃತಶೀತೇನ ಪಾನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನ್ಯೇ ತು ಜ್ವರಾಪಹೈಃ ಫಲರಸೈಃ ಪಾನಂ ಲಾಜತರ್ಪಣಸ್ಯ ಪಥ್ಯಮಾಹುಃ ||೧೩೮-೧೪೦||

Adhikarana 91 (141) · Śloka 142

ಕಫಪಿತ್ತಪರೀತಸ್ಯ ಗ್ರೀಷ್ಮೇಽಸೃಕ್ಪಿತ್ತಿನಸ್ತಥಾ | ಮದ್ಯನಿತ್ಯಸ್ಯ ನ ಹಿತಾ ಯವಾಗೂಸ್ತಮುಪಾಚರೇತ್ ||೧೪೧|| ಯೂಷೈರಮ್ಲೈರನಮ್ಲೈರ್ವಾ ಜಾಙ್ಗಲೈಶ್ಚ ರಸೈರ್ಹಿತೈಃ |೧೪೨|

ಇದಾನೀಂ ಪ್ರಶಸ್ತಾಯಾ ಯವಾಗ್ವಾ ವಿಶಿಷ್ಟವಿಷಯೇಽಹಿತತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕಫಪಿತ್ತಪರೀತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಕಫಪಿತ್ತಪರೀತಸ್ಯ ಕಫಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಮಿಲಿತಾಭ್ಯಾಂ ವ್ಯಾಪ್ತಸ್ಯ| ಯದ್ಯಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರತಿಷೇಧೇ ಘೃತಮಿಶ್ರಾಯಾ ಯವಾಗ್ವಾ ಹಿತತ್ವಮಭಿಧಾಸ್ಯತಿ, ತಥಾಽಪ್ಯತ್ರ ಜ್ವರೇ ಸತಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಯವಾಗೂರಹಿತಾ, ಸಂಯೋಗೇ ಪುನಸ್ತಥೇತಿ ತಸ್ಯ ಯವಗೂರಹಿತಾ| ತಸ್ಯ ಪಥ್ಯಮಾಹ- ತಮುಪಾಚರೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಯೂಷೈಃ ಅಮ್ಲೈರನಮ್ಲೈರ್ವೇತಿ ವಿಕಲ್ಪಃ ಸಾತ್ಮ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಅಗ್ನ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ| ಯೂಷಜಾಙ್ಗಲರಸೋಪದೇಶೋಽಪಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಅವಸ್ಥಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ| ಯೂಷೋ ಮುದ್ಗಾದಿಯೂಷಃ| ಕಫಪಿತ್ತಪರೀತಾದೀನಾಂ ದಾಹಾದ್ಯಭಿಭೂತಾನಾಂ ಯೂಷರಸೋಪದೇಶಸ್ತತ್ರ ಕಾಲಿಕೋ ಮನ್ತವ್ಯಃ||೧೪೧||-

Adhikarana 92 (142) · Śloka 142

ಮದ್ಯಂ ಪುರಾಣಂ ಮನ್ದಾಗ್ನೇರ್ಯವಾನ್ನೋಪಹಿತಂ ಹಿತಮ್ ||೧೪೨||

ಇದಾನೀಂ ಶಮನತ್ವಾನ್ಮದ್ಯತಕ್ರೇಽವಸ್ಥಾವಶೇನ ದ್ರವ್ಯಾನ್ತರೋಪಹಿತೇ ಹಿತತಯಾ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮದ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮದ್ಯಂ ಪುರಾಣಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಕ್ವಂ, ದೀಪನೀಯತ್ವಾತ್ ಕಫಘ್ನತ್ವಾಚ್ಚ ||೧೪೨||

Adhikarana 93 (143) · Śloka 143

ಸವ್ಯೋಷಂ ವಿತರೇತ್ತಕ್ರಂ ಕಫಾರೋಚಕಪೀಡಿತೇ |೧೪೩|

ತಕ್ರಪ್ರಯೋಗಮಾಹ- ಸವ್ಯೋಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸವ್ಯೋಷಂ ತ್ರಿಕಟುಕಸಂಸ್ಕೃತಂ, ವಿತರೇತ್ ದದ್ಯಾತ್||೧೪೩||-

Adhikarana 94 (143-144) · Śloka 144

ಕೃಶೋಽಲ್ಪದೋಷೋ ದೀನಶ್ಚ ನರೋ ಜೀರ್ಣಜ್ವರಾರ್ದಿತಃ ||೧೪೩|| ವಿಬದ್ಧಃ ಸೃಷ್ಟದೋಷಶ್ಚ ರೂಕ್ಷಃ ಪಿತ್ತಾನಿಲಜ್ವರೀ | ಪಿಪಾಸಾರ್ತಃ ಸದಾಹೋ ವಾ ಪಯಸಾ ಸ ಸುಖೀ ಭವೇತ್ ||೧೪೪||

ಕ್ಷೀರಾವಸ್ಥಾಮಾಹ- ಕೃಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ದೀನಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟಚಿತ್ತಃ| ವಿಬದ್ಧದೋಷಃ ಅಪ್ರವೃತ್ತದೋಷಃ, ಸೃಷ್ಟದೋಷಃ ಚ್ಯುತದೋಷಃ| ನನು, ಯದಿ ವಿಬದ್ಧದೋಷೇ ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತತ್ಕಥಂ ಪ್ರಚ್ಯುತೇಽಪಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ? ಸತ್ಯಂ, ಉಭಯಶಕ್ತಿಕತ್ವಾತ್ ಪ್ರಚ್ಯುತೇಽಪಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ; ಅಥವಾ ಪ್ರಚ್ಯುತೋ ದೋಷಃ ಸ್ತೋಕಸ್ತೋಕೇನ ಯಸ್ಯ ಪ್ರವರ್ತತೇ, ಅತ್ರ ಸೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ; ತತಃ ಸಮ್ಯಗ್ದೋಷಪ್ರವರ್ತನಾರ್ಥಂ ಭೇದನಂ ಕ್ಷೀರಂ ಚ್ಯುತದೋಷೇಽಪಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಷ ಪಾಠೋ ನಿಬನ್ಧಕಾರೈಃ ಕಿಯನ್ಮಾತ್ರಃ ಪಠಿತಃ ಕಿಯನ್ಮಾತ್ರಶ್ಚ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಃ, ಅಸ್ಮಾಭಿರ್ವೃದ್ಧಪಠಿತತ್ವಾತ್ ಸರ್ವೋಽಪಿ ಲಿಖಿತಃ||೧೪೩-೧೪೪||

Adhikarana 95 (145) · Śloka 145

ತದೇವ ತರುಣೇ ಪೀತಂ ವಿಷವದ್ಧನ್ತಿ ಮಾನವಮ್ |೧೪೫|

ತರುಣಜ್ವರೇ ಪಯಃ ಪೀತಂ ಸತ್ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ತದೇವೇತ್ಯಾದಿ| ತದೇವೇತಿ ಪಯಃ| ತರುಣೇ ತರುಣಜ್ವರೇ|೧೪೫|-

Adhikarana 96 (145) · Śloka 146

ಸರ್ವಜ್ವರೇಷು ಸುಲಘು ಮಾತ್ರಾವದ್ಭೋಜನಂ ಹಿತಮ್ ||೧೪೫|| ವೇಗಾಪಾಯೇಽನ್ಯಥಾ ತದ್ಧಿ ಜ್ವರವೇಗಾಭಿವರ್ಧನಮ್ |೧೪೬|

ಇದಾನೀಂ ಸರ್ವಜ್ವರೋಚಿತಸ್ಯಾಹಾರಸ್ಯ ಯಥಾಕಾಲಮುಪಯೋಗಮಾಹ- ಸರ್ವಜ್ವರೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸುಲಘು ಪುರಾಣರಕ್ತಶಾಲ್ಯಾದಿ, ಮಾತ್ರಾವತ್ ಅಲ್ಪಂ, ವೇಗಾಪಾಯೇ ಜ್ವರವೇಗಹಾನೌ, ಅನ್ಯಥಾ ಉಕ್ತಪ್ರಕಾರವೈಪರೀತ್ಯೇನ, ತತ್ ಭೋಜನಂ, ಹಿ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ| ಕೇಚಿತ್ ‘ವೇಗಾಪಾಯೇ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ದಿನಾಪಾಯೇ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ದಿನಾನ್ತೇ ಇತಿ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ‘ಸರ್ವಜ್ವರೇಷು ಸಪ್ತಾಹಂ ಮಾತ್ರಾವಲ್ಲಘು ಭೋಜಯೇತ್’ ಇತೀದೃಶಂ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಂ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಚ ನಿಬನ್ಧೇಷು ನ ದೃಶ್ಯತೇ||೧೪೫||-

Adhikarana 97 (146-148) · Śloka 149

ಜ್ವರಿತೋ ಹಿತಮಶ್ನೀಯಾದ್ಯದ್ಯಪ್ಯಸ್ಯಾರುಚಿರ್ಭವೇತ್ ||೧೪೬|| ಅನ್ನಕಾಲೇ ಹ್ಯಭುಞ್ಜಾನಃ ಕ್ಷೀಯತೇ ಮ್ರಿಯತೇಽಥವಾ | ಸ ಕ್ಷೀಣಃ ಕೃಚ್ಛ್ರತಾಂ ಯಾತಿ ಯಾತ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಮೇವ ಚ ||೧೪೭|| ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ಷೇದ್ಬಲಂ ಪುಂಸಾಂ ಬಲೇ ಸತಿ ಹಿ ಜೀವಿತಮ್ | ಗುರ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದ್ಯಕಾಲೇ ಚ ಜ್ವರೀ ನಾದ್ಯಾತ್ ಕಥಞ್ಚನ ||೧೪೮|| ನ ತು ತಸ್ಯಾಹಿತಂ ಭುಕ್ತಮಾಯುಷೇ ವಾ ಸುಖಾಯ ವಾ |೧೪೯|

ಇದಾನೀಂ ಜೀರ್ಣಜ್ವರಿತಸ್ಯಾರುಚಾವಪಿ ಹಿತಭೋಜನೋಪದೇಶಮಾಹ- ಜ್ವರಿತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಸ್ಯ ಜೀರ್ಣಜ್ವರಿಣೋ ಯದಿ ಹಿತಭೋಜನೇ ಕಥಞ್ಚಿದರುಚಿಸ್ತದಾ ಹಿತಮೇವಾನೇಕಪ್ರಕಾರಾಭಿಃ ಕಲ್ಪನಾಭಿರ್ಮುಖಾಪ್ರಿಯಂ ಕೃತ್ವಾಽರುಚಿನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಜ್ವರಿತೋಽಶ್ನೀಯಾತ್| ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಂ,- “ಸಾತತ್ಯಾತ್ ಸ್ವಾದ್ವಭಾವಾಚ್ಚ ಪಥ್ಯಂ ದ್ವೇಷ್ಯತ್ವಾಮಾಗತಮ್| ಕಲ್ಪನಾವಿಧಿಭಿಸ್ತೈಸ್ತೈಃ ಪ್ರಿಯತ್ವಂ ಗಮಯೇತ್ ಪುನಃ”- ಇತಿ| ಕಸ್ಮಾದೇವಂವಿಧಮಪಿ ಕೃತ್ವಾ ಜ್ವರಿತೋಽಶ್ನೀಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಅನ್ನಕಾಲೇ ಹ್ಯಭುಞ್ಜಾನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ಯದ್ಯಸ್ಯ ಜೀರ್ಣಜ್ವರಿಣೋಽರುಚಿಃ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ಅಹಿತಮಪ್ಯಶ್ನೀಯಾದಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ನನು, ಯದ್ಯರುಚೌ ಸತ್ಯಾಮಹಿತಭೋಜನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತದಾ ‘ಗುರ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದ್ಯಕಾಲೇ ಚ’ ಇತ್ಯಾದ್ಯುತ್ತರೋಕ್ತಶ್ಲೋಕೇನ ಸಹ ಕಥಂ ನ ವಿರೋಧಃ? ಸತ್ಯಂ, ಅಹಿತಸ್ಯ ಸಾತತ್ಯಸೇವನನಿರಾಕರಣಾರ್ಥಂ ಗುರ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದ್ಯಕಾಲೇ ಚೇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕಃ| ಗುರ್ವಿತ್ಯಾದಿ ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ದೋಷಧಾತುಮಲಸ್ರೋತಸಾಂ ಕ್ಲೇದಪ್ರಾಪ್ತಿಜನನಮ್| ಕಥಞ್ಚನ ಸಕೃದಪಿ| ತುಶಬ್ದೋ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ, ತೇನ ಯಸ್ಮಾದಹಿತಂ ಭುಕ್ತಂ ಭೋಜನಂ ಜ್ವರಿತಸ್ಯ ನ ಆಯುಷೋಽರ್ಥೇ ಸುಖಾರ್ಥೇ ವಾ ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾದ್ಗುರ್ವಾದಿ ನ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಯದ್ಯಪಿ ಕೈಶ್ಚಿನ್ನಿಬನ್ಧಕಾರೈರೇಷ ಪಾಠೋ ನ ಪಠಿತಸ್ತಥಾಽಪಿ ಸರ್ವನಿಬನ್ಧೋಪಜೀವಿನಾ ಮಯಾ ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರಪಠಿತ್ವಾತ್ ಪಠಿತಃ||೧೪೬-೧೪೮||-

Adhikarana 98 (149) · Śloka 150

ಸನ್ತತಂ ವಿಷಮಂ ವಾಽಪಿ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಸುಚಿರೋತ್ಥಿತಮ್ ||೧೪೯|| ಜ್ವರಂ ಸಮ್ಭೋಜನೈಃ ಪಥ್ಯೈರ್ಲಘುಭಿಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ |೧೫೦|

ಇದಾನೀಂ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಚಿರೋತ್ಥಿತೇ ಜ್ವರೇ ಪಥ್ಯಸಮ್ಭೋಜನೈರ್ಬೃಂಹಣವಿಧಿಮಾಹ- ಸನ್ತತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸನ್ತತಂ ನಿತ್ಯಲಗ್ನಂ, ವಿಷಮಂ ಸತತಾನ್ಯೇದ್ಯುಷ್ಕಾದಿಕಮ್| ಸಮ್ಭೋಜನೈಃ ಯಥೇಷ್ಟಭೋಜನೈಃ||೧೪೯||-

Adhikarana 99 (150) · Śloka 151

ಮುದ್ಗಾನ್ಮಸುರಾಂಶ್ಚಣಕಾನ್ ಕುಲತ್ಥಾನ್ ಸಮಕುಷ್ಠಕಾನ್ ||೧೫೦|| ಆಹಾರಕಾಲೇ ಯೂಷಾರ್ಥಂ ಜ್ವರಿತಾಯ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ |೧೫೧|

ಮುದ್ಗಾನ್ ಮಸೂರಾಂಶ್ಚಣಕಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವಂ ದೋಷಪ್ರತ್ಯನೀಕತ್ವದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಮುದ್ಗಾದಿಯೂಷಾಣಾಮುಪಾದಾನಂ, ಅತ್ರ ತು ವಿಕಾರಪ್ರತ್ಯನೀಕತ್ವದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್, ಅತೋ ನ ಪುನರುಕ್ತಿಃ||೧೫೦||-

Adhikarana 100 (151-152) · Śloka 152

ಪಟೋಲಪತ್ರಂ ವಾರ್ತಾಕಂ ಕಠಿಲ್ಲಂ ಪಾಪಚೈಲಿಕಮ್ ||೧೫೧|| ಕರ್ಕೋಟಕಂ ಪರ್ಪಟಕಂ ಗೋಜಿಹ್ವಾಂ ಬಾಲಮೂಲಕಮ್ | ಪತ್ರಂ ಗುಡೂಚ್ಯಾಃ ಶಾಕಾರ್ಥೇ ಜ್ವರಿತಾನಾಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೧೫೨||

ಪಟೋಲಪತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಠಿಲ್ಲಂ ಪುನರ್ನವಾಶಾಕಂ, ಪಾಪಚೈಲಿಕಂ ಪಾಠಾಶಾಕಂ, ಗೋಜಿಹ್ವಾಂ ಗೋಜೀಶಾಕಮ್||೧೫೧-೧೫೨||

Adhikarana 101 (153) · Śloka 154

ಲಾವಾನ್ ಕಪಿಞ್ಜಲಾನೇಣಾನ್ ಪೃಷತಾಞ್ಛರಭಾಞ್ಛಶಾನ್ | ಕಾಲಪುಚ್ಛಾನ್ ಕುರಙ್ಗಾಂಶ್ಚ ತಥೈವ ಮೃಗಮಾತೃಕಾನ್ ||೧೫೩|| ಮಾಂಸಾರ್ಥೇ ಮಾಂಸಸಾತ್ಮ್ಯಾನಾಂ ಜ್ವರಿತಾನಾಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ |೧೫೪|

ಲಾವಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಕಪಿಞ್ಜಲೋ ಗೌರತಿತ್ತಿರಿಃ, ಏಣಃ ಕೃಷ್ಣಮೃಗಃ, ಪೃಷತಃ ಚಿತ್ರಮೃಗಃ ‘ಚೀತಲ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಶರಭಃ ಅಷ್ಟಪಾದುಷ್ಟ್ರಪ್ರಮಾಣೋ ಮಹಾಶೃಙ್ಗಃ, ಕಾಲಪುಚ್ಛಃ ಸ ಚ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಕುರಙ್ಗಃ ಚತುಃಶೃಙ್ಗಃ ‘ಮೇದುಲೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಮಾಂಸಾರ್ಥೇ ಮಾಂಸಪ್ರಯೋಗೇ; ಕೇಚಿನ್ಮಾಂಸಾರ್ಥೇ ಬೃಂಹಣಾರ್ಥೇ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ, ‘ಮಾಂಸಂ ಮಾಂಸೇನ ವರ್ಧತೇ’ ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್||೧೫೩||-

Adhikarana 102 (154) · Śloka 155

ಸಾರಸಕ್ರೌಞ್ಚಶಿಖಿನಃ ಕುಕ್ಕುಟಾಂಸ್ತಿತ್ತಿರಾಂ(ರೀಂ)ಸ್ತಥಾ ||೧೫೪|| ಗುರೂಷ್ಣತ್ವಾನ್ನ ಶಂಸನ್ತಿ ಜ್ವರೇ ಕೇಚಿಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಕಾಃ |೧೫೫|

ಅತಃ ಪರಂ ಸಾರಸಾದೀನಮಪ್ರಶಸ್ತತ್ವಂ ಪರಮತೇನ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಾರಸಕ್ರೌಞ್ಚಶಿಖಿನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಾರಸೋ ರಕ್ತಚಞ್ಚುಕಃ ಪಕ್ಷಿವಿಶೇಷಃ, ಕ್ರೌಞ್ಚಃ ‘ಕ್ರೌಞ್ಚಿ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಶಿಖೀ ಮಯೂರಃ, ತಿತ್ತಿರಃ ಕೃಷ್ಣತಿತ್ತಿರಿಃ, ತಿತ್ತಿರಿಶಬ್ದ ಅಕಾರಾನ್ತೋಽಪ್ಯಸ್ತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಮಾಂಸವರ್ಗೇ ಕುಕ್ಕುಟತಿತ್ತಿರೀ ಪರಮುಷ್ಣೌ ದರ್ಶಿತೌ ನ ಸಾರಸಾದಯಸ್ತಥಾಽಪ್ಯತ ಏವ ವಿಧಾನಾತ್ ‘ಉಷ್ಣೌ ಮಯೂರತಿತ್ತಿರೌ’ ಇತಿ ದರ್ಶನಾತ್ ಸಾರಸಾದಯೋಽಪ್ಯುಷ್ಣಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ||೧೫೪||-

Adhikarana 103 (155) · Śloka 156

ಜ್ವರಿತಾನಾಂ ಪ್ರಕೋಪಂ ತು ಯದಾ ಯಾತಿ ಸಮೀರಣಃ ||೧೫೫|| ತದೈತೇಽಪಿ ಹಿ ಶಸ್ಯನ್ತೇ ಮಾತ್ರಾಕಾಲೋಪಪಾದಿತಾಃ |೧೫೬|

ನಿಷಿದ್ಧಾನಾಮಪಿ ಸಾರಸಾದೀನಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಜ್ವರೇ ಪ್ರಯೋಗಮಾಹ- ಜ್ವರಿತಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೫೫||-

Adhikarana 104 (156-158) · Śloka 158

ಪರಿಷೇಕಾನ್ ಪ್ರದೇಹಾಂಶ್ಚ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಸಂಶೋಧನಾನಿ ಚ ||೧೫೬|| (ಸ್ನಾನಾಭ್ಯಙ್ಗದಿವಾಸ್ವಪ್ನಶೀತವ್ಯಾಯಾಮಯೋಷಿತಃ) | ಕಷಾಯಗುರುರೂಕ್ಷಾಣಿ ಕ್ರೋಧಾದೀನಿ ತಥೈವ ಚ ||೧೫೭|| ಸಾರವನ್ತಿ ಚ ಭೋಜ್ಯಾನಿ ವರ್ಜಯೇತ್ತರುಣಜ್ವರೀ | ತಥೈವ ನವಧಾನ್ಯಾದಿಂ ವರ್ಜಯೇಚ್ಚ ಸಮಾಸತಃ ||೧೫೮||

ಇದಾನೀಂ ನವಜ್ವರೇ ಯಾನಿ ವರ್ಜನೀಯಾನಿ ತಾನ್ಯಾಹ- ಪರಿಷೇಕಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಷೇಕೋ ಧಾರಾಪ್ರಸೇಕಃ| ಅವಗಾಹಃ ಜಲಪೂರ್ಣಕಟಾಹಾದೌ ನಿಮಜ್ಜನಮ್| ಸ್ನೇಹಾನ್ ಸ್ನೇಹಪಾನಮ್| ಸಂಶೋಧನಾನಿ ವಮನಾದೀನಿ| ಕಷಾಯಃ ಕಷಾಯದ್ರವ್ಯಕೃತಃ ಕ್ವಾಥಃ| ಕ್ರೋಧಾದೀನೀತ್ಯತ್ರ ಆದಿಶಬ್ದಾಚ್ಛೋಕಾದೀನಿ| ಸಾರವನ್ತಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದೀನಿ ಚ| ನವಧಾನ್ಯಾದಿವರ್ಗಸ್ತಕ್ರಾನ್ತೋ ವ್ರಣಿತೋಪಾಸನೀಯೋಕ್ತಃ| ಸಮಾಸತಃ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪತಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಪರಿಷೇಕಾದಿವರ್ಜನಮಾಮಜ್ವರಲಕ್ಷಣಾನನ್ತರಂ ಪಠಿತುಮುಚಿತಂ ಸ್ಯಾತ್, ತಥಾಽಪಿ ನವಜ್ವರೇ ಭೇಷಜಸ್ಯಾತ್ಯನ್ತನಿಷೇಧಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಂ ತತ್ರ ನೋಕ್ತಮ್| ಕೇಚಿದಮುಮೇವ ಪಾಠಮೀದೃಶಂ ಪಠನ್ತಿ- “ಪರಿಷೇಕಾನ್ ಪ್ರದೇಹಾಂಶ್ಚ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಸಂಶೋಧನಾನಿ ಚ| ಸಾರವನ್ತಿ ಚ ಭೋಜ್ಯಾನಿ ವರ್ಜಯೇತ್ತರುಣಜ್ವರೀ|| ತಥೈವ ನವಧಾನ್ಯಾನಿ ಕ್ರೋಧಾದೀನಿ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್’ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಸ್ನಾನನಿಷೇಧಾದವಗಾಹನಿಷೇಧೋ ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ, ಅಭ್ಯಙ್ಗನಿಷೇಧಶ್ಚ ಸ್ನೇಹನಿಷೇಧಾತ್, ಕ್ರೋಧಾದೀನಿ ಚೇತ್ಯತ್ರ ಚಕಾರಾತ್ ಕಷಾಯೋ ಗೃಹೀತವ್ಯಃ||೧೫೬-೧೫೮||

Adhikarana 105 (159) · Śloka 159

ಅನವಸ್ಥಿತದೋಷಾಗ್ನೇರೇಭಿಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತೋ ಜ್ವರಃ | ಗಮ್ಭೀರತೀಕ್ಷ್ಣವೇಗತ್ವಂ ಯಾತ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಮೇವ ಚ ||೧೫೯||

