21. karṇagatarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

అథాతః కర్ణగతరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

సామాన్యం కర్ణరోధేషు ఘృతపానం రసాయనం | అవ్యాయామోఽశిరఃస్నానం బ్రహ్మచర్యమకత్థనం ||3||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

కర్ణశూలే ప్రణాదే చ బాధిర్యక్ష్వేడయోరపి | చతుర్ణామపి రోగాణాం సామాన్యం భేషజం విదుః ||4||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

స్నిగ్ధం వాతహరైః స్వేదైర్నరం స్నేహవిరేచితం | నాడీస్వేదైరుపచరేత్పిండస్వేదైస్తథైవ చ ||5||

Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7

బిల్వైరండార్కవర్షాభూదధిత్థోన్మత్తశిగ్రుభిః | బస్తగంధాశ్వగంధాభ్యాం తర్కారీయవవేణుభిః ||6|| ఆరనాలశృతైరేభిర్నాడీస్వేదః ప్రయోజితః | కఫవాతసముత్థానం కర్ణశూలం నిరస్యతి ||7||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

మీనకుక్కుటలావానాం మాంసజైః పయసాఽపి వా | పిండైః స్వేదం చ కుర్వీత కర్ణశూలనివారణం ||8||

Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10

అశ్వత్థపత్రఖల్లం వా విధాయ బహుపత్రకం | తదంగారైః సుసంపూర్ణం నిదధ్యాచ్ఛ్రవణోపరి ||9|| యత్తైలం చ్యవతే తస్మాత్ ఖల్లాదంగారతాపితాత్ | తత్ ప్రాప్తం శ్రవణస్రోతః సద్యో గృహ్ణాతి వేదనాం ||10||

Adhikarana 8 (11) · Śloka 11

క్షౌమగుగ్గుల్వగురుభిః సఘృతైర్ధూపయేచ్చ తం | భక్తోపరి హితం సర్పిర్బస్తికర్మ చ పూజితం ||11||

Adhikarana 9 (12) · Śloka 13

నిరన్నో నిశి తత్సర్పిః పీత్వోపరి పిబేత్ పయః | మూర్ధబస్తిషు నస్యే చ మస్తిష్కే పరిషేచనే ||12|| శతపాకం బలాతైలం ప్రశస్తం చాపి భోజనే |13|

Adhikarana 10 (13) · Śloka 14

కంటకారీమజాక్షీరే పక్త్వా క్షీరేణ తేన చ ||13|| విపచేత్ కుక్కుటవసాం కర్ణయోస్తత్ప్రపూరణం |14|

Adhikarana 11 (14-16) · Śloka 16

తండులీయకమూలాని ఫలమంకోలజం తథా ||14|| అహింస్రాకేందుకాన్మూలం సరలం దేవదారు చ | లశునం శృంగవేరం చ తథా వంశావలేఖనం ||15|| కల్కైరేషాం తథాఽమ్లైశ్చ పచేత్ స్నేహం చతుర్విధం | వేదనాయాః ప్రశాంత్యర్థం హితం తత్కర్ణపూరణం ||16||

Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 18

లశునార్ద్రకశిగ్రూణాం మురంగ్యా మూలకస్య చ | కదల్యాః స్వరసః శ్రేష్ఠః కదుష్ణః కర్ణపూరణే ||17|| శృంగవేరరసః క్షౌద్రం సైంధవం తైలమేవ చ | కదుష్ణం కర్ణయోర్దేయమేతద్వా వేదనాపహం ||18||

Adhikarana 13 (19) · Śloka 19

వంశావలేఖనాయుక్తే మూత్రే చాజావికే భిషక్ | సర్పిః పచేత్తేన కర్ణం పూరయేత్ కర్ణశూలినః ||19||

Adhikarana 14 (20-21) · Śloka 21

మహతః పంచమూలస్య కాండమష్టాదశాంగులం | క్షౌమేణావేష్ట్య సంసిచ్య తైలేనాదీపయేత్తతః ||20|| యత్తైలం చ్యవతే తేభ్యో ధృతేభ్యో భాజనోపరి | జ్ఞేయం తద్దీపికాతైలం సద్యో గృహ్ణాతి వేదనాం ||21||

Adhikarana 15 (22) · Śloka 22

కుర్యాదేవం భద్రకాష్ఠే కుష్ఠే కాష్ఠే చ సారలే | మతిమాన్ దీపికాతైలం కర్ణశూలనిబర్హణం ||22||

