21. karṇagatarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതഃ കര്ണഗതരോഗപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

അഥാത ഇത്യാദി| പ്രതിഷേധഃ ചികിത്സിതമ്||൧-൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

സാമാന്യം കര്ണരോധേഷു ഘൃതപാനം രസായനമ് | അവ്യായാമോऽശിരഃസ്നാനം ബ്രഹ്മചര്യമകത്ഥനമ് ||൩||

കര്ണരോഗാണാം സാമാന്യം ചികിത്സിതമാഹ- സാമാന്യമിത്യാദി| ഘൃതപാനമത്ര ഊര്ധ്വഭക്തികമ്| അശിരഃസ്നാനം ന ശിരഃസ്നാനമിത്യര്ഥഃ| അകത്ഥനമ് അഭാഷണമ്| രസായനമിത്യത്ര ‘രസാശനമ്’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി, മാംസരസേന സഹ ഭോജനമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

കര്ണശൂലേ പ്രണാദേ ച ബാധിര്യക്ഷ്വേഡയോരപി | ചതുര്ണാമപി രോഗാണാം സാമാന്യം ഭേഷജം വിദുഃ ||൪||

വാതജാനാം ചതുര്ണാം കര്ണശൂലാദീനാമേകഹേതുത്വാദേകാമേവ ചികിത്സാമാഹ- കര്ണശൂല ഇത്യാദി||൪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

സ്നിഗ്ധം വാതഹരൈഃ സ്വേദൈര്നരം സ്നേഹവിരേചിതമ് | നാഡീസ്വേദൈരുപചരേത്പിണ്ഡസ്വേദൈസ്തഥൈവ ച ||൫||

കിം തത് സാമാന്യം ചികിത്സിതമിത്യാഹ- സ്നിഗ്ധമിത്യാദി| സ്നിഗ്ധം സ്നേഹപാനേനാഭ്യങ്ഗേന ച| സ്നേഹവിരേചിതമ് ഏരണ്ഡതൈലാദിഭിഃ| സ്വേദാധ്യായേ വ്യാമാര്ധമാത്രേത്യാദിനാ നാഡീസ്വേദഃ പ്രോക്തഃ; പിണ്ഡസ്വേദഃ കൃശരാപായസാദിഭിഃ||൫||

Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7

ബില്വൈരണ്ഡാര്കവര്ഷാഭൂദധിത്ഥോന്മത്തശിഗ്രുഭിഃ | ബസ്തഗന്ധാശ്വഗന്ധാഭ്യാം തര്കാരീയവവേണുഭിഃ ||൬|| ആരനാലശൃതൈരേഭിര്നാഡീസ്വേദഃ പ്രയോജിതഃ | കഫവാതസമുത്ഥാനം കര്ണശൂലം നിരസ്യതി ||൭||

നാഡീസ്വേദോപയോഗിദ്രവ്യാണ്യാഹ- ബില്വേത്യാദി| വര്ഷാഭൂഃ ശ്വേതപുനര്നവാ, ദധിത്ഥഃ കപിത്ഥഃ, ഉന്മത്തോ ധത്തൂരകഃ, ശിഗ്രുഃ ശോഭാഞ്ജനകഃ, വിടപശാകമന്യേ| ബസ്തഗന്ധാ ബോബയികാ| തര്കാരീ അരണികാ, യവവേണുഭിരിതി വേണുയവഃ അന്നജാതിഃ| ബില്വൈരണ്ഡാദിഭിഃ ആരനാലസിദ്ധൈഃ കേവലവാതാരബ്ധേ കഫാവൃതവാതാരബ്ധേ ച കര്ണശൂലേ സ്വേദഃ പ്രയോജ്യഃ; പരം കേവലവാതജേ ശൂലേ സ്നേഹപൂര്വഃ സ്വേദഃ, കഫാവൃതേ പുനഃ രൂക്ഷഃ സ്വേദ ഇതി||൬-൭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

മീനകുക്കുടലാവാനാം മാംസജൈഃ പയസാऽപി വാ | പിണ്ഡൈഃ സ്വേദം ച കുര്വീത കര്ണശൂലനിവാരണമ് ||൮||

പിണ്ഡസ്വേദോപയോഗിദ്രവ്യാണ്യാഹ- മീനകുക്കുടലാവാനാമിത്യാദി| പയസാऽപി വേതി ഘനീഭൂതക്ഷീരപിണ്ഡേനേത്യര്ഥഃ| ഏതൈര്മീനാദിഭിര്മാംസപിണ്ഡൈഃ പൃഥക് സമസ്തൈര്വാ സ്വേദഃ കാര്യഃ||൮||

Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10

അശ്വത്ഥപത്രഖല്ലം വാ വിധായ ബഹുപത്രകമ് | തദങ്ഗാരൈഃ സുസമ്പൂര്ണം നിദധ്യാച്ഛ്രവണോപരി ||൯|| യത്തൈലം ച്യവതേ തസ്മാത് ഖല്ലാദങ്ഗാരതാപിതാത് | തത് പ്രാപ്തം ശ്രവണസ്രോതഃ സദ്യോ ഗൃഹ്ണാതി വേദനാമ് ||൧൦||

