Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః కర్ణగతరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातः कर्णगतरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
అథాత ఇత్యాది| ప్రతిషేధః చికిత్సితం||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
సామాన్యం కర్ణరోధేషు ఘృతపానం రసాయనం | అవ్యాయామోఽశిరఃస్నానం బ్రహ్మచర్యమకత్థనం ||3||
सामान्यं कर्णरोधेषु घृतपानं रसायनम् | अव्यायामोऽशिरःस्नानं ब्रह्मचर्यमकत्थनम् ||३||
🔊 Audio coming soon
కర్ణరోగాణాం సామాన్యం చికిత్సితమాహ- సామాన్యమిత్యాది| ఘృతపానమత్ర ఊర్ధ్వభక్తికం| అశిరఃస్నానం న శిరఃస్నానమిత్యర్థః| అకత్థనం అభాషణం| రసాయనమిత్యత్ర ‘రసాశనం’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి, మాంసరసేన సహ భోజనమితి వ్యాఖ్యానయంతి||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
కర్ణశూలే ప్రణాదే చ బాధిర్యక్ష్వేడయోరపి | చతుర్ణామపి రోగాణాం సామాన్యం భేషజం విదుః ||4||
कर्णशूले प्रणादे च बाधिर्यक्ष्वेडयोरपि | चतुर्णामपि रोगाणां सामान्यं भेषजं विदुः ||४||
🔊 Audio coming soon
వాతజానాం చతుర్ణాం కర్ణశూలాదీనామేకహేతుత్వాదేకామేవ చికిత్సామాహ- కర్ణశూల ఇత్యాది||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
స్నిగ్ధం వాతహరైః స్వేదైర్నరం స్నేహవిరేచితం | నాడీస్వేదైరుపచరేత్పిండస్వేదైస్తథైవ చ ||5||
स्निग्धं वातहरैः स्वेदैर्नरं स्नेहविरेचितम् | नाडीस्वेदैरुपचरेत्पिण्डस्वेदैस्तथैव च ||५||
🔊 Audio coming soon
కిం తత్ సామాన్యం చికిత్సితమిత్యాహ- స్నిగ్ధమిత్యాది| స్నిగ్ధం స్నేహపానేనాభ్యంగేన చ| స్నేహవిరేచితం ఏరండతైలాదిభిః| స్వేదాధ్యాయే వ్యామార్ధమాత్రేత్యాదినా నాడీస్వేదః ప్రోక్తః; పిండస్వేదః కృశరాపాయసాదిభిః||5||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
బిల్వైరండార్కవర్షాభూదధిత్థోన్మత్తశిగ్రుభిః | బస్తగంధాశ్వగంధాభ్యాం తర్కారీయవవేణుభిః ||6|| ఆరనాలశృతైరేభిర్నాడీస్వేదః ప్రయోజితః | కఫవాతసముత్థానం కర్ణశూలం నిరస్యతి ||7||
बिल्वैरण्डार्कवर्षाभूदधित्थोन्मत्तशिग्रुभिः | बस्तगन्धाश्वगन्धाभ्यां तर्कारीयववेणुभिः ||६|| आरनालशृतैरेभिर्नाडीस्वेदः प्रयोजितः | कफवातसमुत्थानं कर्णशूलं निरस्यति ||७||
🔊 Audio coming soon
నాడీస్వేదోపయోగిద్రవ్యాణ్యాహ- బిల్వేత్యాది| వర్షాభూః శ్వేతపునర్నవా, దధిత్థః కపిత్థః, ఉన్మత్తో ధత్తూరకః, శిగ్రుః శోభాంజనకః, విటపశాకమన్యే| బస్తగంధా బోబయికా| తర్కారీ అరణికా, యవవేణుభిరితి వేణుయవః అన్నజాతిః| బిల్వైరండాదిభిః ఆరనాలసిద్ధైః కేవలవాతారబ్ధే కఫావృతవాతారబ్ధే చ కర్ణశూలే స్వేదః ప్రయోజ్యః; పరం కేవలవాతజే శూలే స్నేహపూర్వః స్వేదః, కఫావృతే పునః రూక్షః స్వేద ఇతి||6-7||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
మీనకుక్కుటలావానాం మాంసజైః పయసాఽపి వా | పిండైః స్వేదం చ కుర్వీత కర్ణశూలనివారణం ||8||
मीनकुक्कुटलावानां मांसजैः पयसाऽपि वा | पिण्डैः स्वेदं च कुर्वीत कर्णशूलनिवारणम् ||८||
🔊 Audio coming soon
పిండస్వేదోపయోగిద్రవ్యాణ్యాహ- మీనకుక్కుటలావానామిత్యాది| పయసాఽపి వేతి ఘనీభూతక్షీరపిండేనేత్యర్థః| ఏతైర్మీనాదిభిర్మాంసపిండైః పృథక్ సమస్తైర్వా స్వేదః కార్యః||8||
Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10
అశ్వత్థపత్రఖల్లం వా విధాయ బహుపత్రకం | తదంగారైః సుసంపూర్ణం నిదధ్యాచ్ఛ్రవణోపరి ||9|| యత్తైలం చ్యవతే తస్మాత్ ఖల్లాదంగారతాపితాత్ | తత్ ప్రాప్తం శ్రవణస్రోతః సద్యో గృహ్ణాతి వేదనాం ||10||
अश्वत्थपत्रखल्लं वा विधाय बहुपत्रकम् | तदङ्गारैः सुसम्पूर्णं निदध्याच्छ्रवणोपरि ||९|| यत्तैलं च्यवते तस्मात् खल्लादङ्गारतापितात् | तत् प्राप्तं श्रवणस्रोतः सद्यो गृह्णाति वेदनाम् ||१०||
🔊 Audio coming soon
శుద్ధవాతజే శూలే స్నేహవిశేషస్వేదముద్దిశన్నాహ- అశ్వత్థపత్రేత్యాది| ఖల్లమితి ద్వికర్ణికాకారమిత్యర్థః| అభ్యజ్య తైలేన ఘృతేన వా, సాత్యకివిదేహప్రోక్తత్వాత్||9-10||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
క్షౌమగుగ్గుల్వగురుభిః సఘృతైర్ధూపయేచ్చ తం | భక్తోపరి హితం సర్పిర్బస్తికర్మ చ పూజితం ||11||
क्षौमगुग्गुल्वगुरुभिः सघृतैर्धूपयेच्च तम् | भक्तोपरि हितं सर्पिर्बस्तिकर्म च पूजितम् ||११||
🔊 Audio coming soon
కర్ణస్వేదస్య పశ్చాత్కర్మాహ- క్షౌమేత్యాది| క్షౌమం అతసీవస్త్రం, బస్తిరత్ర శిరోబస్తిః||11||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 13
నిరన్నో నిశి తత్సర్పిః పీత్వోపరి పిబేత్ పయః | మూర్ధబస్తిషు నస్యే చ మస్తిష్కే పరిషేచనే ||12|| శతపాకం బలాతైలం ప్రశస్తం చాపి భోజనే |13|
निरन्नो निशि तत्सर्पिः पीत्वोपरि पिबेत् पयः | मूर्धबस्तिषु नस्ये च मस्तिष्के परिषेचने ||१२|| शतपाकं बलातैलं प्रशस्तं चापि भोजने |१३|
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం నిరన్నస్య సాయమేవ కోష్ణం పయో నిర్దిశన్నాహ- నిరన్న ఇత్యాది| నిరన్నః పురుషః| నిశి కోష్ణం పయోఽనుపానం చ సర్పిః పిబేత్| మూర్ధేత్యాది| మస్తిష్కః శిరోబస్తివిశేషః, స చ స్నేహపిచుప్లోతాదినాఽవచార్యతే| శతపాకం వాతవ్యాధిపఠితం| బలాతైలం మూఢగర్భోక్తం, అన్యే తు బలాతైలమేవ శతపాకం కృత్వోపయుజ్యత ఇతి వ్యాఖ్యానయంతి||12||-
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
కంటకారీమజాక్షీరే పక్త్వా క్షీరేణ తేన చ ||13|| విపచేత్ కుక్కుటవసాం కర్ణయోస్తత్ప్రపూరణం |14|
कण्टकारीमजाक्षीरे पक्त्वा क्षीरेण तेन च ||१३|| विपचेत् कुक्कुटवसां कर्णयोस्तत्प्रपूरणम् |१४|
🔊 Audio coming soon
కంటకారీమిత్యాది| కంటకారీ చతుష్పలప్రమాణా, తదష్టగుణం క్షీరం, క్షీరాచ్చతుర్గుణముదకం దత్త్వా విపచేత్, తేన క్షీరేణ కుక్కుటవసాం కుడవాప్రమాణాం పచేత్, తత్కర్ణయోః ప్రపూరణం||13||-
Adhikarana 11 (14-16) · Śloka 16
తండులీయకమూలాని ఫలమంకోలజం తథా ||14|| అహింస్రాకేందుకాన్మూలం సరలం దేవదారు చ | లశునం శృంగవేరం చ తథా వంశావలేఖనం ||15|| కల్కైరేషాం తథాఽమ్లైశ్చ పచేత్ స్నేహం చతుర్విధం | వేదనాయాః ప్రశాంత్యర్థం హితం తత్కర్ణపూరణం ||16||
तण्डुलीयकमूलानि फलमङ्कोलजं तथा ||१४|| अहिंस्राकेन्दुकान्मूलं सरलं देवदारु च | लशुनं शृङ्गवेरं च तथा वंशावलेखनम् ||१५|| कल्कैरेषां तथाऽम्लैश्च पचेत् स्नेहं चतुर्विधम् | वेदनायाः प्रशान्त्यर्थं हितं तत्कर्णपूरणम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