ಇದಾನೀಂ ನವಜ್ವರೇ ಪರಿಷೇಕಾದಿಸೇವನಾತ್ಕಿಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಅನವಸ್ಥಿತೇತ್ಯಾದಿ| ಅನವಸ್ಥಿತದೋಷಾಗ್ನೇಃ ನವಜ್ವರಿಣಃ, ಏಭಿಃ ಪರಿಷೇಕಾದಿಭಿಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತೋ ವೃದ್ಧೋ ಜ್ವರೋ ಗಮ್ಭೀರಾದಿವೇಗಿತ್ವಂ ಯಾತೀತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ಅನವಸ್ಥಿತದೋಷಾ ವಿಮಾರ್ಗಗಾಃ, ವಹ್ನಿರನವಸ್ಥಿತೋ ಬಹಿರ್ಗಮನಾತ್||೧೫೯||-

Adhikarana 106 (160-162) · Śloka 162

ಶೀತತೋಯದಿವಾಸ್ವಪ್ನಕ್ರೋಧವ್ಯಾಯಾಮಯೋಷಿತಃ | ನ ಸೇವೇತ ಜ್ವರೋತ್ಸೃಷ್ಟೋ ಯಾವನ್ನ ಬಲವಾನ್ ಭವೇತ್ ||೧೬೦|| ಮುಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಜ್ವರೇಣಾಶು ದುರ್ಬಲಸ್ಯಾಹಿತೈರ್ಜ್ವರಃ | ಪ್ರತ್ಯಾಪನ್ನೋ ದಹೇದ್ದೇಹಂ ಶುಷ್ಕಂ ವೃಕ್ಷಮಿವಾನಲಃ ||೧೬೧|| ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರ್ಯಃ ಪರೀಹಾರೋ ಜ್ವರಮುಕ್ತೈರ್ವಿರಿಕ್ತವತ್ | ಯಾವನ್ನ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಃ ಸ್ಯಾದ್ದೋಷತಃ ಪ್ರಾಣತಸ್ತಥಾ ||೧೬೨||

ಇದಾನೀಂ ಜ್ವರಮುಕ್ತಸ್ಯ ಶೀತತೋಯಾದಿನಿಷೇಧಾರ್ಥಮಾಹ- ಶೀತೇತ್ಯಾದಿ| ಜ್ವರೋತ್ಸೃಷ್ಟೋ ಜ್ವರವಿಮುಕ್ತಃ| ಇದಾನೀಂ ಜ್ವರಮುಕ್ತಸ್ಯ ಶೀತತೋಯಾದಿಸೇವನಾತ್ ಕಿಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಮುಕ್ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಹಿತೈಃ ಶೀತತೋಯಾದಿಭಿಃ| ಪ್ರತ್ಯಾಪನ್ನಃ ಪುನರಾಗತಃ| ದಹೇತ್ ವಿನಾಶಯೇತ್| ಯಸ್ಮಾದಹಿತಸೇವನಾತ್ ಪುನರಾಗತೋ ಜ್ವರೋ ದೇಹಂ ದಹೇತ್, ತಸ್ಮಾದಹಿತಾನಾಂ ಪರಿಹಾರೋ ಜ್ವರಮುಕ್ತೇನ ಪುರುಷೇಣ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಃ ಸ್ಯಾದ್ದೋಷತಃ ಪ್ರಾಣತಸ್ತಥೇತಿ ದೋಷಾಣಾಮವಿಕೃತಕಾರ್ಯಕಾರಿತ್ವೇನ ದೋಷತಃ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಂ, ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿಸೇವನಸಾಮರ್ಥ್ಯೇನ ಚ ಪ್ರಾಣತಃ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೧೬೦-೧೬೨||

Adhikarana 107 (163) · Śloka 163

ಜ್ವರೇ ಪ್ರಮೋಹೋ ಭವತಿ ಸ್ವಲ್ಪೈರಪ್ಯವಚೇಷ್ಟಿತೈಃ | ನಿಷಣ್ಣಂ ಭೋಜಯೇತ್ತಸ್ಮಾನ್ಮೂತ್ರೋಚ್ಚಾರೌ ಚ ಕಾರಯೇತ್ ||೧೬೩||

ಜ್ವರೇ ಆಯಾಸನಿಷೇಧಾರ್ಥಮಾಹ- ಜ್ವರೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜ್ವರೇ ಜ್ವರಕರ್ಶಿತೇ ಪುರುಷೇ| ಪ್ರಮೋಹೋಽತ್ರ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ| ಅವಚೇಷ್ಟಿತೈಃ ಉತ್ಥಾನಚಙ್ಕ್ರಮಣಾದಿಭಿಃ| ನಿಷಣ್ಣಂ ಶಯ್ಯಾಯಾಮೇವ ಆಸೀನಮುಪವಿಷ್ಟಮಿತಿ ಯಾವತ್, ಮೂತ್ರೋಚ್ಚಾರೌ ಚ ಕಾರಯೇದಿತ್ಯತ್ರಾಪಿ ನಿಷಣ್ಣಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್| ಉಚ್ಚಾರೋ ವಿಷ್ಠಾ||೧೬೩||

Adhikarana 108 (164) · Śloka 164

ಅರೋಚಕೇ ಗಾತ್ರಸಾದೇ ವೈವರ್ಣ್ಯೇಽಙ್ಗಮಲಾದಿಷು | ಶಾನ್ತಜ್ವರೋಽಪಿ ಶೋಧ್ಯಃ ಸ್ಯಾದನುಬನ್ಧಭಯಾನ್ನರಃ ||೧೬೪||

ಅತಃ ಪರಂ ಜ್ವರೋಪಶಮೇಽರೋಚಕಾದಿಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥಮಾಹ- ಅರೋಚಕೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗಾತ್ರಸಾದಃ ಅಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಃ| ಶಾನ್ತ ಇವ ಶಾನ್ತೋ ಲೀನಜ್ವರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ನತು ಸರ್ವಥೋಪಶಾನ್ತಜ್ವರಃ, ಯಸ್ಮಾದುಪಶಾನ್ತಜ್ವರೇಽರೋಚಕಾದೀನಾಮಭಾವ ಏವ| ಶೋಧ್ಯಃ ಶೋಧನೀಯಃ| ಅನುಬನ್ಧಭಯಾತ್ ಪುನರುದ್ಭವಶಙ್ಕಯಾ||೧೬೪||

Adhikarana 109 (165) · Śloka 165

ನ ಜಾತು ಸ್ನಾಪಯೇತ್ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಸಹಸಾ ಜ್ವರಕರ್ಶಿತಮ್ | ತೇನ ಸನ್ದೂಷಿತೋ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪುನರೇವ ಭವೇಜ್ಜ್ವರಃ ||೧೬೫||

ಅತಃ ಪರಂ ಜ್ವರಕರ್ಶಿತಸ್ಯ ಸ್ನಾನನಿಷೇಧಮಾಹ- ನ ಜಾತು ಸ್ನಾಪಯೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಜಾತು ಕಥಞ್ಚನ| ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ವೈದ್ಯಃ| ಸಹಸಾ ಶೀಘ್ರಂ, ಯಾವದ್ಬಲಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನ ಸ್ನಾನೇನ||೧೬೫||

Adhikarana 110 (166-167) · Śloka 167

ಚಿಕಿತ್ಸೇಚ್ಚ ಜ್ವರಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ನಿಮಿತ್ತಾನಾಂ ವಿಪರ್ಯಯೈಃ | ಶ್ರಮಕ್ಷಯಾಭಿಘಾತೋತ್ಥೇ ಮೂಲವ್ಯಾಧಿಮುಪಾಚರೇತ್ ||೧೬೬|| ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಪಪ್ರಜಾತಾನಾಂ ಸ್ತನ್ಯಾವತರಣೇ ಚ ಯಃ | ತತ್ರ ಸಂಶಮನಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾದೋಷಂ ವಿಧಾನವಿತ್ ||೧೬೭||

ಇದಾನೀಂ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪತಃ ಸರ್ವಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಚಿಕಿತ್ಸೇದಿತ್ಯಾದಿ| ನಿಮಿತ್ತಾನಾಂ ಕಾರಣಾನಾಂ, ವಿಪರ್ಯಯೈಃ ವಿಪರೀತೈಃ; ಯಥಾ- ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥೇಽಪತರ್ಪಣಮ್, ಅಪತರ್ಪಣಜೇ ಸನ್ತರ್ಪಣಮಿತಿ| ಶ್ರಮಕ್ಷಯಾಭಿಘಾತೋತ್ಥೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೂಲವ್ಯಾಧಿಮಿತ್ಯತ್ರ ವ್ಯಾಧಿಶಬ್ದೋ ದೋಷೇ ಪ್ರವರ್ತತೇ, ಕಾರಣೇ ಕಾರ್ಯೋಪಚಾರಾತ್; ತೇನ ಮೂಲದೋಷಂ ವಾಯುಂ, ಶ್ರಮಾದಿಭಿರ್ವಾತಕೋಪಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಪಪ್ರಜಾತಾಃ ಪತಿತಗರ್ಭಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ, ತಾಸಾಂ ಯೋ ಜ್ವರಃ, ತಥಾ ಸ್ತನ್ಯಾವತರಣೇ ಚ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಯೋ ಜ್ವರಃ, ತತ್ರ ಸಂಶಮನಂ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ಯಥಾದೋಷಮಿತಿ ಯಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯ ತತ್ರ ಪ್ರಕೋಪೋ ಭವೇತ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯನೀಕಂ ಸಂಶಮನಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಂಶಮನಶಬ್ದೇನ ಪಾಚನಮಪಿ ಗೃಹೀತಮ್| ಕೇಚಿದಮುಂ ಪಾಠಂ ನ ಪಠನ್ತಿ; ಶ್ರೀಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಪಠಿತತ್ವಾದಸ್ಮಾಭಿಃ ಪಠಿತಃ||೧೬೬-೧೬೭||

Adhikarana 111 (168) · Śloka 168

ಅತಃ ಸಂಶಮನೀಯಾನಿ ಕಷಾಯಾಣಿ ನಿಬೋಧ ಮೇ | ಸರ್ವಜ್ವರೇಷು ದೇಯಾನಿ ಯಾನಿ ವೈದ್ಯೇನ ಜಾನತಾ ||೧೬೮||

ಏವಂ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮುಪದಿಶ್ಯ, ಅಧುನಾ ಸಂಶಮನಕಷಾಯಾನ್ ವಿವಕ್ಷುರಾಹ- ಅತ ಇತ್ಯಾದಿ| ನಿಬೋಧ ಜಾನೀಹಿ| ಮೇ ಮತ್ಸಕಾಶಾತ್||೧೬೮||

Adhikarana 112 (169) · Śloka 169

ಪಿಪ್ಪಲೀಸಾರಿವಾದ್ರಾಕ್ಷಾಶತಪುಷ್ಪಾಹರೇಣುಭಿಃ | ಕೃತಃ ಕಷಾಯಃ ಸಗುಡೋ ಹನ್ಯಾಚ್ಛ್ವಸನಜಂ ಜ್ವರಮ್ ||೧೬೯||

ಇದಾನೀಂ ಪ್ರಥಮಂ ವಾತಜ್ವರೇ ಸಂಶಮನಮಾಹ- ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿ| ಸಾರಿವಾ ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ, ಹರೇಣುಃ ರೇಣುಕಾ| ಶ್ವಸನಜಂ ವಾತಜಮ್| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿದ್ರವ್ಯಪಲಮುದಕಸ್ಯ ಷೋಡಶಭಿಃ ಪಲೈರುತ್ಕ್ವಾಥ್ಯ, ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶಿಷ್ಟಂ ಪಲಚತುಷ್ಟಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ, ಗುಡಕರ್ಷಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಾಯಯೇತ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್,- “ಭೇಷಜಾತ್ ಷೋಡಶಗುಣಂ ಜಲಂ; ಕ್ವಾಥ್ಯಂ ಪಲಂ ಮತಮ್| ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶೇಷಂ ತು ಪೇಯಮೇವಂ ಸುಖಾರ್ಥಿನಾ”- ಇತಿ| ಕ್ವಾಥ್ಯದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಯತ್ ಪಲಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ತದುತ್ತಮಾನಾಂ; ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್,- “ಉತ್ತಮಸ್ಯ ಪಲಂ ಮಾನಂ ತ್ರಿಭಿಃ ಕರ್ಷೈಶ್ಚ ಮಧ್ಯಮೇ| ಜಘನ್ಯಸ್ಯ ಪಲಾರ್ಧಂ ಚ ಸ್ನೇಹಕ್ವಾಥೌಷಧೇಷು ಚ”- ಇತಿ| ವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾಶ್ಚ ಮಧ್ಯಮಪ್ರಮಾಣೇನಾಷ್ಟೌ ಶರಾವಾನುದಕಸ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಾಷ್ಟಭಾಗಾವಶೇಷಿತಂ ಶರಾವಮೇಕಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ, ಶೇಷಂ ಸಮಮೇವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ; ಗುಡಾವಾಪಮಪಿ ವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾ ನ ಮನ್ಯನ್ತೇ||೧೬೯||

Adhikarana 113 (170) · Śloka 170

ಶೃತಂ ಶೀತಕಷಾಯಂ ವಾ ಗುಡೂಚ್ಯಾಃ ಪೇಯಮೇವ ತು |೧೭೦|

ಶೃತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶೃತಮ್ ಅನನ್ತರೋಕ್ತಕಲ್ಪನಯಾ ಕ್ವಾಥೀಕೃತಮ್| ಉಷ್ಣೋದಕಪಾಚಿತಾದ್ದ್ರವ್ಯಾದ್ರಾತ್ರಿಪರ್ಯುಷಿತಾದ್ಯೋ ರಸೋಽಭಿನಿರ್ಯಾತಿ ಸ ಶೀತಕಷಾಯಶಬ್ದವಾಚ್ಯಃ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ- “ದ್ರವ್ಯಾದಾಪೋತ್ಥಿತಾತ್ತೋಯೇ ಪ್ರತಪ್ತೇ ಸಂಸ್ಥಿತಾನ್ನಿಶಿ| ಕಷಾಯೋ ಯೋಽಭಿನಿರ್ಯಾತಿ ಸ ಶೀತಃ ಸಮುದಾಹೃತಃ”- ಇತಿ| ಶೃತಕಷಾಯಪಾನಂ ಕಫಾನುಬನ್ಧವಾತಜ್ವರೇ, ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧೇ ತು ಶೀತಕಷಾಯಪಾನಮಿತಿ|೧೭೦|-

Adhikarana 114 (170) · Śloka 171

ಬಲಾದರ್ಭಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ಕಷಾಯಂ ಪಾದಶೇಷಿತಮ್ ||೧೭೦|| ಶರ್ಕರಾಘೃತಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಿಬೇದ್ವಾತಜ್ವರಾಪಹಮ್ |೧೭೧|

ಬಲಾದರ್ಭಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ, ಕಷಾಯಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಕಲ್ಪನಯಾ ಕ್ವಥಿತಃ| ಶರ್ಕರಾಘೃತಯೋಃ ಪ್ರಮಾಣಂ ಕರ್ಷಮ್||೧೭೦||-

Adhikarana 115 (171-172) · Śloka 172

ಶತಪುಷ್ಪಾವಚಾಕುಷ್ಠದೇವದಾರುಹರೇಣುಕಾಃ ||೧೭೧|| ಕುಸ್ತುಮ್ಬುರೂಣಿ ನಲದಂ ಮುಸ್ತಂ ಚೈವಾಪ್ಸು ಸಾಧಯೇತ್ | ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸಿತಯಾ ಚಾಪಿ ಯುಕ್ತಃ ಕ್ವಾಥೋಽನಿಲಾಧಿಕೇ ||೧೭೨||

ಶತಪುಷ್ಪೇತ್ಯಾದಿ| ಹರೇಣುಕಾ ರೇಣುಕಾ, ಕುಸ್ತುಮ್ಬುರು ಧಾನ್ಯಕಂ ನಲದಮ್ ಉಶೀರಮ್| ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಪ್ರಮಾಣಂ ಪೂರ್ವವತ್| ಶತಪುಷ್ಪಾದಿಹರೇಣುಕಾನ್ತೈರೇಕೋ ಯೋಗಃ ಪರಂ ಶರ್ಕರಾಹೀನಃ; ಕುಸ್ತುಮ್ಬುರುಪ್ರಭೃತಿಭಿಶ್ಚ ದ್ವಿತೀಯಃ||೧೭೧-೧೭೨||

Adhikarana 116 (173-174) · Śloka 174

ದ್ರಾಕ್ಷಾಗುಡೂಚೀಕಾಶ್ಮರ್ಯತ್ರಾಯಮಾಣಾಃ ಸಸಾರಿವಾಃ | ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಸಗುಡಂ ಕ್ವಾಥಂ ಪಿಬೇದ್ವಾತಕೃತೇ ಜ್ವರೇ ||೧೭೩|| ಗುಡೂಚ್ಯಾಃ ಸ್ವರಸೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ ಶತಾವರ್ಯಾಶ್ಚ ತತ್ಸಮಃ | ನಿಹನ್ಯಾತ್ಸಗುಡಃ ಪೀತಃ ಸದ್ಯೋಽನಿಲಕೃತಂ ಜ್ವರಮ್ ||೧೭೪||

ದ್ರಾಕ್ಷಾಗುಡೂಚೀತ್ಯಾದಿ| ಕಾಶ್ಮರ್ಯಂ ಗಮ್ಭಾರೀಫಲಮ್| ಸಗುಡಮಿತಿ ಕ್ವಾಥೋಪರಿ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಸ್ಯ ಗುಡಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾನ್ನಿಕ್ಷೇಪಃ||೧೭೩-೧೭೪||

Adhikarana 117 (175) · Śloka 175

ಘೃತಾಭ್ಯಙ್ಗಸ್ವೇದಲೇಪಾನವಸ್ಥಾಸು ಚ ಯೋಜಯೇತ್ |೧೭೫|

ಘೃತೇತ್ಯಾದಿ| ನನು, ಯಥಾಪ್ರತಿಜ್ಞಂ ಕಷಾಯೇಷು ವಾಚ್ಯೇಷು ಸ್ನೇಹನಾದ್ಯುಪದೇಶಃ ಕುತೋಽಭಿಧೀಯತೇ? ಉಚ್ಯತೇ- ವಾತಜ್ವರಪ್ರತೀಕಾರಪ್ರಸ್ತಾವಾತ್| ಅವಸ್ಥಾಸು ಶೀತೋದ್ಗಮಾದಿಷು| ತತ್ರ ಜೀರ್ಣಜ್ವರೇ ತ್ವಗ್ಗತೇ ಘೃತಾಭ್ಯಙ್ಗಃ, ಶೀತೋದ್ಗಮೇ ಚ ಸ್ವೇದಲೇಪಾವಿತಿ|೧೭೫|-

Adhikarana 118 (175) · Śloka 176

ಶ್ರೀಪರ್ಣೀಚನ್ದನೋಶೀರಪರೂಷಕಮಧೂಕಜಃ ||೧೭೫|| ಶರ್ಕರಾಮಧುರೋ ಹನ್ತಿ ಕಷಾಯಃ ಪೈತ್ತಿಕಂ ಜ್ವರಮ್ |೧೭೬|

ಪೈತ್ತಿಕಜ್ವರಸಂಶಮನಮಾಹ- ಶ್ರೀಪರ್ಣೀತ್ಯಾದಿ| ಶ್ರೀಪರ್ಣೀಶಬ್ದೇನ ಗಮ್ಭಾರೀಫಲಂ, ಚನ್ದನಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಂ, ಪರೂಷಕಂ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಂ, ಮಧೂಕೋ ಗುಡಪುಷ್ಪಃ , ತಸ್ಯಾಪಿ ಫಲಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ಯಾವತ್ಪ್ರಮಾಣಯಾ ಶರ್ಕರಯಾ ಮಧುರಃ ಕ್ವಾಥೋ ಭವತಿ ತಾವತ್ಯೇವ ಶರ್ಕರಾ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ತವ್ಯಾ, ವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾ ಆದಿದ್ರವ್ಯಸಮಾಂ ಶರ್ಕರಾಮಾಹುಃ||೧೭೫||

Adhikarana 119 (176) · Śloka 176

ಪೀತಂ ಪಿತ್ತಜ್ವರಂ ಹನ್ಯಾತ್ಸಾರಿವಾದ್ಯಂ ಸಶರ್ಕರಮ್ ||೧೭೬||

ಪೀತಂ ಪಿತ್ತಜ್ವರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಾರಿವಾದ್ಯಂ ಸಾರಿವಾದಿದ್ರವ್ಯಗಣಜಾತಂ ಕಷಾಯಕಲ್ಪನಯಾ ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಶರ್ಕರಾಯುತಂ ಪೀತಂ ಸತ್ ಪಿತ್ತಜ್ವರಂ ಹನ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೧೭೬||

Adhikarana 120 (177) · Śloka 177

ಸಯಷ್ಟೀಮಧುಕಂ ಹನ್ಯಾತ್ತಥೈವೋತ್ಪಲಪೂರ್ವಕಮ್ |೧೭೭|

ಸಯಷ್ಟೀಮಧುಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಪಲಾದಿಗಣೋಕ್ತಂ ದ್ರವ್ಯಜಾತಂ ಸಯಷ್ಟೀಮಧುಕಂ ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಪೀತಂ ಸತ್ ಪಿತ್ತಜ್ವರಂ ಹನ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಉತ್ಪಲಾದಿಗಣೇನೈವ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ತಥಾಽಪಿ ಪುನಃ ಸಯಷ್ಟೀಮಧುಕಮಿತಿ ಯತ್ಕೃತಂ ತದ್ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಸ್ಯ ಭಾಗದ್ವಯಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಮ್|೧೭೭|-

Adhikarana 121 (177) · Śloka 177

ಶೃತಂ ಶೀತಕಷಾಯಂ ವಾ ಸೋತ್ಪಲಂ ಶರ್ಕರಾಯುತಮ್ ||೧೭೭||

ಶೃತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶೃತಂ ಶೀತಕಷಾಯಂ ವೇತಿ ವಿಕಲ್ಪೋ ದಾಹಾದಿತಾರತಮ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ| ಸೋತ್ಪಲಮಿತ್ಯತ್ರ ಆದಿಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ; ತೇನ, ಉತ್ಪಲಾದಿಗಣಸಹಿತಮ್, ಉತ್ಪಲಾದಿಗಣಕೃತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೭೭||

Adhikarana 122 (178) · Śloka 178

ಗುಡೂಚೀಪದ್ಮರೋಧ್ರಾಣಾಂ ಸಾರಿವೋತ್ಪಲಯೋಸ್ತಥಾ | ಶರ್ಕರಾಮಧುರಃ ಕ್ವಾಥಃ ಶೀತಃ ಪಿತ್ತಜ್ವರಾಪಹಃ ||೧೭೮||

ಗುಡೂಚೀತ್ಯಾದಿ| ಪದ್ಮಂ ಕಮಲಮ್, ಉತ್ಪಲಮ್ ಈಷನ್ನೀಲಮ್| ಏತೇ ಚ ಸರ್ವ ಏವಾನನ್ತರೋಕ್ತಾಃ ಪಾಕ್ಯಕಷಾಯಾಃ ಶೀತಕಷಾಯಾ ವಾ ದೋಷಾದಿಬಲಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವೈದ್ಯೇನ ಯೋಜ್ಯಾಃ||೧೭೮||

Adhikarana 123 (179) · Śloka 180

ದ್ರಾಕ್ಷಾರಗ್ವಧಯೋಶ್ಚಾಪಿ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಸ್ಯಾಥವಾ ಪುನಃ | ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಣಾಂ ಕಷಾಯೈಃ ಶರ್ಕರಾಯುತೈಃ ||೧೭೯|| ಸುಶೀತೈಃ ಶಮಯೇತ್ತೃಷ್ಣಾಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಾಂ ದಾಹಮೇವ ಚ |೧೮೦|

ಇದಾನೀಂ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಆವಸ್ಥಿಕಂ ಕ್ರಮಮಾಹ- ದ್ರಾಕ್ಷಾರಗ್ವಧಯೋರಿತ್ಯಾದಿ| ದ್ರಾಕ್ಷಾರಗ್ವಧಯೋಶ್ಚಾಪೀತ್ಯೇಕೋ ಯೋಗಃ, ಕಾಶ್ಮರ್ಯಸ್ಯಾಥವೇತಿ ದ್ವಿತೀಯಃ, ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಣಾಮಿತಿ ತೃತೀಯಃ| ಆರಗ್ವಧಃ ಕೃತಮಾಲಫಲಂ, ಕಾಶ್ಮರ್ಯಂ ಗಮ್ಭಾರೀಫಲಮ್| ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಣಾಮಿತಿ ಸ್ವಾದೂನಿ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧುಕಸಾರಿವಾದೀನಿ, ತಿಕ್ತಾನಿ ದುರಾಲಭಾಪರ್ಪಟಕಕಿರಾತತಿಕ್ತಕಪ್ರಭೃತೀನಿ, ಕಷಾಯಾಣಿ ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಪ್ರಭೃತೀನಿ, ತೇಷಾಂ ಕಷಾಯೈಃ| ಸುಶೀತೈರಿತಿ ಶೀತಕಷಾಯೈರೇವೇತಿ ಕಾರ್ತಿಕಕುಣ್ಡಾಚಾರ್ಯಃ, ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ಪೂರ್ವ ಕ್ವಥಿತೈಃ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛೀತೀಕೃತೈರಿತಿ ಮನ್ಯತೇ||೧೭೯||-