ശുദ്ധവാതജേ ശൂലേ സ്നേഹവിശേഷസ്വേദമുദ്ദിശന്നാഹ- അശ്വത്ഥപത്രേത്യാദി| ഖല്ലമിതി ദ്വികര്ണികാകാരമിത്യര്ഥഃ| അഭ്യജ്യ തൈലേന ഘൃതേന വാ, സാത്യകിവിദേഹപ്രോക്തത്വാത്||൯-൧൦||

Adhikarana 8 (11) · Śloka 11

ക്ഷൌമഗുഗ്ഗുല്വഗുരുഭിഃ സഘൃതൈര്ധൂപയേച്ച തമ് | ഭക്തോപരി ഹിതം സര്പിര്ബസ്തികര്മ ച പൂജിതമ് ||൧൧||

കര്ണസ്വേദസ്യ പശ്ചാത്കര്മാഹ- ക്ഷൌമേത്യാദി| ക്ഷൌമമ് അതസീവസ്ത്രം, ബസ്തിരത്ര ശിരോബസ്തിഃ||൧൧||

Adhikarana 9 (12) · Śloka 13

നിരന്നോ നിശി തത്സര്പിഃ പീത്വോപരി പിബേത് പയഃ | മൂര്ധബസ്തിഷു നസ്യേ ച മസ്തിഷ്കേ പരിഷേചനേ ||൧൨|| ശതപാകം ബലാതൈലം പ്രശസ്തം ചാപി ഭോജനേ |൧൩|

ഇദാനീം നിരന്നസ്യ സായമേവ കോഷ്ണം പയോ നിര്ദിശന്നാഹ- നിരന്ന ഇത്യാദി| നിരന്നഃ പുരുഷഃ| നിശി കോഷ്ണം പയോऽനുപാനം ച സര്പിഃ പിബേത്| മൂര്ധേത്യാദി| മസ്തിഷ്കഃ ശിരോബസ്തിവിശേഷഃ, സ ച സ്നേഹപിചുപ്ലോതാദിനാऽവചാര്യതേ| ശതപാകം വാതവ്യാധിപഠിതമ്| ബലാതൈലം മൂഢഗര്ഭോക്തം, അന്യേ തു ബലാതൈലമേവ ശതപാകം കൃത്വോപയുജ്യത ഇതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൧൨||-

Adhikarana 10 (13) · Śloka 14

കണ്ടകാരീമജാക്ഷീരേ പക്ത്വാ ക്ഷീരേണ തേന ച ||൧൩|| വിപചേത് കുക്കുടവസാം കര്ണയോസ്തത്പ്രപൂരണമ് |൧൪|

കണ്ടകാരീമിത്യാദി| കണ്ടകാരീ ചതുഷ്പലപ്രമാണാ, തദഷ്ടഗുണം ക്ഷീരം, ക്ഷീരാച്ചതുര്ഗുണമുദകം ദത്ത്വാ വിപചേത്, തേന ക്ഷീരേണ കുക്കുടവസാം കുഡവാപ്രമാണാം പചേത്, തത്കര്ണയോഃ പ്രപൂരണമ്||൧൩||-

Adhikarana 11 (14-16) · Śloka 16

തണ്ഡുലീയകമൂലാനി ഫലമങ്കോലജം തഥാ ||൧൪|| അഹിംസ്രാകേന്ദുകാന്മൂലം സരലം ദേവദാരു ച | ലശുനം ശൃങ്ഗവേരം ച തഥാ വംശാവലേഖനമ് ||൧൫|| കല്കൈരേഷാം തഥാऽമ്ലൈശ്ച പചേത് സ്നേഹം ചതുര്വിധമ് | വേദനായാഃ പ്രശാന്ത്യര്ഥം ഹിതം തത്കര്ണപൂരണമ് ||൧൬||

അപരമപി പൂരണമാഹ- തണ്ഡുലീയകേത്യാദി| വംശാവലേഖനം വംശാച്ഛോലനമ്| കല്കോ ദൃഷദി പേഷിതഃ, സ ചാദ്രവഃ, സ ചാഷ്ടപലപ്രമാണഃ, അമ്ലൈഃ ദധിതക്രസുരാചുക്രമാതുലുങ്ഗരസൈഃ പ്രത്യേകമഷ്ടാവിംശത്യധികശതപ്രമാണൈഃ, സ്നേഹശ്ചതുര്വിധഃ സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജസഞ്ജ്ഞോ ദ്വാത്രിംശത്പലപ്രമാണഃ||൧൪-൧൬||

Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 18

ലശുനാര്ദ്രകശിഗ്രൂണാം മുരങ്ഗ്യാ മൂലകസ്യ ച | കദല്യാഃ സ്വരസഃ ശ്രേഷ്ഠഃ കദുഷ്ണഃ കര്ണപൂരണേ ||൧൭|| ശൃങ്ഗവേരരസഃ ക്ഷൌദ്രം സൈന്ധവം തൈലമേവ ച | കദുഷ്ണം കര്ണയോര്ദേയമേതദ്വാ വേദനാപഹമ് ||൧൮||

ലശുനാര്ദ്രകേത്യാദി| ശിഗ്രുഃ മധുശിഗ്രുഃ, മുരങ്ഗീ ദ്വിതീയഃ ശോഭാഞ്ജനകഃ, കദുഷ്ണ ഈഷദുഷ്ണഃ| ഏതേഷാം ലശുനാദീനാം ഷണ്ണാം സ്വരസാ വ്യസ്താഃ സമസ്താ വാ കര്ണപൂരണേ ദേയാഃ||൧൭-൧൮||

Adhikarana 13 (19) · Śloka 19

വംശാവലേഖനായുക്തേ മൂത്രേ ചാജാവികേ ഭിഷക് | സര്പിഃ പചേത്തേന കര്ണം പൂരയേത് കര്ണശൂലിനഃ ||൧൯||

വംശേത്യാദി| ‘മൂത്രേ ചാജാവികേ ഭിഷക്’ ഇത്യത്ര തന്ത്രാന്തരദര്ശനാദ്വിപര്യയേണ സര്പിഃപാകഃ കര്തവ്യഃ; തേന പൂര്വമാവികേ മൂത്രേ സര്പിഃ പക്തവ്യം, പശ്ചാദാജ ഇതി| അന്യേ തു പൂര്വമാവികമൂത്രപക്വേന സര്പിഷാ കര്ണപൂരണം, പശ്ചാദാജേന മൂത്രേണേതി വിപര്യയം വ്യാഖ്യാനയന്തി| കേചിത് സര്പിഃ പചേദിത്യത്ര തൈലം പചേദിതി പഠന്തി; തന്ന, സര്വനിബന്ധൈഃ പരിഹൃതത്വാത്||൧൯||

Adhikarana 14 (20-21) · Śloka 21

മഹതഃ പഞ്ചമൂലസ്യ കാണ്ഡമഷ്ടാദശാങ്ഗുലമ് | ക്ഷൌമേണാവേഷ്ട്യ സംസിച്യ തൈലേനാദീപയേത്തതഃ ||൨൦|| യത്തൈലം ച്യവതേ തേഭ്യോ ധൃതേഭ്യോ ഭാജനോപരി | ജ്ഞേയം തദ്ദീപികാതൈലം സദ്യോ ഗൃഹ്ണാതി വേദനാമ് ||൨൧||

ദീപികാതൈലമാഹ- മഹത ഇത്യാദി| കാണ്ഡം ഖണ്ഡം, ക്ഷൌമേണ അതസീവസ്ത്രേണ, ആവേഷ്ട്യ ‘ത്രിഭാഗമ്’ ഇതി ശേഷഃ| ഘൃതേഭ്യോ ‘അധോമുഖമ്’ ഇതി ശേഷഃ| ഗൃഹ്ണാതി അപഹരതി||൨൦-൨൧||

Adhikarana 15 (22) · Śloka 22

കുര്യാദേവം ഭദ്രകാഷ്ഠേ കുഷ്ഠേ കാഷ്ഠേ ച സാരലേ | മതിമാന് ദീപികാതൈലം കര്ണശൂലനിബര്ഹണമ് ||൨൨||

കുര്യാദേവമിത്യാദി| ചകാരാദഗുര്വൈരണ്ഡാഗ്നിമന്ഥകാഷ്ഠാനി ഗൃഹ്യന്തേ||൨൨||

Adhikarana 16 (23-26) · Śloka 26

അര്കാങ്കുരാനമ്ലപിഷ്ടാംസ്തൈലാക്താന് ലവണാന്വിതാന് | സന്നിദധ്യാത് സ്നുഹീകാണ്ഡേ കോരിതേ തച്ഛദാവൃതേ ||൨൩|| പുടപാകക്രമാസ്വിന്നാന് പീഡയേദാരസാഗമാത് | സുഖോഷ്ണം തദ്രസം കര്ണേ ദാപയേച്ഛൂലശാന്തയേ ||൨൪|| കപിത്ഥമാതുലുങ്ഗാമ്ലശൃങ്ഗവേരരസൈഃ ശുഭൈഃ | സുഖോഷ്ണൈഃ പൂരയേത് കര്ണം തച്ഛൂലവിനിവൃത്തയേ ||൨൫|| കര്ണം കോഷ്ണേന ചുക്രേണ പൂരയേത് കര്ണശൂലിനഃ | സമുദ്രഫേനചൂര്ണേന യുക്ത്യാ ചാപ്യവചൂര്ണയേത് ||൨൬||