అపరమపి పూరణమాహ- తండులీయకేత్యాది| వంశావలేఖనం వంశాచ్ఛోలనం| కల్కో దృషది పేషితః, స చాద్రవః, స చాష్టపలప్రమాణః, అమ్లైః దధితక్రసురాచుక్రమాతులుంగరసైః ప్రత్యేకమష్టావింశత్యధికశతప్రమాణైః, స్నేహశ్చతుర్విధః సర్పిస్తైలవసామజ్జసంజ్ఞో ద్వాత్రింశత్పలప్రమాణః||14-16||
Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 18
లశునార్ద్రకశిగ్రూణాం మురంగ్యా మూలకస్య చ | కదల్యాః స్వరసః శ్రేష్ఠః కదుష్ణః కర్ణపూరణే ||17|| శృంగవేరరసః క్షౌద్రం సైంధవం తైలమేవ చ | కదుష్ణం కర్ణయోర్దేయమేతద్వా వేదనాపహం ||18||
लशुनार्द्रकशिग्रूणां मुरङ्ग्या मूलकस्य च | कदल्याः स्वरसः श्रेष्ठः कदुष्णः कर्णपूरणे ||१७|| शृङ्गवेररसः क्षौद्रं सैन्धवं तैलमेव च | कदुष्णं कर्णयोर्देयमेतद्वा वेदनापहम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
లశునార్ద్రకేత్యాది| శిగ్రుః మధుశిగ్రుః, మురంగీ ద్వితీయః శోభాంజనకః, కదుష్ణ ఈషదుష్ణః| ఏతేషాం లశునాదీనాం షణ్ణాం స్వరసా వ్యస్తాః సమస్తా వా కర్ణపూరణే దేయాః||17-18||
Adhikarana 13 (19) · Śloka 19
వంశావలేఖనాయుక్తే మూత్రే చాజావికే భిషక్ | సర్పిః పచేత్తేన కర్ణం పూరయేత్ కర్ణశూలినః ||19||
वंशावलेखनायुक्ते मूत्रे चाजाविके भिषक् | सर्पिः पचेत्तेन कर्णं पूरयेत् कर्णशूलिनः ||१९||
🔊 Audio coming soon
వంశేత్యాది| ‘మూత్రే చాజావికే భిషక్’ ఇత్యత్ర తంత్రాంతరదర్శనాద్విపర్యయేణ సర్పిఃపాకః కర్తవ్యః; తేన పూర్వమావికే మూత్రే సర్పిః పక్తవ్యం, పశ్చాదాజ ఇతి| అన్యే తు పూర్వమావికమూత్రపక్వేన సర్పిషా కర్ణపూరణం, పశ్చాదాజేన మూత్రేణేతి విపర్యయం వ్యాఖ్యానయంతి| కేచిత్ సర్పిః పచేదిత్యత్ర తైలం పచేదితి పఠంతి; తన్న, సర్వనిబంధైః పరిహృతత్వాత్||19||
Adhikarana 14 (20-21) · Śloka 21
మహతః పంచమూలస్య కాండమష్టాదశాంగులం | క్షౌమేణావేష్ట్య సంసిచ్య తైలేనాదీపయేత్తతః ||20|| యత్తైలం చ్యవతే తేభ్యో ధృతేభ్యో భాజనోపరి | జ్ఞేయం తద్దీపికాతైలం సద్యో గృహ్ణాతి వేదనాం ||21||
महतः पञ्चमूलस्य काण्डमष्टादशाङ्गुलम् | क्षौमेणावेष्ट्य संसिच्य तैलेनादीपयेत्ततः ||२०|| यत्तैलं च्यवते तेभ्यो धृतेभ्यो भाजनोपरि | ज्ञेयं तद्दीपिकातैलं सद्यो गृह्णाति वेदनाम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
దీపికాతైలమాహ- మహత ఇత్యాది| కాండం ఖండం, క్షౌమేణ అతసీవస్త్రేణ, ఆవేష్ట్య ‘త్రిభాగం’ ఇతి శేషః| ఘృతేభ్యో ‘అధోముఖం’ ఇతి శేషః| గృహ్ణాతి అపహరతి||20-21||
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
కుర్యాదేవం భద్రకాష్ఠే కుష్ఠే కాష్ఠే చ సారలే | మతిమాన్ దీపికాతైలం కర్ణశూలనిబర్హణం ||22||
कुर्यादेवं भद्रकाष्ठे कुष्ठे काष्ठे च सारले | मतिमान् दीपिकातैलं कर्णशूलनिबर्हणम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
కుర్యాదేవమిత్యాది| చకారాదగుర్వైరండాగ్నిమంథకాష్ఠాని గృహ్యంతే||22||
Adhikarana 16 (23-26) · Śloka 26
అర్కాంకురానమ్లపిష్టాంస్తైలాక్తాన్ లవణాన్వితాన్ | సన్నిదధ్యాత్ స్నుహీకాండే కోరితే తచ్ఛదావృతే ||23|| పుటపాకక్రమాస్విన్నాన్ పీడయేదారసాగమాత్ | సుఖోష్ణం తద్రసం కర్ణే దాపయేచ్ఛూలశాంతయే ||24|| కపిత్థమాతులుంగామ్లశృంగవేరరసైః శుభైః | సుఖోష్ణైః పూరయేత్ కర్ణం తచ్ఛూలవినివృత్తయే ||25|| కర్ణం కోష్ణేన చుక్రేణ పూరయేత్ కర్ణశూలినః | సముద్రఫేనచూర్ణేన యుక్త్యా చాప్యవచూర్ణయేత్ ||26||