Adhikarana 124 (180) · Śloka 181

ಶೀತಂ ಮಧುಯುತಂ ತೋಯಮಾಕಣ್ಠಾದ್ವಾ ಪಿಪಾಸಿತಮ್ ||೧೮೦|| ವಾಮಯೇತ್ಪಾಯಯಿತ್ವಾ ತು ತೇನ ತೃಷ್ಣಾ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ |೧೮೧|

ಪಿತ್ತಜ್ವರೇಽಪರಮಾವಸ್ಥಿಕಂ ಕಾರ್ಯಮಾಹ- ಶೀತಂ ಮಧುಯುತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಸಂಶಮನಪ್ರಸ್ತಾವೇ ವಮನಂ ನೋಪಯುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಪ್ರವೃದ್ಧಾಯಾಂ ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ವಮನಸ್ಯಾಪಿ ಸಂಶಮನಕಾರ್ಯಕರತ್ವಾದುಪದೇಶಃ||೧೮೦||-

Adhikarana 125 (181) · Śloka 182

ಕ್ಷೀರೈಃ ಕ್ಷೀರಿಕಷಾಯೈಶ್ಚ ಸುಶೀತೈಶ್ಚನ್ದನಾಯುತೈಃ ||೧೮೧|| ಅನ್ತರ್ದಾಹೇ ವಿಧಾತವ್ಯಮೇಭಿಶ್ಚಾನ್ಯೈಶ್ಚ ಶೀತಲೈಃ |೧೮೨|

ಕ್ಷೀರೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀರಿಕಷಾಯೈಃ ವಟಾದಿಕ್ವಾಥೈಃ, ವಿಧಾತವ್ಯಂ ಪಾನಲೇಪನಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹಾದಿಕಮ್| ಕಾರ್ತಿಕಕುಣ್ಡಸ್ತು ಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನಮೇವೇಚ್ಛತಿ| ಅನ್ಯೈಶ್ಚ ಶೀತಲೈಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಶೀತವೀರ್ಯೈಃ, ತಥಾ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೈರಪೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೮೧||-

Adhikarana 126 (182-183) · Śloka 184

ಪದ್ಮಕಂ ಮಧುಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಮಥೋತ್ಪಲಮ್ ||೧೮೨|| ಯವಾನ್ ಭೃಷ್ಟಾನುಶೀರಾಣಿ ಸಮಙ್ಗಾಂ ಕಾಶ್ಮರೀಫಲಮ್ | ನಿದಧ್ಯಾದಪ್ಸು ಚಾಲೋಡ್ಯ ನಿಶಾಪರ್ಯುಷಿತಂ ತತಃ ||೧೮೩|| ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಯುಕ್ತಂ ಪಿಬತೋ ಜ್ವರದಾಹೌ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಃ |೧೮೪|

ಪಿತ್ತಜ್ವರಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಶೀತಕಷಾಯಮಾಹ- ಪದ್ಮಕಂ ಮಧುಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮಙ್ಗಾ ಅಞ್ಜಲಿಕಾರಿಕಾ, ವರಾಹಕ್ರಾನ್ತಾಮಪರೇ| ಯದ್ಯಪಿ ಕಾಶ್ಮರೀಫಲಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ತಥಾಽಪಿ ಕಾಶ್ಮರೀಫಲಮಜ್ಜಾ ಗೃಹ್ಯತೇ, ಅತ್ಯನ್ತಪಿತ್ತಹರತ್ವಾತ್| ನಿದಧ್ಯಾತ್ ಧಾರಯೇತ್| ಅಪ್ಸು ಚಾಲೋಡ್ಯೇತಿ ಅರ್ಧಕ್ವಥಿತಾಮ್ಬುನಿ ಪ್ರತಪ್ತೇ ಆಲೋಡ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಅಥವಾ ಅನುಷ್ಣಮಪಿ ವಾರ್ಯೌಷಧಾನ್ವಿತಂ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ಶೀತಕಷಾಯಮ್, ಅವಿಶೇಷಾತ್| ಜ್ವರದಾಹೌ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತ ಇತಿ ಜ್ವರಶ್ಚ ದಾಹಶ್ಚ, ತೌ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಃ; ಏತೇನ ಜ್ವರಸಂಯುಕ್ತೋ ದಾಹಃ ಶಾಮ್ಯತಿ, ತಥಾ ಜ್ವರಂ ವಿನಾಽಪಿ ಯೋ ದಾಹಃ ಸೋಽಪಿ ಶಾಮ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಜ್ವರೋ ದಾಹಶ್ಚ ಶಾಮ್ಯತಿ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ತತ್ರ ಪಾಠೇ ಜ್ವರೋಽಪಿ ಶಾಮ್ಯತೀತಿ ಲಭ್ಯತೇ| ಅನೇನ ಶೀತಕಷಾಯವಿಧಾನೇನಾನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಶೀತಕಷಾಯಾಣಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಪದ್ಮಕಂ ಮಧುಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಮಥೋತ್ಪಲಮ್’ ಇತಿ ಪಾಠಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೧೮೨-೧೮೩||-

Adhikarana 127 (184) · Śloka 184

ಜಿಹ್ವಾತಾಲುಗಲಕ್ಲೋಮಶೋಷೇ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚ ದಾಪಯೇತ್ ||೧೮೪||

ಪಿತ್ತಜ್ವರಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಮೂರ್ಧಪ್ರಲೇಪಮಾಹ- ಜಿಹ್ವಾತಾಲುಗಲಕ್ಲೋಮೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಲೋಮ ತಿಲಕಮ್| ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಮಸ್ತಕೇ| ದಾಪಯೇತ್ ಪದ್ಮಕಾದಿಶೀತಕಷಾಯಸ್ಯ ಜಿಹ್ವಾದಿಶೋಷೇ ಮಸ್ತಕರುಜಾಸು ಚಾಭ್ಯನ್ತರಮುಪಯೋಗಃ ಸ್ಪರ್ಶೇ ಚೇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ನನು, ಕಷಾಯಾಧಿಕಾರೇ ಕಥಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಲೇಪೋ ಗಣ್ಡೂಷಶ್ಚ ನಿರ್ದಿಶ್ಯತೇ? ಉಚ್ಯತೇ- ಕಷಾಯಾಣೀತಿ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ನಿರ್ದೇಶಾತ್; ಯಥಾ ಛತ್ರಿಣಃ, ತೇನಾದೋಷ ಇತಿ||೧೮೪||

Adhikarana 128 (185) · Śloka 186

ಕೇಶರಂ ಮಾತುಲಙ್ಗಸ್ಯ ಮಧುಸೈನ್ಧವಸಂಯುತಮ್ | ಶರ್ಕರಾದಾಡಿಮಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾಖರ್ಜೂರಯೋಸ್ತಥಾ ||೧೮೫|| ವೈರಸ್ಯೇ ಧಾರಯೇತ್ಕಲ್ಕಂ ಗಣ್ಡೂಷಂ ಚ ತಥಾ ಹಿತಮ್ |೧೮೬|

ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಆವಸ್ಥಿಕಂ ಕ್ರಮಮಾಹ- ಕೇಶರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೇಶರಾದಿಃ ಮಧುಸೈನ್ಧವಸಂಯುತಮಿತ್ಯನ್ತ ಏಕೋ ಯೋಗಃ, ಶರ್ಕರಾದಿಃ ಖರ್ಜೂರಯೋಸ್ತಥೇತ್ಯನ್ತೋ ದ್ವಿತೀಯಃ| ವೈರಸ್ಯೇ ಮುಖವೈರಸ್ಯೇ| ಧಾರಯೇತ್ ‘ಮುಖೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಕಲ್ಕೋ ದೃಷದಿ ಪೇಷಿತಃ ಸದ್ರವಃ| ತಥಾ ಹಿತಮಿತಿ ವಿಶಿಷ್ಟದೋಷಾರಬ್ಧಜ್ವರಪ್ರತ್ಯನೀಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿಜ್ಜಿಹ್ವಾತಾಲ್ವಾದಿಶೋಷೇ ಮಾತುಲುಙ್ಗಕೇಶರಸ್ಯೈವ ಕೇವಲಂ ಮಧುಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಸ್ಯ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧಾರಣಮಿಚ್ಛನ್ತಿ, ತಥಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾಖರ್ಜೂರಕಲ್ಕಸ್ಯ ಶರ್ಕರಾದಾಡಿಮಯುತಸ್ಯ ವೈರಸ್ಯೇ ಆಸ್ಯೇ ಧಾರಣಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಮುಖವೈರಸ್ಯಂ ವಾತಲಿಙ್ಗಂ, ತಥಾಽಪಿ ಪಿತ್ತಾದಪಿ ವೈರಸ್ಯಂ ಜ್ಞೇಯಂ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ಕೇಚಿತ್ ‘ಪದ್ಮಕಂ ಮಧುಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ’ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ‘ಗಣ್ಡೂಷಂ ಚ ತಥಾ ಹಿತಂ’ ಇತಿ ಪರ್ಯನ್ತಂ ನ ಪಠನ್ತಿ; ಸ ಚ ಪಾಠಃ ಪಠನೀಯಃ, ಸರ್ವನಿಬನ್ಧಕಾರೈಃ ಪಠಿತತ್ವಾತ್||೧೮೫||-

Adhikarana 129 (186) · Śloka 187

ಸಪ್ತಚ್ಛದಂ ಗುಡೂಚೀಂ ಚ ನಿಮ್ಬಂ ಸ್ಫೂರ್ಜಕಮೇವ ಚ ||೧೮೬|| ಕ್ವಾಥಯಿತ್ವಾ ಪಿಬೇತ್ ಕ್ವಾಥಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಕಫಜೇ ಜ್ವರೇ |೧೮೭|

ಕಫಜ್ವರಸಂಶಮನಾನ್ಯಾಹ- ಸಪ್ತಚ್ಛದಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಪ್ತಚ್ಛದಃ ಸಪ್ತಪರ್ಣಃ, ಸ್ಫೂರ್ಜಕೋ ವನಕುರಣ್ಟಕಾಕಾರಃ ಫಣಿಜ್ಜಕಾಪರಪರ್ಯಾಯಃ| ಕ್ವಾಥಮಿತ್ಯತ್ರ ಕಲ್ಕಮಿತ್ಯನ್ಯೇ| ಪಿಬೇತ್ ಪರಂ ಶೀತೀಕೃತಂ, ಮಧುನಾ ಉಷ್ಣೇನ ಸಹ ನಿಷಿದ್ಧತ್ವಾತ್; ಮಧು ಚಾತ್ರ ಕ್ವಾಥ್ಯದ್ರವ್ಯಚತುರ್ಥಾಂಶಮ್||೧೮೬||-

Adhikarana 130 (187) · Śloka 188

ಕಟುತ್ರಿಕಂ ನಾಗಪುಷ್ಪಂ ಹರಿದ್ರಾ ಕಟುರೋಹಿಣೀ ||೧೮೭|| ಕೌಟಜಂ ಚ ಫಲಂ ಹನ್ಯಾತ್ ಸೇವ್ಯಮಾನಂ ಕಫಜ್ವರಮ್ |೧೮೮|

ಕಟುತ್ರಿಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಾಗಪುಷ್ಪಂ ನಾಗಕೇಶರಮ್| ಸೇವ್ಯಮಾನಮ್ ಅಸಕೃದುಪಯೋಗಾತ್||೧೮೭||-

Adhikarana 131 (188-189) · Śloka 189

ಹರಿದ್ರಾಂ ಚಿತ್ರಕಂ ನಿಮ್ಬಮುಶೀರಾತಿವಿಷೇ ವಚಾಮ್ ||೧೮೮|| ಕುಷ್ಠಮಿನ್ದ್ರಯವಾನ್ ಮೂರ್ವಾಂ ಪಟೋಲಂ ಚಾಪಿ ಸಾಧಿತಮ್ | ಪಿಬೇನ್ಮರಿಚಸಂಯುಕ್ತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಕಫಜೇ ಜ್ವರೇ ||೧೮೯||

ಹರಿದ್ರಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮೂರ್ವಾ ಚೋರಸ್ನಾಯುಃ, ‘ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಸಗುಡಂ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ||೧೮೮-೧೮೯||

Adhikarana 132 (190) · Śloka 190

ಸಾರಿವಾತಿವಿಷಾಕುಷ್ಠಪುರಾಖ್ಯೈಃ ಸದುರಾಲಭೈಃ | ಮುಸ್ತೇನ ಚ ಕೃತಃ ಕ್ವಾಥಃ ಪೀತೋ ಹನ್ಯಾತ್ ಕಫಜ್ವರಮ್ ||೧೯೦||

ಸಾರಿವಾತಿವಿಷಾಕುಷ್ಠೇತ್ಯಾದಿ| ಪುರೋ ಗುಗ್ಗುಲುಃ||೧೯೦||

Adhikarana 133 (191) · Śloka 191

ಮುಸ್ತಂ ವೃಕ್ಷಕಬೀಜಾನಿ ತ್ರಿಫಲಾ ಕಟುರೋಹಿಣೀ | ಪರೂಷಕಾಣಿ ಚ ಕ್ವಾಥಃ ಕಫಜ್ವರವಿನಾಶನಃ ||೧೯೧||

ಮುಸ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ವೃಕ್ಷಕಬೀಜಾನಿ ಇನ್ದ್ರಯವಾಃ||೧೯೧||

Adhikarana 134 (192) · Śloka 192

ರಾಜವೃಕ್ಷಾದಿವರ್ಗಸ್ಯ ಕಷಾಯೋ ಮಧುಸಂಯುತಃ | ಕಫವಾತಜ್ವರಂ ಹನ್ಯಾಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಕಾಲೇಽವಚಾರಿತಃ ||೧೯೨||

ಇದಾನೀಂ ಯದ್ಯಪ್ಯುದ್ದೇಶಶಾಸ್ತ್ರಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ ಕಫಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಾನನ್ತರಂ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪಠಿತುಮುಚಿತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ದ್ವನ್ದ್ವಜಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕರ್ತವ್ಯೇತಿ ದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಪೂರ್ವಂ ದ್ವನ್ದ್ವಜಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ರಾಜವೃಕ್ಷಾದಿವರ್ಗಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ರಾಜವೃಕ್ಷಾದಿಃ ಆರಗ್ವಧಾದಿಃ, ಕಾಲೇಽವಚಾರಿತ ಔಷಧಕಾಲೇ ದತ್ತಃ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ವಾತಪಿತ್ತದ್ವನ್ದ್ವಜಕ್ರಮಂ ವಿಹಾಯ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮದ್ವನ್ದ್ವಜಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪ್ರಥಮಂ ಯದತ್ರ ಕೃತಂ ತತ್ ಕೇವಲಕಫಜ್ವರೇಽಪಿ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮದ್ವನ್ದ್ವಜಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವಿಧೇಯಮಿತಿ ದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್||೧೯೨||

Adhikarana 135 (193-194) · Śloka 195

ನಾಗರಂ ಧಾನ್ಯಕಂ ಭಾರ್ಗೀಮಭಯಾಂ ಸುರದಾರು ಚ | ವಚಾಂ ಪರ್ಪಟಕಂ ಮುಸ್ತಂ ಭೂತೀಕಮಥ ಕಟ್ಫಲಮ್ ||೧೯೩|| ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಕಫವಾತೋತ್ಥೇ ಕ್ಷೌದ್ರಹಿಙ್ಗುಸಮನ್ವಿತಮ್ | ದಾ(ಪಾ)ತವ್ಯಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಘ್ನಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ಸೇಕೇ ಗಲಗ್ರಹೇ ||೧೯೪|| ಹಿಕ್ಕಾಸು ಕಣ್ಠಶ್ವಯಥೌ ಶೂಲೇ ಹೃದಯಪಾರ್ಶ್ವಜೇ |೧೯೫|

ನಾಗರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಭೂತೀಕಂ ಸುಗನ್ಧಿತೃಣಂ ‘ರೋಹಿಷಂ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಯಾ ಕಷಾಯಕಲ್ಪನಯಾ| ಮಧು ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಮ್| ಹಿಙ್ಗು ಮಾಷಕಪ್ರಮಾಣಂ, “ಮಾಷಿಕೇ ಹಿಙ್ಗುಸಿನ್ಧೂತ್ಥೇ” ಇತಿ ವಚನಾತ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ಸೇಕೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮವೃದ್ಧೌ| ಹೃದಯಪಾರ್ಶ್ವಜೇ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ‘ಶೂಲೇ’ ಇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಏಷ ಯೋಗಃ ಶೃಙ್ಗೀಸಹಿತಃ ಕಟ್ಫಲಾದಿಃ| ಕೇಚಿದಮುಂ ಪಾಠಂ ದೇವದಾರ್ವಭಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಠನ್ತಿ||೧೯೩-೧೯೪||-

Adhikarana 136 (195-198) · Śloka 199

ಬಲಾಪಟೋಲತ್ರಿಫಲಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಾನಾಂ ವೃಷಸ್ಯ ಚ ||೧೯೫|| ಕ್ವಾಥೋ ಮಧುಯುತಃ ಪೀತೋ ಹನ್ತಿ ಪಿತ್ತಕಫಜ್ವರಮ್ | ಕಟುಕಾವಿಜಯಾದ್ರಾಕ್ಷಾಮುಸ್ತಪರ್ಪಟಕೈಃ ಕೃತಃ ||೧೯೬|| ಕಷಾಯೋ ನಾಶಯೇತ್ ಪೀತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಭವಂ ಜ್ವರಮ್ | ಭಾರ್ಗೀವಚಾಪರ್ಪಟಕಧಾನ್ಯಹಿಙ್ಗ್ವಭಯಾಘನೈಃ ||೧೯೭|| ಕಾಶ್ಮರ್ಯನಾಗರೈಃ ಕ್ವಾಥಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಜೇ | ಸಶರ್ಕರಾಮಕ್ಷಮಾತ್ರಾಂ ಕಟುಕಾಮುಷ್ಣವಾರಿಣಾ ||೧೯೮|| ಪೀತ್ವಾ ಜ್ವರಂ ಜಯೇಜ್ಜನ್ತುಃ ಕಫಪಿತ್ತಸಮುದ್ಭವಮ್ |೧೯೯|

ಬಲಾಪಟೋಲತ್ರಿಫಲೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಜಯಾ ಹರೀತಕೀ| ಭಾರ್ಗೀವಚೇತ್ಯಾದಿ| ಅಕ್ಷಮಾತ್ರಾಂ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಾಮ್||೧೯೫-೧೯೮||-

Adhikarana 137 (199-200) · Śloka 201

ಕಿರಾತತಿಕ್ತಮಮೃತಾಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಾಮಲಕಂ ಶಟೀಮ್ ||೧೯೯|| ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ಥೇ ತಂ ಕ್ವಾಥಂ ಸಗುಡಂ ಪಿಬೇತ್ | ರಾಸ್ನಾ ವೃಷೋಽಥ ತ್ರಿಫಲಾ ರಾಜವೃಕ್ಷಫಲೈಃ ಸಹ ||೨೦೦|| ಕಷಾಯಃ ಸಾಧಿತಃ ಪೀತೋ ವಾತಪಿತ್ತಜ್ವರಂ ಜಯೇತ್ |೨೦೧|

ಕಿರಾತತಿಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪಠಿತ್ವಾ ದ್ವನ್ದ್ವಜಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪಠತಿ, ‘ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ ಸಮಸ್ತೈಶ್ಚ ದ್ವನ್ದ್ವೈರಾಗನ್ತುಭಿಸ್ತಥಾ’ ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್||೧೯೯-೨೦೦||-

Adhikarana 138 (201) · Śloka 201

ಸರ್ವದೋಷಸಮುತ್ಥೇ ತು ಸಂಸೃಷ್ಟಾನವಚಾರಯೇತ್ ||೨೦೧||

ಇದಾನೀಂ ಸಮಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಸರ್ವದೋಷೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವದೋಷಸಮುತ್ಥೇ ಸಮಸನ್ನಿಪಾತೇ| ಸಂಸೃಷ್ಟಾನವಚಾರಯೇದಿತಿ ವಾತಾದಿವಿಹಿತಾನ್ ಕಷಾಯಾನೇಕೀಕೃತ್ಯ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಕೇಚಿತ್ ‘ವರ್ಧನೈಃ ಕ್ಷಪಣೈರ್ವಾಪಿ’ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಚ ವರ್ತಮಾನೇಷು ಪುಸ್ತಕೇಷು ನ ದೃಶ್ಯತೇ, ಅತೋ ನ ಲಿಖಿತಃ||೨೦೧||

Adhikarana 139 (202) · Śloka 202

ಯಥಾದೋಷೋಚ್ಛ್ರಯಂ ಚಾಪಿ ಜ್ವರಾನ್ ಸರ್ವಾನುಪಾಚರೇತ್ |೨೦೨|

ವಿಷಮಸನ್ನಿಪಾತಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಯಥಾದೋಷೋಚ್ಛ್ರಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾದೋಷೋಚ್ಛ್ರಯಮಿತಿ ಯಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯ ಉಚ್ಛ್ರಯೋ ಭವತಿ ತದ್ದೋಷಪ್ರತೀಕಾರೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸರ್ವಾನ್ ವಿಷಮಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಾನ್| ಏತತ್ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಜ್ವರಾಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇಷು ಆಗನ್ತೂನಾಮಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಚ|೨೦೨|-

Adhikarana 140 (202) · Śloka 203

ವೃಶ್ಚೀವಬಿಲ್ವವರ್ಷಾಭ್ವಃ ಪಯಶ್ಚೋದಕಮೇವ ಚ ||೨೦೨|| ಪಚೇತ್ ಕ್ಷೀರಾವಶಿಷ್ಟಂ ತು ತದ್ಧಿ ಸರ್ವಜ್ವರಾಪಹಮ್ |೨೦೩|

ಸಾಮಾನ್ಯಸನ್ನಿಪಾತಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ನಿರ್ದಿದಿಕ್ಷುರಾದೌ ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಜೀವನತಯಾ ಕ್ಷೀರಪ್ರಯೋಗಮಾಹ- ವೃಶ್ಚೀವೇತ್ಯಾದಿ| ವೃಶ್ಚೀವಃ ಶ್ವೇತಪುನರ್ನವಾ, ವರ್ಷಾಭೂಃ ರಕ್ತಪುನರ್ನವಾ| ಪಚೇದಿತಿ “ದ್ರವ್ಯಾದಷ್ಟಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಾತ್ತೋಯಂ ಚತುರ್ಗುಣಮ್| ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಪಾಕೇ ತ್ವಯಂ ವಿಧಿಃ”- ಇತಿ ಪರಿಭಾಷಯಾ| ಕೇಚಿದಗ್ರಿಮಶ್ಲೋಕೋಕ್ತಮೇವೋದಕಪ್ರಮಾಣಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಅನ್ಯೇ ಏನಂ ಯೋಗದ್ವಯಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತತ್ವಾತ್; ವೃಶ್ಚೀವಬಿಲ್ವಮಿತ್ಯೇಕೋ ಯೋಗಃ, ವರ್ಷಾಭ್ವಾದಿಃ ದ್ವಿತೀಯಃ||೨೦೨||-

Adhikarana 141 (203) · Śloka 204

ಉದಕಾಂಶಾಸ್ತ್ರಯಃ ಕ್ಷೀರಂ ಶಿಂಶಪಾಸಾರಸಂಯುತಮ್ ||೨೦೩|| ತತ್ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ಕ್ವಥಿತಂ ಪೇಯಂ ಸರ್ವಜ್ವರಾಪಹಮ್ |೨೦೪|

ಸನ್ನಿಪಾತೇಽಪರಮಪಿ ಕ್ಷೀರಯೋಗಮಾಹ- ಉದಕಾಂಶಾಸ್ತ್ರಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಉದಕಾಂಶಾಸ್ತ್ರಯಃ ಕ್ಷೀರಾಂಶಾಪೇಕ್ಷಯಾ, ಕ್ಷೀರಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ, ಶಿಂಶಪಾಸಾರಃ ಪಲಪ್ರಮಿತಃ||೨೦೩||-