Adhikarana 16 (23-26) · Śloka 26

అర్కాంకురానమ్లపిష్టాంస్తైలాక్తాన్ లవణాన్వితాన్ | సన్నిదధ్యాత్ స్నుహీకాండే కోరితే తచ్ఛదావృతే ||23|| పుటపాకక్రమాస్విన్నాన్ పీడయేదారసాగమాత్ | సుఖోష్ణం తద్రసం కర్ణే దాపయేచ్ఛూలశాంతయే ||24|| కపిత్థమాతులుంగామ్లశృంగవేరరసైః శుభైః | సుఖోష్ణైః పూరయేత్ కర్ణం తచ్ఛూలవినివృత్తయే ||25|| కర్ణం కోష్ణేన చుక్రేణ పూరయేత్ కర్ణశూలినః | సముద్రఫేనచూర్ణేన యుక్త్యా చాప్యవచూర్ణయేత్ ||26||

Adhikarana 17 (27) · Śloka 27

అష్టానామిహ మూత్రాణాం మూత్రేణాన్యతమేన తు | కోష్ణేన పూరయేత్ కర్ణం కర్ణశూలోపశాంతయే ||27||

Adhikarana 18 (28) · Śloka 28

మూత్రేష్వమ్లేషు వాతఘ్నే గణే చ క్వథితే భిషక్ | పచేచ్చతుర్విధం స్నేహం పూరణం తచ్చ కర్ణయోః ||28||

Adhikarana 19 (29) · Śloka 29

ఏతా ఏవ క్రియాః కుర్యాత్ పిత్తఘ్నైః పిత్తసంయుతే |29|

Adhikarana 20 (29-30) · Śloka 30

కాకోల్యాదౌ దశక్షీరం తిక్తం చాత్ర హితం హవిః ||29|| క్షీరవృక్షప్రవాలేషు మధుకే చందనే తథా | కల్కక్వాథే పరం పక్వం శర్కరామధుకైః సరైః ||30||

Adhikarana 21 (31) · Śloka 31

ఇంగుదీసర్షపస్నేహౌ సకఫే పూరణే హితౌ | తిక్తౌషధానాం యూషాశ్చ స్వేదాశ్చ కఫనాశనాః ||31||

Adhikarana 22 (32-33) · Śloka 33

సురసాదౌ కృతం తైలం పంచమూలే మహత్యపి | మాతులుంగరసః శుక్తం లశునార్ద్రకయో రసః ||32|| ఏకైకః పూరణే పథ్యస్తైలం తేష్వపి వా కృతం | తీక్ష్ణా మూర్ధవిరేకాశ్చ కవలాశ్చాత్ర పూజితాః ||33||

Adhikarana 23 (34) · Śloka 34

కర్ణశూలవిధిః కృత్స్నః పిత్తఘ్నః శోణితావృతే |34|

Adhikarana 24 (34-35) · Śloka 36

శూలప్రణాదబాధిర్యక్ష్వేడానాం తు ప్రకీర్తితం ||34|| సామాన్యతో, విశేషేణ బాధిర్యే పూరణం శృణు | గవాం మూత్రేణ బిల్వాని పిష్ట్వా తైలం విపాచయేత్ ||35|| సజలం చ సదుగ్ధం చ బాధిర్యే కర్ణపూరణం |36|

Adhikarana 25 (36-37) · Śloka 38

సితామధుకబింబీభిః సిద్ధం వాఽఽజే పయస్యపి ||36|| బింబీక్వాథే విమథ్యోష్ణం శీతీభూతం తదుద్ధృతం | పునః పచేద్దశక్షీరం సితామధుకచందనైః ||37|| బిల్వాంబుగాఢం తత్తైలం బాధిర్యే కర్ణపూరణం |38|

Adhikarana 26 (38) · Śloka 38

వక్ష్యతే యఃప్రతిశ్యాయే విధిః సోఽప్యత్ర పూజితః ||38||

Adhikarana 27 (39) · Śloka 39

వాతవ్యాధిషు యశ్చోక్తో విధిః స చ హితో భవేత్ |39|

Adhikarana 28 (39) · Śloka 40

కర్ణస్రావే పూతికర్ణే తథైవ కృమికర్ణకే ||39|| సమానం కర్మ కుర్వీత యోగాన్ వైశేషికానపి |40|

Adhikarana 29 (40-41) · Śloka 41

శిరోవిరేచనం చైవ ధూపనం పూరణం తథా ||40|| ప్రమార్జనం ధావనం చ వీక్ష్య వీక్ష్యావచారయేత్ | రాజవృక్షాదితోయేన సురసాదిగణేన వా ||41||

