Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः कासप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾਤਕਫਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਤ੍ਵਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ਤੁਲ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰਮ੍ਭਃ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਉਕ੍ਤਾ ਯੇ ਹੇਤਵੋ ਨਣਾਂ ਰੋਗਯੋਃ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਯੋਃ | ਕਾਸਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤ ਏਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤਵਃ ||੩||
उक्ता ये हेतवो नॄणां रोगयोः श्वासहिक्कयोः | कासस्यापि च विज्ञेयास्त एवोत्पत्तिहेतवः ||३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਕਾਸਹੇਤੂਨਾਹ- ਉਕ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਧੂਮੋਪਘਾਤਾਦ੍ਰਜਸਸ੍ਤਥੈਵ ਵ੍ਯਾਯਾਮਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਨਿਸੇਵਣਾਚ੍ਚ | ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਤ੍ਵਾਦਪਿ ਭੋਜਨਸ੍ਯ ਵੇਗਾਵਰੋਧਾਤ੍ ਕ੍ਸਵਥੋਸ੍ਤਥੈਵ ||੪|| ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ੍ਯੁਦਾਨਾਨੁਗਤਃ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਃ ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਕਾਂਸ੍ਯਸ੍ਵਨਤੁਲ੍ਯਘੋਸਃ | ਨਿਰੇਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਹਸਾ ਸਦੋਸਃ ਕਾਸਃ ਸ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਰੁਦਾਹਤਸ੍ਤੁ ||੫||
धूमोपघाताद्रजसस्तथैव व्यायामरूक्षान्ननिषेवणाच्च | विमार्गगत्वादपि भोजनस्य वेगावरोधात् क्षवथोस्तथैव ||४|| प्राणो ह्युदानानुगतः प्रदुष्टः सम्भिन्नकांस्यस्वनतुल्यघोषः | निरेति वक्त्रात् सहसा सदोषः कासः स विद्वद्भिरुदाहृतस्तु ||५||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਸਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਨਿਰੁਕ੍ਤੀ ਆਹ- ਪ੍ਰਾਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾਯੁਃ, ਉਦਾਨਾਨੁਗਤ ਉਦਾਨਵਾਯੁਮਿਲਿਤਃ, ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਤਿਤ੍ਵਾਦੁਦਾਨਸ੍ਯ, ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਃ ਕੋਪਮਾਪਨ੍ਨਃ ਸਨ੍, ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਕਾਂਸ੍ਯਸ੍ਵਰਤੁਲ੍ਯਘੋਸ ਇਤਿ ਜਰ੍ਜਰਿਤਕਾਂਸ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਨੁਕਾਰੀ ਸ੍ਵਰਃ, ਨਿਰੇਤਿ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ| ਸਦੋਸਃ ਸਦੁਸ੍ਟਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਦੁਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਤਾਦਗ੍ਵਿਧਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਾਣਵਾਯੁਨਿਰ੍ਗਮਨਾਤ੍ਮਿਕੈਵ; ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸਦੋਸ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਘੋਸ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਸਘੋਸਃ ਤਾਦਗ੍ਵਿਧਪ੍ਰਾਣਨਿਰ੍ਗਮਨੋਤ੍ਥਸ੍ਵਰਯੁਕ੍ਤਃ| ਸ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾਯੁਃ ‘ਕਾਸ’ ਇਤ੍ਯੁਦਾਹਤਃ||੪-੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਸ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਭਵਃ ਕਫਾਚ੍ਚ ਕ੍ਸਤਾਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯਃ ਕ੍ਸਯਜੋਪਰਸ਼੍ਚ | ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕਾਰਃ ਕਥਿਤੋ ਭਿਸਗ੍ਭਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਧਿਤੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਵਿਕਾਰਕਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ||੬||
स वातपित्तप्रभवः कफाच्च क्षतात्तथाऽन्यः क्षयजोऽपरश्च | पञ्चप्रकारः कथितो भिषग्भिर्विवर्धितो यक्ष्मविकारकृत् स्यात् ||६||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਸਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਸ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਭਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਇਤਿ ਕਾਸਃ| ਕ੍ਸਤਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਜਃ| ਕ੍ਸਯਜਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਜਃ| ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕਾਰ ਇਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਰਣਂ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੇਨ ਵਾਤਾਦਿਕਤਕਾਸਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕਾਰਾਃ, ਨ ਪੁਨਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰਭੇਦਾਦ੍ਭੇਦਃ| ਯਕ੍ਸ੍ਮਵਿਕਾਰਕਤ੍ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਕਤ੍, ਰੋਗਸ੍ਯਾਪਿ ਵ੍ਯਾਧਿਕਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਕ੍ਸਯਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਕਾਸਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਤੋਧਿਕਂ ਕ੍ਸਯਂ ਕਰੋਤਿ, ਅਤਃ ਕ੍ਸਯਜਕਾਸਸ੍ਯਾਪਿ ਕ੍ਸਯਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮ੍, ਅਥਵਾ ਬਹੁਸੁ ਛਤ੍ਰਿਸੁ ਗਚ੍ਛਤ੍ਸੁ ਕੇਸੁਚਿਦਚ੍ਛਤ੍ਰਿਸ੍ਵਪਿ ਛਤ੍ਰਿਣੋ ਯਾਨ੍ਤੀਤਿ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਵਤ੍ ਕ੍ਸਯਜਕਾਸਸ੍ਯਾਪਿ ਕ੍ਸਯਕਰ੍ਤਤ੍ਵਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕਾਰਃ ਪਠਿਤੋ ਭਿਸਗ੍ਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਲਕ੍ਸਣਤਃ ਪੁਰਾਣੈਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਭਵਿਸ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਕਣ੍ਠਕਣ੍ਡੂਰ੍ਭੋਜ੍ਯੋਪਰੋਧੋ ਗਲਤਾਲੁਲੇਪਃ | ਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਵੈਸਮ੍ਯਮਰੋਚਕੋਗ੍ਨਿਸਾਦਸ਼੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਮੂਨਿ ||੭||
भविष्यतस्तस्य तु कण्ठकण्डूर्भोज्योपरोधो गलतालुलेपः | स्वशब्दवैषम्यमरोचकोऽग्निसादश्च लिङ्गानि भवन्त्यमूनि ||७||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਸਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਭਵਿਸ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੋਜ੍ਯੋਪਰੋਧਃ ਗ੍ਰਾਸਸ੍ਯ ਗਲੇ ਸਙ੍ਗਃ| ਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਵੈਸਮ੍ਯਮਿਤਿ ਈਸਤ੍ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਵਰਵੈਕਤਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਸਾਦਃ ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ਕਾਸਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਰੂਪਾਣਾਮੇਵਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਸਦ੍ਭਾਵਾਤ੍; ਤਨ੍ਨ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਵਿਰੋਧਾਤ੍||੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਹਚ੍ਛਙ੍ਖਮੂਰ੍ਧੋਦਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲੀ ਕ੍ਸਾਮਾਨਨਃ ਕ੍ਸੀਣਬਲਸ੍ਵਰੌਜਾਃ | ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਮਨ੍ਤਃਕਫਮੀਰਣੇਨ ਕਾਸੇਤ੍ਤੁ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸ੍ਵਰਭੇਦਯੁਕ੍ਤਃ ||੮||