അര്കാങ്കുരാനിത്യാദി| അയം പാഠഃ സര്വനിബന്ധകാരൈരനാര്ഷീകൃതസ്തസ്മാന്ന വ്യാഖ്യാതഃ||൨൩-൨൬||

Adhikarana 17 (27) · Śloka 27

അഷ്ടാനാമിഹ മൂത്രാണാം മൂത്രേണാന്യതമേന തു | കോഷ്ണേന പൂരയേത് കര്ണം കര്ണശൂലോപശാന്തയേ ||൨൭||

അഷ്ടാനാമിത്യാദി| അഷ്ടാനാം മൂത്രാണാമന്യതമേനൈകതമേന||൨൭||

Adhikarana 18 (28) · Śloka 28

മൂത്രേഷ്വമ്ലേഷു വാതഘ്നേ ഗണേ ച ക്വഥിതേ ഭിഷക് | പചേച്ചതുര്വിധം സ്നേഹം പൂരണം തച്ച കര്ണയോഃ ||൨൮||

മൂത്രേഷ്വിത്യാദി| മൂത്രാണി ഗവാദീനാമഷ്ടാനാമ്| അമ്ലാനി സുരാമസ്ത്വാരനാലബീജപൂരചുക്രാണി| വാതഘ്നോ ഗണോ വിദാരിഗന്ധാദിഃ||൨൮||

Adhikarana 19 (29) · Śloka 29

ഏതാ ഏവ ക്രിയാഃ കുര്യാത് പിത്തഘ്നൈഃ പിത്തസംയുതേ |൨൯|

വാതജകര്ണരോഗേ ക്രിയാമഭിധായ പിത്തജകര്ണശൂലചികിത്സാമാഹ- ഏതാ ഇത്യാദി| ഏതാ ഏവ ദീപികാദയഃ ക്രിയാഃ| തത്ര ദീപികാ അശ്വത്ഥപത്രഖല്ലസ്നേഹസര്പിഷാ കര്ണപൂരണം; കാഞ്ജികേനാപി, തസ്യ സ്പര്ശനേ പിത്തഹരത്വാത്| പിത്തസംയുതേ കര്ണശൂലേ ഇത്യര്ഥഃ|൨൯|-

Adhikarana 20 (29-30) · Śloka 30

കാകോല്യാദൌ ദശക്ഷീരം തിക്തം ചാത്ര ഹിതം ഹവിഃ ||൨൯|| ക്ഷീരവൃക്ഷപ്രവാലേഷു മധുകേ ചന്ദനേ തഥാ | കല്കക്വാഥേ പരം പക്വം ശര്കരാമധുകൈഃ സരൈഃ ||൩൦||

പിത്തജകര്ണശുലേ സാമാന്യചികിത്സാമഭിധായ വിശേഷചികിത്സാമാഹ- കാകോല്യാദാവിത്യാദി| കാകോല്യാദികല്കേന ദശഗുണക്ഷീരം ഘൃതം സിദ്ധം ഹിതം, തഥാ തിക്തം തിക്തദ്രവ്യസംസ്കൃതമ്; അന്യേ തു തിക്തം കുഷ്ഠചികിത്സിതോക്തം ഘൃതം കഥയന്തി| ക്ഷീരവൃക്ഷാ ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷഗര്ദഭാണ്ഡാഃ, തേഷാം പല്ലവക്വാഥേന കാകോല്യാദികല്കേന സിദ്ധം ഘൃതം ഹിതമ്| മധുകേ ചന്ദനേ തഥേതി പ്രത്യേകം യഷ്ടീമധുകചന്ദനക്വാഥകല്കാഭ്യാം സിദ്ധമ്| ശര്കരാമധുകൈരിത്യത്ര യഷ്ടീമധുകദ്വിതയം, അത ഏവ ബഹുത്വമ്| സരൈഃ വിരേചനദ്രവ്യൈരിത്യര്ഥഃ| ജേജ്ജടാചാര്യസ്തു ക്ഷീരവൃക്ഷപ്രവാലേഷ്വിത്യേകം യോഗം കഥയതി, ബിമ്ബീക്വാഥ ഇതി ദ്വിതീയം; തൌ ച യോഗാവനാര്ഷൌ കഥയന്തി||൨൯-൩൦||

Adhikarana 21 (31) · Śloka 31

ഇങ്ഗുദീസര്ഷപസ്നേഹൌ സകഫേ പൂരണേ ഹിതൌ | തിക്തൌഷധാനാം യൂഷാശ്ച സ്വേദാശ്ച കഫനാശനാഃ ||൩൧||

ശ്ലേഷ്മശൂലസ്യ ചികിത്സാമാഹ- ഇങ്ഗുദീസര്ഷപേത്യാദി| സകഫേ ‘കര്ണശൂലേ’ ഇത്യധ്യാഹാരഃ| തിക്തേത്യാദി| സ്വേദാശ്ച കഫനാശനാ ഇതി താപോഷ്മസ്വേദാ രൂക്ഷാഃ||൩൧||