Adhikarana 142 (204-207) · Śloka 207

ನಲವೇತಸಯೋರ್ಮೂಲೇ ಮೂರ್ವಾಯಾಂ ದೇವದಾರುಣಿ ||೨೦೪|| ಕಷಾಯಂ ವಿಧಿವತ್ ಕೃತ್ವಾ ಪೇಯಮೇತಜ್ಜ್ವರಾಪಹಮ್ | ಹರಿದ್ರಾ ಭದ್ರಮುಸ್ತಂ ಚ ತ್ರಿಫಲಾ ಕಟುರೋಹಿಣೀ ||೨೦೫|| ಪಿಚುಮನ್ದಃ ಪಟೋಲೀ ಚ ದೇವದಾರು ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾ | ಏಷಾಂ ಕಷಾಯಃ ಪೀತಸ್ತು ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಂ ಜಯೇತ್ ||೨೦೬|| ಅವಿಪಕ್ತಿಂ ಪ್ರಸೇಕಂ ಚ ಶೋಫಂ ಕಾಸಮರೋಚಕಮ್ | ತ್ರೈಫಲೋ ವಾ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಃ ಕ್ವಾಥಃ ಪೇಯಸ್ತ್ರಿದೋಷಜೇ ||೨೦೭||

ನಲವೇತಸಯೋರಿತ್ಯಾದಿ| ಕಷಾಯಂ ವಿಧಿವತ್ ಕೃತ್ವೇತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಕಷಾಯಕಲ್ಪನಯಾ| ಕ್ಷೀರಸಾಧ್ಯಾಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಮಯಮಪಿ ಯೋಗೋ ದೇಯಃ| ಕೇಚಿನ್ನಲವೇತಸಾದಿಯೋಗಂ ನ ಪಠನ್ತಿ; ಸ ಚ ಪಠನೀಯಃ, ಸರ್ವನಿಬನ್ಧಕಾರೈಃ ಪಠಿತತ್ವಾತ್||೨೦೪-೨೦೭||

Adhikarana 143 (208) · Śloka 209

ಅನನ್ತಾಂ ಬಾಲಕಂ ಮುಸ್ತಾಂ ನಾಗರಂ ಕಟುರೋಹಿಣೀಮ್ ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ಪ್ರಾಗುದಯಾತ್ಪಾಯಯೇತಾಕ್ಷಸಮ್ಮಿತಮ್ ||೨೦೮|| ಏಷ ಸರ್ವಜ್ವರಾನ್ ಹನ್ತಿ ದೀಪಯತ್ಯಾಶು ಚಾನಲಮ್ |೨೦೯|

ಅನನ್ತಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನನ್ತಾ ದುರಾಲಭಾ| ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ಅತ್ರೋಷ್ಣೋದಕೇನ ಪಲಪ್ರಮಿತೇನ| ಪ್ರಾಗುದಯಾದಿತಿ ಅತ್ರೋದಯಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ; ನ ತು ಜ್ವರಸ್ಯ; ತೇನ ಸೂರ್ಯೋದಯಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ದೇಯಂ, ಏತೇನ ಪ್ರಾತರೇವ| ಅಕ್ಷಸಮ್ಮಿತಂ ಕರ್ಷಸಮಮ್| ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ಪ್ರಾಗುದಯಾತ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ಕಲ್ಕಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೨೦೮||-

Adhikarana 144 (209) · Śloka 210

ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದೀಪನೀಯಾನಿ ತಥಾ ವೈರೇಚನಾನಿ ಚ ||೨೦೯|| ಏಕಶೋ ವಾ ದ್ವಿಶೋ ವಾಽಪಿ ಜ್ವರಘ್ನಾನಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ |೨೧೦|

ಇದಾನೀಮುಕ್ತಾನುಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಮಾಹ- ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದೀಪನೀಯಾನೀತ್ಯಾದಿ| ದೀಪನೀಯಾನಿ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದೀನಿ, ವೈರೇಚನಾನಿ ತ್ರಿವೃದಭಯಾದೀನಿ, ಜ್ವರಘ್ನಾನಿ ದೀರ್ಘಜ್ವರಘ್ನಾನಿ| ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ದೋಷಬಲಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸನ್ನಿಪಾತಜೀರ್ಣಜ್ವರಾವಸ್ಥಾಯಾಮೇಕಶೋ ದ್ವಿಶೋ ವಾ ದಾಪಯೇತ್| ಯೇ ತ್ವೇವಂ ವದನ್ತಿ- ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದೀನಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ಕಟುಕಾನಿ, ತಾನಿ ಚ ಜ್ವರೇ ನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಾನ್ಯುಷ್ಣವೀರ್ಯತ್ವಾತ್; ವಿರೇಚನಾನ್ಯಪಿ ಗುರುತ್ವಾದಯೌಗಿಕಾನಿ; ತೇಷಾಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಶಾಸ್ತ್ರಾವಬೋಧೋ ನಾಸ್ತಿ, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಜ್ವರೇ ಪಠಿತತ್ವಾತ್||೨೦೯||-

Adhikarana 145 (210) · Śloka 211

ಸರ್ಪಿರ್ಮಧ್ವಭಯಾತೈಲಲೇಹೋಽಯಂ ಸರ್ವಜಂ ಜ್ವರಮ್ ||೨೧೦|| ಶಾನ್ತಿಂ ನಯೇತ್ತ್ರಿವೃಚ್ಚಾಪಿ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾ ಪ್ರಬಲಂ ಜ್ವರಮ್ |೨೧೧|

ಸರ್ಪಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಬಲಂ ದಾಹಾದಿಸಮನ್ವಿತಮ್| ಲೇಹಾವಸ್ಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಾಜ್ಜ್ಞೇಯಾ| ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಂ- “ಪಥ್ಯಾತೈಲಘೃತಕ್ಷೌದ್ರೈರ್ಲೇಹೋ ದಾಹಶ್ರಮಜ್ವರಾನ್| ಕಾಸಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತವೀಸರ್ಪಶ್ವಾಸಾನ್ ಹನ್ತಿ ವಮೀರಪಿ”- ಇತಿ| ‘ಸಕ್ಷೌದ್ರಾ ವಿಷಮಜ್ವರಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ; ತನ್ನ, ವಿಷಮಜ್ವರಸ್ಯ ಪರತೋಽಭಿಧಾಸ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್||೨೧೦||-

Adhikarana 146 (211) · Śloka 211

ಜ್ವರೇ ತು ವಿಷಮೇ ಕಾರ್ಯಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಶೋಧನಮ್ ||೨೧೧||

ಇದಾನೀಂ ವಿಷಮಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಜ್ವರೇ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಊರ್ಧ್ವಶೋಧನಂ ವಮನಂ, ತಚ್ಚ ಕಫಾಧಿಕೇ ವಿಷಮಜ್ವರೇ| ಅಧಃಶೋಧನಂ ವಿರೇಚನಂ, ತಚ್ಚ ಪಿತ್ತಾಧಿಕೇ| ಏತೇನ ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ವಿಷಮಜ್ವರೇಷು ಕಫಪಿತ್ತಾಧಿಕತಯಾ ವಮನವಿರೇಚನೇ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯೇ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಇತ್ಯತ್ರ ಯದ್ಯಪಿ ವಿಷಮಜ್ವರಶಬ್ದೇನ ಸನ್ತತಂ ವಿಹಾಯಾನ್ಯೇ ವಿಷಮಜ್ವರಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ, ತಥಾಽಪ್ಯತ್ರ ತೃತೀಯಚತುರ್ಥಕೌ ಗ್ರಾಹ್ಯೌ, ಯತಸ್ತಯೋರೇವ ಸಾಧಾರಣಂ ವಾತಾದಿಹರಮಾಸ್ಥಾಪನವಿರೇಚನವಮನಾದಿಕಂ ಯುಕ್ತಮಿತಿ ವ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ||೨೧೧||

Adhikarana 147 (212) · Śloka 212

ಘೃತಂ ಪ್ಲೀಹೋದರೋಕ್ತಂ ವಾ ನಿಹನ್ಯಾದ್ವಿಷಮಜ್ವರಮ್ |೨೧೨|

ಘೃತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ಲೀಹೋದರೋಕ್ತಂ ಘೃತಂ ಷಟ್ಪಲಂ, ತಚ್ಚ ಕಫೋತ್ತರೇ ವಿಷಮಜ್ವರೇ ದೇಯಂ, ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾತ್|೨೧೨|-

Adhikarana 148 (212) · Śloka 212

ಗುಡಪ್ರಗಾಢಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಪಿಬೇದ್ವಾ ವಿಷಮಾರ್ದಿತಃ ||೨೧೨||

ಗುಡಪ್ರಗಾಢಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗುಡಪ್ರಗಾಢಾಂ ಕಿಞ್ಚಿದಧಿಕಕರ್ಷಗುಡಪ್ರತಿವಾಪಯುತಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಪಿಬೇತ್, ‘ಕ್ವಥಿತಾಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ವಿಷಮಾರ್ದಿತೋ ವಿಷಮಜ್ವರಪೀಡಿತಃ||೨೧೨||

Adhikarana 149 (213) · Śloka 213

ಗುಡೂಚೀನಿಮ್ಬಧಾತ್ರೀಣಾಂ ಕಷಾಯಂ ವಾ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್ |೨೧೩|

ಗುಡೂಚೀನಿಮ್ಬಧಾತ್ರೀಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಧಾತ್ರೀ ಆಮಲಕೀ| ಏಷ ಯೋಗಶ್ಚಾತುರ್ಥಕಜ್ವರಘ್ನಃ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರೋಕ್ತತ್ವಾತ್|೨೧೩|-

Adhikarana 150 (213) · Śloka 213

ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತಃ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಂ ರಸೋನಮುಪಯೋಜಯೇತ್ ||೨೧೩||

ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತಃ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಮಿತ್ಯಾದಿ||೨೧೩||

Adhikarana 151 (214) · Śloka 215

ತ್ರಿಚತುರ್ಭಿಃ ಪಿಬೇತ್ ಕ್ವಾಥಂ ಪಞ್ಚಭಿರ್ವಾ ಸಮನ್ವಿತೈಃ | ಮಧುಕಸ್ಯ ಪಟೋಲಸ್ಯ ರೋಹಿಣ್ಯಾ ಮುಸ್ತಕಸ್ಯ ಚ ||೨೧೪|| ಹರೀತಕ್ಯಾಶ್ಚ ಸರ್ವೋಽಯಂ ತ್ರಿವಿಧೋ ಯೋಗ ಇಷ್ಯತೇ |೨೧೫|

ಮಧುಕಾದೀನಾಂ ಹರೀತಕ್ಯನ್ತಾನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ತ್ರಿಭಿಃ, ಚತುರ್ಭಿಃ, ಪಞ್ಚಭಿರ್ವಾ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಮನ್ವಿತೈಃ ಕೃತಂ ಕ್ವಾಥಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಮಧುಕಂ ಯಷ್ಟೀಮಧು, ರೋಹಿಣೀ ಕಟುಕಾ, ಮುಸ್ತಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಸರ್ವೋಽಯಂ ತ್ರಿವಿಧೋ ಯೋಗ ಇಷ್ಯತೇ; ಅಯಂ ಮಧುಕಾದಿಯೋಗಸ್ತ್ರಿಪ್ರಕಾರೋ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಕಥಂ? ಮಧುಕಪಟೋಲರೋಹಿಣೀಭಿಸ್ತ್ರಿರೇಕೋ ಯೋಗಃ, ಮಧುಕಪಟೋಲರೋಹಿಣೀಮುಸ್ತಕೈಶ್ಚತುರ್ಭಿರ್ದ್ವಿತೀಯಃ, ಮಧುಕಪಟೋಲರೋಹಿಣೀಮುಸ್ತಕಹರೀತಕೀಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿಸ್ತೃತೀಯಃ, ಏವಂ ತ್ರಯೋ ಯೋಗಾಃ| ಕೇಚಿನ್ಮುಸ್ತಕಸ್ಥಾನೇ ‘ವತ್ಸಕಂ’ ಪಠಿತ್ವಾಽನ್ಯಥಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಮಧುಕಾದಿಹರೀತಕೀಪರ್ಯನ್ತಾನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ರಸಭೇದವತ್ ತ್ರಿಯೋಗಚತುಷ್ಕಸಂಯೋಗಪಞ್ಚಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕೃತಂ ಕ್ವಾಥಂ ಪಿಬೇತ್; ತದ್ಯಥಾ,- ಮಧುಕಪಟೋಲರೋಹಿಣೀಭಿಃ, ಮಧುಕಪಟೋಲವತ್ಸಕೈಃ, ಮಧುಕಪಟೋಲಹರೀತಕೀಭಿಃ, ಮಧುಕರೋಹಿಣೀವತ್ಸಕೈಃ, ಮಧುಕರೋಹಿಣೀಹರೀತಕೀಭಿಃ, ಮಧುಕವತ್ಸಕಹರೀತಕೀಭಿಃ, ಪಟೋಲರೋಹಿಣೀವತ್ಸಕೈಃ, ಪಟೋಲವತ್ಸಕಹರೀತಕೀಭಿಃ, ಪಟೋಲರೋಹಿಣೀಹರೀತಕೀಭಿಃ, ರೋಹಿಣೀವತ್ಸಕಹರೀತಕೀಭಿಃ, ಏವಂ ತ್ರಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ದಶವಿಕಲ್ಪಾ ಭವನ್ತಿ; ಮಧುಕಪಟೋಲರೋಹಿಣೀವತ್ಸಕೈಃ, ಮಧುಕಪಟೋಲರೋಹಿಣೀಹರೀತಕೀಭಿಃ, ಮಧುಕರೋಹಿಣೀವತ್ಸಕಹರೀತಕೀಭಿಃ, ಮಧುಕಪಟೋಲವತ್ಸಕಹರೀತಕೀಭಿಃ, ಪಟೋಲರೋಹಿಣೀವತ್ಸಕಹರೀತಕೀಭಿಃ, ಏವಂ ಚತುರ್ಭಿಃ ಪಞ್ಚ ವಿಕಲ್ಪಾಃ; ಮಧುಕರೋಹಿಣೀವತ್ಸಕಪಟೋಲಕಹರೀತಕೀಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿರೇಕಃ; ಇತ್ಥಂ ತ್ರಿಪ್ರಕರಸ್ಯಾಪಿ ಯೋಗಸ್ಯ ಷೋಡಶ ವಿಕಲ್ಪಾ ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮತಿನಾ ವೈದ್ಯೇನ ದೋಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾಃ||೨೧೪||-

Adhikarana 152 (215) · Śloka 216

ಸರ್ಪಿಃಕ್ಷೀರಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಮಾಗಧೀರ್ವಾ ಯಥಾಬಲಮ್ ||೨೧೫|| ದಶಮೂಲೀಕಷಾಯೇಣ ಮಾಗಧೀರ್ವಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ |೨೧೬|

ಸರ್ಪಿಃಕ್ಷೀರಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ಪಿಃಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಸಮುದಿತಾನಾಮಯಂ ಪ್ರಯೋಗೋ ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಜ್ಞೇಯಃ| ದಶಮೂಲೀಕಷಾಯೇಣ ಪಾತವ್ಯಕಷಾಯಕಲ್ಪನಯಾ ಕ್ವಥಿತೇನ, ಕರ್ಷಣಪ್ರಮಾಣಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಪಿಬೇತ್, ಯಸ್ಮಾದಯಂ ಪಿಪ್ಪಲೀವರ್ಧಮಾನೋ ನ ಭವತಿ||೨೧೫||-

Adhikarana 153 (216) · Śloka 216

ಪಿಪ್ಪಲೀವರ್ಧಮಾನಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ ಕ್ಷೀರರಸಾಶನಃ ||೨೧೬||

ವರ್ಧಮಾನಪಿಪ್ಪಲೀಪ್ರಯೋಗಮಾಹ- ಪಿಪ್ಪಲೀವರ್ಧಮಾನಮಿತ್ಯಾದಿ| ವರ್ಧಮಾನಪಿಪ್ಪಲೀಪ್ರಯೋಗೋ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮವಲೋಕ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಃ||೨೧೬||

Adhikarana 154 (217) · Śloka 217

ತಾಮ್ರಚೂಡಸ್ಯ ಮಾಂಸೇನ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಮದ್ಯಮುತ್ತಮಮ್ |೨೧೭|

ತಾಮ್ರಚೂಡಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ತಾಮ್ರಚೂಡಃ ಕುಕ್ಕುಟಃ| ಮದ್ಯಮುತ್ತಮಂ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ ಸಸ್ಯಕಂ ಚ| ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ಮಾರ್ದ್ವೀಕಸ್ಥಾನೇ ಮಾಧ್ವೀಕಮಾಹ| ಕುಕ್ಕುಟಮಾಂಸೇನ ಸಹೋತ್ತಮಮದ್ಯಪಾನಂ ವಾತಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಮನ್ದಾಗ್ನೇಶ್ಚ| ಏತಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಿ ಚ ಯದ್ಯಪಿ ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಪಠಿತಾನಿ, ತಥಾಽಪಿ ಜೀರ್ಣಜ್ವರೇಽಪಿ ದೇಯಾನಿ|೨೧೭|-

Adhikarana 155 (217) · Śloka 218

ಕೋಲಾಗ್ನಿಮನ್ಥತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥೇ ದಧ್ನಾ ಘೃತಂ ಪಚೇತ್ ||೨೧೭|| ತಿಲ್ವಕಾವಾಪಮೇತದ್ಧಿ ವಿಷಮಜ್ವರನಾಶನಮ್ |೨೧೮|

ಕೋಲಾಗ್ನಿಮನ್ಥತ್ರಿಫಲೇತ್ಯಾದಿ| ಕೋಲಂ ಪಞ್ಚಕೋಲಂ, ತಿಲ್ವಕಃ ಪಟ್ಟಿಕಾರೋಧ್ರಃ| ಕಲ್ಪನಾಮಾಹ- ಪಞ್ಚಕೋಲಾದಿದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪಲಶತಂ, ಪಾನೀಯಪಲಾನಿ ದ್ವಾದಶಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಚಶತಾನಿ, ಏಕೀಕೃತ್ಯ ವಿಪಚೇತ್, ಯಾವಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶಮಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತಂ ನಿಷ್ಪದ್ಯತೇ; ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನ ಚತುರ್ಗುಣೇನ ತಥಾ ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಚ ದಧ್ನಾ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಪ್ರಮಿತಂ ಘೃತಮ್, ಅಷ್ಟಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ತಿಲ್ವಕಾವಾಪಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪಚೇತ್| ಅನೇನ ವಿಧಿನಾಽನುಕ್ತಪ್ರಮಾಣಾನಿ ತೈಲಘೃತಾನಿ ಪಾಚನೀಯಾನಿ| ಬ್ರಹ್ಮದೇವಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ಪಞ್ಚಕೋಲಾದೀನಾಂ ಕಷಾಯತ್ರಯೇಣ ಪೃಥಕ್ ಸ್ನೇಹಚತುರ್ಗುಣೇನ ತಥಾ ಚತುರ್ಥೇನ ದಧ್ನಾ ಸ್ನೇಹಚತುರ್ಗುಣೇನ ಚ ಘೃತಂ ತಿಲ್ವಕಾವಾಪಂ ಸಾಧಯತಿ; ತಚ್ಚ ಪ್ರಮಾದವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ, ಪಞ್ಚಕೋಲಾದಿಕಷಾಯತ್ರಯಸ್ಯ ಜೇಜ್ಜಟಾದಿಷ್ವನುಕ್ತೇಃ||೨೧೭||-

Adhikarana 156 (218-220) · Śloka 221

ಪಿಪ್ಪಲ್ಯತಿವಿಷಾದ್ರಾಕ್ಷಾಸಾರಿವಾಬಿಲ್ವಚನ್ದನೈಃ ||೨೧೮|| ಕಟುಕೇನ್ದ್ರಯವೋಶೀರಸಿಂಹೀತಾಮಲಕೀಘನೈಃ | ತ್ರಾಯಮಾಣಾಸ್ಥಿರಾಧಾತ್ರೀವಿಶ್ವಭೇಷಜಚಿತ್ರಕೈಃ ||೨೧೯|| ಪಕ್ವಮೇತೈರ್ಘೃತಂ ಪೀತಂ ವಿಜಿತ್ಯ ವಿಷಮಾಗ್ನಿತಾಮ್ | ಜೀರ್ಣಜ್ವರಶಿರಃಶೂಲಗುಲ್ಮೋದರಹಲೀಮಕಾನ್ ||೨೨೦|| ಕ್ಷಯಕಾಸಂ ಸಸನ್ತಾಪಂ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಾನಪಾಸ್ಯತಿ |೨೨೧|

ಪಿಪ್ಪಲ್ಯತಿವಿಷೇತ್ಯಾದಿ| ಸಾರಿವಾ ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ ಸುಗನ್ಧಮೂಲಾ, ಸಿಂಹೀ ಬೃಹತ್ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ, ತಾಮಲಕೀ ದರಫಲಿಕಾ, ಭೂಮ್ಯಾಮಲಕೀತಿ ಲೋಕೇ, ಸ್ಥಿರಾ ಶಾಲಪರ್ಣೀ, ತೇಷಾಂ ಕಲ್ಕಕಷಾಯಾಭ್ಯಾಂ ಘೃತಂ ಸಾಧಯೇತ್||೨೧೮-೨೨೦||-

Adhikarana 157 (221-222) · Śloka 223

ಗುಡೂಚೀತ್ರಿಫಲಾವಾಸಾತ್ರಾಯಮಾಣಾಯವಾಸಕೈಃ ||೨೨೧|| ಕ್ವಥಿತೈರ್ವಿಧಿವತ್ಪಕ್ವಮೇತೈಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಃ ಸಮೈಃ | ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಾಗಧಿಕಾಮ್ಭೋದನಾಗರೋತ್ಪಲಚನ್ದನೈಃ ||೨೨೨|| ಪೀತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಕ್ಷಯಶ್ವಾಸಕಾಸಜೀರ್ಣಜ್ವರಾನ್ ಜಯೇತ್ |೨೨೩|

ಗುಡೂಚೀತ್ರಿಫಲೇತ್ಯಾದಿ| ಏಭಿಃ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಭಿಃ||೨೨೧-೨೨೨||-

Adhikarana 158 (223-225) · Śloka 226

ಕಲಶೀಬೃಹತೀದ್ರಾಕ್ಷಾತ್ರಾಯನ್ತೀನಿಮ್ಬಗೋಕ್ಷುರೈಃ ||೨೨೩|| ಬಲಾಪರ್ಪಟಕಾಮ್ಭೋದಶಾಲಪರ್ಣೀಯವಾಸಕೈಃ | ಪಕ್ವಮುತ್ಕ್ವಥಿತೈಃ ಸರ್ಪಿಃ ಕಲ್ಕೈರೇಭಿಃ ಸಮನ್ವಿತಮ್ ||೨೨೪|| ಶಟೀತಾಮಲಕೀಭಾರ್ಗೀಮೇದಾಮಲಕಪೌಷ್ಕರೈಃ | ಕ್ಷೀರದ್ವಿಗುಣಸಂಯುಕ್ತಂ ಜೀರ್ಣಜ್ವರಮಪೋಹತಿ ||೨೨೫|| ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವರುಜಾಕಾಸಕ್ಷಯಪ್ರಶಮನಂ ಪರಮ್ |೨೨೬|

ಕಲಶೀತ್ಯಾದಿ| ಕಲಶೀ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ, ತ್ರಾಯನ್ತೀ ತ್ರಾಯಮಾಣಾ, ಅಮ್ಭೋದೋ ಮುಸ್ತಾ| ಏಭಿಃ ಶಟ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಅನುಕ್ತಮಪಿ ಚತುರ್ಗುಣಂ ಜಲಂ ದೇಯಂ, ತದ್ವಿನಾ ಪಾಕೋ ನ ಸ್ಯಾದಿತಿ ವೃದ್ಧಭಿಷಜಃ||೨೨೩-೨೨೫||-