हृच्छङ्खमूर्धोदरपार्श्वशूली क्षामाननः क्षीणबलस्वरौजाः | प्रसक्तमन्तःकफमीरणेन कासेत्तु शुष्कं स्वरभेदयुक्तः ||८||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਕਾਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਹਚ੍ਛਙ੍ਖਮੂਰ੍ਧੋਦਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਾਮਾਨਨਃ ਕ੍ਸੀਣਮੁਖਕ੍ਰਿਯਃ| ਕ੍ਸੀਣਬਲਸ੍ਵਰੌਜਾ ਇਤਿ ਬਲਂ ਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨਕ੍ਸਮਤਾ, ਓਜੋ ਹਦਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮੇਵ| ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾਨ੍ਤਃਕਫਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਕਾਸੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ, ਅਨ੍ਤਃਕਫਮ੍ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਕਫਂ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਹਿਤਮ੍| ਈਰਣੇਨ ਵਾਯੁਨਾ| ਸ੍ਵਰਭੇਦਯੁਕ੍ਤੋ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਵਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਹਚ੍ਛਙ੍ਖਮੂਰ੍ਧੋਦਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਮ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ||੮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਉਰੋਵਿਦਾਹਜ੍ਵਰਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ੋਸੈਰਭ੍ਯਰ੍ਦਿਤਸ੍ਤਿਕ੍ਤਮੁਖਸ੍ਤਸਾਰ੍ਤਃ | ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪੀਤਾਨਿ ਵਮੇਤ੍ ਕਟੂਨਿ ਕਾਸੇਤ੍ ਸ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਪਰਿਦਹ੍ਯਮਾਨਃ ||੯||
उरोविदाहज्वरवक्त्रशोषैरभ्यर्दितस्तिक्तमुखस्तृषार्तः | पित्तेन पीतानि वमेत् कटूनि कासेत् स पाण्डुः परिदह्यमानः ||९||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਕਾਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਉਰੋਵਿਦਾਹਜ੍ਵਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭ੍ਯਰ੍ਦਿਤਃ ਪੀਡਿਤਃ| ਤਿਕ੍ਤਮੁਖੋ ਨਿਮ੍ਬਾਦਿਭਕ੍ਸਣੇਨੇਵ| ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਮਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਕਤਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ, ਤੇਨ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਪੀਤਵਰ੍ਣਃ| ਪਰਿਦਹ੍ਯਮਾਨੋ ਦਾਹਯੁਕ੍ਤਃ||੯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਪ੍ਰ(ਵਿ)ਲਿਪ੍ਯਮਾਨੇਨ ਮੁਖੇਨ ਸੀਦਨ੍ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾਰ੍ਤਃ ਕਫਪੂਰ੍ਣਦੇਹਃ | ਅਭਕ੍ਤਰੁਗ੍ਗੌਰਵਸਾਦਯੁਕ੍ਤਃ ਕਾਸੇਤ ਨਾ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਕਫਂ ਕਫੇਨ ||੧੦||
प्र(वि)लिप्यमानेन मुखेन सीदन् शिरोरुजार्तः कफपूर्णदेहः | अभक्तरुग्गौरवसादयुक्तः कासेत ना सान्द्रकफं कफेन ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਕਾਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਯਮਾਨੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਯਮਾਨੇਨ ਮੁਖੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਲਿਪ੍ਯਮਾਨੇਨ ਮੁਖੇਨ| ਸੀਦਨ੍ ਪਤਨ੍| ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾਰ੍ਤਃ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਯਥਾਪੀਡਿਤਃ; ਯਦ੍ਯਪਿ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾ ਵਾਤਜਨ੍ਯਾ ਅਤੋ ਵਾਤਿਕ ਏਵ ਕਾਸੇ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਕਫਜੇਪਿ ਕਾਸੇ ਵਾਯੁਸਦ੍ਭਾਵਾਤ੍ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾ ਯੁਕ੍ਤੈਵ| ਕਫਪੂਰ੍ਣਦੇਹਃ ਗੁਰੁਸ਼ਰੀਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਭਕ੍ਤਰੁਕ੍ ਭੋਜਨਾਰੁਚਿਃ| ਸਾਦਃ ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਃ| ਨਾ ਪੁਰੁਸਃ||੧੦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਵਕ੍ਸੋਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਹਤਂ ਤੁ ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਯਾਮਭਾਰਾਧ੍ਯਯਨਾਭਿਘਾਤੈਃ | ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਵਕ੍ਸਾਃ ਸ ਨਰਃ ਸਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਠੀਵਤ੍ਯਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸਤਜਂ ਤਮਾਹੁਃ ||੧੧||
वक्षोऽतिमात्रं विहतं तु यस्य व्यायामभाराध्ययनाभिघातैः | विश्लिष्टवक्षाः स नरः सरक्तं ष्ठीवत्यभीक्ष्णं क्षतजं तमाहुः ||११||
🔊 Audio coming soon
ਉਰਃਕ੍ਸਤਕਾਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵਕ੍ਸੋਤਿਮਾਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਕ੍ਸਃ ਸ੍ਤਨਯੋਰਨ੍ਤਰਾਲਂ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਜਤ੍ਰੁਕ੍ਰੋਡਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਨਾਮਨ੍ਤਰਾਲਂ ਵਕ੍ਸ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਵਿਹਤਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪੀਡਿਤਮ੍| ਅਭਿਘਾਤੋ ਲਗੁਡਪ੍ਰਹਾਰਾਦਿਃ| ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਵਕ੍ਸਾਃ ਅਵਸਨ੍ਨਵਕ੍ਸਾਃ| ਸਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਠੀਵਤਿ ‘ਕਫਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹ- ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਕ੍ਸਤਜਕਾਸੀ| ਉਰਃਕ੍ਸਤਸ੍ਯ ਉਰਃਕ੍ਸਤਜਕਾਸਸ੍ਯ ਚਾਯਂ ਭੇਦਃ- ਉਰਃਕ੍ਸਤੀ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਸਰਕ੍ਤਾਦਿਕਂ ਕਫਂ ਸ੍ਠੀਵਤਿ, ਉਰਃਕ੍ਸਤਜਕਾਸੀ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਕਾਸਤੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸ੍ਠੀਵਤਿ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- “ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯੋਰਃਕ੍ਸਤਂ ਵਾਯੁਰ੍ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਕਾਸਮਾਵਹੇਤ੍| ਸ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਾਸਤੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਤਃ ਸ੍ਠੀਵੇਤ੍ ਸਸ਼ੋਣਿਤਮ੍” (ਚ. ਚਿ. ੧੮) ਇਤਿ| ਕਿਞ੍ਚ ਉਰਃਕ੍ਸਤੇ ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੂਲਾਦੀਨਿ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਜ੍ਜਕਾਸੇ ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮੇਵੇਤ੍ਯਤੋਪਿ ਭੇਦਃ||੧੧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 13
ਸ ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੂਲਜ੍ਵਰਦਾਹਮੋਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਕ੍ਸਯਂ ਚੋਪਲਭੇਤ ਕਾਸੀ | ਸ਼ੁਸ੍ਯਨ੍ ਵਿਨਿਸ੍ਠੀਵਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸੋ ਰੁਧਿਰਂ ਸਪੂਯਮ੍ ||੧੨|| ਸਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਭਸ਼ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਜ੍ਞਾਃ ਕ੍ਸਯਜਂ ਵਦਨ੍ਤਿ |੧੩|