Adhikarana 22 (32-33) · Śloka 33

സുരസാദൌ കൃതം തൈലം പഞ്ചമൂലേ മഹത്യപി | മാതുലുങ്ഗരസഃ ശുക്തം ലശുനാര്ദ്രകയോ രസഃ ||൩൨|| ഏകൈകഃ പൂരണേ പഥ്യസ്തൈലം തേഷ്വപി വാ കൃതമ് | തീക്ഷ്ണാ മൂര്ധവിരേകാശ്ച കവലാശ്ചാത്ര പൂജിതാഃ ||൩൩||

സുരസാദൌ കൃതമിത്യാദി| തൈലദ്വിതയമേതത്| മാതുലുങ്ഗരസ ഇത്യാദി| മാതുലുങ്ഗരസാദിനാ ഏകൈകേനൈവ സിദ്ധം തൈലം പൂരണേ പഥ്യമിത്യര്ഥഃ| തീക്ഷ്ണാ ഇത്യാദി| തീക്ഷ്ണാ മൂര്ധവിരേകാ ഇതി അപാമാര്ഗബീജാദിഭിഃ| തീക്ഷ്ണാഃ കവലാഃ പിപ്പല്യാദിഭിഃ||൩൨-൩൩||

Adhikarana 23 (34) · Śloka 34

കര്ണശൂലവിധിഃ കൃത്സ്നഃ പിത്തഘ്നഃ ശോണിതാവൃതേ |൩൪|

ശോണിതശൂലസ്യ ചികിത്സാമാഹ- കര്ണേത്യാദി| കേചിദമും പാഠം ന പഠന്തി|൩൪|-

Adhikarana 24 (34-35) · Śloka 36

ശൂലപ്രണാദബാധിര്യക്ഷ്വേഡാനാം തു പ്രകീര്തിതമ് ||൩൪|| സാമാന്യതോ, വിശേഷേണ ബാധിര്യേ പൂരണം ശൃണു | ഗവാം മൂത്രേണ ബില്വാനി പിഷ്ട്വാ തൈലം വിപാചയേത് ||൩൫|| സജലം ച സദുഗ്ധം ച ബാധിര്യേ കര്ണപൂരണമ് |൩൬|

ശൂലേത്യാദി| പഞ്ജികാകാരസ്തു ‘സജലം ച സദുഗ്ധം ച’ ഇത്യത്ര പാദികം ജലദുഗ്ധാഭ്യാം ഇതി പഠതി||൩൪-൩൫||-

Adhikarana 25 (36-37) · Śloka 38

സിതാമധുകബിമ്ബീഭിഃ സിദ്ധം വാऽऽജേ പയസ്യപി ||൩൬|| ബിമ്ബീക്വാഥേ വിമഥ്യോഷ്ണം ശീതീഭൂതം തദുദ്ധൃതമ് | പുനഃ പചേദ്ദശക്ഷീരം സിതാമധുകചന്ദനൈഃ ||൩൭|| ബില്വാമ്ബുഗാഢം തത്തൈലം ബാധിര്യേ കര്ണപൂരണമ് |൩൮|

സിതാമധുകേത്യാദി| സിതാമധുകബിമ്ബീഭിഃ കല്കിതാഭിശ്ഛാഗീക്ഷീരേ ചതുര്ഗുണേ പക്വം തിലതൈലമുഷ്ണമേവ ബിമ്ബീക്വാഥേ മഥിത്വാ ശീതീഭൂതം പാണിനാऽऽദായ പുനരപി ബില്വഫലക്വാഥേ വിലോഡിതം സിതശര്കരായഷ്ടീമധുരക്തചന്ദനൈഃ കല്കീകൃതൈര്ദശഗുണേ ക്ഷീരേ വിപചേത്| കേചിദ് ‘ബില്വാമ്ബുഗാഢം’ ഇത്യത്ര ‘ബിമ്ബ്യമ്ബുഗാഢം’ ഇതി പഠന്തി||൩൬-൩൭||-

Adhikarana 26 (38) · Śloka 38

വക്ഷ്യതേ യഃപ്രതിശ്യായേ വിധിഃ സോऽപ്യത്ര പൂജിതഃ ||൩൮||

ഇദാനീം ബാധിര്യേ കഫാനുബന്ധോऽപ്യസ്തീത്യനാഗതാവേക്ഷണേന സങ്ക്ഷേപാര്ഥമതിദേശേന ചികിത്സാമാഹ- വക്ഷ്യതേ യ ഇത്യാദി| സോऽപ്യത്ര പൂജിത ഇതി ‘നവം പ്രതിശ്യായമപാസ്യ സര്വമുപാചരേത് സര്പിഷ ഏവ പാനൈഃ’ ഇത്യാദിനോക്തഃ||൩൮||