Adhikarana 30 (42-45) · Śloka 45

కర్ణప్రక్షాలనం కార్యం చూర్ణైరేషాం చ పూరణం | క్వాథం పంచకషాయం తు కపిత్థరసయోజితం ||42|| కర్ణస్రావే ప్రశంసంతి పూరణం మధునా సహ | సర్జత్వక్చూర్ణసంయుక్తః కార్పాసీఫలజో రసః ||43|| యోజితో మధునా వాఽపి కర్ణస్రావే ప్రశస్యతే | లాక్షా రసాంజనం సర్జశ్చూర్ణితం కర్ణపూరణం ||44|| సశైవలం మహావృక్షజంబ్వామ్రప్రసవాయుతం | కులీరక్షౌద్రమండూకీసిద్ధం తైలం చ పూజితం ||45||

Adhikarana 31 (46) · Śloka 46

తిందుకాన్యభయా రోధ్రం సమంగాఽఽమలకం మధు | పూరణం చాత్ర పథ్యం స్యాత్కపిత్థరసయోజితం ||46||

Adhikarana 32 (47-48) · Śloka 49

రసమామ్రకపిత్థానాం మధూకధవశాలజం | పూరణార్థం ప్రశంసంతి తైలం వా తైర్విపాచితం ||47|| ప్రియంగుమధుకాంబష్ఠాధాతకీశిలపర్ణిభిః | మంజిష్ఠాలోధ్రలాక్షాభిః కపిత్థస్య రసేన వా ||48|| పచేత్తైలం తదాస్రావమవగృహ్ణాతి పూరణాత్ |49|

Adhikarana 33 (49-50) · Śloka 51

ఘృతం రసాంజనం నార్యాః క్షీరేణ మధుసంయుతం ||49|| తత్ప్రశస్తం చిరోత్థేఽపి సాస్రావే పూతికర్ణకే | నిర్గుండీస్వరసస్తైలం సింధుర్ధూమరజో గుడః ||50|| పూరణః పూతికర్ణస్య శమనో మధుసంయుతః |51|

Adhikarana 34 (51) · Śloka 51

కృమికర్ణకనాశార్థం కృమిఘ్నం యోజయేద్విధిం ||51||

Adhikarana 35 (52) · Śloka 52

వార్తాకుధూమశ్చ హితః సార్షపస్నేహ ఏవ చ |52|

Adhikarana 36 (52-53) · Śloka 53

కృమిఘ్నం హరితాలేన గవాం మూత్రయుతేన చ ||52|| గుగ్గులోః కర్ణదౌర్గంధ్యే ధూపనం శ్రేష్ఠముచ్యతే | ఛర్దనం ధూమపానం చ కవలస్య చ ధారణం ||53||

Adhikarana 37 (54) · Śloka 54

కర్ణక్ష్వేడే హితం తైలం సార్షపం చైవ పూరణం | విద్రధౌ చాపి కుర్వీత విద్రధ్యుక్తం చికిత్సితం ||54||

Adhikarana 38 (55) · Śloka 55

ప్రక్లేద్య ధీమాంస్తైలేన స్వేదేన ప్రవిలాయ్య చ | శోధయేత్కర్ణవిట్కం తు భిషక్ సమ్యక్ శలాకయా ||55||

Adhikarana 39 (56) · Śloka 56

నాడీస్వేదోఽథ వమనం ధూమో మూర్ధవిరేచనం | విధిశ్చ కఫహృత్సర్వః కర్ణకండూమపోహతి ||56||

Adhikarana 40 (57) · Śloka 57

అథ కర్ణప్రతీనాహే స్నేహస్వేదౌ ప్రయోజయేత్ | తతో విరిక్తశిరసః క్రియాం ప్రాప్తాం సమాచరేత్ ||57||

Adhikarana 41 (58) · Śloka 58

కర్ణపాకస్య భైషజ్యం కుర్యాత్పిత్తవిసర్పవత్ |58|

Adhikarana 42 (58) · Śloka 59

కర్ణచ్ఛిద్రే వర్తమానం కీటం క్లేదమలాది వా ||58|| శృంగేణాపహరేద్ధీమానథవాఽపి శలాకయా |59|

Adhikarana 43 (59) · Śloka 59

శేషాణాం తు వికారాణాం ప్రాక్ చికిత్సితమీరితం ||59||

Adhikarana puShpikA · Śloka 21

ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే కర్ణగతరోగప్రతిషేధో నామైకవింశోఽధ్యాయః ||21||