स गात्रशूलज्वरदाहमोहान् प्राणक्षयं चोपलभेत कासी | शुष्यन् विनिष्ठीवति दुर्बलस्तु प्रक्षीणमांसो रुधिरं सपूयम् ||१२|| ससर्वलिङ्गं भृशदुश्चिकित्स्यं चिकित्सितज्ञाः क्षयजं वदन्ति |१३|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਯਜਕਾਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ਼ੁਸ੍ਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਵਿਨਿਸ੍ਠੀਵਤਿ’ ਇਤਿ ਪਦਂ ਰੁਧਿਰਂ ਸਪੂਯਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ ਸਹ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਃ ਸ ਸਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਲਿਙ੍ਗਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਜ੍ਞਾਃ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਦਃ| ਕ੍ਸਯਜਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਜਮ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਕ੍ਸਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਸਾਦਿਕ੍ਸਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ, ਤਜ੍ਜਨਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸਯਕਾਸਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਕ੍ਸਯਸ੍ਯ ਚ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਕ੍ਸਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਕਾਸਸ੍ਯ ਚ ਭੇਦੋ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਕ੍ਸਯੇ ਯਾਨਿ ਕਾਸਜ੍ਵਰਾਦੀਨਿ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਯੇਕਦੋਸਾਰਬ੍ਧਾਨਿ, ਕ੍ਸਯਜਕਾਸੇ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਰਬ੍ਧਾਨੀਤ੍ਯਤੋ ਭੇਦਃ| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਮ੍,- “ਕ੍ਸਯੇ ਕਾਸਾਦਿਕਂ ਲਿਙ੍ਗਮੇਕਦੋਸਕਤਂ ਮਤਮ੍| ਤਦੇਵ ਤਤ੍ਕਤੇ ਕਾਸੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸਾਨ੍ਵਿਤਂ ਬੁਧੈਃ”- ਇਤਿ||੧੨||-
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਵਦ੍ਧਤ੍ਵਮਾਸਾਦ੍ਯ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਯੋ ਵੈ ਯਾਪ੍ਯਂ ਤਮਾਹੁਰ੍ਭਿਸਜਸ੍ਤੁ ਕਾਸਮ੍ ||੧੩||
वृद्धत्वमासाद्य भवेत्तु यो वै याप्यं तमाहुर्भिषजस्तु कासम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਕਾਸਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹ- ਵਦ੍ਧਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਦ੍ਧਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਵਿਰਤ੍ਵਮ੍||੧੩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ਸ਼ਙ੍ਗੀਵਚਾਕਟ੍ਫਲਕਤ੍ਤਣਾਬ੍ਦਧਾਨ੍ਯਾਭਯਾਭਾਰ੍ਗ੍ਯਮਰਾਹ੍ਵਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ | ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਹਿਙ੍ਗੁਯੁਤਂ ਤੁ ਪੀਤ੍ਵਾ ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਯਮਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਜਹਾਤਿ ਕਾਸਮ੍ ||੧੪||
शृङ्गीवचाकट्फलकत्तृणाब्दधान्याभयाभार्ग्यमराह्वविश्वम् | उष्णाम्बुना हिङ्गुयुतं तु पीत्वा बद्धास्यमप्याशु जहाति कासम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਸ਼ਙ੍ਗੀਵਚਾਕਟ੍ਫਲਕਤ੍ਤਣਾਬ੍ਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਕਰ੍ਕਟਸ਼ਙ੍ਗੀ| ਅਬ੍ਦਂ ਮੁਸ੍ਤਾ| ਅਮਰਾਹ੍ਵੋ ਦੇਵਦਾਰੁਃ| ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਯਂ ਚਿਰਕਾਲਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਆਸ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਿਕਰਂ, ਚਿਰਕਾਲਾਨੁਬਦ੍ਧਮਿਤਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕਰਣਂ ਕਾਸੇ ਆਸ਼ੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇਤਿ ਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਮਧੁਪਰ੍ਪਟਕ ਰਹਿਤਃ ਕਟ੍ਫਲਾਦਿਰਯਮ੍||੧੪||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ਫਲਤ੍ਰਿਕਵ੍ਯੋਸਵਿਡਙ੍ਗਸ਼ਙ੍ਗੀਰਾਸ੍ਨਾਵਚਾਪਦ੍ਮਕਦੇਵਕਾਸ੍ਠੈਃ | ਲੇਹਃ ਸਮੈਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਿਤਾਘਤਾਕ੍ਤਃ ਕਾਸਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਚਿਰਾਦੁਦੀਰ੍ਣਮ੍ ||੧੫||
फलत्रिकव्योषविडङ्गशृङ्गीरास्नावचापद्मकदेवकाष्ठैः | लेहः समैः क्षौद्रसिताघृताक्तः कासं निहन्यादचिरादुदीर्णम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਫਲਤ੍ਰਿਕਵ੍ਯੋਸਵਿਡਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਲਤ੍ਰਿਕਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਵ੍ਯੋਸਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁ, ਦੇਵਕਾਸ੍ਠਂ ਦੇਵਦਾਰੁ||੧੫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ਪਥ੍ਯਾਂ ਸਿਤਾਮਾਮਲਕਾਨਿ ਲਾਜਾਂ ਸਮਾਗਧੀਂ ਚਾਪਿ ਵਿਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮ੍ | ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਵਿਲਿਹੀਤ ਕਾਸੀ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਂ ਵੋਸ੍ਣਜਲੇਨ ਕਸ੍ਣਾਮ੍ ||੧੬||
पथ्यां सितामामलकानि लाजां समागधीं चापि विचूर्ण्य शुण्ठीम् | सर्पिर्मधुभ्यां विलिहीत कासी ससैन्धवां वोष्णजलेन कृष्णाम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਪਥ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਥ੍ਯਾਦੀਨਿ ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕਾਸੀ ਵਿਲਿਹੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ਪਥ੍ਯਾਦਿਕਂ ਲਾਜਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮੇਕਂ ਯੋਗਂ, ਸਮਾਗਧੀਂ ਵਾਪਿ ਵਿਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਿਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਯੋਗਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ੍ਣਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ; ‘ਉਸ੍ਣਜਲੇਨ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪਿਬੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯਂ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ- “ਪਿਬੇਤ੍ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਂ ਕਸ੍ਣਾਂ ਕਾਸਘ੍ਨੀਂ ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ”- ਇਤਿ||੧੬||
Adhikarana 15 (17-18) · Śloka 18
ਖਾਦੇਦ੍ਗੁਡਂ ਨਾਗਰਪਿਪ੍ਪਲੀਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਨਾਵਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਸਿਤਾਂ ਮਾਗਧਿਕਾਂ ਚ ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਸਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਮਧੁਕਂ ਤੁਗਾਂ ਚ ||੧੭|| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਾਂ ਸਮਾਂਸ਼ਾਂ ਸਿਤੋਪਲਾਂ ਵਾ ਮਰਿਚਾਂਸ਼ਯੁਕ੍ਤਾਮ੍ | ਧਾਤ੍ਰੀਕਣਾਵਿਸ਼੍ਵਸਿਤੋਪਲਾਸ਼੍ਚ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਮਣ੍ਡੇਨ ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਦਧ੍ਨਃ ||੧੮||