Adhikarana 27 (39) · Śloka 39

വാതവ്യാധിഷു യശ്ചോക്തോ വിധിഃ സ ച ഹിതോ ഭവേത് |൩൯|

ശുദ്ധവാതകൃതേ പുനരതീതാവേക്ഷണേന സങ്ക്ഷേപാര്ഥമതിദേശേന നിര്ദിശന്നാഹ- വാതവ്യാധിഷ്വിത്യാദി| വാതവ്യാധ്യുക്തോ വിധിഃ നിവാതബ്രഹ്മചര്യാദികഃ|൩൯|-

Adhikarana 28 (39) · Śloka 40

കര്ണസ്രാവേ പൂതികര്ണേ തഥൈവ കൃമികര്ണകേ ||൩൯|| സമാനം കര്മ കുര്വീത യോഗാന് വൈശേഷികാനപി |൪൦|

കര്മ ചികിത്സാമ്||൩൯||-

Adhikarana 29 (40-41) · Śloka 41

ശിരോവിരേചനം ചൈവ ധൂപനം പൂരണം തഥാ ||൪൦|| പ്രമാര്ജനം ധാവനം ച വീക്ഷ്യ വീക്ഷ്യാവചാരയേത് | രാജവൃക്ഷാദിതോയേന സുരസാദിഗണേന വാ ||൪൧||

കിം തത് സമാനം കര്മേത്യാഹ- ശിരോവിരേചനമിത്യാദി| പ്രമാര്ജനം പിചുകൂര്ചികയാ കര്ണപ്രോഞ്ഛനം, ധാവനം പ്രക്ഷാലനമ്| വീക്ഷ്യ വീക്ഷ്യേതി പ്രത്യേകം കര്ണപ്രസ്രാവാദിഷു ദോഷദൂഷ്യാദിമലവിശേഷം ദൃഷ്ട്വാ ദൃഷ്ട്വേത്യര്ഥഃ| രാജവൃക്ഷാദിതോയേനേത്യാദി| രാജവൃക്ഷാദിഃ ആരഗ്വധാദിഃ||൪൦-൪൧||

Adhikarana 30 (42-45) · Śloka 45

കര്ണപ്രക്ഷാലനം കാര്യം ചൂര്ണൈരേഷാം ച പൂരണമ് | ക്വാഥം പഞ്ചകഷായം തു കപിത്ഥരസയോജിതമ് ||൪൨|| കര്ണസ്രാവേ പ്രശംസന്തി പൂരണം മധുനാ സഹ | സര്ജത്വക്ചൂര്ണസംയുക്തഃ കാര്പാസീഫലജോ രസഃ ||൪൩|| യോജിതോ മധുനാ വാऽപി കര്ണസ്രാവേ പ്രശസ്യതേ | ലാക്ഷാ രസാഞ്ജനം സര്ജശ്ചൂര്ണിതം കര്ണപൂരണമ് ||൪൪|| സശൈവലം മഹാവൃക്ഷജമ്ബ്വാമ്രപ്രസവായുതമ് | കുലീരക്ഷൌദ്രമണ്ഡൂകീസിദ്ധം തൈലം ച പൂജിതമ് ||൪൫||

സമാനം കര്മാഭിധായ വൈശേഷികാന് യോഗാനാഹ- കര്ണേത്യാദി| പഞ്ചകഷായമസ്മിന്നേവാധ്യായേ ‘തിന്ദുകാന്യഭയാ രോധ്രം സമങ്ഗാऽऽമലകം’ ഇത്യാദിനാ പഠിഷ്യതി, അന്യേ തു ആരഗ്വധശിരീഷജമ്ബുസര്ജാശ്വകര്ണജം പഞ്ചകഷായചൂര്ണം കഥയന്തി, തച്ച ടീകാപഞ്ജികാഭ്യാം നാങ്ഗീകൃതമ്| സര്ജത്വഗിത്യാദി| കാര്പാസീ വനകാര്പാസീ| ശൈവലം ദൂര്വാ, ഹഠമിത്യന്യേ| മഹാവൃക്ഷഃ സേഹുണ്ഡഃ, പ്രസവാഃ പല്ലവാഃ| കുലീരഃ കര്കടശൃങ്ഗീ, മണ്ഡൂകീ ബ്രാഹ്മീഭേദഃ| ശൈവലാദികം പ്രസവപര്യന്തം കഷായദ്രവ്യം, കുലീരാദികം ച കല്കദ്രവ്യമ്| പൂജിതം ‘കര്ണസ്രാവേ കര്ണപൂരണമ്’ ഇത്യധ്യാഹാര്യമ്||൪൨-൪൫||

Adhikarana 31 (46) · Śloka 46

തിന്ദുകാന്യഭയാ രോധ്രം സമങ്ഗാऽऽമലകം മധു | പൂരണം ചാത്ര പഥ്യം സ്യാത്കപിത്ഥരസയോജിതമ് ||൪൬||

തിന്ദുകാന്യഭയാ രോധ്രമിത്യാദി| സമങ്ഗാ അഞ്ജലികാരികാ, ‘വരാഹക്രാന്താ’ ഇത്യപരേ| ഇദം പഞ്ചകഷായചൂര്ണമ്||൪൬||