अर्काङ्कुरानम्लपिष्टांस्तैलाक्तान् लवणान्वितान् | सन्निदध्यात् स्नुहीकाण्डे कोरिते तच्छदावृते ||२३|| पुटपाकक्रमास्विन्नान् पीडयेदारसागमात् | सुखोष्णं तद्रसं कर्णे दापयेच्छूलशान्तये ||२४|| कपित्थमातुलुङ्गाम्लशृङ्गवेररसैः शुभैः | सुखोष्णैः पूरयेत् कर्णं तच्छूलविनिवृत्तये ||२५|| कर्णं कोष्णेन चुक्रेण पूरयेत् कर्णशूलिनः | समुद्रफेनचूर्णेन युक्त्या चाप्यवचूर्णयेत् ||२६||
🔊 Audio coming soon
అర్కాంకురానిత్యాది| అయం పాఠః సర్వనిబంధకారైరనార్షీకృతస్తస్మాన్న వ్యాఖ్యాతః||23-26||
Adhikarana 17 (27) · Śloka 27
అష్టానామిహ మూత్రాణాం మూత్రేణాన్యతమేన తు | కోష్ణేన పూరయేత్ కర్ణం కర్ణశూలోపశాంతయే ||27||
अष्टानामिह मूत्राणां मूत्रेणान्यतमेन तु | कोष्णेन पूरयेत् कर्णं कर्णशूलोपशान्तये ||२७||
🔊 Audio coming soon
అష్టానామిత్యాది| అష్టానాం మూత్రాణామన్యతమేనైకతమేన||27||
Adhikarana 18 (28) · Śloka 28
మూత్రేష్వమ్లేషు వాతఘ్నే గణే చ క్వథితే భిషక్ | పచేచ్చతుర్విధం స్నేహం పూరణం తచ్చ కర్ణయోః ||28||
मूत्रेष्वम्लेषु वातघ्ने गणे च क्वथिते भिषक् | पचेच्चतुर्विधं स्नेहं पूरणं तच्च कर्णयोः ||२८||
🔊 Audio coming soon
మూత్రేష్విత్యాది| మూత్రాణి గవాదీనామష్టానాం| అమ్లాని సురామస్త్వారనాలబీజపూరచుక్రాణి| వాతఘ్నో గణో విదారిగంధాదిః||28||
Adhikarana 19 (29) · Śloka 29
ఏతా ఏవ క్రియాః కుర్యాత్ పిత్తఘ్నైః పిత్తసంయుతే |29|
एता एव क्रियाः कुर्यात् पित्तघ्नैः पित्तसंयुते |२९|
🔊 Audio coming soon
వాతజకర్ణరోగే క్రియామభిధాయ పిత్తజకర్ణశూలచికిత్సామాహ- ఏతా ఇత్యాది| ఏతా ఏవ దీపికాదయః క్రియాః| తత్ర దీపికా అశ్వత్థపత్రఖల్లస్నేహసర్పిషా కర్ణపూరణం; కాంజికేనాపి, తస్య స్పర్శనే పిత్తహరత్వాత్| పిత్తసంయుతే కర్ణశూలే ఇత్యర్థః|29|-
Adhikarana 20 (29-30) · Śloka 30
కాకోల్యాదౌ దశక్షీరం తిక్తం చాత్ర హితం హవిః ||29|| క్షీరవృక్షప్రవాలేషు మధుకే చందనే తథా | కల్కక్వాథే పరం పక్వం శర్కరామధుకైః సరైః ||30||
काकोल्यादौ दशक्षीरं तिक्तं चात्र हितं हविः ||२९|| क्षीरवृक्षप्रवालेषु मधुके चन्दने तथा | कल्कक्वाथे परं पक्वं शर्करामधुकैः सरैः ||३०||
🔊 Audio coming soon
పిత్తజకర్ణశులే సామాన్యచికిత్సామభిధాయ విశేషచికిత్సామాహ- కాకోల్యాదావిత్యాది| కాకోల్యాదికల్కేన దశగుణక్షీరం ఘృతం సిద్ధం హితం, తథా తిక్తం తిక్తద్రవ్యసంస్కృతం; అన్యే తు తిక్తం కుష్ఠచికిత్సితోక్తం ఘృతం కథయంతి| క్షీరవృక్షా న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థప్లక్షగర్దభాండాః, తేషాం పల్లవక్వాథేన కాకోల్యాదికల్కేన సిద్ధం ఘృతం హితం| మధుకే చందనే తథేతి ప్రత్యేకం యష్టీమధుకచందనక్వాథకల్కాభ్యాం సిద్ధం| శర్కరామధుకైరిత్యత్ర యష్టీమధుకద్వితయం, అత ఏవ బహుత్వం| సరైః విరేచనద్రవ్యైరిత్యర్థః| జేజ్జటాచార్యస్తు క్షీరవృక్షప్రవాలేష్విత్యేకం యోగం కథయతి, బింబీక్వాథ ఇతి ద్వితీయం; తౌ చ యోగావనార్షౌ కథయంతి||29-30||
Adhikarana 21 (31) · Śloka 31
ఇంగుదీసర్షపస్నేహౌ సకఫే పూరణే హితౌ | తిక్తౌషధానాం యూషాశ్చ స్వేదాశ్చ కఫనాశనాః ||31||
इङ्गुदीसर्षपस्नेहौ सकफे पूरणे हितौ | तिक्तौषधानां यूषाश्च स्वेदाश्च कफनाशनाः ||३१||