खादेद्गुडं नागरपिप्पलीभ्यां द्राक्षां च सर्पिर्मधुनाऽवलिह्यात् | द्राक्षां सितां मागधिकां च तुल्यां सशृङ्गवेरं मधुकं तुगां च ||१७|| लिह्याद्घृतक्षौद्रयुतां समांशां सितोपलां वा मरिचांशयुक्ताम् | धात्रीकणाविश्वसितोपलाश्च सञ्चूर्ण्य मण्डेन पिबेच्च दध्नः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਯੋਗਦ੍ਵਯਮਾਹ- ਖਾਦੇਦ੍ਗੁਡਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਗਰਪਿਪ੍ਪਲੀਭ੍ਯਾਂ ‘ਯੁਕ੍ਤਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਸਿਤਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਮਾਗਧਿਕਾਂ ਚ ਤੁਲ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪਰ੍ਯਨ੍ਤ ਏਕੋ ਯੋਗਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ‘ਖਾਦੇਤ੍’ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਂ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ,- “ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਗਧੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਃ ਕਾਸੀ ਖਾਦੇਤ੍ ਸਮਾਂਸ਼ਿਕਾਃ”-ਇਤਿ| ਸਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਃ ਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਸਮਾਂਸ਼ਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਯੋਗਃ| ਤੁਗਾ ਵਂਸ਼ਲੋਚਨਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਵਂਸ਼ਲੋਚਨਾਨੁਕਾਰਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਹੁਃ| ਸਿਤੋਪਲਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ਮਰਿਚਾਂਸ਼ਯੁਕ੍ਤਾਮਿਤਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਤਤੀਯਃ| ਸਿਤੋਪਲਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ, ਮਰਿਚਾਂਸ਼ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਮਰਿਚਭਾਗਯੁਕ੍ਤਾਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਲਿਹ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਧਾਤ੍ਰੀਕਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਤ੍ਰੀ ਆਮਲਕੀਫਲਂ, ਕਣਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ, ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ, ਸਿਤੋਪਲਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਦਧ੍ਨੋ ਮਣ੍ਡੇਨ ਮਸ੍ਤੁਨਾ||੧੭-੧੮||
Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20
ਹਰੇਣੁਕਾਂ ਮਾਗਧਿਕਾਂ ਚ ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਦਧ੍ਨਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਕਾਸਗਦਾਭਿਭੂਤਃ | ਉਭੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਸੁਰਦਾਰੁਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਗਾਯਤ੍ਰਿਸਾਰਂ ਚ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਮਾਂਸ਼ਮ੍ ||੧੯|| ਬਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ ਦਨ੍ਤੀਂ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਂ ਚ ਸਤਿਲ੍ਵਕਾਖ੍ਯਾਮ੍ | ਭਸ੍ਟਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸ੍ਯਥ ਬਾਦਰਾਣਿ ਖਾਦੇਤ੍ ਪਲਾਸ਼ਾਨਿ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਨਿ ||੨੦||
हरेणुकां मागधिकां च तुल्यां दध्ना पिबेत् कासगदाभिभूतः | उभे हरिद्रे सुरदारुशुण्ठीं गायत्रिसारं च पिबेत् समांशम् ||१९|| बस्तस्य मूत्रेण सुखाम्बुना वा दन्तीं द्रवन्तीं च सतिल्वकाख्याम् | भृष्टानि सर्पींष्यथ बादराणि खादेत् पलाशानि ससैन्धवानि ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਹਰੇਣੁਕਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਾਯਤ੍ਰਿਸਾਰਃ ਖਦਿਰਸਾਰਃ| ਉਭੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ਬਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰੇਣੇਤਿ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮੇਕੋ ਯੋਗਃ| ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ; ਸੁਖਾਮ੍ਬੁ ਉਸ੍ਣੋਦਕਮ੍| ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ ਚੀਰਿਤਪਤ੍ਰਾ ਦਨ੍ਤੀਭੇਦਃ| ਸਤਿਲ੍ਵਕਾਖ੍ਯਾਮਿਤਿ ਪਟ੍ਟਿਕਾਲੋਧ੍ਰਸਹਿਤਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭਸ੍ਟਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਾਦਰਾਣਿ ਪਲਾਸ਼ਾਨਿ ਬਦਰੀਪਤ੍ਰਾਣਿ||੧੯-੨੦||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
ਕੋਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਪਿਬੇਦ੍ਧਿ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸੌਵੀਰਕੇਣਾਮ੍ਲਰਸੇਨ ਵਾਪਿ |੨੧|
कोलप्रमाणं प्रपिबेद्धि हिङ्गु सौवीरकेणाम्लरसेन वाऽपि |२१|
🔊 Audio coming soon
ਕੋਲਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੋਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਸੌਵੀਰਕੇਣ ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ| ਅਮ੍ਲਰਸੇਨ ਬੀਜਪੂਰਕਰਸੇਨ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਹਿਙ੍ਗੁ ਅਲ੍ਪਪ੍ਰਮਾਣਮੇਵ ਹਿਤਂ, ਤਥਾਪ੍ਯਰ੍ਧਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਧਿਕਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਯਾਪਿ ਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸੌਵੀਰਕੇਣਾਮ੍ਲਰਸੇਨ ਵਾਪਿ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸੌਵੀਰਕੇਣਾਪਿ ਸਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਬੀਜਪੂਰਕੇਣ ਸਹ ਹਿਙ੍ਗੁ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ|੨੧|-
Adhikarana 18 (21) · Śloka 22
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਰਿਚਾਨਿ ਵਾਪਿ ਭਾਰ੍ਗੀਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਕਤਾ ਚ ਵਰ੍ਤਿਃ ||੨੧|| ਧੂਮੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਘਤਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਵੇਣੁਤ੍ਵਗੇਲਾਲਵਣੈਃ ਕਤਾ ਵਾ |੨੨|
क्षौद्रेण लिह्यान्मरिचानि वाऽपि भार्गीवचाहिङ्गुकृता च वर्तिः ||२१|| धूमे प्रशस्ता घृतसम्प्रयुक्ता वेणुत्वगेलालवणैः कृता वा |२२|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧੂਮੇ ਧੂਮਵਿਸਯੇ, ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਹਿਤਾ, ਵਰ੍ਤਿਃ ‘ਸੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਨੇਤ੍ਰਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਪੀਤਾ ਸਤੀ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵੇਣੁਤ੍ਵਕ੍ ਵਂਸ਼ਚ੍ਛਲ੍ਲੀ| ਲਵਣੈਃ ਸੈਨ੍ਧਵੈਃ||੨੧||-
Adhikarana 19 (22) · Śloka 23
ਮੁਸ੍ਤੇਙ੍ਗੁਦੀਤ੍ਵਙ੍ਮਧੁਕਾਹ੍ਵਮਾਂਸੀਮਨਃਸ਼ਿਲਾਲੈਸ਼੍ਛਗਲਾਮ੍ਬੁਪਿਸ੍ਟੈਃ ||੨੨|| ਵਿਧਾਯ ਵਰ੍ਤੀਸ਼੍ਚ ਪਯੋਨੁਪਾਨਂ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਤਬਲਾਸਕਾਸੀ |੨੩|
मुस्तेङ्गुदीत्वङ्मधुकाह्वमांसीमनःशिलालैश्छगलाम्बुपिष्टैः ||२२|| विधाय वर्तीश्च पयोऽनुपानं धूमं पिबेद्वातबलासकासी |२३|
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰਾਣ੍ਯਪਿ ਧੂਮਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ- ਮੁਸ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਙ੍ਗੁਦੀਤ੍ਵਕ੍ ਇਙ੍ਗੁਦੀਵਲ੍ਕਲਮ੍| ਆਲਂ ਹਰਿਤਾਲਮ੍| ਛਗਲਾਮ੍ਬੁ ਛਾਗਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਵਿਧਾਯ ਕਤ੍ਵਾ| ਪਯੋਨੁਪਾਨਂ ਦੁਗ੍ਧਾਨੁਪਾਨਮ੍| ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਯੋਗਾਨਾਂ ਦੋਸਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਵਿਸਯੋ ਨੋਕ੍ਤਃ, ਤਥਾਪਿ ਯੋਗਾਨਾਂ ਰਸਾਦੀਨ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਯਥਾਦੋਸਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਯੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੨੨||-
Adhikarana 20 (23) · Śloka 23
ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਸੀਧੁਂ ਮਰਿਚਾਨ੍ਵਿਤਂ ਵਾ ਤੇਨਾਸ਼ੁ ਕਾਸਂ ਜਯਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ||੨੩||
पिबेच्च सीधुं मरिचान्वितं वा तेनाशु कासं जयति प्रसह्य ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਸੀਧੁਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੀਧੁਃ ਸ਼ਸ੍ਯਕਃ| ਤੇਨ ਮਰਿਚਾਨ੍ਵਿਤਸੀਧੁਨਾ| ਜਯਤਿ ‘ਆਤੁਰ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਹਠਾਤ੍||੨੩||
Adhikarana 21 (24) · Śloka 24