Adhikarana 159 (226-228) · Śloka 229

ಪಟೋಲೀಪರ್ಪಟಾರಿಷ್ಟಗುಡೂಚೀತ್ರಿಫಲಾವೃಷೈಃ ||೨೨೬|| ಕಟುಕಾಮ್ಬುದಭೂನಿಮ್ಬಯಾಸಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಚನ್ದನೈಃ | ದಾರ್ವೀಶಕ್ರಯವೋಶೀರತ್ರಾಯಮಾಣಾಕಣೋತ್ಪಲೈಃ ||೨೨೭|| ಧಾತ್ರೀಭೃಙ್ಗರಜೋಭೀರುಕಾಕಮಾಚೀರಸೈರ್ಘೃತಮ್ | ಸಿದ್ಧಮಾಶ್ವಪಚೀಕುಷ್ಠಜ್ವರಶುಕ್ರಾರ್ಜುನವ್ರಣಾನ್ ||೨೨೮|| ಹನ್ಯಾನ್ನಯನವದನಶ್ರವಣಘ್ರಾಣಜಾನ್ ಗದಾನ್ |೨೨೯|

ಪಟೋಲೀಪರ್ಪಟಾರಿಷ್ಟೇತ್ಯಾದಿ| ಪಟೋಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಕುಷ್ಠಾನ್ತಾನಾಂ ಕಲ್ಕೈಃ, ಧಾತ್ರ್ಯಾದೀನಾಂ ಸ್ವರಸೈಶ್ಚ ಘೃತಂ ಪಾಚನೀಯಮ್| ಅರಿಷ್ಟೋ ನಿಮ್ಬಃ, ವೃಷೋ ವಾಸಕಃ, ಅಮ್ಬುದೋ ಮುಸ್ತಂ, ಭೂನಿಮ್ಬಃ ಕಿರಾತತಿಕ್ತಕಃ, ಯಾಸೋ ದುರಾಲಭಾ, ಶಕ್ರಯವಃ ಇನ್ದ್ರಯವಃ, ಉತ್ಪಲಂ ಕುಷ್ಠಮ್ ||೨೨೬-೨೨೮||-

Adhikarana 160 (229-233) · Śloka 234

ವಿಡಙ್ಗತ್ರಿಫಲಾಮುಸ್ತಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾದಾಡಿಮೋತ್ಪಲೈಃ ||೨೨೯|| ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವೇಲೈಲವಾಲೂಕಚನ್ದನಾಮರದಾರುಭಿಃ | ಬರ್ಹಿಷ್ಠಕುಷ್ಠರಜನೀಪಾರ್ಣಿನೀಸಾರಿವಾದ್ವಯೈಃ ||೨೩೦|| ಹರೇಣುಕಾತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀವಚಾತಾಲೀಶಕೇಸರೈಃ | ದ್ವಿಕ್ಷೀರಂ ವಿಪಚೇತ್ಸರ್ಪಿರ್ಮಾಲತೀಕುಸುಮೈಃ ಸಹ ||೨೩೧|| ಜೀರ್ಣಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸಗುಲ್ಮೋನ್ಮಾದಗರಾಪಹಮ್ | ಏತತ್ಕಲ್ಯಾಣಕಂ ನಾಮ ಸರ್ಪಿರ್ಮಾಙ್ಗಲ್ಯಮುತ್ತಮಮ್ ||೨೩೨|| ಅಲಕ್ಷ್ಮೀಗ್ರಹರಕ್ಷೋಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಾಪಸ್ಮಾರಪಾಪನುತ್ | ಶಸ್ಯತೇ ನಷ್ಟಶುಕ್ರಾಣಾಂ ವನ್ಧ್ಯಾನಾಂ ಗರ್ಭದಂ ಪರಮ್ ||೨೩೩|| ಮೇಧ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ರೇತೋಮಾರ್ಗವಿಶೋಧನಮ್ |೨೩೪|

ವಿಡಙ್ಗತ್ರಿಫಲಾಮುಸ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಪಲಂ ನೀಲೋತ್ಪಲಂ, ಏಲಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ, ಏಲವಾಲುಕಂ ಕುಷ್ಠಗನ್ಧಿಕಂ, ಚನ್ದನಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಂ, ಅಮರದಾರುಃ ದೇವದಾರುಃ, ಬರ್ಹಿಷ್ಠಂ ವಾಲುಕಂ, ರಜನೀದ್ವಯಂ ಪಿಣ್ಡಹರಿದ್ರಾ ದಾರುಹರಿದ್ರಾ ಚ, ಪರ್ಣಿನೀದ್ವಯಂ ಶಾಲಪರ್ಣೀ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಚ, ಸಾರಿವಾದ್ವಯಂ ಸಾರಿವಾ ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ ಚ| ವಿಡಙ್ಗಾದಿದ್ರವ್ಯಕಲ್ಕಮಷ್ಟಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಗವ್ಯಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಚೋದಕಸ್ಯ ಚತುರ್ಭಿಃ ಪ್ರಸ್ಥೈಃ ಸಾಧಯೇತ್| ಕಾರ್ತಿಕಕುಣ್ಡಸ್ತು ಇದಂ ಘೃತಮನ್ಯಥಾ ಪಠತಿ, ಸ ಚಾದರ್ಶನಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ||೨೨೯-೨೩೩||-

Adhikarana 161 (234-239) · Śloka 240

ಏತೈರೇವ ತಥಾ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸರ್ವಗನ್ಧೈಶ್ಚ ಸಾಧಿತಮ್ ||೨೩೪|| ಕಪಿಲಾಯಾ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಸುವರ್ಣಮಣಿಸಂಯುತಮ್ | ತತ್ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹೈಕಧ್ಯಂ ಪ್ರಸಾಧ್ಯ ಕುಸುಮೈರಿಮೈಃ ||೨೩೫|| ಸುಮನಶ್ಚಮ್ಪಕಾಶೋಕಶಿರೀಷಕುಸುಮೈರ್ವೃತಮ್ | ತಥಾ ನಲದಪದ್ಮಾನಾಂ ಕೇಶರೈರ್ದಾಡಿಮಸ್ಯ ಚ ||೨೩೬|| ತಿಥೌ ಪ್ರಶಸ್ತೇ ನಕ್ಷತ್ರೇ ಸಾಧಕಸ್ಯಾತುರಸ್ಯ ಚ | ಕೃತಂ ಮನುಷ್ಯದೇವಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರಭಿಮನ್ತ್ರಿತಮ್ ||೨೩೭|| ದತ್ತಂ ಸರ್ವಜ್ವರಾನ್ ಹನ್ತಿ ಮಹಾಕಲ್ಯಾಣಕಂ ತ್ವಿದಮ್ ||೨೩೮|| ದರ್ಶನಸ್ಪರ್ಶನಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಸರ್ವರೋಗಹರಂ ಶಿವಮ್ | ಅಧೃಷ್ಯಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ವಲೀಪಲಿತವರ್ಜಿತಃ ||೨೩೯|| ಅಸ್ಯಾಭ್ಯಾಸಾದ್ಘೃತಸ್ಯೇಹ ಜೀವೇದ್ವರ್ಷಶತತ್ರಯಮ್ |೨೪೦|

ಮಹಾಕಲ್ಯಾಣಕಮಾಹ- ಏತೈರೇವ ತಥಾ ದ್ರವ್ಯೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಸ್ತಥಾ ಸರ್ವಗನ್ಧೈಶ್ಚ ಕಪಿಲಾಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಸುವರ್ಣಾದಿಯುಕ್ತಂ, ತತ್ಸಾಧಿತಂ ಸರ್ಪಿರೇತೈಃ ಸುಮನಾದಿಜೈಃ ಕುಸುಮೈಃ ಕಪಿಲಾಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹೈಕಧ್ಯಂ ಕೃತಂ, ಪುನಃ ಪ್ರಸಾಧ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರಭಿಮನ್ತ್ರಿತಂ, ವೈದ್ಯಾತುರಯೋಃ ಪ್ರಶಸ್ತತಿಥ್ಯಾದೌ ಮನುಷ್ಯದೇವಾಯ ರಾಜ್ಞೇ ದತ್ತಮಿದಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಂ ಘೃತಂ ಸರ್ವಜ್ವರಾನ್ ಹನ್ತೀತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ಏತೈಃ ಕಲ್ಯಾಣಕೋಕ್ತೈರ್ವಿಡಙ್ಗಾದಿಭಿಃ, ಸರ್ವಗನ್ಧೈಃ ಏಲಾದಿಪಠಿತೈಃ, ಮಣಿಭಿಃ ಸ್ಫಟಿಕಾದಿಭಿಃ| ತತ್ಕ್ಷೀರೇಣ ಕಪಿಲಾಕ್ಷೀರೇಣ| ಸುಮನಾ ಜಾತೀ, ವೃತಂ ಯುಕ್ತಂ, ನಲದಂ ಮಾಂಸೀ, ಪದ್ಮಂ ಲೋಹಿತಪದ್ಮಮ್| ಸಾಧಕಸ್ಯ ವೈದ್ಯಸ್ಯ| ಮನುಷ್ಯದೇವಾಯ ನೃಪತಯೇ| ಅಧೃಷ್ಯಃ ಅಜೇಯಃ| ಏತದ್ಘೃತಂ ಪಾಕದ್ವಯಸಾಧಿತಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್||೨೩೪-೨೩೯||-

Adhikarana 162 (240-242) · Śloka 242

ಗವ್ಯಂ ದಧಿ ಚ ಮೂತ್ರಂ ಚ ಕ್ಷೀರಂ ಸರ್ಪಿಃ ಶಕೃದ್ರಸಃ ||೨೪೦|| ಸಮಭಾಗಾನಿ ಪಾಚ್ಯಾನಿ ಕಲ್ಕಾಂಶ್ಚೈತಾನ್ ಸಮಾವಪೇತ್ | ತ್ರಿಫಲಾಂ ಚಿತ್ರಕಂ ಮುಸ್ತಂ ಹರಿದ್ರಾತಿವಿಷೇ ವಚಾಮ್ ||೨೪೧|| ವಿಡಙ್ಗಂ ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ಚವ್ಯಂ ಸುರದಾರು ತಥೈವ ಚ | ಪಞ್ಚಗವ್ಯಮಿದಂ ಪಾನಾದ್ವಿಷಮಜ್ವರನಾಶನಮ್ ||೨೪೨||

ಗವ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶಕೃದ್ರಸೋ ಗೋಪುರೀಷೋತ್ಥರಸಃ| ಪಾಚ್ಯಾನಿ ಪಚನೀಯಾನಿ| ಕಲ್ಕಪ್ರಮಾಣಮತ್ರ ಸ್ನೇಹಚತುರ್ಥಾಂಶಮ್||೨೪೦-೨೪೨||

Adhikarana 163 (243) · Śloka 243

ಪಞ್ಚಗವ್ಯಮೃತೇ ಗರ್ಭಾತ್ಪಾಚ್ಯಮನ್ಯದ್... |೨೪೩|

ಅಗರ್ಭಪಞ್ಚಗವ್ಯಮಾಹ- ಪಞ್ಚಗವ್ಯಮೃತೇ ಗರ್ಭಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯತ್ ದ್ವಿತೀಯಂ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಮ್| ಋತೇ ಗರ್ಭಾದಿತಿ ದ್ವಿತೀಯಂ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಂ ಕಲ್ಕಂ ವಿನಾ ಪಚನೀಯಮ್; ಏತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಪೂರ್ವಂ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಂ ಸಕಲ್ಕಂ, ಏತಚ್ಚ ದ್ವಿತೀಯಮಕಲ್ಕಂ; ಫಲಂ ಚ ತುಲ್ಯಮ್|೨೪೩|-

Adhikarana 164 (243) · Śloka 244

... ವೃಷೇಣ ಚ | ಬಲಯಾಽಥ ಪರಂ ಪಾಚ್ಯಂ ಗುಡೂಚ್ಯಾ ತದ್ವದೇವ ತು ||೨೪೩|| ಜೀರ್ಣಜ್ವರೇ ಚ ಶೋಫೇ ಚ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಚ ಪೂಜಿತಮ್ |೨೪೪|

ಇದಾನೀಂ ಪಞ್ಚಗವ್ಯೋಕ್ತತ್ರಿಫಲಾದಿಕಲ್ಕೇನ ವೃಷಾದಿಪೃಥಕ್ಸ್ವರಸತ್ರಯೇಣ ಘೃತತ್ರಯಸ್ಯ ಸಾಧನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ವೃಷೇಣ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ತದ್ವದಿತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಕಲ್ಪನಯೇತ್ಯರ್ಥಃ | ತದ್ವಚ್ಛಬ್ದೋ ಘೃತತ್ರಯೇಽಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ||೨೪೩||-

Adhikarana 165 (244) · Śloka 244

ಏತೇನೈವ ತು ಕಲ್ಪೇನ ಘೃತಂ ಪಞ್ಚಾವಿಕಂ ಪಚೇತ್ | ಪಞ್ಚಾಜಂ ಪಞ್ಚಮಹಿಷಂ ಚತುರುಷ್ಟ್ರಮಥಾಪಿ ಚ ||೨೪೪||

ಇದಾನೀಂ ಪಞ್ಚಗವ್ಯೋಕ್ತವಿಧಿನಾ ಪಞ್ಚಾವಿಕಾದೀನಿ ಘೃತಾನಿ ಪಚನೀಯಾನೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಏತೇನೈವ ತು ಕಲ್ಪೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಅನೇನೈವ ಕಲ್ಪೇನ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಪಞ್ಚಗವ್ಯವಿಧಿನಾ| ಚತುರುಷ್ಟ್ರಂ ಶಕೃದ್ರಸವರ್ಜನೇನ||೨೪೪||

Adhikarana 166 (245-253) · Śloka 254

ತ್ರಿಫಲೋಶೀರಶಮ್ಪಾಕಕಟುಕಾತಿವಿಷಾಘನೈಃ | ಶತಾವರೀಸಪ್ತಪರ್ಣಗುಡೂಚೀರಜನೀದ್ವಯೈಃ ||೨೪೫|| ಚಿತ್ರಕತ್ರಿವೃತಾಮೂರ್ವಾಪಟೋಲಾರಿಷ್ಟವಾಲಕೈಃ | ಕಿರಾತತಿಕ್ತಕವಚಾವಿಶಾಲಾಪದ್ಮಕೋತ್ಪಲೈಃ ||೨೪೬|| ಸಾರಿವಾದ್ವಯಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಚವಿಕಾರಕ್ತಚನ್ದನೈಃ | ದುರಾಲಭಾಪರ್ಪಟಕತ್ರಾಯಮಾಣಾಟರೂಷಕೈಃ ||೨೪೭|| ರಾಸ್ನಾಕುಙ್ಕುಮಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮಾಗಧೀನಾಗರೈಸ್ತಥಾ | ಧಾತ್ರೀಫಲರಸೈಃ ಸಮ್ಯಗ್ದ್ವಿಗುಣೈಃ ಸಾಧಿತಂ ಹವಿಃ ||೨೪೮|| ಪರಿಸರ್ಪಜ್ವರಶ್ವಾಸಗುಲ್ಮಕುಷ್ಠನಿವಾರಣಮ್ | ಪಾಣ್ಡುಪ್ಲೀಹಾಗ್ನಿಸಾದಿಭ್ಯ ಏತದೇವ ಪರಂ ಹಿತಮ್ ||೨೪೯|| ಪಟೋಲಕಟುಕಾದಾರ್ವೀನಿಮ್ಬವಾಸಾಫಲತ್ರಿಕಮ್ | ದುರಾಲಭಾಪರ್ಪಟಕತ್ರಾಯಮಾಣಾಃ ಪಲೋನ್ಮಿತಾಃ ||೨೫೦|| ಪ್ರಸ್ಥಮಾಮಲಕಾನಾಂ ಚ ಕ್ವಾಥಯೇತ್ಸಲಿಲಾರ್ಮಣೇ | ತೇನ ಪಾದಾವಶೇಷೇಣ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್ ||೨೫೧|| ಕಲ್ಕೈಃ ಕುಟಜಭೂನಿಮ್ಬಘನಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಚನ್ದನೈಃ | ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕೈಸ್ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಶುಕ್ಲಯೋರ್ಹಿತಮ್ ||೨೫೨|| ಘ್ರಾಣಕರ್ಣಾಕ್ಷಿವದನವರ್ತ್ಮರೋಗವ್ರಣಾಪಹಮ್ | ರಕ್ತಪಿತ್ತಕಫಸ್ವೇದಕ್ಲೇದಪೂಯೋಪಶೋಷಣಮ್ ||೨೫೩|| ಕಾಮಲಾಜ್ವರವೀಸರ್ಪಗಣ್ಡಮಾಲಾಹರಂ ಪರಮ್ |೨೫೪|

ತ್ರಿಫಲೇತ್ಯಾದಿ| ಶುಕ್ಲಯೋಃ ನೇತ್ರಗತರೋಗಯೋಃ||೨೪೫-೨೫೩||-

Adhikarana 167 (254-255) · Śloka 255

ಶೃತಂ ಪಯಃ ಶರ್ಕರಾ ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ಮಧುಸರ್ಪಿಷೀ ||೨೫೪|| ಪಞ್ಚಸಾರಮಿದಂ ಪೇಯಂ ಮಥಿತಂ ವಿಷಮಜ್ವರೇ | ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣೇ ಕ್ಷಯೇ ಶ್ವಾಸೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ ಚೈತದಿಷ್ಯತೇ ||೨೫೫||

ಪಞ್ಚಸಾರಮಾಹ- ಶೃತಂ ಪಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶೃತಂ ಪಯಃ ಕ್ವಥಿತಂ ದುಗ್ಧಂ, ಮಥಿತಂ ‘ಹಸ್ತೇನ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೨೫೪-೨೫೫||

Adhikarana 168 (256) · Śloka 256

ಲಾಕ್ಷಾವಿಶ್ವನಿಶಾಮೂರ್ವಾಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಸ್ವರ್ಜಿಕಾಮಯೈಃ | ಷಡ್ಗುಣೇನ ಚ ತಕ್ರೇಣ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಜ್ವರಾನ್ತಕೃತ್ ||೨೫೬||

ಇದಾನೀಮನ್ತಃಪರಿಮಾರ್ಜನಮಭಿಧಾಯ ಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನಾರ್ಥಂ ತೈಲಮಾಹ- ಲಾಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಶ್ವಂ ಶುಣ್ಠೀ, ನಿಶಾ ಹರಿದ್ರಾ, ಮೂರ್ವಾ ಚೋರಸ್ನಾಯುಃ, ಆಮಯಂ ಕುಷ್ಠಮ್| ಲಾಕ್ಷಾದಿಕಲ್ಕಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ, ತೈಲಸ್ಯ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ, ತೈಲಾತ್ ಷಡ್ಗುಣೇನ ತಕ್ರೇಣ ತೈಲಂ ಸಾಧನೀಯಮ್| ಜ್ವರಾನ್ತಕೃತ್ ಶೀತಪೂರ್ವದಾಹಪೂರ್ವಯೋರ್ವಿನಾಶಕಾರೀತ್ಯರ್ಥಃ||೨೫೬||

Adhikarana 169 (257-258) · Śloka 258

ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಸನಾರಿಷ್ಟಜಮ್ಬೂಸಪ್ತಚ್ಛದಾರ್ಜುನೈಃ | ಶಿರೀಷಖದಿರಾಸ್ಫೋಟಾಮೃತವಲ್ಲ್ಯಾಟರೂಷಕೈಃ ||೨೫೭|| ಕಟುಕಾಪರ್ಪಟೋಶೀರವಚಾತೇಜೋವತೀಘನೈಃ | ಸಾಧಿತಂ ತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಾದಾಶು ಜೀರ್ಣಜ್ವರಾಪಹಮ್ ||೨೫೮||

ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಯಃ, ಅಸನೋ ಬೀಜಕಃ, ಅರಿಷ್ಟೋ ನಿಮ್ಬಃ, ಸಪ್ತಚ್ಛದಃ ಸಪ್ತಪರ್ಣಃ, ಅರ್ಜುನಃ ಕಕುಭಃ, ಆಸ್ಫೋಟಾ ಸಾರಿವಾ ಅರ್ಕೋ ವಾ, ತೇಜೋವತೀ ಕಾಕಮರ್ದನಿಕಾ| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾದಿಕಲ್ಕೇನಾಷ್ಟಪಲಮಿತೇನ ತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ಚತುರ್ಗುಣಜಲೇನ ಸಾಧಯೇತ್||೨೫೭-೨೫೮||

Adhikarana 170 (259-261) · Śloka 261

ನಿರ್ವಿಷೈರ್ಭುಜಗೈರ್ನಾಗೈರ್ವಿನೀತೈಃ ಕೃತತಸ್ಕರೈಃ | ತ್ರಾಸಯೇದಾಗಮೇ ಚೈನಂ ತದಹರ್ಭೋಜಯೇನ್ನ ಚ ||೨೫೯|| ಅತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿಗುರುಭಿರ್ವಾಮಯೇದ್ವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ | ಮದ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಪಾಯಯೇತ ಘೃತಂ ವಾ ಜ್ವರನಾಶನಮ್ ||೨೬೦|| ಪುರಾಣಂ ವಾ ಘೃತಂ ಕಾಮಮುದಾರಂ ವಾ ವಿರೇಚನಮ್ | ನಿರೂಹಯೇದ್ವಾ ಮತಿಮಾನ್ ಸುಸ್ವಿನ್ನಂ ತದಹರ್ನರಮ್ ||೨೬೧||

ಇದಾನೀಂ ವಿಷಮಜ್ವರಾಣಾಂ ವಿಶಿಷ್ಟಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗಜಾದೀನಾಂ ವಾ ವಿಷಮಜ್ವರಾಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ನಿರ್ವಿಷೈರಿತ್ಯಾದಿ| ನಿರ್ವಿಷೈಃಭುಜಗೈಃ ಡುಣ್ಡುಭಾಹಿಪತಾಕಾಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ, ನಾಗೈಃ ಹಸ್ತಿಭಿಃ, ವಿನೀತೈಃ ಹಸ್ತಿಶಿಕ್ಷಾವಿದ್ಭಿರ್ವಿನಮ್ರೀಕೃತೈಃ , ಕೃತತಸ್ಕರೈಃ ಮಿಥ್ಯಾಧ್ಯಾರೋಪಿತಚೌರೈಃ| ಆಗಮೇ ಜ್ವರಾಗಮಕಾಲೇ, ಯಸ್ಮಾಜ್ಜ್ವರಾರಮ್ಭೋನ್ಮುಖಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯ ನಿರ್ವಿಷಭುಜಗಾದಿಭಯಾತ್ ಕ್ಷುಭಿತೇನ ವಾಯುನಾ ವಿಕ್ಷೇಪಣಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾಜ್ಜ್ವರಾನುತ್ಪಾದೋ ಜ್ವರಕಾಲವಿಸ್ಮಾರಕತ್ವಾದ್ವಾ| ತದಹರಿತಿ ಜ್ವರಾಗಮನದಿನೇ, ನ ಭೋಜಯೇನ್ನ ಚಾಶ್ನೀಯಾತ್; ಶೇಷದೋಷಕ್ಷಪಣಾರ್ಥಮ್| ಅತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿಗುರುಭಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿಗುರುಭಿಃ ಕ್ಷೀರದಧಿಯವಾಗೂಭಿಃ ಮದನಫಲಸಂಸ್ಕೃತಾಭಿರ್ವಾಮಯೇತ್, ತದಹರಿತಿ ಶೇಷಃ| ಅತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದ್ಯಾದಿಭಿರ್ಯದ್ವಮನಂ ತದ್ಬಲರಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ಮದ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಘೃತಂ ವಾ ಜ್ವರನಾಶನಂ ಷಟ್ಪಲಂ; ಯದ್ಯೇವಂ ‘ಘೃತಂ ಪ್ಲೀಹೋದರೋಕ್ತಂ ಯತ್’ ಇತ್ಯನೇನ ತಸ್ಯೋಕ್ತೇಃ ಕುತಃ ಪುನರಭಿಧಾನಮ್? ಉಚ್ಯತೇ, ಕಾಮಂ ತತ್ಪಾನಸ್ಯ ತದಹಃ ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಮ್| ಪುರಾಣಂ ಘೃತಮೌಷಧಾರ್ಥೇ ಸಂಸ್ಕೃತಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಕಾಮಂ ಸ್ವೇಚ್ಛಯಾ, ಉದಾರಂ ವಿರೇಚನಮಪೀಡಾಕರಂ, ನತ್ವಪ್ರಶಿಥಿಲಾಶಯಸ್ಯ ವಿರೇಚನಾನರ್ಹಸ್ಯ ವಿಧೇಯಮ್| ತಂ ವಿರೇಚನಾರ್ಥಂ ಪುನರ್ನಿರೂಹಯೇತ್| ತದಹರಿತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್||೨೫೯-೨೬೧||

Adhikarana 171 (262) · Śloka 262

ಅಜಾವ್ಯೋಶ್ಚರ್ಮರೋಮಾಣಿ ವಚಾ ಕುಷ್ಠಂ ಪಲಙ್ಕಷಾ | ನಿಮ್ಬಪತ್ರಂ ಮಧುಯುತಂ ಧೂಪನಂ ತಸ್ಯ ದಾಪಯೇತ್ ||೨೬೨||

ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಧೂಪನಮಾಹ- ಅಜೇತ್ಯಾದಿ| ಅಜಾ ಛಾಗೀ, ಅವಿಃ ಮೇಷೀ, ಪಲಙ್ಕಷಾ ಗುಗ್ಗುಲುಃ| ವಿಷಮಜ್ವರೋಕ್ತೋಽಪ್ಯಸೌ ಯೋಗೋ ಜೀರ್ಣಜ್ವರೇ ಭೂತವಿಷಮಜ್ವರೇ ಚ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಃ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರೋಕ್ತತ್ವಾತ್||೨೬೨||

Adhikarana 172 (263) · Śloka 263

ಬೈಡಾಲಂ ವಾ ಶಕೃದ್ಯೋಜ್ಯಂ ವೇಪಮಾನಸ್ಯ ಧೂಪನಮ್ |೨೬೩|

ಅವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಣ ಧೂಪನಮಾಹ- ಬೈಡಾಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಬೈಡಾಲಂ ಶಕೃತ್ ಬಿಡಾಲವಿಷ್ಠಾ|೨೬೩|-

Adhikarana 173 (263) · Śloka 263

ಪಿಪ್ಪಲೀ ಸೈನ್ಧವಂ ತೈಲಂ ನೇಪಾಲೀ ಚೇಕ್ಷಣಾಞ್ಜನಮ್ ||೨೬೩||

ವಿಷಮಜ್ವರೇಽಞ್ಜನಮಾಹ- ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಅಞ್ಜನಮಿತ್ಯುಕ್ತೋಽಪಿ ನೇತ್ರಾಞ್ಜನಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ, ತಥಾಽಪ್ಯತ್ರೇಕ್ಷಣಾಞ್ಜನಮಿತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದಭ್ಯಙ್ಗವಾಚಿನೋಽಞ್ಜನಶಬ್ದಸ್ಯ ನಿಷೇಧಾರ್ಥಮ್||೨೬೩||

Adhikarana 174 (264) · Śloka 264

ಉದರೋಕ್ತಾನಿ ಸರ್ಪಿಂಷಿ ಯಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ ಪುರಾ ಮಯಾ | ಕಲ್ಪೋಕ್ತಂ ಚಾಜಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸೇವ್ಯಮಾನಂ ಜ್ವರಂ ಜಯೇತ್ ||೨೬೪||

ಇದಾನೀಂ ವಿಷಮಜ್ವರೇಽತಿದೇಶೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಉದರೋಕ್ತಾನಿ ಸರ್ಪಿಂಷೀತ್ಯಾದಿ| ಕಲ್ಪೋಕ್ತಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೋಕ್ತಮ್| ಅಜಿತಮ್ ಅಜೇಯಾಖ್ಯಮ್| ಕೇಚಿತ್ ‘ಯಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ ಪುರಾ ಮಯಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಕುರ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಗಣೇಷು ಚ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸರ್ವಜ್ವರಸಮೂಹೇಷ್ವಿತಿ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಅಪರೇ ತು ‘ಸರ್ವಜ್ವರೇಷು ಚ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೨೬೪||

Adhikarana 175 (265) · Śloka 265

ಭೂತವಿದ್ಯಾಸಮುದ್ದಿಷ್ಟೈರ್ಬನ್ಧಾವೇಶನಪೂಜನೈಃ | ಜಯೇದ್ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗೋತ್ಥಂ... |೨೬೫|

ಭೂತಜ್ವರೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮತಿದೇಶೇನಾಹ- ಭೂತವಿದ್ಯಾಸಮುದ್ದಿಷ್ಟೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಬನ್ಧಃ ಸಮನ್ತ್ರೇ ರಜ್ಜ್ವಾದಿಭಿಃ, ಆವೇಶನಂ ಸಮನ್ತ್ರಸರ್ಷಪಾದಿತಾಡನಂ, ಪೂಜನಂ ಬಲ್ಯುಪಹಾರಸ್ತುತ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಯದ್ಯಪಿ ನಿದಾನಪ್ರಸ್ತಾವೇ ಪೂರ್ವಂ ವಿಷಾದಿಜ್ವರಸ್ಯೋಪದೇಶಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗಜಸ್ಯ, ತಥಾಽಪ್ಯತ್ರ ಪೂರ್ವಂ ಯದ್ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಂ ತದ್ಭೂತವಿದ್ಯಾಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಸ್ಯ ವಿಧೇರ್ವಿಷಮಜ್ವರೇಽಪಿ ಹಿತತ್ವಂ ಬೋಧಯತಿ|೨೬೫|-

Adhikarana 176 (265) · Śloka 265

... ವಿಜ್ಞಾನಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಮಾನಸಮ್ ||೨೬೫||

ವಿಜ್ಞಾನಾದ್ಯೈರಿತಿ ಮಾನಸಂ ಜ್ವರಂ ವಿಜ್ಞಾನಾದ್ಯೈರ್ಜಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಧೈರ್ಯಸ್ಮೃತಿಜ್ಞಾನಸಮಾಧಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಮಾನಸಂ ಕಾಮಶೋಕಕ್ರೋಧಭಯಜಮ್| ವಿಜ್ಞಾನಾದ್ಯೈರಿತ್ಯತ್ರ ‘ಮನಃಸಾನ್ತ್ವೈಶ್ಚ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಮನಃಪ್ರಸಾದನೈರಿತಿ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೨೬೫||

Adhikarana 177 (266) · Śloka 266

ಶ್ರಮಕ್ಷಯೋತ್ಥೇ ಭುಞ್ಜೀತ ಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತೋ ರಸೌದನಮ್ |೨೬೬|

ಶ್ರಮಕ್ಷಯೋತ್ಥೇ ಭುಞ್ಜೀತೇತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ರಸೌದನಭೋಜನಂ ಪೂರ್ವಮೇವೋಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಘೃತಾಭ್ಯಙ್ಗಯೋಗಾದಧಿಕಫಲದರ್ಶನಾರ್ಥಮತ್ರೋಕ್ತಮ್|೨೬೬|-

Adhikarana 178 (266) · Śloka 266

ಅಭಿಶಾಪಾಭಿಚಾರೋತ್ಥೌ ಜ್ವರೌ ಹೋಮಾದಿನಾ ಜಯೇತ್ ||೨೬೬||

ಅಭಿಶಾಪಭಿಚಾರೋತ್ಥಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಅಭಿಶಾಪಃ ಸಿದ್ಧಾದೀನಾಮಾಕ್ರೋಶಃ, ಅಭಿಚಾರೋ ಯನ್ತ್ರಮನ್ತ್ರಾದಿಭಿರವಪೀಡನಂ, ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಶಾನ್ತಿಪ್ರಯಶ್ಚಿತ್ತಮಙ್ಗಲಜಪಾದಯಃ||೨೬೬||

Adhikarana 179 (267) · Śloka 267

ದಾನಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಾತಿಥ್ಯೈರುತ್ಪಾತಗ್ರಹಪೀಡಿತಮ್ |೨೬೭|

ದಾನಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಾತಿಥ್ಯೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಮ್ ಆಶೀರ್ವಾದಃ, ಆತಿಥ್ಯಮ್ ಅತಿಥಿಪೂಜನಮ್| ಉತ್ಪಾತಃ ಅನಿಷ್ಟಸೂಚಕಂ ನಿರ್ಘಾತಾದಿ, ಗ್ರಹಾ ಆದಿತ್ಯಾದಯಃ|೨೬೭|-

Adhikarana 180 (267) · Śloka 268

ಅಭಿಘಾತಜ್ವರೇ ಕುರ್ಯಾತ್ ಕ್ರಿಯಾಮುಷ್ಣವಿವರ್ಜಿತಾಮ್ ||೨೬೭|| ಕಷಾಯಮಧುರಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಂ ಯಥಾದೋಷಮಥಾಪಿ ವಾ |೨೬೮|

ಅಭಿಘಾತಜ್ವರೇ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಾದ್ವಾತರಕ್ತಬಹುಲೋಽಭಿಘಾತಜ್ವರಃ ತಸ್ಮಾದೇವಮ್ಭೂತಾಸ್ತತ್ರ ಕ್ರಿಯಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ||೨೬೭||-

Adhikarana 181 (268-269) · Śloka 269

ಓಷಧೀಗನ್ಧವಿಷಜೌ ವಿಷಪಿತ್ತಪ್ರಸಾಧನೈಃ ||೨೬೮|| ಜಯೇತ್ ಕಷಾಯಂ ಚ ಹಿತಂ ಸರ್ವಗನ್ಧಕೃತಂ ತಥಾ | ನಿಮ್ಬದಾರುಕಷಾಯಂ ವಾ ಹಿತಂ ಸೌಮನಸಂ ಯಥಾ ||೨೬೯||

ಓಷಧೀಗನ್ಧವಿಷಜಾವಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಷಪಿತ್ತಪ್ರಸಾಧನೈಃ ವಿಷಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ‘ವಿಷಪೀತಪ್ರಸಾಧನೈಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ವಿಷಪೀತಸ್ಯ ಯಾನಿ ಪ್ರಸಾಧನಾನಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಾನಿ ತೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಓಷಧೀಗನ್ಧವಿಷಜಜ್ವರಯೋರಪರಮಪಿ ಯೋಗಮಾಹಜಯೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಗನ್ಧಕೃತಮ್ ಏಲಾದಿಕೃತಂ, ಸೌಮನಸಂ ಜಾತೀಕೃತಮ್| ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗಾದಿಜಾನಾಂ ಜ್ವರಾಣಾಂ ವಿಷಮಜ್ವರಮಧ್ಯೇ ವ್ಯತಿಕ್ರಮೇಣ ಯದುಪಾದಾನಂ ತದ್ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗಾದಿಜಾ ಅಪಿ ಜ್ವರಾಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ವೈಷಮ್ಯೇಣ ಭವನ್ತೀತಿ ಬೋಧಯತಿ||೨೬೮-೨೬೯||

Adhikarana 182 (270) · Śloka 270

ಯವಾನ್ನವಿಕೃತಿಃ ಸರ್ಪಿರ್ಮದ್ಯಂ ಚ ವಿಷಮೇ ಹಿತಮ್ |೨೭೦|

ಯವಾನ್ನವಿಕೃತಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಯವಾನ್ನವಿಕೃತಿಃ ಯವಭಕ್ಷ್ಯವಿಕಾರಃ| ಸರ್ಪಿರ್ಮದ್ಯಯೋರ್ವಿಷಮಜ್ವರೇಽತ್ಯನ್ತಹಿತತ್ವೋಪಾದಾನಾರ್ಥಂ ಪುನರಭಿಧಾನಮ್| ಅನ್ಯೇ ‘ಯಾವಾನ್ನವಿಕೃತಿಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ಯಾವಾನ್ನೋ ಯವೌದನಃ, ವಿಕೃತಿಃ ಯವವಿಕಾರಃ; ಯದ್ಯಪಿ ಯವವಿಕೃತಿಶಬ್ದೇನೈವ ಯವೌದನೋ ಲಬ್ಧಸ್ತಥಾಽಪಿ ಯವೌದನಸ್ಯಾತ್ಯನ್ತಹಿತತ್ವೋಪಾದಾನಾರ್ಥಂ ಯಾವಾನ್ನಗ್ರಹಣಮಿತಿ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ|೨೭೦|-

Adhikarana 183 (270) · Śloka 270

ಸಮ್ಪೂಜಯೇದ್ದ್ವಿಜಾನ್ ಗಾಶ್ಚ ದೇವಮೀಶಾನಮಮ್ಬಿಕಾಮ್ ||೨೭೦||

ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಯುಕ್ತಿವ್ಯಪಾಶ್ರಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಭಿಧಾಯೇದಾನೀಂ ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಮಾಹ- ಸಮ್ಪೂಜಯೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಈಶಾನೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ, ಅಮ್ಬಿಕಾ ಚಣ್ಡೀ, ದ್ವಿಜಾದಿಪೂಜನಾದ್ದುರಿತೋಪಶಾನ್ತಿರ್ಧರ್ಮೋತ್ಪತ್ತಿಶ್ಚ||೨೭೦||

Adhikarana 184 (271-281) · Śloka 281

ಕಫವಾತೋತ್ಥಯೋಶ್ಚಾಪಿ ಜ್ವರಯೋಃ ಶೀತಪೀಡಿತಮ್ | ದಿಹ್ಯಾದುಷ್ಣೇನ ವರ್ಗೇಣ ಪರಶ್ಚೋಷ್ಣೋ ವಿಧಿರ್ಹಿತಃ ||೨೭೧|| ಸಿಞ್ಚೇತ್ ಕೋಷ್ಣೈರಾರನಾಲಶುಕ್ತಗೋಮೂತ್ರಮಸ್ತುಭಿಃ | ದಿಹ್ಯಾತ್ ಪಲಾಶೈಃ ಪಿಷ್ಟೈರ್ವಾ ಸುರಸಾರ್ಜಕಶಿಗ್ರುಜೈಃ ||೨೭೨|| ಕ್ಷಾರತೈಲೇನ ವಾಽಭ್ಯಙ್ಗಃ ಸಶುಕ್ತೇನ ವಿಧೀಯತೇ | ಪಾನಮಾರಗ್ವಧಾದೇಶ್ಚ ಕ್ವಥಿತಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ ||೨೭೩|| ಅವಗಾಹಃ ಸುಖೋಷ್ಣಶ್ಚ ವಾತಘ್ನಕ್ವಾಥಯೋಜಿತಃ | ಜಿತ್ವಾ ಶೀತಂ ಕ್ರಮೈರೇಭಿಃ ಸುಖೋಷ್ಣಜಲಸೇಚಿತಮ್ ||೨೭೪|| ಪ್ರವೇಶ್ಯೌರ್ಣಿಕಕಾರ್ಪಾಸಕೌಶೇಯಾಮ್ಬರಸಂವೃತಮ್ | ಶಾಯಯೇತ್ ಕ್ಷಾಮದೇಹಂ ಚ ಕಾಲಾಗುರುವಿಭೂಷಿತಮ್ ||೨೭೫|| ಸ್ತನಾಢ್ಯಾ ರೂಪಸಮ್ಪನ್ನಾಃ ಕುಶಲಾ ನವಯೌವನಾಃ | ಭಜೇಯುಃ ಪ್ರಮದಾ ಗಾತ್ರೈಃ ಶೀತದೈನ್ಯಾಪಹಾಃ ಶುಭಾಃ ||೨೭೬|| ಶರಚ್ಛಶಾಙ್ಕವದನಾ ನೀಲೋತ್ಪಲವಿಲೋಚನಾಃ | ಸ್ಫುರಿತಭ್ರೂಲತಾಭಙ್ಗಲಲಾಟತಟಕಮ್ಪನಾಃ ||೨೭೭|| ಪ್ರಲಮ್ಬಬಿಮ್ಬಪ್ರಚಲದ್ಬಿಮ್ಬೀಫಲನಿಭಾಧರಾಃ | ಕೃಶೋದರ್ಯೋಽತಿವಿಸ್ತೀರ್ಣಜಘನೋದ್ವಹನಾಲಸಾಃ ||೨೭೮|| ಕುಙ್ಕುಮಾಗುರುದಿಗ್ಧಾಙ್ಗ್ಯೋ ಘನತುಙ್ಗಪಯೋಧರಾಃ | ಸುಗನ್ಧಿಧೂಪಿತಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಸ್ರಸ್ತಾಂಶುಕವಿಭೂಷಣಾಃ ||೨೭೯|| ಗಾಢಮಾಲಿಙ್ಗಯೇಯುಸ್ತಂ ತರುಂ ವನಲತಾ ಇವ | ಪ್ರಹ್ಲಾದಂ ಚಾಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾಯ ತಾಃ ಸ್ತ್ರೀರಪನಯೇತ್ ಪುನಃ ||೨೮೦|| ತಾಸಾಮಙ್ಗಪರಿಷ್ವಙ್ಗನಿವಾರಿತಹಿಮಜ್ವರಮ್ | ಭೋಜಯೇದ್ಧಿತಮನ್ನಂ ಚ ಯಥಾ ಸುಖಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ ||೨೮೧||

ಇದಾನೀಂ ಜೀರ್ಣಜ್ವರಾಣಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಜಾನಾಂ ಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನಪ್ರಲೇಪಾಭಿಷೇಕಾಭ್ಯಙ್ಗಶಯನಾನುಲೇಪನಸ್ತ್ರೀಸಂವಾಹನಾದಿಕಮಾಹ- ಕಫವಾತೋತ್ಥಯೋಶ್ಚಾಪಿ ಜ್ವರಯೋರಿತ್ಯಾದಿ| ದಿಹ್ಯಾತ್ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಉಷ್ಣೇನ ವರ್ಗೇಣ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿನಾ ಸುರಸಾದಿನಾ ಏಲಾದಿನಾ ವಾ| ಪರಶ್ಚೋಷ್ಣೋ ವಿಧಿರಿತಿ ಪರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಃ, ಉಷ್ಣೋ ವಿಧಿಃ ಸ್ವೇದಃ| ಆರನಾಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಂ, ಶುಕ್ತಂ ಚುಕ್ರಂ ತಚ್ಚ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುಸೌವೀರಾದಿಭಿಃ ಕೃತಸನ್ಧಾನಂ, ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಪಠ್ಯತೇ- “ಪ್ರಸ್ಥಮೇಕಂ ತು ಭಕ್ತಸ್ಯ ತ್ರಯಂ ಸೌವೀರಕಸ್ಯ ಚ| ಅರ್ಧಂ ಪ್ರಸ್ಥಂ ತು ದಧ್ನಶ್ಚ ಭಿಷಗಮ್ಲಸ್ಯ ದಾಪಯೇತ್|| ಪಲಷೋಡಶಕಂ ಚೈವ ಶೋಧಿತಸ್ಯಾರ್ದ್ರಕಸ್ಯ ಚ| ಸೈನ್ಧವಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಚೈವ ಚೂರ್ಣೀಕೃತ್ಯ ವಿನಿಕ್ಷಿಪೇತ್|| ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ಸುದೃಢೇ ಭಾಣ್ಡೇ ಸರ್ಪಿಷಾ ಪರಿಭಾವಿತೇ| ಹೇಮನ್ತೇ ವಾಸರಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ವಸನ್ತೇ ಷಟ್ ದಿನಾನಿ ಚ|| ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲೇ ಚತುರಹಂ ವರ್ಷಾಸ್ವಪಿ ಚ ವಾಸಯೇತ್| ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಕ್ಷಿಪೇಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಚಾತುರ್ಜಾತಾತ್ಪಲದ್ವಯಮ್”- ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಸ್ಯ ಶುಕ್ತಸ್ಯ ಗುಣವರ್ಣನಂ ಬಹುತ್ವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಮ್| ಪಲಾಶೈಃ ಪತ್ರೈಃ| ಅರ್ಜಕಃ ಕುಠೇರಕಃ; ಅನ್ಯೇ ಸಿತಪರ್ಣಾಸಮಾಹುಃ; ಶಿಗ್ರುಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನಾನುಕಾರೀ ವಿಟಪಃ, ಶೋಭಾಞ್ಜನಮಪರೇ| ಕ್ಷಾರತೈಲಂ ಕ್ಷಾರೇಣ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಕ್ಷಾರತೈಲಮಾಹುಃ; ಅಪರೇ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತಂ ‘ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಶುಣ್ಠೀನಾಂ ಕ್ಷಾರ’ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಕ್ಷಾರತೈಲಮಿಚ್ಛನ್ತಿ; ತನ್ನ, ತಸ್ಯ ಸಶುಕ್ತಸ್ಯ ಸಶುಕ್ತೇನೇತಿ ವಿಶೇಷಣವೈಯರ್ಥ್ಯಾತ್| ಅವಗಾಹೋ ದ್ರವಪೂರ್ಣಭಾಜನೇ ನಿಮಜ್ಜನಂ, ಸುಖೋಷ್ಣ ಈಷದುಷ್ಣಃ| ಕ್ರಮೈರೇಭಿಃ ಉಷ್ಣವರ್ಗಪ್ರಲೇಪಾದಿಭಿಃ| ಪ್ರವೇಶ್ಯ ‘ನಿವಾತಾಗಾರೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಔರ್ಣಿಕಾ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾಃ ಕಮ್ಬಲಾಃ, ಕಾರ್ಪಾಸಾಃ ಕಾರ್ಪಾಸತನ್ತುರಚಿತಾಃ, ಕೌಶೇಯಾಃ ಕೋಶಕಾರಕ್ರಿಮಿಲಾಲಾತನ್ತುರಚಿತಾಃ ‘ತಸರ ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಕ್ಷಾಮದೇಹಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಮ್ಭೂತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಗ್ಲಾನದೇಹಂ ಕೃಷ್ಣಾಗುರುವಿಭೂಷಿತಂ ಪುರುಷಂ ಮೃದುಮರ್ದನಾರ್ಥಂ ಗಾತ್ರೈಃ ಕೃತ್ವಾ ಭಜೇಯುರಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕುಶಲಾಃ ಕಾಮಸೂತ್ರಜ್ಞಾಃ| ದೈನ್ಯಂ ಕ್ಲಿಷ್ಟಚೇತನಾತ್ವಮ್| ಶರಚ್ಛಶಾಙ್ಕವದನಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏವಂವಿಧಾಶ್ಚ ಲಲನಾಸ್ತಂ ಪುರುಷಂ ಗಾಢಮಾಲಿಙ್ಗಯೇಯುರಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪ್ರಹ್ಲಾದಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪ್ರಹ್ಲಾದಂ ಹರ್ಷಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತಾಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವನಿತಾ ಅಪನಯೇತ್, ಅನ್ಯಥಾ ತತ್ಸಂಸರ್ಗಾನ್ಮಹಾನನರ್ಥ ಇತಿ| ಹಿತಮನ್ನಂ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಮ್ ಆಹಾರಮ್| ‘ಅವಗಾಹಃ ಸುಖೋಷ್ಣಶ್ಚ ವಾತಘ್ನಕ್ವಾಥಸಂಯುತಃ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಅವಗಾಹಃ ಸುಖೋಷ್ಣಶ್ಚ ವಾತಘ್ನಃ ಕ್ವಾಥಭೋಜನೇ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ವಾತಘ್ನೋಽವಗಾಹಃ ಕಾರ್ಯಃ, ಸುಖೋಷ್ಣೇ ಚ ಕ್ವಾಥಭೋಜನೇ ಕಾರ್ಯೇ| ಅತ್ರ ದ್ವಿತೀಯಶ್ಚಕಾರೋ ಲುಪ್ತೋ ಜ್ಞೇಯಃ; ತೇನ ಕ್ವಾಥಭೋಜನೇಽಪಿ ವಾತಘ್ನೇ ಬೋದ್ಧವ್ಯೇ| ಪ್ರವೇಶ್ಯೌರ್ಣಿಕೇತ್ಯತ್ರ ‘ಪ್ರವೇಣ್ಯೌರ್ಣಿಕೇ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಪ್ರವೇಣೀ ಸೂಚೀಬಾಣಾಖ್ಯೋ ವಸ್ತ್ರವಿಶೇಷಃ| ‘ಕಾಲಾಗುರುವಿಭೂಷಿತಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಕೃಷ್ಣಾಗುರುವಿಭಾವಿತಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಕೃಷ್ಣಾಗುರುಲಿಪ್ತಮಿತಿ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೨೭೧-೨೮೧||

Adhikarana 185 (282-285) · Śloka 286

ದಾಹಾಭಿಭೂತೇ ತು ವಿಧಿಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದಾಹವಿನಾಶನಮ್ | ಮಧುಫಾಣಿತಯುಕ್ತೇನ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಾಮ್ಭಸಾಽಪಿ ವಾ ||೨೮೨|| ದಾಹಜ್ವರಾರ್ತಂ ಮತಿಮಾನ್ ವಾಮಯೇತ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ಚ | ಶತಧೌತಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತಂ ದಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಯವಶತ್ಕುಭಿಃ ||೨೮೩|| ಕೋಲಾಮಲಕಸಂಯುಕ್ತೈಃ ಶುಕ್ತಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಸಂಯುತೈಃ | ಅಮ್ಲಪಿಷ್ಟೈಃ ಸುಶೀತೈಶ್ಚ ಫೇನಿಲಾಪಲ್ಲವೈಸ್ತಥಾ ||೨೮೪|| ಅಮ್ಲಪಿಷ್ಟೈಃ ಸುಶೀತೈರ್ವಾ ಪಲಾಶತರುಜೈರ್ದಿಹೇತ್ | ಬದರೀಪಲ್ಲವೋತ್ಥೇನ ಫೇನೇನಾರಿಷ್ಟಕಸ್ಯ ಚ ||೨೮೫|| ಲಿಪ್ತೇಽಙ್ಗೇ ದಾಹತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಃ ಪ್ರಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಚ ಸರ್ವಶಃ |೨೮೬|

ದಾಹಾಭಿಭೂತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ದಾಹವಿನಾಶನವಿಧಿಃ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ| ನನು ಯಥಾ ಶೀತಪ್ರತೀಕಾರೇ ಪೂರ್ವಂ ‘ಕಫವಾತೋತ್ಥಯೋಶ್ಚಾಪಿ ಜ್ವರಯೋಃ ಶೀತಪೀಡಿತಮ್’ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ತಥಾಽತ್ರಾಪಿ ಪಿತ್ತಜ್ವರಾಭಿಭೂತ ಇತಿ ಕಥಂ ನೋಕ್ತಂ? ಸತ್ಯಂ, ಜ್ವರರಹಿತದಾಹೇ ಅಸೌ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ಮಧುಫಾಣಿತಯುಕ್ತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ‘ಮಧುಫಾಣಿತಮಿಶ್ರೇಣ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ತೇ ಚ ‘ಅಪಿ ವಾ’ ಇತಿ ಶಬ್ದಂ ಪಾದಪೂರಣಾರ್ಥಂ ವರ್ಣಯಿತ್ವಾ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಾಮ್ಭಸೇತ್ಯಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮಾಚಕ್ಷತೇ| ಯದ್ಯಪಿ ಕಫೇ ವಮನಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ನ ಪಿತ್ತೇ, ತಥಾಽಪಿ ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ಪಿತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಮನೇನಾಪಿ ನಿರ್ಹ್ರಿಯತೇ| ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಂ,- “ಸ್ವಸ್ಥಾನಗತಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಮಗ್ನಿನಿರ್ವಾಪಕಂ ಭಿಷಕ್| ಪಿತ್ತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿರೇಕೇಣ ವಮನೇನಾಥವಾ ಹರೇತ್”- ಇತಿ| ಅಪರೇ ತು ‘ಮಧುಫಾಣಿತಮಿಶ್ರೇಣ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಾಮ್ಭಸಾ ಪಿಬೇತ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಶತಧೌತಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶತವಾರಾನ್ ಶೀತಜಲೇನ ಧೌತಂ ಫೇನಿಲಂ ಘೃತಂ ಶತಧೌತಘೃತಮ್| ದಿಹ್ಯಾತ್ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಶುಕ್ತಂ ಚುಕ್ರಂ, ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಂ; ‘ಶುಕ್ತಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಸಂಯುತೈಃ’ ಇತ್ಯತ್ರಾಪರೇ ತು ‘ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲೈರಪಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಯುಕ್ತೈರ್ಯವಶಕ್ತುಭಿರಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅಮ್ಲಪಿಷ್ಟೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಅಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಂ, ಫೇನಿಲಾ ಉಪೋದಿಕಾ| ತಥಾಶಬ್ದಾತ್ ಕೋಲಾಮಲಕಶುಕ್ತಸಂಯುಕ್ತೈಃ ಫೇನಿಲಾಪಲ್ಲವೈರ್ಲಿಮ್ಪೇದಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅಮ್ಲಪಿಷ್ಟೈಃ ಸುಶೀತೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಪಲಾಶತರುಜೈಃ ಪಲಾಶಪಲ್ಲವೈಃ| ಅರಿಷ್ಟೋ ನಿಮ್ಬಃ, ಫೇನಿಲಾವೃಕ್ಷೋ ವಾ| ಫೇನಕಲ್ಪನಾಮಾಹ- ಬದರೀಪಲ್ಲವಾನ್ ಕಾಞ್ಜಿಕಪಿಷ್ಟಾನ್ ಕಾಞ್ಜಿಕಪೂರ್ಣಭಾಜನೇ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಕರೇಣ ವಿಲೋಡಯೇತ್, ತತೋ ಯಃ ಫೇನ ಉತ್ತಿಷ್ಠೇತ್ ತೇನ ಲಿಮ್ಪೇತ್||೨೮೨-೨೮೫||-

Adhikarana 186 (286-287) · Śloka 287

ಯವಾರ್ಧಕುಡವಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾರ್ಧಪಲಂ ತಥಾ ||೨೮೬|| ಅಮ್ಲಪ್ರಸ್ಥಶತೋನ್ಮಿಶ್ರಂ ತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್ | ಏತತ್ ಪ್ರಹ್ಲಾದನಂ ತೈಲಂ ಜ್ವರದಾಹವಿನಾಶನಮ್ ||೨೮೭||

ಪ್ರಹ್ಲಾದನತೈಲಮಾಹ- ಯವಾರ್ಧಕುಡವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಮ್ಲಪ್ರಸ್ಥಶತೋನ್ಮಿಶ್ರಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಪ್ರಸ್ಥಶತಯುಕ್ತಮ್||೨೮೬-೨೮೭||

Adhikarana 187 (288-293) · Śloka 293

ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿರ್ಗಣೋ ಯಸ್ತು ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಶ್ಚ ಯೋ ಗಣಃ | ಉತ್ಪಲಾದಿರ್ಗಣೋ ಯಸ್ತು ಪಿಷ್ಟೈರ್ವಾ ತೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ ||೨೮೮|| ತತ್ಕಷಾಯಾಮ್ಲಸಂಸಿದ್ಧಾಃ ಸ್ನೇಹಾಶ್ಚಾಭ್ಯಞ್ಜನೇ ಹಿತಾಃ | ತೇಷಾಂ ಶೀತಕಷಾಯೇ ವಾ ದಾಹಾರ್ತಮವಗಾಹಯೇತ್ ||೨೮೯|| ದಾಹವೇಗೇ ತ್ವತಿಕ್ರಾನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದುದ್ಧೃತ್ಯ ಮಾನವಮ್ | ಪರಿಷಿಚ್ಯಾಮ್ಬುಭಿಃ ಶೀತೈಃ ಪ್ರಲಿಮ್ಪೇಚ್ಚನ್ದನಾದಿಭಿಃ ||೨೯೦|| ಗ್ಲಾನಂ ವಾ ದೀನಮನಸಮಾಶ್ಲಿಷೇಯುರ್ವರಾಙ್ಗನಾಃ | ಪೇಲವಕ್ಷೌಮಸಂವೀತಾಶ್ಚನ್ದನಾರ್ದ್ರಪಯೋಧರಾಃ ||೨೯೧|| ಬಿಭ್ರತ್ಯೋಽಬ್ಜಸ್ರಜಶ್ಚಿತ್ರಾ ಮಣಿರತ್ನವಿಭೂಷಿತಾಃ | ಭಜೇಯುಸ್ತಾಃ ಸ್ತನೈಃ ಶೀತೈಃ ಸ್ಪೃಶನ್ತ್ಯೋಽಮ್ಬುರುಹೈಃ ಸುಖೈಃ ||೨೯೨|| ಪ್ರಹ್ಲಾದಂ ಚಾಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾಯ ತಾಃ ಸ್ತ್ರೀರಪನಯೇತ್ ಪುನಃ | ಹಿತಂ ಚ ಭೋಜಯೇದನ್ನಂ ತಥಾಽಽಪ್ನೋತಿ ಸುಖಂ ಮಹತ್ ||೨೯೩||

ತತ್ಕಷಾಯಾಮ್ಲಸಂಸಿದ್ಧಾ ಇತಿ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಕಾಕೋಲ್ಯಾದ್ಯುತ್ಪಲಾದಿಕ್ವಾಥಕಾಞ್ಜಿಕವಿಪಕ್ವಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಷಾಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದೀನಾಮ್| ದಾಹವೇಗೇ ತ್ವತಿಕ್ರಾನ್ತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಪ್ರಭೃತಿಶೀತಕಷಾಯಾವಗಾಹಾತ್| ಚನ್ದನಾದಿನಾ ಚನ್ದನಾದಿಗಣೇನ; ಅಪರೇ ತು ಚನ್ದನಂ ಶ್ರೀಚನ್ದನಮ್, ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಉಶೀರಲಾಮಜ್ಜಕಾದಯ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಗ್ಲಾನಂ ವಾ ದೀನಮನಸಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೀನಮನಸಂ ಕ್ಲಿಷ್ಟಚಿತ್ತಮ್| ಆಶ್ಲಿಷೇಯುಃ ಆಲಿಙ್ಗೇಯುಃ| ಪೇಲವಂ ಸುಕುಮಾರಂ , ಕ್ಷೌಮಂ ದುಕೂಲಂ, ಪಟ್ಟವಸ್ತ್ರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಂವೀತಾಃ ಸಮ್ಯಗಾಚ್ಛಾದಿತಾಃ| ಬಿಭ್ರತ್ಯೋ ಧಾರಯನ್ತ್ಯಃ, ಅಬ್ಜಸ್ರಜ ಉತ್ಪಲಾದಿಮಾಲಾಃ, ಚಿತ್ರಾ ನಾನಾವರ್ಣಾಃ| ಭಜೇಯುರಿತ್ಯಾದಿ| ತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ, ಅಮ್ಬುರುಹೈಃ ಸುಖೈರುತ್ಪಲಾದಿಭಿರ್ವಿಕಚೈಃ ಸ್ಪೃಶನ್ತ್ಯಃ, ಸ್ತನೈಃ ಕೃತ್ವಾ ಭಜೇಯುರಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ಹಿತಮನ್ನಂ ಪಿತ್ತಹರಮ್||೨೮೮-೨೯೩||

Adhikarana 188 (294) · Śloka 294

ಪಿತ್ತಜ್ವರೋಕ್ತಂ ಶಮನಂ ವಿರೇಕೋಽನ್ಯದ್ಧಿತಂ ಚ ಯತ್ |೨೯೪|

ಜ್ವರದಾಹೇಽತಿದೇಶೇನಾಪರಮಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಪಿತ್ತಜ್ವರೋಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯದಪಿ ಯದ್ಧಿತಂ ಭವೇತ್ತತ್ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|೨೯೪|-

Adhikarana 189 (294) · Śloka 295

ನಿರ್ಹರೇತ್ಪಿತ್ತಮೇವಾದೌ ದೋಷೇಷು ಸಮವಾಯಿಷು ||೨೯೪|| ದುರ್ನಿವಾರತರಂ ತದ್ಧಿ ಜ್ವರಾರ್ತಾನಾಂ ವಿಶೇಷತಃ |೨೯೫|

ಇದಾನೀಂ ದಾಹಪ್ರತೀಕಾರಪ್ರಸ್ತಾವೇ ಸಂಸರ್ಗಜ್ವರೇ ತಾವತ್ ಪ್ರಕೃತಿಕಾಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಕ್ವಚಿತ್ ಸನ್ನಿಪಾತೇಽಪಿ ಪಿತ್ತಸ್ಯಾದೌ ಪ್ರತಿಕಾರಾರ್ಥಮಾಹ- ನಿರ್ಹರೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮವಾಯಿಷು ಸಂಸರ್ಗಿಷು, ನತು ಸನ್ನಿಪಾತೇಷು; ತತ್ರ ಪ್ರತೀಕಾರಸ್ಯಾದಾವುಕ್ತತ್ವಾತ್| ಪಿತ್ತಾನ್ವಿತಸಂಸರ್ಗಸ್ಯ ದ್ವಿತ್ವಾತ್ ಸಮವಾಯಿಷ್ವಿತ್ಯತ್ರ ಬಹುವಚನಂ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಕಾಲಪ್ರಕೃತ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಸನ್ನಿಪಾತೇಽಪಿ ಕಫವಿರೋಧೇನಾದೌ ಕದಾಚಿತ್ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯೇತಿ ದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಬಹುವಚನಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಶಮಯೇತ್ ಪಿತ್ತಮೇವಾದೌ ಜ್ವರೇಷು ಸಮವಾಯಿಷು’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಸಮವಾಯಿಷು ಜ್ವರೇಷು ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೇಷ್ವಾದೌ ಪಿತ್ತಂ ಶಮಯೇತ್ ಲಙ್ಘನಾಮ್ಬುಯವಾಗ್ವಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ಯಸ್ಮಾದಗ್ನಿಮುಪಹತ್ಯ ಜ್ವರೋ ಭವತಿ, ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ಪಿತ್ತಾನ್ತರ್ಗತಃ, ತಸ್ಮಾತ್ ಪಿತ್ತಸಂಶಮನೇ ಆದೌ ಯತ್ನಃ ಕಾರ್ಯಃ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ,- “ಸಮವಾಯೇ ತು ದೋಷಾಣಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಪಿತ್ತಮುಪಾಚರೇತ್| ಜ್ವರೇ ಚೈವಾತಿಸಾರೇ ಚ ಸರ್ವತ್ರಾನ್ಯತ್ರ ಮಾರುತಮ್”- ಇತಿ| ನನು, ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೇಷ್ವಾದಾವನ್ಯತ್ರಾಮಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ನಿರ್ಹರಣಂ ಕಥಿತಂ, ತಥಾ ಚ- “ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೇ ಪೂರ್ವಂ ಕುರ್ಯಾದಾಮವಿಶೋಷಣಮ್| ಪಶ್ಚಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಸಙ್ಕ್ಷೀಣೇ ಶಮಯೇತ್ ಪಿತ್ತಮಾರುತೌ”- ಇತಿ, ತತ್ ಕಥಮತ್ರ ಸನ್ನಿಪಾತೇಷ್ವಾದೌ ಪಿತ್ತಶಮನಂ? ಸತ್ಯಂ, ಶಮನಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಾಪನಮುಚ್ಯತೇ ನ ನಿರ್ಹರಣಮಿತ್ಯದೋಷಃ | ದುರ್ನಿವಾರತರಮಿತಿ ವಾತಕಫಾವಪಿ ಸಮವಾಯೇ ದುರ್ನಿವಾರೌ ಪಿತ್ತಂ ಚ ದುರ್ನಿವಾರತರಮ್| ಹಿ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ| ಅತ್ರ ನಿಬನ್ಧಕಾರೈರ್ಬಹೂಕ್ತಂ ತಚ್ಚ ಶಿಷ್ಯಬುದ್ಧಿವ್ಯಾಕುಲಹೇತುತ್ವಾತ್ ಪರಿಹೃತಮ್||೨೯೪||-

Adhikarana 190 (295) · Śloka 296

ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಪಿಪಾಸಾದೀನವಿರೋಧಾಜ್ಜ್ವರಸ್ಯ ಚ ||೨೯೫|| ಉಪದ್ರವಾಞ್ಜಯೇಚ್ಚಾಪಿ ಪ್ರತ್ಯನೀಕೇನ ಹೇತುನಾ |೨೯೬|

ಇದಾನೀಂ ಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಭಿಧಾಯೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛೇತ್ಯಾದಿ| ಛರ್ದ್ಯಾದೀನುಪದ್ರವಾನ್ ಜ್ವರಸ್ಯಾವಿರೋಧೇನ ಪ್ರತ್ಯನೀಕೇನ ಹೇತುನಾ ಜಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ನನು, ಛರ್ದ್ಯಾದಯ ಉಪದ್ರವಾಃ ಕಥಂ ಪ್ರೋಚ್ಯನ್ತೇ, ಯಾವತಾ ಜ್ವರಲಕ್ಷಣಾನ್ಯೇತಾನಿ? ಸತ್ಯಂ, ಯೇ ಜ್ವರೇಣ ಸಹೋತ್ಪನ್ನಾಶ್ಛರ್ದ್ಯಾದಯಸ್ತೇ ಜ್ವರಲಕ್ಷಣಾನಿ, ಯೇ ತು ಜ್ವರಸ್ಯೋತ್ತರಕಾಲಜಾಸ್ತ ಉಪದ್ರವಾಃ; ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ,- “ವ್ಯಾಧೇರುಪರಿ ಯೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ಭವತ್ಯುತ್ತರಕಾಲಜಃ| ಉಪಕ್ರಮಾವಿರೋಧೀ ಚ ಸ ಉಪದ್ರವ ಉಚ್ಯತೇ”- ಇತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾತ್- ‘ಸೋಪದ್ರವಮನ್ಯೋನ್ಯಾವಿರೋಧೇನೋಪಚರೇದ್ಬಲವನ್ತಮುಪದ್ರವಂ ಚ’- ಇತಿ ವಾಕ್ಯಾದೇವಾನ್ಯೋನ್ಯಾವಿರೋಧೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಿದ್ಧಾ, ತಥಾಽಪಿ ‘ಅವಿರೋಧಾಜ್ಜ್ವರಸ್ಯ’ ಇತಿ ಯತ್ ಪುನರುಕ್ತಂ ತನ್ನಿಯಮಾರ್ಥಂ; ತೇನ ಬಲವನ್ತಮುಪದ್ರವಂ ವಿಹಾಯಾನ್ಯತ್ರ ಸರ್ವತ್ರಾಪ್ಯವಿರೋಧೇನೈವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕರ್ತವ್ಯೇತಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ಪೂರ್ವಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಕ್ತಮತ್ರ ತು ವಿಶೇಷೇಣೇತಿ ನ ದೋಷಃ| ಪ್ರತ್ಯನೀಕೇನ ಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸಿತೇನ| ಯದ್ಯೇವಂ ತರ್ಹಿ ಹೇತುನೇತಿ ಪದಂ ವ್ಯರ್ಥಂ; ತನ್ನ, ಯುಕ್ತಿವ್ಯಪಾಶ್ಚಯದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಸತ್ತ್ವಾವಜಯೇತಿ ತ್ರಿಪ್ರಕಾರಸ್ಯಾಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥತ್ವಾತ್; ಅಥವಾ ಹೇತುಗ್ರಹಣಂ ಹೇತುವಿಪರೀತಪ್ರಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಂ, ಯಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿವಿಧಮೌಷಧಂ- ಹೇತುವಿಪರೀತಂ ವ್ಯಾಧಿವಿಪರೀತಂ, ತದರ್ಥಕಾರಿ ಚೇತಿ||೨೯೫||

Adhikarana 191 (296-299) · Śloka 299

ವಿಶೇಷಮಪರಂ ಚಾತ್ರ ಶೃಣೂಪದ್ರವನಾಶನಮ್ ||೨೯೬|| ಮಧುಕಂ ರಜನೀ ಮುಸ್ತಂ ದಾಡಿಮಂ ಸಾಮ್ಲವೇತಸಮ್ | ಅಞ್ಜನಂ ತಿನ್ತಿಡೀಕಂ ಚ ನಲದಂ ಪತ್ರಮುತ್ಪಲಮ್ ||೨೯೭|| ತ್ವಚಂ ವ್ಯಾಘ್ರನಖಂ ಚೈವ ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸೋ ಮಧು | ದಿಹ್ಯಾದೇಭಿರ್ಜ್ವರಾರ್ತಸ್ಯ ಮಧುಶುಕ್ತಯುತೈಃ ಶಿರಃ ||೨೯೮|| ಶಿರೋಭಿತಾಪಸಮ್ಮೋಹವಮಿಹಿಕ್ಕಾಪ್ರವೇಪಥೂನ್ | ಪ್ರದೇಹೋ ನಾಶಯತ್ಯೇಷ ಜ್ವರಿತಾನಾಮುಪದ್ರವಾನ್ ||೨೯೯||

ವಿಶೇಷಮಪರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಞ್ಜನಂ ರಸಾಞ್ಜನಂ, ನಲದಂ ಮಾಂಸೀ, ಪತ್ರಂ ಪತ್ರಕಂ, ಉತ್ಪಲಂ ನೀಲೋತ್ಪಲಂ, ವ್ಯಾಘ್ರನಖೋ ನಖಃ| ಮಧುಶುಕ್ತಂ ಜಮ್ಬೀರರಸಕೃತಃ ಸನ್ಧಾನವಿಶೇಷಃ; ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ,- “ಜಮ್ಬೀರಸ್ಯ ಫಲರಸಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಸಂಯುತಮ್| ಮಧುಭಾಣ್ಡೇ ವಿನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಧಾನ್ಯರಾಶೌ ನಿಧಾಪಯೇತ್|| ಮಾಸೇನ ತಜ್ಜಾತರಸಂ ಮಧುಶುಕ್ತಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್”- ಇತಿ| ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಶಿರೋಭಿತಾಪಃ ಶಿರೋರುಕ್| ಸಮ್ಮೋಹೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ||೨೯೬-೨೯೯||

Adhikarana 192 (300-301) · Śloka 301

ಮಧೂಕಮಥ ಹ್ರೀಬೇರಮುತ್ಪಲಾನಿ ಮಧೂಲಿಕಾಮ್ ||೩೦೦|| ಲೀಢ್ವಾ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಮಧುನಾ ಸರ್ಪಿಷಾ ಚ ಜಯೇದ್ವಮಿಮ್ | ಕಫಪ್ರಸೇಕಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾಂಶ್ಚ ದಾರುಣಾನ್ ||೩೦೧||

ಮಧೂಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಹ್ರೀಬೇರಂ ವಾಲಕಂ, ಮಧೂಲಿಕಾ ಜಲಯಷ್ಟೀ||೩೦೦-೩೦೧||

Adhikarana 193 (302) · Śloka 302

ಲಿಹನ್ ಜ್ವರಾರ್ತಸ್ತ್ರಿಫಲಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಚ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾಮ್ | ಕಾಸೇ ಶ್ವಾಸೇ ಚ ಮಧುನಾ ಸರ್ಪಿಷಾ ಚ ಸುಖೀ ಭವೇತ್ ||೩೦೨||

ಲಿಹನ್ ಜ್ವರಾರ್ತಸ್ತ್ರಿಫಲಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಯೋಗೇ ಯನ್ಮಧುನೋ ವಾರದ್ವಯಮುಪಾದಾನಂ ತದೇಕಸ್ಯ ಮಧುನಃ ಪೇಷ್ಯದ್ರವ್ಯವತ್ ಪ್ರಮಾಣಂ, ಅನ್ಯಸ್ಯ ತ್ವಾಲೋಡನವತ್ಪ್ರಮಾಣಮ್||೩೦೨||

Adhikarana 194 (303) · Śloka 303

ವಿದಾರೀ ದಾಡಿಮಂ ಲೋಧ್ರಂ ದಧಿತ್ಥಂ ಬೀಜಪೂರಕಮ್ | ಏಭಿಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾನ್ಮೂರ್ಧಾನಂ ತೃಡ್ದಾಹಾರ್ತಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ ||೩೦೩||

ವಿದಾರೀಮಿತ್ಯಾದಿ| ದಧಿತ್ಥಂ ಕಪಿತ್ಥಮ್||೩೦೩||

Adhikarana 195 (304) · Śloka 305

ದಾಡಿಮಸ್ಯ ಸಿತಾಯಾಶ್ಚ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಲಕಯೋಸ್ತಥಾ | ವೈರಸ್ಯೇ ಧಾರಯೇತ್ ಕಲ್ಕಂ ಗಣ್ಡೂಷಂ ಚ ಯಥಾಹಿತಮ್ ||೩೦೪|| ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಮಾಕ್ಷೀಕಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲೋಷ್ಣವಾರಿಭಿಃ |೩೦೫|

ದಾಡಿಮಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವೈರಸ್ಯೇ ಮುಖವೈರಸ್ಯೇ| ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಮಾಧ್ವೀಕೇತ್ಯಾದಿ| ಮಾಕ್ಷೀಕಂ ಮಧು, ಅತ್ರಾಪಿ ಮುಖವೈರಸ್ಯೇ ಧಾರಯೇದಿತಿ ಯೋಜನೀಯಮ್||೩೦೪||-

Adhikarana 196 (305) · Śloka 305

ಶೂನ್ಯೇ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಹಿತಂ ನಸ್ಯಂ ಜೀವನೀಯಶೃತಂ ಘೃತಮ್ ||೩೦೫||

ಶೂನ್ಯೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶೂನ್ಯೇ ರಿಕ್ತೇ| ಜೀವನೀಯಾನಿ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದೀನಿ ದಶ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ,- “ಜೀವನ್ತೀ ಕಾಕೋಲ್ಯೌ ದ್ವೇ ಮೇದೇ ಮುದ್ಗಮಾಷಪರ್ಣ್ಯೌ ಚ| ಜೀವಕರ್ಷಭಕೌ ಮಧುಕಂ ಚೇತೀ ಗಣೋ ಜೀವನೀಯಾಖ್ಯಃ”||೩೦೫||