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మశూలస్య చికిత్సామాహ- ఇంగుదీసర్షపేత్యాది| సకఫే ‘కర్ణశూలే’ ఇత్యధ్యాహారః| తిక్తేత్యాది| స్వేదాశ్చ కఫనాశనా ఇతి తాపోష్మస్వేదా రూక్షాః||31||
Adhikarana 22 (32-33) · Śloka 33
సురసాదౌ కృతం తైలం పంచమూలే మహత్యపి | మాతులుంగరసః శుక్తం లశునార్ద్రకయో రసః ||32|| ఏకైకః పూరణే పథ్యస్తైలం తేష్వపి వా కృతం | తీక్ష్ణా మూర్ధవిరేకాశ్చ కవలాశ్చాత్ర పూజితాః ||33||
सुरसादौ कृतं तैलं पञ्चमूले महत्यपि | मातुलुङ्गरसः शुक्तं लशुनार्द्रकयो रसः ||३२|| एकैकः पूरणे पथ्यस्तैलं तेष्वपि वा कृतम् | तीक्ष्णा मूर्धविरेकाश्च कवलाश्चात्र पूजिताः ||३३||
🔊 Audio coming soon
సురసాదౌ కృతమిత్యాది| తైలద్వితయమేతత్| మాతులుంగరస ఇత్యాది| మాతులుంగరసాదినా ఏకైకేనైవ సిద్ధం తైలం పూరణే పథ్యమిత్యర్థః| తీక్ష్ణా ఇత్యాది| తీక్ష్ణా మూర్ధవిరేకా ఇతి అపామార్గబీజాదిభిః| తీక్ష్ణాః కవలాః పిప్పల్యాదిభిః||32-33||
Adhikarana 23 (34) · Śloka 34
కర్ణశూలవిధిః కృత్స్నః పిత్తఘ్నః శోణితావృతే |34|
कर्णशूलविधिः कृत्स्नः पित्तघ्नः शोणितावृते |३४|
🔊 Audio coming soon
శోణితశూలస్య చికిత్సామాహ- కర్ణేత్యాది| కేచిదముం పాఠం న పఠంతి|34|-
Adhikarana 24 (34-35) · Śloka 36
శూలప్రణాదబాధిర్యక్ష్వేడానాం తు ప్రకీర్తితం ||34|| సామాన్యతో, విశేషేణ బాధిర్యే పూరణం శృణు | గవాం మూత్రేణ బిల్వాని పిష్ట్వా తైలం విపాచయేత్ ||35|| సజలం చ సదుగ్ధం చ బాధిర్యే కర్ణపూరణం |36|
शूलप्रणादबाधिर्यक्ष्वेडानां तु प्रकीर्तितम् ||३४|| सामान्यतो, विशेषेण बाधिर्ये पूरणं शृणु | गवां मूत्रेण बिल्वानि पिष्ट्वा तैलं विपाचयेत् ||३५|| सजलं च सदुग्धं च बाधिर्ये कर्णपूरणम् |३६|
🔊 Audio coming soon
శూలేత్యాది| పంజికాకారస్తు ‘సజలం చ సదుగ్ధం చ’ ఇత్యత్ర పాదికం జలదుగ్ధాభ్యాం ఇతి పఠతి||34-35||-
Adhikarana 25 (36-37) · Śloka 38
సితామధుకబింబీభిః సిద్ధం వాఽఽజే పయస్యపి ||36|| బింబీక్వాథే విమథ్యోష్ణం శీతీభూతం తదుద్ధృతం | పునః పచేద్దశక్షీరం సితామధుకచందనైః ||37|| బిల్వాంబుగాఢం తత్తైలం బాధిర్యే కర్ణపూరణం |38|
सितामधुकबिम्बीभिः सिद्धं वाऽऽजे पयस्यपि ||३६|| बिम्बीक्वाथे विमथ्योष्णं शीतीभूतं तदुद्धृतम् | पुनः पचेद्दशक्षीरं सितामधुकचन्दनैः ||३७|| बिल्वाम्बुगाढं तत्तैलं बाधिर्ये कर्णपूरणम् |३८|
🔊 Audio coming soon
సితామధుకేత్యాది| సితామధుకబింబీభిః కల్కితాభిశ్ఛాగీక్షీరే చతుర్గుణే పక్వం తిలతైలముష్ణమేవ బింబీక్వాథే మథిత్వా శీతీభూతం పాణినాఽఽదాయ పునరపి బిల్వఫలక్వాథే విలోడితం సితశర్కరాయష్టీమధురక్తచందనైః కల్కీకృతైర్దశగుణే క్షీరే విపచేత్| కేచిద్ ‘బిల్వాంబుగాఢం’ ఇత్యత్ర ‘బింబ్యంబుగాఢం’ ఇతి పఠంతి||36-37||-
Adhikarana 26 (38) · Śloka 38
వక్ష్యతే యఃప్రతిశ్యాయే విధిః సోఽప్యత్ర పూజితః ||38||
वक्ष्यते यःप्रतिश्याये विधिः सोऽप्यत्र पूजितः ||३८||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం బాధిర్యే కఫానుబంధోఽప్యస్తీత్యనాగతావేక్షణేన సంక్షేపార్థమతిదేశేన చికిత్సామాహ- వక్ష్యతే య ఇత్యాది| సోఽప్యత్ర పూజిత ఇతి ‘నవం ప్రతిశ్యాయమపాస్య సర్వముపాచరేత్ సర్పిష ఏవ పానైః’ ఇత్యాదినోక్తః||38||