Adhikarana 32 (47-48) · Śloka 49

രസമാമ്രകപിത്ഥാനാം മധൂകധവശാലജമ് | പൂരണാര്ഥം പ്രശംസന്തി തൈലം വാ തൈര്വിപാചിതമ് ||൪൭|| പ്രിയങ്ഗുമധുകാമ്ബഷ്ഠാധാതകീശിലപര്ണിഭിഃ | മഞ്ജിഷ്ഠാലോധ്രലാക്ഷാഭിഃ കപിത്ഥസ്യ രസേന വാ ||൪൮|| പചേത്തൈലം തദാസ്രാവമവഗൃഹ്ണാതി പൂരണാത് |൪൯|

രസമാമ്രേത്യാദി| ആമ്രാദിപല്ലവാനാം രസഃ സ്വരസ ഏവ ഏകൈകഃ സമസ്തോ വാ കര്ണപൂരണമ്, തൈര്വിപക്വം വാ തിലതൈലം പൂയസ്രാവേ പൂരണമ്| പ്രിയങ്ഗുമധുകാമ്ബഷ്ഠേത്യാദി| പ്രിയങ്ഗ്വാദികല്കൈഃ കപിത്ഥപല്ലവരസേന ചതുര്ഗുണേന തിലതൈലം സിദ്ധം കര്ണസ്രാവാപഹമ്| അമ്ബഷ്ഠാ സാങ്കുരഡാ, ശിലാ മനഃശിലാ, പര്ണീ ശാലപര്ണീ||൪൭-൪൮||-

Adhikarana 33 (49-50) · Śloka 51

ഘൃതം രസാഞ്ജനം നാര്യാഃ ക്ഷീരേണ മധുസംയുതമ് ||൪൯|| തത്പ്രശസ്തം ചിരോത്ഥേऽപി സാസ്രാവേ പൂതികര്ണകേ | നിര്ഗുണ്ഡീസ്വരസസ്തൈലം സിന്ധുര്ധൂമരജോ ഗുഡഃ ||൫൦|| പൂരണഃ പൂതികര്ണസ്യ ശമനോ മധുസംയുതഃ |൫൧|

ഇദാനീം പൂതികര്ണസ്യ വിശേഷചികിത്സാം യോഗദ്വയേനാഹ- ഘൃഷ്ടമിത്യാദി||൪൯-൫൦||-

Adhikarana 34 (51) · Śloka 51

കൃമികര്ണകനാശാര്ഥം കൃമിഘ്നം യോജയേദ്വിധിമ് ||൫൧||

കൃമികര്ണേ വൈശേഷികമാഹ- കൃമികര്ണകനാശാര്ഥമിത്യാദി| കൃമിഘ്നോ വിധിഃ ക്രിമിപ്രതിഷേധേ വക്ഷ്യമാണഃ||൫൧||

Adhikarana 35 (52) · Śloka 52

വാര്താകുധൂമശ്ച ഹിതഃ സാര്ഷപസ്നേഹ ഏവ ച |൫൨|

അപരമപി വിശേഷചികിത്സിതമാഹ- വാര്താകുധൂമ ഇത്യാദി| പരിണതശുഷ്കവാര്താകുധൂമസ്യ പാനം കര്ണധൂപനം ച, സാര്ഷപസ്നേഹേന കര്ണപൂരണം, തന്ത്രാന്തരോക്തത്വാത്|൫൨|-

Adhikarana 36 (52-53) · Śloka 53

കൃമിഘ്നം ഹരിതാലേന ഗവാം മൂത്രയുതേന ച ||൫൨|| ഗുഗ്ഗുലോഃ കര്ണദൌര്ഗന്ധ്യേ ധൂപനം ശ്രേഷ്ഠമുച്യതേ | ഛര്ദനം ധൂമപാനം ച കവലസ്യ ച ധാരണമ് ||൫൩||

കൃമികൃതദൌര്ഗന്ധ്യചികിത്സാമാഹ- കൃമിഘ്നമിത്യാദി| കൃമിഘ്നം വിഡങ്ഗസാരചൂര്ണം, തച്ച ഹരിതാലചൂര്ണേന യുതം ഗോമൂത്രേണ പൂരണം, ഗുഗ്ഗുലുനാ ധൂപനമ്| ഛര്ദനമിത്യാദി| കേചിച്ഛര്ദനാദികം ക്രിയാത്രിതയം ത്രയാണാമാസ്രാവാദീനാം ഹിതമാഹുഃ; തന്ന, യതഃ കൃമികൃതദൌര്ഗന്ധ്യസാന്നിധ്യാദ്വിദേഹാദിഷ്വസ്യ ദര്ശനാദ് ദൌര്ഗന്ധ്യ ഏവ ഛര്ദനാദിത്രിതയം ഹിതമ്||൫൨-൫൩||