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮ੍ਬੁਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਪੁਰਾਹ੍ਵਯਾਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ਤਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮ੍ |੨੪|
द्राक्षाम्बुमञ्जिष्ठपुराह्वयाभिः क्षीरं शृतं माक्षिकसम्प्रयुक्तम् |२४|
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮ੍ਬੁਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮ੍ਬੁ ਵਾਲਕਮ੍| ਪੁਰਾਹ੍ਵਯਾ ਸ਼ਲ੍ਲਕੀ, ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਮਪਰੇ| ਕ੍ਸੀਰਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪਿਬੇਤ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ‘ਕੇਚਿਤ੍ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਸ਼ੁਣ੍ਠੀਜਲਗੋਸ੍ਤਨੀਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਘਤਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਂਯੁਤਂ ਵਾ’ ਇਤੀਦਸ਼ਂ ਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ|੨੪|-
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਨਾਗਰਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਃ ਖਾਦੇਚ੍ਚ ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ਮਧੁਨਾ ਸੁਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ||੨੪||
निदिग्धिकानागरपिप्पलीभिः खादेच्च मुद्गान्मधुना सुसिद्धान् ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਸੁਪਕ੍ਵਾਨ੍ ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਮਧੁਨਾ ਚ ਖਾਦੇਦਿਤਿ| ਤਥਾ ਚ,- “ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਮਤਾਨਾਗਰਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਃ ਖਾਦੇਚ੍ਚ ਮੁਦ੍ਗਾਨਥ ਸਾਧੁਸਿਦ੍ਧਾਨ੍” ਇਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਮੂਲਸਮਾਂਸ਼ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀਮੂਲਤੁਲ੍ਯਭਾਗੇਨ ਸਹ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਪਰੇ ‘ਕਟੁਕੋਪਗਾਢਾਨ੍’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਕਟੁਪ੍ਰਗਾਢਾਨਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੨੪||
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਿ ਨਾਗਰਾਢ੍ਯਾਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮੂਲੈਸ੍ਤ੍ਰੁਟਿਕੋਲਪਤ੍ਰੈਃ | ਏਭਿਰ੍ਨਿਸੇਵੇਤ ਕਤਾਂ ਚ ਪੇਯਾਂ ਤਨ੍ਵੀਂ ਸੁਸ਼ੀਤਾਂ ਮਧੁਨਾ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ ||੨੫||
उत्कारिकां सर्पिषि नागराढ्यां पक्त्वा समूलैस्त्रुटिकोलपत्रैः | एभिर्निषेवेत कृतां च पेयां तन्वीं सुशीतां मधुना विमिश्राम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਲਪ੍ਸਿਕਾਮ੍| ਨਾਗਰਾਢ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਧਿਕਾਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਖਾਦੇਤ੍’ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ‘ਤ੍ਰੁਟਿਕੋਲਪਤ੍ਰੈਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਵਟਕੋਲਪਤ੍ਰੈਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਏਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਭਿਰਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਃ ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ| ਤਨ੍ਵੀਮ੍ ਅਲ੍ਪਸਿਕ੍ਥਾਂ ਬਹੁਦ੍ਰਵਾਮ੍||੨੫||
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
ਯਤ੍ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨਿ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਹਿਤਂ ਸਡਙ੍ਗਂ ਤਦ੍ਵਾਤਕਾਸਂ ਜਯਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ | ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਕਤਂ ਘਤਂ ਵਾ ਰਸੇਨ ਵਾ ਵਾਸਕਜੇਨ ਪਕ੍ਵਮ੍ ||੨੬||
यत् प्लीह्नि सर्पिर्विहितं षडङ्गं तद्वातकासं जयति प्रसह्य | विदारिगन्धादिकृतं घृतं वा रसेन वा वासकजेन पक्वम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਵਾਤਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਯਤ੍ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨਿ ਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਡਙ੍ਗਂ ਸਟ੍ਪਲਂ ਸਟ੍ਪਲਸ੍ਯ ਸਡਙ੍ਗਾਖ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਸਞ੍ਜ੍ਞੇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਸਡਙ੍ਗਕਥਨਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸਟ੍ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਸਂਸ੍ਕਤਮ੍| ਰਸੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ||੨੬||
Adhikarana 25 (27) · Śloka 28
ਵਿਰੇਚਨਂ ਸ੍ਨੈਹਿਕਮਤ੍ਰ ਚੋਕ੍ਤਮਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਨਂ ਚ | ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਸ੍ਨੈਹਿਕਮਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਘਤਮੇਵ ਚਾਤ੍ਰ ||੨੭|| ਹਿਤਾ ਯਵਾਗ੍ਵਸ਼੍ਚ ਰਸੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪਯਾਂਸਿ ਲੇਹਾਃ ਸਘਤਾਸ੍ਤਥੈਵ |੨੮|
विरेचनं स्नैहिकमत्र चोक्तमास्थापनं चाप्यनुवासनं च | धूमं पिबेत् स्नैहिकमप्रमत्तः पिबेत् सुखोष्णं घृतमेव चात्र ||२७|| हिता यवाग्वश्च रसेषु सिद्धाः पयांसि लेहाः सघृतास्तथैव |२८|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਰੇਚਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਵਾਤਕਾਸੇ| ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਨਿਰੂਹਣਮ੍| ਨਨੁ, ਕਾਸੇ ਬਸ੍ਤਿਨਿਸੇਧਾਤ੍ ਕਥਮਤ੍ਰਾਸ੍ਥਾਪਨਮੁਚ੍ਯਤੇ? ਸਤ੍ਯਂ; ਨਿਸਿਦ੍ਧਮਪ੍ਯਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਵਾਤਕਾਸੇ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਦੋਸਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ‘ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਸਰ੍ਜਰਸਵਸਾਦਿਭਿਃ ਕਤਮ੍| ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਸਾਵਧਾਨਃ| ਸੁਖੋਸ੍ਣਮ੍ ਈਸਦੁਸ੍ਣਮ੍| ਘਤਮ੍ ਅਸਂਸ੍ਕਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਵਾਤਕਾਸੇਨ੍ਯਦਪਿ ਯਦ੍ਧਿਤਂ ਤਦਾਹ- ਹਿਤਾ ਯਵਾਗ੍ਵਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਮਾਂਸਰਸੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਾਃ| ਪਯਾਂਸਿ ਵਾਤਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧਾਨਿ| ਲੇਹਾਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ||੨੭||-
Adhikarana 26 (28-31) · Śloka 32
ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਕਾਯਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਾਸ੍ਤਥੈਵ ਧੂਮਾਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚ ||੨੮|| ਉਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਲੇਹਾਃ ਕਟੁਕਾ ਨਿਹਨ੍ਯੁਃ ਕਫਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸ਼ੋਸਣਂ ਚ | ਕਟੁਤ੍ਰਿਕਂ ਚਾਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪਥ੍ਯਂ ਘਤਂ ਕਮਿਘ੍ਨਸ੍ਵਰਸੇ ਵਿਪਕ੍ਵਮ੍ ||੨੯|| ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡਿਪਤ੍ਰਸ੍ਵਰਸੇ ਚ ਪਕ੍ਵਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਫੋਤ੍ਥਂ ਵਿਨਿਹਨ੍ਤਿ ਕਾਸਮ੍ | ਪਾਠਾਵਿਡਵ੍ਯੋਸਵਿਡਙ੍ਗਸਿਨ੍ਧੁਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਰਾਸ੍ਨਾਹੁਤਭੁਗ੍ਬਲਾਭਿਃ ||੩੦|| ਸ਼ਙ੍ਗੀਵਚਾਮ੍ਭੋਧਰਦੇਵਦਾਰੁਦੁਰਾਲਭਾਭਾਰ੍ਗ੍ਯਭਯਾਸ਼ਟੀਭਿਃ | ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਯਾਃ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਚੈਤਤ੍ ||੩੧|| ਸ਼੍ਵਾਸਾਗ੍ਨਿਸਾਦਸ੍ਵਰਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਾਨਪਿ ਪਞ੍ਚ ਕਾਸਾਨ੍ |੩੨|