Adhikarana 27 (39) · Śloka 39
వాతవ్యాధిషు యశ్చోక్తో విధిః స చ హితో భవేత్ |39|
वातव्याधिषु यश्चोक्तो विधिः स च हितो भवेत् |३९|
🔊 Audio coming soon
శుద్ధవాతకృతే పునరతీతావేక్షణేన సంక్షేపార్థమతిదేశేన నిర్దిశన్నాహ- వాతవ్యాధిష్విత్యాది| వాతవ్యాధ్యుక్తో విధిః నివాతబ్రహ్మచర్యాదికః|39|-
Adhikarana 28 (39) · Śloka 40
కర్ణస్రావే పూతికర్ణే తథైవ కృమికర్ణకే ||39|| సమానం కర్మ కుర్వీత యోగాన్ వైశేషికానపి |40|
कर्णस्रावे पूतिकर्णे तथैव कृमिकर्णके ||३९|| समानं कर्म कुर्वीत योगान् वैशेषिकानपि |४०|
🔊 Audio coming soon
కర్మ చికిత్సాం||39||-
Adhikarana 29 (40-41) · Śloka 41
శిరోవిరేచనం చైవ ధూపనం పూరణం తథా ||40|| ప్రమార్జనం ధావనం చ వీక్ష్య వీక్ష్యావచారయేత్ | రాజవృక్షాదితోయేన సురసాదిగణేన వా ||41||
शिरोविरेचनं चैव धूपनं पूरणं तथा ||४०|| प्रमार्जनं धावनं च वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् | राजवृक्षादितोयेन सुरसादिगणेन वा ||४१||
🔊 Audio coming soon
కిం తత్ సమానం కర్మేత్యాహ- శిరోవిరేచనమిత్యాది| ప్రమార్జనం పిచుకూర్చికయా కర్ణప్రోంఛనం, ధావనం ప్రక్షాలనం| వీక్ష్య వీక్ష్యేతి ప్రత్యేకం కర్ణప్రస్రావాదిషు దోషదూష్యాదిమలవిశేషం దృష్ట్వా దృష్ట్వేత్యర్థః| రాజవృక్షాదితోయేనేత్యాది| రాజవృక్షాదిః ఆరగ్వధాదిః||40-41||
Adhikarana 30 (42-45) · Śloka 45
కర్ణప్రక్షాలనం కార్యం చూర్ణైరేషాం చ పూరణం | క్వాథం పంచకషాయం తు కపిత్థరసయోజితం ||42|| కర్ణస్రావే ప్రశంసంతి పూరణం మధునా సహ | సర్జత్వక్చూర్ణసంయుక్తః కార్పాసీఫలజో రసః ||43|| యోజితో మధునా వాఽపి కర్ణస్రావే ప్రశస్యతే | లాక్షా రసాంజనం సర్జశ్చూర్ణితం కర్ణపూరణం ||44|| సశైవలం మహావృక్షజంబ్వామ్రప్రసవాయుతం | కులీరక్షౌద్రమండూకీసిద్ధం తైలం చ పూజితం ||45||
कर्णप्रक्षालनं कार्यं चूर्णैरेषां च पूरणम् | क्वाथं पञ्चकषायं तु कपित्थरसयोजितम् ||४२|| कर्णस्रावे प्रशंसन्ति पूरणं मधुना सह | सर्जत्वक्चूर्णसंयुक्तः कार्पासीफलजो रसः ||४३|| योजितो मधुना वाऽपि कर्णस्रावे प्रशस्यते | लाक्षा रसाञ्जनं सर्जश्चूर्णितं कर्णपूरणम् ||४४|| सशैवलं महावृक्षजम्ब्वाम्रप्रसवायुतम् | कुलीरक्षौद्रमण्डूकीसिद्धं तैलं च पूजितम् ||४५||
🔊 Audio coming soon
సమానం కర్మాభిధాయ వైశేషికాన్ యోగానాహ- కర్ణేత్యాది| పంచకషాయమస్మిన్నేవాధ్యాయే ‘తిందుకాన్యభయా రోధ్రం సమంగాఽఽమలకం’ ఇత్యాదినా పఠిష్యతి, అన్యే తు ఆరగ్వధశిరీషజంబుసర్జాశ్వకర్ణజం పంచకషాయచూర్ణం కథయంతి, తచ్చ టీకాపంజికాభ్యాం నాంగీకృతం| సర్జత్వగిత్యాది| కార్పాసీ వనకార్పాసీ| శైవలం దూర్వా, హఠమిత్యన్యే| మహావృక్షః సేహుండః, ప్రసవాః పల్లవాః| కులీరః కర్కటశృంగీ, మండూకీ బ్రాహ్మీభేదః| శైవలాదికం ప్రసవపర్యంతం కషాయద్రవ్యం, కులీరాదికం చ కల్కద్రవ్యం| పూజితం ‘కర్ణస్రావే కర్ణపూరణం’ ఇత్యధ్యాహార్యం||42-45||
Adhikarana 31 (46) · Śloka 46
తిందుకాన్యభయా రోధ్రం సమంగాఽఽమలకం మధు | పూరణం చాత్ర పథ్యం స్యాత్కపిత్థరసయోజితం ||46||
तिन्दुकान्यभया रोध्रं समङ्गाऽऽमलकं मधु | पूरणं चात्र पथ्यं स्यात्कपित्थरसयोजितम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