Adhikarana 37 (54) · Śloka 54

കര്ണക്ഷ്വേഡേ ഹിതം തൈലം സാര്ഷപം ചൈവ പൂരണമ് | വിദ്രധൌ ചാപി കുര്വീത വിദ്രധ്യുക്തം ചികിത്സിതമ് ||൫൪||

കര്ണക്ഷ്വേഡേ ഹിതമിത്യാദി| കര്ണക്ഷ്വേഡേ യത് സാര്ഷപം തൈലം പൂരണേ ഉക്തം തദ്വിദ്രധാവപി കുര്വീത; ന കേവലം തദേവ കുര്വീത വിദ്രധ്യുക്തം ചികിത്സിതമപി കുര്വീതേത്യര്ഥഃ| വാതജേ ആമേ സവേദനേ വിദ്രധൌ തിലതൈലേന സേകഃ, കഫജേ പുനഃ സാര്ഷപതൈലേനേതി||൫൪||

Adhikarana 38 (55) · Śloka 55

പ്രക്ലേദ്യ ധീമാംസ്തൈലേന സ്വേദേന പ്രവിലായ്യ ച | ശോധയേത്കര്ണവിട്കം തു ഭിഷക് സമ്യക് ശലാകയാ ||൫൫||

കര്ണഗൂഥചികിത്സാമാഹ- പ്രക്ലേദ്യേത്യാദി||൫൫||

Adhikarana 39 (56) · Śloka 56

നാഡീസ്വേദോऽഥ വമനം ധൂമോ മൂര്ധവിരേചനമ് | വിധിശ്ച കഫഹൃത്സര്വഃ കര്ണകണ്ഡൂമപോഹതി ||൫൬||

കര്ണകണ്ഡൂചികിത്സാമാഹ- നാഡീസ്വേദ ഇത്യാദി| വമനം സസ്വേദവമനം, ധൂമോऽത്ര വൈരേചനികഃ||൫൬||

Adhikarana 40 (57) · Śloka 57

അഥ കര്ണപ്രതീനാഹേ സ്നേഹസ്വേദൌ പ്രയോജയേത് | തതോ വിരിക്തശിരസഃ ക്രിയാം പ്രാപ്താം സമാചരേത് ||൫൭||

കര്ണപ്രതീനാഹേ ചികിത്സാമാഹ- അഥേത്യാദി| ക്രിയാം സ്നേഹസ്വേദനസ്യാദികാം, പ്രാപ്താം യുക്താമ്||൫൭||

Adhikarana 41 (58) · Śloka 58

കര്ണപാകസ്യ ഭൈഷജ്യം കുര്യാത്പിത്തവിസര്പവത് |൫൮|

കര്ണപാകേ ചികിത്സാമാഹ- കര്ണപാകസ്യേത്യാദി| ശീതാലേപനപരിഷേകാദീംശ്ച തച്ചികിത്സിതോക്താന് കുര്യാത്|൫൮|-

Adhikarana 42 (58) · Śloka 59

കര്ണച്ഛിദ്രേ വര്തമാനം കീടം ക്ലേദമലാദി വാ ||൫൮|| ശൃങ്ഗേണാപഹരേദ്ധീമാനഥവാऽപി ശലാകയാ |൫൯|

ശാരീരദോഷഭവകര്ണഗൂഥപ്രത്യാകര്ഷണചികിത്സാപ്രസങ്ഗേനാഗന്തുകീടമലാദീനാമാകര്ഷണചികിത്സാമാഹ- കര്ണച്ഛിദ്ര ഇത്യാദി| ശൃങ്ഗേണാപഹരേത് ‘ആചൂഷ്യ’ ഇതി ശേഷഃ||൫൮||-

Adhikarana 43 (59) · Śloka 59

ശേഷാണാം തു വികാരാണാം പ്രാക് ചികിത്സിതമീരിതമ് ||൫൯||

ഇദാനീം ശാലക്യസിദ്ധാന്തേന ചതുര്വിധാനാമര്ശസാം സപ്തവിധാനാമര്ബുദാനാം ചതുര്വിധാനാം ശോഫാനാം കിം ചികിത്സിതമിതി പൃഷ്ഠഃ ശാലാക്യതന്ത്രസ്യ ന്യൂനതാദോഷം പരിജിഹീര്ഷുരാഹ- ശേഷാണാമിത്യാദി| ശേഷാണാം ചതുര്വിധാനാമര്ശസാം, സപ്തവിധാനാമ് അര്ബുദാനാം, ചതുര്വിധാനാം ശോഫാനാം ചേത്യര്ഥഃ| പ്രാഗിതി അര്ശആദിചികിത്സിതേ| ഈരിതം പ്രതിദോഷം പ്രത്യവസ്ഥം സര്വമുക്തമിത്യര്ഥഃ||൫൯||

Adhikarana puShpikA · Śloka 21

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ കര്ണഗതരോഗപ്രതിഷേധോ നാമൈകവിംശോऽധ്യായഃ ||൨൧||

ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ ഏകവിംശോऽധ്യായഃ||൨൧||