प्रच्छर्दनं कायशिरोविरेकास्तथैव धूमाः कवलग्रहाश्च ||२८|| उष्णाश्च लेहाः कटुका निहन्युः कफं विशेषेण विशोषणं च | कटुत्रिकं चापि वदन्ति पथ्यं घृतं कृमिघ्नस्वरसे विपक्वम् ||२९|| निर्गुण्डिपत्रस्वरसे च पक्वं सर्पिः कफोत्थं विनिहन्ति कासम् | पाठाविडव्योषविडङ्गसिन्धुत्रिकण्टरास्नाहुतभुग्बलाभिः ||३०|| शृङ्गीवचाम्भोधरदेवदारुदुरालभाभार्ग्यभयाशटीभिः | सम्यग्विपक्वं द्विगुणेन सर्पिर्निदिग्धिकायाः स्वरसेन चैतत् ||३१|| श्वासाग्निसादस्वरभेदभिन्नान्निहन्त्युदीर्णानपि पञ्च कासान् |३२|
🔊 Audio coming soon
ਕਫਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਵਮਨਮ੍| ਕਾਯਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਾ ਇਤਿ ਕਾਯਵਿਰੇਕੋ ਵਿਰੇਚਨਂ, ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕੋ ਨਸ੍ਯਭੇਦਃ; ਸ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕਤਃ| ਤਥੈਵ ਧੂਮਾ ਵਿਰੇਚਨਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਸ੍ਣਾ ਲੇਹਾਃ ਕਟੁਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਟੁਕਾਃ ਕਫਹਰਕਟੁਕਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਾਃ| ਕਫਂ ਕਫਕਾਸਂ, ਕਾਰਣੇ ਕਾਰ੍ਯੋਪਚਾਰਾਤ੍| ਵਿਸ਼ੋਸਣਂ ਲਘੁਰੂਕ੍ਸਾਲ੍ਪਭੋਜਨਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਲਙ੍ਘਨਮਾਹੁਃ; ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍,- “ਚਤੁਃਪ੍ਰਕਾਰਾ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਪਿਪਾਸਾ ਮਾਰੁਤਾਤਪੌ| ਪਾਚਨਾਨ੍ਯੁਪਵਾਸਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਲਙ੍ਘਨਮ੍”- ਇਤਿ| ਪਥ੍ਯਂ ਹਿਤਮ੍| ਕਮਿਘ੍ਨਸ੍ਵਰਸੇ ਵਿਪਕ੍ਵਮਾਰ੍ਦ੍ਰਵਿਡਙ੍ਗਸ੍ਵਰਸਵਿਪਕ੍ਵਂ, ਸ੍ਵਰਸਾਲਾਭੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਕਲ੍ਪਨਯਾ ਸਵਿਡਙ੍ਗਚੂਰ੍ਣਂ ਰਾਤ੍ਰਿਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਜਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਮਿਘ੍ਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਮਿਘ੍ਨਾਨਿ ਯਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸੁਰਸਾਦੀਨਿ ਤਾਨ੍ਯਾਹੁਃ| ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡਿਪਤ੍ਰਸ੍ਵਰਸੇ ਚ ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡਿਪਤ੍ਰਸ੍ਵਰਸੇ ਨੀਲਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਸ੍ਵਰਸੇ, ਨੀਲਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ੇਫਾਲਿਕੇਤਿ ਲੋਕੇ| ਪਾਠੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯੋਸਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਮ੍| ਸਿਨ੍ਧੁ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟੋ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਃ| ਹੁਤਭੁਕ੍ ਚਿਤ੍ਰਕਃ| ਅਮ੍ਭੋਧਰਃ ਮੁਸ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਵਰਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾਨ੍ ਕਾਂਸ੍ਯਪਾਤ੍ਰਾਦਿਸ੍ਵਰਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾਨ੍| ਪਞ੍ਚ ਕਾਸਾਨ੍ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸ੍ਤੁਤਿਵਾਕ੍ਯਂ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਫਕਾਸਂ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ, ਕਫਕਾਸਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਾਤਕਾਸਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਿਤ੍ਤਕਾਸਾਭਿਧਾਨਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਕਫਕਾਸਾਭਿਧਾਨਂ , ਤਥਾਪਿ ਕਫਕਾਸਪ੍ਰਤਿਕਾਰਸ੍ਯੋਭਯਹਿਤਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਕਥਨਮ੍||੨੮-੩੧||-
Adhikarana 27 (32-33) · Śloka 33
ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧੋਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾਦੀਨ੍ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਵਰ੍ਗਂ ਮਧੁਰਂ ਚ ਕਤ੍ਸ੍ਨਮ੍ ||੩੨|| ਘਤਂ ਪਚੇਦਿਕ੍ਸੁਰਸਾਮ੍ਬੁਦੁਗ੍ਧੈਃ ਕਾਕੋਲਿਵਰ੍ਗੇ ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਤਤ੍ | ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਤੇ ਚ ਕਾਸੇ ਰਤਿਪ੍ਰਸੂਤੇ ਕ੍ਸਤਜੇ ਚ ਕਾਸੇ ||੩੩||
विदारिगन्धोत्पलसारिवादीन् निष्क्वाथ्य वर्गं मधुरं च कृत्स्नम् ||३२|| घृतं पचेदिक्षुरसाम्बुदुग्धैः काकोलिवर्गे च सशर्करं तत् | प्रातः पिबेत् पित्तकृते च कासे रतिप्रसूते क्षतजे च कासे ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਪਿਤ੍ਤਜਕ੍ਸਯਜਕ੍ਸਤਕਾਸਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਃ, ਉਤ੍ਪਲਾਦਿਃ, ਸਾਰਿਵਾਦਿਸ਼੍ਚ| ਮਧੁਰਂ ਵਰ੍ਗਂ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਕਮ੍| ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸਮਗ੍ਰਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯੇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਦ੍ਰਵਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਪਰਿਭਾਸਾ- “ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਭਤਿ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦ੍ਰਵਾਣਿ ਸ੍ਨੇਹਸਂਵਿਧੌ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਸਮਾਨ੍ਯਾਹੁਰਰ੍ਵਾਕ੍ਚ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍”- ਇਤਿ| ਕਾਕੋਲਿਵਰ੍ਗੇ ‘ਕਲ੍ਕੀਕਤੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਮ੍| ਪ੍ਰਾਤਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ, ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਕਾਸੇ ਪਿਬੇਤ੍||੩੨-੩੩||
Adhikarana 28 (34) · Śloka 34
ਖਰ੍ਜੂਰਭਾਰ੍ਗੀਮਗਧਾਪ੍ਰਿਯਾਲਮਧੂਲਿਕੈਲਾਮਲਕੈਃ ਸਮਾਂਸ਼ੈਃ | ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਪ੍ਰਗਾਢਂ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਕਾਸਾਨੁਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨਮ੍ ||੩੪||
खर्जूरभार्गीमगधाप्रियालमधूलिकैलामलकैः समांशैः | चूर्णं सिताक्षौद्रघृतप्रगाढं त्रीन् हन्ति कासानुपयुज्यमानम् ||३४||
🔊 Audio coming soon
ਖਰ੍ਜੂਰਭਾਰ੍ਗੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਿਯਾਲਃ ਚਾਰਃ| ਮਧੂਲਿਕਾ ਮਰ੍ਕਟਕਃ| ਸਮਾਂਸ਼ੈਃ ਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣੈਃ| ਤ੍ਰੀਨ੍ ਕਾਸਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤੋਰਃਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਜਾਨ੍| ਖਰ੍ਜੂਰਾਦਿਭਿਸ੍ਤੁਲ੍ਯਭਾਗੈਃ ਕਤਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਪ੍ਰਗਾਢਂ ਲੇਹਤ੍ਵੇਨੋਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨਂ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਕਾਸਾਨ੍ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਪਿਤ੍ਤਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਯਦਤ੍ਰੋਰਃਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਕਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹੈਵ ਕਥਿਤਂ ਤਦੁਭਯਤੁਲ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍||੩੪||
Adhikarana 29 (35) · Śloka 35