తిందుకాన్యభయా రోధ్రమిత్యాది| సమంగా అంజలికారికా, ‘వరాహక్రాంతా’ ఇత్యపరే| ఇదం పంచకషాయచూర్ణం||46||
Adhikarana 32 (47-48) · Śloka 49
రసమామ్రకపిత్థానాం మధూకధవశాలజం | పూరణార్థం ప్రశంసంతి తైలం వా తైర్విపాచితం ||47|| ప్రియంగుమధుకాంబష్ఠాధాతకీశిలపర్ణిభిః | మంజిష్ఠాలోధ్రలాక్షాభిః కపిత్థస్య రసేన వా ||48|| పచేత్తైలం తదాస్రావమవగృహ్ణాతి పూరణాత్ |49|
रसमाम्रकपित्थानां मधूकधवशालजम् | पूरणार्थं प्रशंसन्ति तैलं वा तैर्विपाचितम् ||४७|| प्रियङ्गुमधुकाम्बष्ठाधातकीशिलपर्णिभिः | मञ्जिष्ठालोध्रलाक्षाभिः कपित्थस्य रसेन वा ||४८|| पचेत्तैलं तदास्रावमवगृह्णाति पूरणात् |४९|
🔊 Audio coming soon
రసమామ్రేత్యాది| ఆమ్రాదిపల్లవానాం రసః స్వరస ఏవ ఏకైకః సమస్తో వా కర్ణపూరణం, తైర్విపక్వం వా తిలతైలం పూయస్రావే పూరణం| ప్రియంగుమధుకాంబష్ఠేత్యాది| ప్రియంగ్వాదికల్కైః కపిత్థపల్లవరసేన చతుర్గుణేన తిలతైలం సిద్ధం కర్ణస్రావాపహం| అంబష్ఠా సాంకురడా, శిలా మనఃశిలా, పర్ణీ శాలపర్ణీ||47-48||-
Adhikarana 33 (49-50) · Śloka 51
ఘృతం రసాంజనం నార్యాః క్షీరేణ మధుసంయుతం ||49|| తత్ప్రశస్తం చిరోత్థేఽపి సాస్రావే పూతికర్ణకే | నిర్గుండీస్వరసస్తైలం సింధుర్ధూమరజో గుడః ||50|| పూరణః పూతికర్ణస్య శమనో మధుసంయుతః |51|
घृतं रसाञ्जनं नार्याः क्षीरेण मधुसंयुतम् ||४९|| तत्प्रशस्तं चिरोत्थेऽपि सास्रावे पूतिकर्णके | निर्गुण्डीस्वरसस्तैलं सिन्धुर्धूमरजो गुडः ||५०|| पूरणः पूतिकर्णस्य शमनो मधुसंयुतः |५१|
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం పూతికర్ణస్య విశేషచికిత్సాం యోగద్వయేనాహ- ఘృష్టమిత్యాది||49-50||-
Adhikarana 34 (51) · Śloka 51
కృమికర్ణకనాశార్థం కృమిఘ్నం యోజయేద్విధిం ||51||
कृमिकर्णकनाशार्थं कृमिघ्नं योजयेद्विधिम् ||५१||
🔊 Audio coming soon
కృమికర్ణే వైశేషికమాహ- కృమికర్ణకనాశార్థమిత్యాది| కృమిఘ్నో విధిః క్రిమిప్రతిషేధే వక్ష్యమాణః||51||
Adhikarana 35 (52) · Śloka 52
వార్తాకుధూమశ్చ హితః సార్షపస్నేహ ఏవ చ |52|
वार्ताकुधूमश्च हितः सार्षपस्नेह एव च |५२|
🔊 Audio coming soon
అపరమపి విశేషచికిత్సితమాహ- వార్తాకుధూమ ఇత్యాది| పరిణతశుష్కవార్తాకుధూమస్య పానం కర్ణధూపనం చ, సార్షపస్నేహేన కర్ణపూరణం, తంత్రాంతరోక్తత్వాత్|52|-
Adhikarana 36 (52-53) · Śloka 53
కృమిఘ్నం హరితాలేన గవాం మూత్రయుతేన చ ||52|| గుగ్గులోః కర్ణదౌర్గంధ్యే ధూపనం శ్రేష్ఠముచ్యతే | ఛర్దనం ధూమపానం చ కవలస్య చ ధారణం ||53||
कृमिघ्नं हरितालेन गवां मूत्रयुतेन च ||५२|| गुग्गुलोः कर्णदौर्गन्ध्ये धूपनं श्रेष्ठमुच्यते | छर्दनं धूमपानं च कवलस्य च धारणम् ||५३||
🔊 Audio coming soon
కృమికృతదౌర్గంధ్యచికిత్సామాహ- కృమిఘ్నమిత్యాది| కృమిఘ్నం విడంగసారచూర్ణం, తచ్చ హరితాలచూర్ణేన యుతం గోమూత్రేణ పూరణం, గుగ్గులునా ధూపనం| ఛర్దనమిత్యాది| కేచిచ్ఛర్దనాదికం క్రియాత్రితయం త్రయాణామాస్రావాదీనాం హితమాహుః; తన్న, యతః కృమికృతదౌర్గంధ్యసాన్నిధ్యాద్విదేహాదిష్వస్య దర్శనాద్ దౌర్గంధ్య ఏవ ఛర్దనాదిత్రితయం హితం||52-53||
Adhikarana 37 (54) · Śloka 54
కర్ణక్ష్వేడే హితం తైలం సార్షపం చైవ పూరణం | విద్రధౌ చాపి కుర్వీత విద్రధ్యుక్తం చికిత్సితం ||54||