Adhikarana 197 (306) · Śloka 307

ಚೂರ್ಣಿತೈಸ್ತ್ರಿಫಲಾಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತ್ಪಿಪ್ಪಲಿಸಂಯುತೈಃ | ಸಕ್ಷೌದ್ರಃ ಶರ್ಕರಾಯುಕ್ತೋ ವಿರೇಕಸ್ತು ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೩೦೬|| ಪಕ್ವೇ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ರಕ್ತೇ ಚೋರ್ಧ್ವಗೇ ವೇಪಥೌ ತಥಾ |೩೦೭|

ಚೂರ್ಣಿತೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಯಾಮಾ ವೃದ್ಧದಾರಕಃ| ಊರ್ಧ್ವಗೇ ಊರ್ಧ್ವಪ್ರವೃತ್ತೇ ರಕ್ತೇ||೩೦೬||-

Adhikarana 198 (307) · Śloka 307

ಕಫವಾತೋತ್ಥಯೋರೇವಂ ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಙ್ಗೈರ್ವಿಶೋಧಯೇತ್ ||೩೦೭||

ಕಫವಾತೋತ್ಥಯೋರೇವಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಶೋಧಯೇತ್ ವಿಶುದ್ಧಿಂ ನಯೇತ್, ಶಮಂ ನಯೇದಿತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ| ಕಫವಾತಾವಿತಿ ಕರ್ಮಪದಂ ಶೇಷೀಭೂತಮತ್ರ ಯೋಜನೀಯಮ್||೩೦೭||

Adhikarana 199 (308) · Śloka 308

ಹೃತದೋಷೋ ಭ್ರಮಾರ್ತಸ್ತು ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಕ್ಷೌದ್ರಸಿತಾಭಯಾಃ |೩೦೮|

ಹೃತೇತ್ಯಾದಿ| ಹೃತದೋಷೋಽಪಿ ಯೋ ಭ್ರಮಾರ್ತೋ ಭವೇತ್ ಸ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸಿತಾಭಯಾ ಲಿಹ್ಯಾದಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ|೩೦೮|-

Adhikarana 200 (308) · Śloka 309

ವಾತಘ್ನಮಧುರೈರ್ಯೋಜ್ಯಾ ನಿರೂಹಾ ವಾತಜೇ ಜ್ವರೇ ||೩೦೮|| ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಂ ಪ್ರಾಣಂ ಚ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚಾನುವಾಸನಾಃ |೩೦೯|

ಇದಾನೀಂ ವಾತಜ್ವರೇ ನಿರೂಹದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ವಾತಘ್ನಮಧುರೈರಿತ್ಯಾದಿ| ವಾತಘ್ನಾ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದಯಃ, ಮಧುರಾಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಯಃ| ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಂ ಪ್ರಾಣಂ ಚೇತಿ ಹೀನಮ್ಧ್ಯೋತ್ತಮಾದಿಭೇದೇನ ದೋಷಂ ಬಲಂ ಚ ವೀಕ್ಷ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನಾಲ್ಪಪ್ರಕುಪಿತದೋಷೇ ಅಲ್ಪೋ ನಿರೂಹಃ, ಮಧ್ಯಮೇ ಮಧ್ಯಮಃ, ಉತ್ತಮೇ ಉತ್ತಮಃ; ಏವಂ ಬಲೇಽಪಿ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಚಾನುವಾಸನಾ ಇತಿ ವಾತಹರದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತಸ್ನೇಹಾನುವಾಸನಾ ಯೋಜ್ಯಾ ಇತಿ||೩೦೮||-

Adhikarana 201 (309-311) · Śloka 312

ಉತ್ಪಲಾದಿಕಷಾಯಾದ್ಯಾ(ಢ್ಯಾ)ಶ್ಚನ್ದನೋಶೀರಸಂಯುತಾಃ ||೩೦೯|| ಶರ್ಕರಾಮಧುರಾಃ ಶೀತಾಃ ಪಿತ್ತಜ್ವರಹರಾ ಮತಾಃ | ಆಮ್ರಾದೀನಾಂ ತ್ವಚಂ ಶಙ್ಖಂ ಚನ್ದನಂ ಮಧುಕೋತ್ಪಲೇ ||೩೧೦|| ಗೈರಿಕಾಞ್ಜನಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮೃಣಾಲಾನ್ಯಥ ಪದ್ಮಕಮ್ | ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಂ ತು ಪಯಸಾ ಶರ್ಕರಾಮಧುಸಂಯುತಮ್ ||೩೧೧|| ಸುಪೂತಂ ಶೀತಲಂ ಬಸ್ತಿಂ ದಹ್ಯಮಾನಾಯ ದಾಪಯೇತ್ |೩೧೨|

ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ನಿರೂಹದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ಉತ್ಪಲಾದಿಕಷಾಯಾದ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆದ್ಯಾಃ ಪ್ರಧಾನಾಃ| ಉತ್ಪಲಾದಿಕಷಾಯಾದ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷಣಯುಕ್ತಾ ನಿರೂಹಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ನಿರೂಹದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಭಿಧಾಯಾಪರಾಣ್ಯಪಿ ನಿರೂಹದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ಆಮ್ರಾದೀನಾಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣಾನ್ತರ್ಭೂತತ್ವಾತ್ ಪೂರ್ವದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವಿಹಾಯ ಆಮ್ರಾದಿಕಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ನನ್ದೀವೃಕ್ಷಕಪರ್ಯನ್ತಾನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಿ| ಚನ್ದನಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಮ್, ಉತ್ಪಲಂ ನೀಲೋತ್ಪಲಮ್, ಅಞ್ಜನಂ ಸ್ರೋತೋಽಞ್ಜನಂ, ತದಭಾವೇ ರಸಾಞ್ಜನಂ ಸೌವೀರಾಞ್ಜನಂ ವಾ, ಮೃಣಾಲಂ ಬಿಸಂ, ಪದ್ಮಕಂ ಪದ್ಮಕಾಷ್ಠಂ, ಬಸ್ತಿಃ ನಿರೂಹಬಸ್ತಿಃ||೩೦೯-೩೧೧||-

Adhikarana 202 (312) · Śloka 312

ಜ್ವರದಾಹಾಪಹಂ ತೇಷು ಸಿದ್ಧಂ ಚೈವಾನುವಾಸನಮ್ ||೩೧೨||

ಪಿತ್ತಜ್ವರೇಽನುವಾಸನದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯತಿದೇಶೇನಾಹ- ಜ್ವರದಾಹಪಹಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಷು ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿತ್ವಕ್ಪ್ರಭೃತಿಷು||೩೧೨||

Adhikarana 203 (313) · Śloka 313

ಆರಗ್ವಧಗಣಕ್ವಾಥಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಸಮಾಯುತಾಃ | ಸಕ್ಷೌದ್ರಮೂತ್ರಾ ದೇಯಾಃ ಸ್ಯುಃ ಕಫಜ್ವರವಿನಾಶನಾಃ ||೩೧೩||

ಕಫಜ್ವರೇ ನಿರೂಹದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ಆರಗ್ವಧೇತ್ಯಾದಿ| ದೇಯಾಃ ಸ್ಯುಃ ದಾತವ್ಯಾ ಭವೇಯುಃ, ‘ನಿರೂಹಾ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಆರಗ್ವಧಾದಿಸಂಸಿದ್ಧಾಃ ಕಫಜೇ ಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತಾಃ| ಜ್ವರಂ ಹನ್ಯುರ್ನಿರೂಹಾಶ್ಚ ತತ್ಸಿದ್ಧಾಶ್ಚಾನುವಾಸನಾಃ’- ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೩೧೩||

Adhikarana 204 (314) · Śloka 314

ಕಫಘ್ನೈರೇವ ಸಂಸಿದ್ಧಾ ದ್ರವ್ಯೈಶ್ಚಾಪ್ಯನುವಾಸನಾಃ |೩೧೪|

ಕಫಜೇಽನುವಾಸನಮಾಹ- ಕಫಘ್ನೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಕಫಘ್ನೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಆರಗ್ವಧಾದಿಭಿಃ|೩೧೪|-

Adhikarana 205 (314) · Śloka 314

ಸಂಸರ್ಗೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚ ಸಂಸೃಷ್ಟಾ ಬಸ್ತಯೋ ಹಿತಾಃ ||೩೧೪||

ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತಯೋರ್ನಿರೂಹದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ಸಂಸರ್ಗೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಂಸರ್ಗೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾದೌ, ಸಂಸೃಷ್ಟಾ ಮಿಲಿತಾಃ, ಬಸ್ತಯೋ ನಿರೂಹಾ ಇತಿ||೩೧೪||

Adhikarana 206 (315) · Śloka 315

ಸಂಸೃಷ್ಟೈರೇವ ಸಂಸೃಷ್ಟಾ ದ್ರವ್ಯೈಶ್ಚಾಪ್ಯನುವಾಸನಾಃ |೩೧೫|

ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತಯೋರತಿದೇಶೇನಾನುವಾಸನದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ಸಂಸೃಷ್ಟೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಸಂಸೃಷ್ಟೈಃ ಸಮ್ಮಿಲಿತೈಃ, ಸಂಸೃಷ್ಟಾ ಮಿಲಿತಾಃ|೩೧೫|-

Adhikarana 207 (315) · Śloka 316

ವಾತರೋಗಾಪಹಾಃ ಸರ್ವೇ ಸ್ನೇಹಾ ಯೇ ಸಮ್ಯಗೀರಿತಾಃ ||೩೧೫|| ವಿನಾ ತೈಲಂ ತ ಏವ ಸ್ಯುರ್ಯೋಜ್ಯಾ ಮಾರುತಜೇ ಜ್ವರೇ |೩೧೬|

ಇದಾನೀಂ ವಾತಜ್ವರೇಽನುವಾಸನವಿಷಯೇ ತೈಲನಿಷೇಧಮಾಹ- ವಾತರೋಗಾಪಹಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವೇ ಸ್ನೇಹಾಃ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಾನಃ, ಯೋಜ್ಯಾಃ ‘ಅನುವಾಸನೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೩೧೫||-

Adhikarana 208 (316) · Śloka 316

ನಿಖಿಲೇನೋಪಯೋಜ್ಯಾಶ್ಚ ತ ಏವಾಭ್ಯಞ್ಜನಾದಿಷು ||೩೧೬||

ವಾತಜ್ವರೇಽನುವಾಸನನಿಷಿದ್ಧಸ್ಯಾಪಿ ತೈಲಸ್ಯಾಭ್ಯಙ್ಗಾದೌ ಪ್ರಯೋಗಮಾಹ- ನಿಖಿಲೇನೇತ್ಯಾದಿ| ನಿಖಿಲೇನ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ| ಏತೇನ ತೈಲಸ್ಯಾಪಿ ಗ್ರಹಣಮ್| ತ ಏವ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಾನ ಏವ| ಏತೇ ಚತ್ವಾರಃ ಸ್ನೇಹಾ ವ್ಯಸ್ತಾಃ ಸಮಸ್ತಾ ವಾ ಸಂಸ್ಕೃತಾಶ್ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ| ಅತ ಏವ ಷಟ್ಕಟ್ವರಾದಿತೈಲಮಪಿ ಶಸ್ಯತೇ||೩೧೬||

Adhikarana 209 (317) · Śloka 317

ಪೈತ್ತಿಕೇ ಮಧುರೈಸ್ತಿಕ್ತೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಶ್ಚ ಪೂಜ್ಯತೇ |೩೧೭|

ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಪುನರಭ್ಯಙ್ಗಾರ್ಥಂ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಸ್ನೇಹಮಾಹ- ಪೈತ್ತಿಕೇ ಮಧುರೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಪೂಜ್ಯತೇ ಅಭ್ಯಙ್ಗಾದಿಷು|೩೧೭|-

Adhikarana 210 (317) · Śloka 317

ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಕಟುತಿಕ್ತೈಶ್ಚ, ಸಂಸೃಷ್ಟಾನೀತರೇಷು ಚ ||೩೧೭||

ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಪಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಾರ್ಥಂ ಸ್ನೇಹವಿಶೇಷಮಾಹ- ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಟುತಿಕ್ತೈಶ್ಚೇತ್ಯತ್ರ ಸರ್ಪಿಃ ಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಯೋಜನೀಯಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ಕಫಸ್ಯ ತುಲ್ಯಗುಣಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತಥಾಽಪಿ ವಿಶಿಷ್ಟಸಂಸ್ಕಾರವಶಾತ್ ಕಫೇಽಪಿ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ಚಕಾರಾತ್ ಅನುಕ್ತಮಪಿ ತೈಲಂ ಕಥಯನ್ತಿ; ತನ್ನ, ಅನ್ಯತನ್ತ್ರಸಂವಾದಾಭಾವಾತ್ ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತೇಷ್ವಭ್ಯಙ್ಗಾರ್ಥಂ ವಿಶಿಷ್ಟಸ್ನೇಹಮಾಹ- ಸಂಸೃಷ್ಟಾನೀತರೇಷು ಚೇತಿ|- ಸಂಸೃಷ್ಟಾನಿ ಸರ್ಪಿರಾದೀನಿ ಅನ್ಯೋನ್ಯಮಿಶ್ರಾಣಿ ತಥಾ ವಾತಾದಿಹರದ್ರವ್ಯೈರ್ಮಿಶ್ರೈರೇವ ಸಾಧಿತಾನಿ ಚ; ಇತರೇಷು ಸನ್ನಿಪಾತೇಷು||೩೧೭||

Adhikarana 211 (318) · Śloka 319

ಹೃತಾವಶೇಷಂ ಪಿತ್ತಂ ತು ತ್ವಕ್ಸ್ಥಂ ಜನಯತಿ ಜ್ವರಮ್ | ಪಿಬೇದಿಕ್ಷುರಸಂ ತತ್ರ ಶೀತಂ ವಾ ಶರ್ಕರೋದಕಮ್ ||೩೧೮|| ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಯೋರನ್ನಮಶ್ನೀಯಾತ್ ಕ್ಷೀರಸಮ್ಪ್ಲುತಮ್ |೩೧೯|

ಇದಾನೀಂ ಹೃತಾವಶೇಷಸ್ಯ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತೀಕಾರಮಾಹ- ಹೃತಾವಶೇಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಹೃತಾವಶೇಷಪಿತ್ತಜ್ವರೇ| ಅನ್ನಮ್ ಓದನಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ತ್ವಕ್ಸ್ಥಿತೇ ಪಿತ್ತೇ ಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನಂ ಯುಕ್ತಂ ನಾನ್ತಃಪರಿಮಾರ್ಜನಂ, ತಥಾಽಪಿ ತದ್ವೀರ್ಯಯುಕ್ತಸ್ಯ ರಸಸ್ಯ ಸರ್ವತೋಗಮನಾದನ್ತಃಪರಿಮಾರ್ಜನಮುಕ್ತಮ್||೩೧೮||-

Adhikarana 212 (319) · Śloka 319

ಕಫವಾತೋತ್ಥಯೋರೇವ ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗೌ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೩೧೯||

ಇದಾನೀಂ ಕಫವಾತಯೋರಪಿ ಹೃತಾವಶೇಷಯೋಃ ಪ್ರತೀಕಾರಾರ್ಥಮಾಹ- ಕಫವಾತೋತ್ಥಯೋರೇವೇತ್ಯಾದಿ| ಕಫವಾತೋತ್ಥಯೋರಿತಿ ಹೃತಾವಶೇಷಕಫವಾತಜ್ವರಯೋರಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೧೯||

Adhikarana 213 (320) · Śloka 320

ಘೃತಂ ದ್ವಾದಶರಾತ್ರಾತ್ತು ದೇಯಂ ಸರ್ವಜ್ವರೇಷು ಚ | ತೇನಾನ್ತರೇಣಾಶಯಂ ಸ್ವಂ ಗತಾ ದೋಷಾ ಭವನ್ತಿ ಹಿ ||೩೨೦||

ಅಧುನಾ ಯಾವತಾ ಕಾಲೇನ ಜ್ವರೇ ಸರ್ಪಿರ್ದೇಯಂ ತಾವನ್ತಂ ಕಾಲಂ ಸಕಾರಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಘೃತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಜ್ವರೇಷು ಚೇತಿ ಯೇ ಜ್ವರಾ ಲಙ್ಘನೋಷ್ಣೋದಕಪಾನಪೇಯಾಪಾಚನೈಸ್ತು ಪಕ್ವಾಸ್ತೇಷು ಸರ್ವಜ್ವರೇಷು ದ್ವಾದಶಾಹಾದನನ್ತರಂ ಘೃತಂ ದೇಯಮ್| ತೇನಾನ್ತರೇಣ ತೇನಾವಸರೇಣ ತೇನ ಕಾಲೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ, ದ್ವಾದಶರಾತ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಮಿತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ| ಆಶಯಂ ಸ್ವಂ ಗತಾ ದೋಷಾ ಇತಿ ಸ್ಥಾನಮಾತ್ಮೀಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ವಾತಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ, ಪಾಕಪ್ರಾಪ್ತತ್ವಾತ್| ಯದ್ಯಪ್ಯಷ್ಟಾಹೇನ ದಶಾಹಾತ್ಪರಂ ವಾ ಜ್ವರಪಾಕೋ ಭವತಿ ತಥಾಽಪಿ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಸ್ಯ ದ್ವಾದಶಾಹೇನ ಪಾಕೋ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ದ್ವಾದಶಾಹಗ್ರಹಣಮ್| ಕೇಚಿದತ್ರ ನಸ್ಯಾರ್ಥಂ ಘೃತಂ ಪಠನ್ತಿ; ತನ್ನ ಪಠನೀಯಂ, ನಸ್ಯಾರ್ಥಘೃತಸ್ಯ ಗಣ್ಡೂಷೋತ್ತರಂ ಪ್ರಾಗೇವ ಪಠಿತತ್ವಾತ್||೩೨೦||

Adhikarana 214 (321) · Śloka 321

ಧಾತೂನ್ ಪ್ರಕ್ಷೋಭಯನ್ ದೋಷೋ ಮೋಕ್ಷಕಾಲೇ ಬಲೀಯತೇ | ತೇನ ವ್ಯಾಕುಲಚಿತ್ತಸ್ತು ಮ್ರಿಯಮಾಣ ಇವೇಹತೇ ||೩೨೧||

ಶಾನ್ತಿಂ ಗಚ್ಛತ್ಯಪಿ ಜ್ವರೇ ಯಥಾ ಕ್ಲೇಶಾತಿಶಯೋ ಭವತಿ ತಥಾ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಧಾತೂನಿತ್ಯಾದಿ| ಮೋಕ್ಷಕಾಲೇ ಧಾತೂಂಶ್ಚಾಲಯನ್ ದೋಷೋ ಬಲೀಯತೇ ಬಲೀವಾಚರತೀತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ನನು, ಪ್ರಕ್ಷೀಣಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಕಸ್ಮಾದ್ದೋಷೋ ಬಲೀವಾಚರತಿ? ಸತ್ಯಂ, ಪ್ರಭಾವಾತ್; ಯಥಾ ದೀಪೋ ನಿರ್ವಾಣಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಮಹತೀಂ ಜ್ವಾಲಾಂ ಪ್ರದರ್ಶಯನ್ ನಿರ್ವಾಣಂ ಯಾತಿ , ತದ್ವದಯಮಪಿ ಜ್ವರಾರಮ್ಭಕೋ ದೋಷೋ ಬಲೀಯತ ಇತಿ| ಕೇಚಿತ್ ಬಲೀಯತೇ ಬಲೀಯಾನ್ ಗಚ್ಛತಿ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ, ಈಯತೇ ಇತಿ ಇದಧಾತೋರ್ದಿವಾದಿಕಸ್ಯ ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗಾತ್| ಅಪರೇ ತು ‘ಅವಲೀಯತೇ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಅವಲೀಯತೇ ತಾದೃಗ್ರೂಪೇಣ ನೋಪಲಭ್ಯತೇ| ತೇನ ದೋಷೇಣ, ಮ್ರಿಯಮಾಣ ಇವೇಹತೇ ಮುಮೂರ್ಷುವದ್ಗಾತ್ರವಿಕ್ಷೇಪಣಾದಿಕಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೩೨೧||

Adhikarana 215 (322) · Śloka 322

ಲಘುತ್ವಂ ಶಿರಸಃ ಸ್ವೇದೋ ಮುಖಮಾಪಾಣ್ಡು ಪಾಕಿ ಚ | ಕ್ಷವಥುಶ್ಚಾನ್ನಕಾಙ್ಕ್ಷಾ ಚ ಜ್ವರಮುಕ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ||೩೨೨||

ಜ್ವರಮುಕ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಲಘುತ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಲಘುತ್ವಂ ಶಿರಸ ಇತಿ ಶಿರೋಲಘುತ್ವಂ, ಆಪಾಣ್ಡು ಈಷತ್ಪಾಣ್ಡು, ಕ್ಷವಥುಃ ಛಿಕ್ಕಾ| ಜ್ವರಾತೀಸಾರಯೋರ್ಮಹಾವ್ಯಾಧಿತ್ವಾನ್ಮುಕ್ತಿಲಕ್ಷಣಂ ಕಥಿತಂ ನಾನ್ಯೇಷಾಮ್| ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ‘ಘಾತೂನ್ ಪ್ರಕ್ಷೋಭಯನ್ ದೋಷ’ ಇತ್ಯಾದಿಕಮನನ್ತರೋಕ್ತಂ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಮುಕ್ತಿಲಕ್ಷಣಂ, ‘ಲಘುತ್ವಂ ಶಿರಸ’ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಚೇತರಜ್ವರಮುಕ್ತಿಲಕ್ಷಣಮಿತಿ ಬ್ರುವತೇ||೩೨೨||

Adhikarana 216 (323-324) · Śloka 324

ಶಮ್ಭುಕ್ರೋಧೋದ್ಭವೋ ಘೋರೋ ಬಲವರ್ಣಾಗ್ನಿಸಾದಕಃ | ರೋಗರಾಟ್ ರೋಘಸಙ್ಘಾತೋ ಜ್ವರ ಇತ್ಯುಪದಿಶ್ಯತೇ ||೩೨೩|| ವ್ಯಾಪಿತ್ವಾತ್ ಸರ್ವಸಂಸ್ಪರ್ಶಾತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರತ್ವಾದನ್ತಸಮ್ಭವಾತ್ | ಅನ್ತಕೋ ಹ್ಯೇಷ ಭೂತಾನಾಂ ಜ್ವರ ಇತ್ಯುಪದಿಶ್ಯತೇ ||೩೨೪||

ಇದಾನೀಂ ಜ್ವರಸ್ಯಾತಿಶಯೇನ ಪ್ರತೀಕರಣಾಯ ಗರೀಯಸ್ತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಶಮ್ಭುಕ್ರೋಧೋದ್ಭವ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏತೈರ್ಹೇತುಭಿರ್ಜ್ವರೋಽನ್ತಕ ಇತ್ಯುಪದಿಶ್ಯತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ವ್ಯಾಪಿತ್ವಮಸ್ಯ ಪುರುಷಪಶ್ವಾದಿಸರ್ವಪ್ರಾಣಿವ್ಯಾಪನಾತ್, ಸರ್ವಸಂಸ್ಪರ್ಶಿತ್ವಂ ಸಮನಸ್ಕೇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯ ದೇಹಸ್ಯ ತಾಪನಾತ್, ಕೃಚ್ಛ್ರತ್ವಮ್ ಅಗ್ನೇರುಪಘಾತಾದತ್ಯನ್ತಪೀಡಾಕರತ್ವಾದ್ವಾ, ಅನ್ತಸಮ್ಭವತ್ವಂ ಚಾಪರವ್ಯಾಧಿಗ್ರಸ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಪುರುಷಸ್ಯ ಜ್ವರೇಣೈವ ಪ್ರಾಣನಾಶಿತ್ವಾತ್| ಅನ್ತಕ ಇವ ಅನ್ತಕಃ, ಅನ್ತಕಾರಿತ್ವಾತ್| ಯದ್ಯಪ್ಯಯಮಧ್ಯಾಯೋ ನಿಬನ್ಧಕಾರೈರನ್ಯಕ್ರಮಪಾಠೈಃ ಪಠಿತಃ, ತಥಾಽಪಿ ಮಯಾ ಯಥಾ ಗುರುಣೋಪದಿಷ್ಟಸ್ತೇನ ಕ್ರಮೇಣ ಪಠಿತಃ||೩೨೩-೩೨೪||

Adhikarana puShpikA · Śloka 39

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತನ್ತ್ರೇ ಜ್ವರಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ(ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತ) ಏಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೯||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಜ್ವರಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯ ಏಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ತಮಃ||೩೯||