ਰਕ੍ਤਾਹਰਿਦ੍ਰਾਞ੍ਜਨਵਹ੍ਨਿਪਾਠਾਮੂਰ੍ਵੋਪਕੁਲ੍ਯਾ ਵਿਲਿਹੇਤ੍ ਸਮਾਂਸ਼ਾਃ | ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਕਾਸੇ ਕ੍ਸਤਜੇ ਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥੇ ਪਿਬੇਦ੍ਘਤਂ ਚੇਕ੍ਸੁਰਸੇ ਵਿਪਕ੍ਵਮ੍ ||੩੫||
रक्ताहरिद्राञ्जनवह्निपाठामूर्वोपकुल्या विलिहेत् समांशाः | क्षौद्रेण कासे क्षतजे क्षयोत्थे पिबेद्घृतं चेक्षुरसे विपक्वम् ||३५||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਾ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ, ਅਞ੍ਜਨਂ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਂ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍, ਵਹ੍ਨਿਃ ਅਜਮੋਦਾ, ਮੂਰ੍ਵਾ ਚੋਰਸ੍ਨਾਯੁਃ, ਉਪਕੁਲ੍ਯਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਸਮਾਂਸ਼ਾਃ ਤੁਲ੍ਯਭਾਗਾਃ| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਦੀਨਿ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਨ੍ਤਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤੁਲ੍ਯਭਾਗਾਨਿ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਾਨਿ ਕ੍ਸਤਜੇ ਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥੇ ਚ ਕਾਸੇ ਮਧੁਨਾ ਵਿਲਿਹੇਤ੍, ਚਕਾਰਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਾਸੇਪਿ; ਇਕ੍ਸੁਰਸੇ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਘਤਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ||੩੫||
Adhikarana 30 (36) · Śloka 36
ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਬੇਦਾਮਲਕਸ੍ਯ ਵਾਪਿ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਕ੍ਵਂ ਸਘਤਂ ਹਿਤਾਸ਼ੀ |੩੬|
चूर्णं पिबेदामलकस्य वाऽपि क्षीरेण पक्वं सघृतं हिताशी |३६|
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਮਪਰਮਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਚੂਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮਲਕਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਘਤਂ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਹਿਤਾਸ਼ੀ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਹ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ‘ਹਿਤਾਸ਼ੀ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਹਿਤਾਯ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਕਾਸਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮ੍|੩੬|-
Adhikarana 31 (36) · Śloka 37
ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਗੋਧੂਮਯਵੋਦ੍ਭਵਾਨਿ ਕਾਕੋਲਿਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਕਤਃ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਃ ||੩੬|| ਕਾਸੇਸੁ ਪੇਯਸ੍ਤ੍ਰਿਸੁ ਕਾਸਵਦ੍ਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤੇਨ ਵਾਪਿ |੩੭|
चूर्णानि गोधूमयवोद्भवानि काकोलिवर्गश्च कृतः सुसूक्ष्मः ||३६|| कासेषु पेयस्त्रिषु कासवद्भिः क्षीरेण सक्षौद्रघृतेन वाऽपि |३७|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਜਾਦਿਕਾਸਤ੍ਰਯੇਪਰਮਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਚੂਰ੍ਣਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੋਧੂਮਾਦਿਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਗਣਸ਼੍ਚ ਮਧੁਘਤਯੁਕ੍ਤੇਨ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਪਿਤ੍ਤੋਰਃਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਜਕਾਸਵਦ੍ਭਿਃ ਪੁਰੁਸੈਃ ਪੇਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਦ੍ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਾਦਿਚੂਰ੍ਣਤ੍ਰਯਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਤ੍ਰਿਸੁ ਕਾਸੇਸੁ ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵੈਃ ਪੇਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ||੩੬||-
Adhikarana 32 (37) · Śloka 37
ਗੁਡੋਦਕਂ ਵਾ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਿਬੇਦ੍ਧਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਸ਼ੀਤਂ ਮਰਿਚੋਪਦਂਸ਼ਮ੍ ||੩੭||
गुडोदकं वा क्वथितं पिबेद्धि क्षौद्रेण शीतं मरिचोपदंशम् ||३७||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਡੋਦਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਡੋਦਕਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਵਿਧਿਨਾ ਗਹੀਤਂ, ਕ੍ਵਥਿਤਮਿਤਿ ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਏਤੇਨ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯੀਕਤਸ੍ਯ ਗੁਡੋਦਕਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤੀਭੂਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਸਹ ਪਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵੇਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਮਰਿਚੋਪਦਂਸ਼ਂ ਸਮਰਿਚਭਕ੍ਸਣਮ੍||੩੭||
Adhikarana 33 (38-41) · Śloka 41
ਪ੍ਰਸ੍ਥਤ੍ਰਯੇਣਾਮਲਕੀਰਸਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਧਤੁਲਾਂ ਗੁਡਸ੍ਯ | ਚੂਰ੍ਣੀਕਤੈਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਚਵ੍ਯਜੀਰਵ੍ਯੋਸੇਭਕਸ੍ਣਾਹਪੁਸਾਜਮੋਦੈਃ ||੩੮|| ਵਿਡਙ੍ਗਸਿਨ੍ਧੁਤ੍ਰਿਫਲਾਯਵਾਨੀਪਾਠਾਗ੍ਨਿਧਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪਿਚੁਪ੍ਰਮਾਣੈਃ | ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਪਲਾਨਿ ਚਾਸ੍ਟਾਵਸ੍ਟੌ ਚ ਤੈਲਸ੍ਯ ਪਚੇਦ੍ਯਥਾਵਤ੍ ||੩੯|| ਤਂ ਭਕ੍ਸਯੇਦਕ੍ਸਫਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਥੇਸ੍ਟਚੇਸ੍ਟਸ੍ਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਮ੍ | ਅਨੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਗ੍ਰਹਣੀਵਿਕਾਰਾਃ ਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਸ੍ਵਰਭੇਦਸ਼ੋਥਾਃ ||੪੦|| ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਯਂ ਚਿਰਮਨ੍ਤਰਗ੍ਨੇਰ੍ਹਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਃ | ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਮਯਨਾਸ਼ਨਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਲ੍ਯਾਣਕੋ ਨਾਮ ਗੁਡਃ ਪ੍ਰਤੀਤਃ ||੪੧||
प्रस्थत्रयेणामलकीरसस्य शुद्धस्य दत्त्वाऽर्धतुलां गुडस्य | चूर्णीकृतैर्ग्रन्थिकचव्यजीरव्योषेभकृष्णाहपुषाजमोदैः ||३८|| विडङ्गसिन्धुत्रिफलायवानीपाठाग्निधान्यैश्च पिचुप्रमाणैः | दत्त्वा त्रिवृच्चूर्णपलानि चाष्टावष्टौ च तैलस्य पचेद्यथावत् ||३९|| तं भक्षयेदक्षफलप्रमाणं यथेष्टचेष्टस्त्रिसुगन्धियुक्तम् | अनेन सर्वे ग्रहणीविकाराः सश्वासकासस्वरभेदशोथाः ||४०|| शाम्यन्ति चायं चिरमन्तरग्नेर्हतस्य पुंस्त्वस्य च वृद्धिहेतुः | स्त्रीणां च वन्ध्यामयनाशनः स्यात् कल्याणको नाम गुडः प्रतीतः ||४१||
🔊 Audio coming soon