कर्णक्ष्वेडे हितं तैलं सार्षपं चैव पूरणम् | विद्रधौ चापि कुर्वीत विद्रध्युक्तं चिकित्सितम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
కర్ణక్ష్వేడే హితమిత్యాది| కర్ణక్ష్వేడే యత్ సార్షపం తైలం పూరణే ఉక్తం తద్విద్రధావపి కుర్వీత; న కేవలం తదేవ కుర్వీత విద్రధ్యుక్తం చికిత్సితమపి కుర్వీతేత్యర్థః| వాతజే ఆమే సవేదనే విద్రధౌ తిలతైలేన సేకః, కఫజే పునః సార్షపతైలేనేతి||54||
Adhikarana 38 (55) · Śloka 55
ప్రక్లేద్య ధీమాంస్తైలేన స్వేదేన ప్రవిలాయ్య చ | శోధయేత్కర్ణవిట్కం తు భిషక్ సమ్యక్ శలాకయా ||55||
प्रक्लेद्य धीमांस्तैलेन स्वेदेन प्रविलाय्य च | शोधयेत्कर्णविट्कं तु भिषक् सम्यक् शलाकया ||५५||
🔊 Audio coming soon
కర్ణగూథచికిత్సామాహ- ప్రక్లేద్యేత్యాది||55||
Adhikarana 39 (56) · Śloka 56
నాడీస్వేదోఽథ వమనం ధూమో మూర్ధవిరేచనం | విధిశ్చ కఫహృత్సర్వః కర్ణకండూమపోహతి ||56||
नाडीस्वेदोऽथ वमनं धूमो मूर्धविरेचनम् | विधिश्च कफहृत्सर्वः कर्णकण्डूमपोहति ||५६||
🔊 Audio coming soon
కర్ణకండూచికిత్సామాహ- నాడీస్వేద ఇత్యాది| వమనం సస్వేదవమనం, ధూమోఽత్ర వైరేచనికః||56||
Adhikarana 40 (57) · Śloka 57
అథ కర్ణప్రతీనాహే స్నేహస్వేదౌ ప్రయోజయేత్ | తతో విరిక్తశిరసః క్రియాం ప్రాప్తాం సమాచరేత్ ||57||
अथ कर्णप्रतीनाहे स्नेहस्वेदौ प्रयोजयेत् | ततो विरिक्तशिरसः क्रियां प्राप्तां समाचरेत् ||५७||
🔊 Audio coming soon
కర్ణప్రతీనాహే చికిత్సామాహ- అథేత్యాది| క్రియాం స్నేహస్వేదనస్యాదికాం, ప్రాప్తాం యుక్తాం||57||
Adhikarana 41 (58) · Śloka 58
కర్ణపాకస్య భైషజ్యం కుర్యాత్పిత్తవిసర్పవత్ |58|
कर्णपाकस्य भैषज्यं कुर्यात्पित्तविसर्पवत् |५८|
🔊 Audio coming soon
కర్ణపాకే చికిత్సామాహ- కర్ణపాకస్యేత్యాది| శీతాలేపనపరిషేకాదీంశ్చ తచ్చికిత్సితోక్తాన్ కుర్యాత్|58|-
Adhikarana 42 (58) · Śloka 59
కర్ణచ్ఛిద్రే వర్తమానం కీటం క్లేదమలాది వా ||58|| శృంగేణాపహరేద్ధీమానథవాఽపి శలాకయా |59|
कर्णच्छिद्रे वर्तमानं कीटं क्लेदमलादि वा ||५८|| शृङ्गेणापहरेद्धीमानथवाऽपि शलाकया |५९|
🔊 Audio coming soon
శారీరదోషభవకర్ణగూథప్రత్యాకర్షణచికిత్సాప్రసంగేనాగంతుకీటమలాదీనామాకర్షణచికిత్సామాహ- కర్ణచ్ఛిద్ర ఇత్యాది| శృంగేణాపహరేత్ ‘ఆచూష్య’ ఇతి శేషః||58||-
Adhikarana 43 (59) · Śloka 59
శేషాణాం తు వికారాణాం ప్రాక్ చికిత్సితమీరితం ||59||
शेषाणां तु विकाराणां प्राक् चिकित्सितमीरितम् ||५९||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం శాలక్యసిద్ధాంతేన చతుర్విధానామర్శసాం సప్తవిధానామర్బుదానాం చతుర్విధానాం శోఫానాం కిం చికిత్సితమితి పృష్ఠః శాలాక్యతంత్రస్య న్యూనతాదోషం పరిజిహీర్షురాహ- శేషాణామిత్యాది| శేషాణాం చతుర్విధానామర్శసాం, సప్తవిధానాం అర్బుదానాం, చతుర్విధానాం శోఫానాం చేత్యర్థః| ప్రాగితి అర్శఆదిచికిత్సితే| ఈరితం ప్రతిదోషం ప్రత్యవస్థం సర్వముక్తమిత్యర్థః||59||
Adhikarana puShpikA · Śloka 21
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే కర్ణగతరోగప్రతిషేధో నామైకవింశోఽధ్యాయః ||21||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे कर्णगतरोगप्रतिषेधो नामैकविंशोऽध्यायः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే ఏకవింశోఽధ్యాయః||21||