ਕਲ੍ਯਾਣਗੁਡਮਾਹ- ਪ੍ਰਸ੍ਥਤ੍ਰਯੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਲਸ੍ਯ| ਅਰ੍ਧਤੁਲਾਂ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ, ਵ੍ਯੋਸਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁ, ਇਭਕਸ੍ਣਾ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀ, ਸਿਨ੍ਧੁ ਸੈਨ੍ਧਵਂ, ਅਗ੍ਨਿਃ ਚਿਤ੍ਰਕਃ| ਪਿਚੁਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣੈਃ; ‘ਪਲਪ੍ਰਮਾਣੈਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਵਿਰੋਧਾਤ੍| ‘ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਪਲਾਨਿ ਚਾਸ੍ਟੌ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਈਸਤ੍ਤੈਲਭਸ੍ਟਾਨਿ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ, ਤ੍ਰਿਵਤੋ ਰੇਚਨੀਯਤਾਸ੍ਫੋਟਨਾਰ੍ਥਂ ਵਦ੍ਧਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯਸ੍ਮਰਣਾਤ੍| ਯਥਾਵਤ੍ ਮਦੁਮਧ੍ਯਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਕ੍ਰਮਾਨੁਰੂਪਂ ਖਰਮਦੁਮਧ੍ਯਪਾਕੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਯਮਿਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਕਃ| ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ, ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਹਤਸ੍ਯੇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਕਲ੍ਯਾਣਕ ਇਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਕਰਣਾਤ੍||੩੮-੪੧||-
Adhikarana 34 (42-46) · Śloka 46
ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੇਭਕਣਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਭਾਰ੍ਗੀਸ਼ਟੀਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਵਿਸ਼੍ਵਾਨ੍ | ਪਾਠਾਮਤਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਰਾਸ੍ਨਾਗ੍ਨ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਬਲਾਯਵਾਸਾਨ੍ ||੪੨|| ਦ੍ਵਿਪਾਲਿਕਾਨ੍ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਯਵਾਢਕਂ ਚ ਹਰੀਤਕੀਨਾਂ ਚ ਸ਼ਤਂ ਗੁਰੂਣਾਮ੍ | ਦ੍ਰੋਣੇ ਜਲਸ੍ਯਾਢਕਸਂਯੁਤੇ ਚ ਕ੍ਵਾਥੇ ਕਤੇ ਪੂਤਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗੇ ||੪੩|| ਪਚੇਤ੍ਤੁਲਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਗੁਡਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਥਕ੍ ਚ ਤੈਲਾਤ੍ ਕੁਡਵਂ ਘਤਾਚ੍ਚ | ਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਤਾਵਨ੍ਮਗਧੋਦ੍ਭਵਾਯਾ ਦੇਯਂ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਧੁ ਸਿਦ੍ਧਸ਼ੀਤੇ ||੪੪|| ਰਸਾਯਨਾਤ੍ ਕਰ੍ਸਮਤੋ ਵਿਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵੇ ਚਾਭਯੇ ਨਿਤ੍ਯਮਥਾਸ਼ੁ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ | ਤਦ੍ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਗ੍ਰਹਣੀਪ੍ਰਦੋਸਸ਼ੋਫਾਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਸ੍ਵਰਭੇਦਕਾਸਾਨ੍ ||੪੫|| ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ਿਰੋਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਹਦ੍ਰੋਗਹਿਕ੍ਕਾਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਂਸ਼੍ਚ | ਮੇਧਾਬਲੋਤ੍ਸਾਹਮਤਿਪ੍ਰਦਂ ਚ ਚਕਾਰ ਚੈਤਦ੍ਭਗਵਾਨਗਸ੍ਤ੍ਯਃ ||੪੬||
द्विपञ्चमूलेभकणात्मगुप्ताभार्गीशटीपुष्करमूलविश्वान् | पाठामृताग्रन्थिकशङ्खपुष्पीरास्नाग्न्यपामार्गबलायवासान् ||४२|| द्विपालिकान् न्यस्य यवाढकं च हरीतकीनां च शतं गुरूणाम् | द्रोणे जलस्याढकसंयुते च क्वाथे कृते पूतचतुर्थभागे ||४३|| पचेत्तुलां शुद्धगुडस्य दत्त्वा पृथक् च तैलात् कुडवं घृताच्च | चूर्णं च तावन्मगधोद्भवाया देयं च तस्मिन्मधु सिद्धशीते ||४४|| रसायनात् कर्षमतो विलिह्याद्द्वे चाभये नित्यमथाशु हन्यात् | तद्राजयक्ष्मग्रहणीप्रदोषशोफाग्निमान्द्यस्वरभेदकासान् ||४५|| पाण्ड्वामयश्वासशिरोविकारान् हृद्रोगहिक्काविषमज्वरांश्च | मेधाबलोत्साहमतिप्रदं च चकार चैतद्भगवानगस्त्यः ||४६||
🔊 Audio coming soon
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਾਵਲੇਹਮਾਹ- ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਦਸ਼ਮੂਲਮ੍| ਇਭਕਣਾ ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ ਕਪਿਕਚ੍ਛੂਃ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਃ ਚਿਤ੍ਰਕਃ| ਯਵਾਸੋ ਧਨ੍ਵਯਵਾਸਕਃ, ਪੂਰ੍ਵਪਦਲੋਪਾਤ੍| ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ| ਯਵਾਢਕਂ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਪਲਾਨਿ| ਗੁਰੂਣਾਮ੍ ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਾਨਾਮ੍| ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਧਿਕਪਞ੍ਚਸ਼ਤਪਲੇਸੁ| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਦ੍ਵਿਪਲਪ੍ਰਮਾਣਾਨ੍ ਯਵਾਢਕਂ ਚ ਤਥਾ ਹਰੀਤਕੀਸ਼ਤਂ ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਤਾਵਤ੍ ਪਚੇਦ੍ਯਾਵਤ੍ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤਂ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਸਾਯੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤੇ ਗੁਡਤੁਲਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਹਰੀਤਕੀਸ਼ਤਂ ਤਥਾ ਘਤਤੈਲਯੋਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪਚੇਤ੍ ਯਾਵਤ੍ਤਨ੍ਤੁਮਤ੍ਤ੍ਵਾਜ੍ਜਲਪਤਿਤਂ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਂ ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਮਧੁ ਚਾਸ੍ਟਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍, ਤਤਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਸਾਯਨਾਤ੍, ਕਲ੍ਕਮ੍ ਅਰ੍ਧਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍, ਹਰੀਤਕੀਦ੍ਵਯਂ ਚ ਖਾਦੇਤ੍| ਏਤਦ੍ਰਸਾਯਨਂ ਭਗਵਤਾ ਅਗਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਕਤਮ੍||੪੨-੪੬||
Adhikarana 35 (47-48) · Śloka 48
ਕੁਲੀਰਸ਼ੁਕ੍ਤੀਚਟਕੈਣਲਾਵਾਨ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਵਰ੍ਗਂ ਮਧੁਰਂ ਚ ਕਤ੍ਸ੍ਨਮ੍ | ਪਚੇਦ੍ਘਤਂ ਤਤ੍ਤੁ ਨਿਸੇਵ੍ਯਮਾਣਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸਤੋਤ੍ਥਂ ਕ੍ਸਯਜਂ ਚ ਕਾਸਮ੍ ||੪੭|| ਸ਼ਤਾਵਰੀਨਾਗਬਲਾਵਿਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਵਿਧੇਯਂ ਚ ਹਿਤਾਯ ਕਾਸਿਨਾਮ੍ ||੪੮||
कुलीरशुक्तीचटकैणलावान्निष्क्वाथ्य वर्गं मधुरं च कृत्स्नम् | पचेद्घृतं तत्तु निषेव्यमाणं हन्यात् क्षतोत्थं क्षयजं च कासम् ||४७|| शतावरीनागबलाविपक्वं घृतं विधेयं च हिताय कासिनाम् ||४८||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਲੀਰਸ਼ੁਕ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਲੀਰਃ ਕਰ੍ਕਟਃ, ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਃ ਜਲਸ਼ੁਕ੍ਤਿਃ, ਚਟਕੋ ਗ੍ਰਾਮਚਟਕਃ, ਏਣਃ ਕਸ੍ਣਮਗਃ, ਮਧੁਰਵਰ੍ਗਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਃ, ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸਮਗ੍ਰਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਵਰ੍ਗੈਰ੍ਮਧੁਰੈਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਂ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਸਹਿਤਾਨਿ ਲਾਵਾਦੀਨਿ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਤਥਾ ਅਨ੍ਯੈਰ੍ਮਧੁਰੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਘਤਂ ਪਚੇਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਜਕਾਸਮਪਿ| ਸ਼ਤਾਵਰੀਨਾਗਬਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ਸ਼ਤਾਵਰੀਨਾਗਬਲਾਕਲ੍ਕੇ ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਵਿਰੋਧਾਤ੍||੪੭-੪੮||-
Adhikarana puShpikA · Śloka 52
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫੨||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे कासप्रतिषेधो नाम (चतुर्दशोऽध्यायः, आदितः) द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५२||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫੨||