Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः कासप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
52. kāsapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਉਕ੍ਤਾ ਯੇ ਹੇਤਵੋ ਨਣਾਂ ਰੋਗਯੋਃ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਯੋਃ | ਕਾਸਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤ ਏਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤਵਃ ||੩||
View original
उक्ता ये हेतवो नॄणां रोगयोः श्वासहिक्कयोः | कासस्यापि च विज्ञेयास्त एवोत्पत्तिहेतवः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਧੂਮੋਪਘਾਤਾਦ੍ਰਜਸਸ੍ਤਥੈਵ ਵ੍ਯਾਯਾਮਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਨਿਸੇਵਣਾਚ੍ਚ | ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਤ੍ਵਾਦਪਿ ਭੋਜਨਸ੍ਯ ਵੇਗਾਵਰੋਧਾਤ੍ ਕ੍ਸਵਥੋਸ੍ਤਥੈਵ ||੪|| ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ੍ਯੁਦਾਨਾਨੁਗਤਃ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਃ ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਕਾਂਸ੍ਯਸ੍ਵਨਤੁਲ੍ਯਘੋਸਃ | ਨਿਰੇਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਹਸਾ ਸਦੋਸਃ ਕਾਸਃ ਸ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਰੁਦਾਹਤਸ੍ਤੁ ||੫||
View original
धूमोपघाताद्रजसस्तथैव व्यायामरूक्षान्ननिषेवणाच्च | विमार्गगत्वादपि भोजनस्य वेगावरोधात् क्षवथोस्तथैव ||४|| प्राणो ह्युदानानुगतः प्रदुष्टः सम्भिन्नकांस्यस्वनतुल्यघोषः | निरेति वक्त्रात् सहसा सदोषः कासः स विद्वद्भिरुदाहृतस्तु ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਸ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਭਵਃ ਕਫਾਚ੍ਚ ਕ੍ਸਤਾਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯਃ ਕ੍ਸਯਜੋਪਰਸ਼੍ਚ | ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕਾਰਃ ਕਥਿਤੋ ਭਿਸਗ੍ਭਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਧਿਤੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਵਿਕਾਰਕਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ||੬||
View original
स वातपित्तप्रभवः कफाच्च क्षतात्तथाऽन्यः क्षयजोऽपरश्च | पञ्चप्रकारः कथितो भिषग्भिर्विवर्धितो यक्ष्मविकारकृत् स्यात् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਭਵਿਸ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਕਣ੍ਠਕਣ੍ਡੂਰ੍ਭੋਜ੍ਯੋਪਰੋਧੋ ਗਲਤਾਲੁਲੇਪਃ | ਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਵੈਸਮ੍ਯਮਰੋਚਕੋਗ੍ਨਿਸਾਦਸ਼੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਮੂਨਿ ||੭||
View original
भविष्यतस्तस्य तु कण्ठकण्डूर्भोज्योपरोधो गलतालुलेपः | स्वशब्दवैषम्यमरोचकोऽग्निसादश्च लिङ्गानि भवन्त्यमूनि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਹਚ੍ਛਙ੍ਖਮੂਰ੍ਧੋਦਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲੀ ਕ੍ਸਾਮਾਨਨਃ ਕ੍ਸੀਣਬਲਸ੍ਵਰੌਜਾਃ | ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਮਨ੍ਤਃਕਫਮੀਰਣੇਨ ਕਾਸੇਤ੍ਤੁ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸ੍ਵਰਭੇਦਯੁਕ੍ਤਃ ||੮||
View original
हृच्छङ्खमूर्धोदरपार्श्वशूली क्षामाननः क्षीणबलस्वरौजाः | प्रसक्तमन्तःकफमीरणेन कासेत्तु शुष्कं स्वरभेदयुक्तः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਉਰੋਵਿਦਾਹਜ੍ਵਰਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ੋਸੈਰਭ੍ਯਰ੍ਦਿਤਸ੍ਤਿਕ੍ਤਮੁਖਸ੍ਤਸਾਰ੍ਤਃ | ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪੀਤਾਨਿ ਵਮੇਤ੍ ਕਟੂਨਿ ਕਾਸੇਤ੍ ਸ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਪਰਿਦਹ੍ਯਮਾਨਃ ||੯||
View original
उरोविदाहज्वरवक्त्रशोषैरभ्यर्दितस्तिक्तमुखस्तृषार्तः | पित्तेन पीतानि वमेत् कटूनि कासेत् स पाण्डुः परिदह्यमानः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਪ੍ਰ(ਵਿ)ਲਿਪ੍ਯਮਾਨੇਨ ਮੁਖੇਨ ਸੀਦਨ੍ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾਰ੍ਤਃ ਕਫਪੂਰ੍ਣਦੇਹਃ | ਅਭਕ੍ਤਰੁਗ੍ਗੌਰਵਸਾਦਯੁਕ੍ਤਃ ਕਾਸੇਤ ਨਾ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਕਫਂ ਕਫੇਨ ||੧੦||
View original
प्र(वि)लिप्यमानेन मुखेन सीदन् शिरोरुजार्तः कफपूर्णदेहः | अभक्तरुग्गौरवसादयुक्तः कासेत ना सान्द्रकफं कफेन ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਵਕ੍ਸੋਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਹਤਂ ਤੁ ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਯਾਮਭਾਰਾਧ੍ਯਯਨਾਭਿਘਾਤੈਃ | ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਵਕ੍ਸਾਃ ਸ ਨਰਃ ਸਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਠੀਵਤ੍ਯਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸਤਜਂ ਤਮਾਹੁਃ ||੧੧||
View original
वक्षोऽतिमात्रं विहतं तु यस्य व्यायामभाराध्ययनाभिघातैः | विश्लिष्टवक्षाः स नरः सरक्तं ष्ठीवत्यभीक्ष्णं क्षतजं तमाहुः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 13
ਸ ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੂਲਜ੍ਵਰਦਾਹਮੋਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਕ੍ਸਯਂ ਚੋਪਲਭੇਤ ਕਾਸੀ | ਸ਼ੁਸ੍ਯਨ੍ ਵਿਨਿਸ੍ਠੀਵਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸੋ ਰੁਧਿਰਂ ਸਪੂਯਮ੍ ||੧੨|| ਸਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਭਸ਼ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਜ੍ਞਾਃ ਕ੍ਸਯਜਂ ਵਦਨ੍ਤਿ |੧੩|
View original
स गात्रशूलज्वरदाहमोहान् प्राणक्षयं चोपलभेत कासी | शुष्यन् विनिष्ठीवति दुर्बलस्तु प्रक्षीणमांसो रुधिरं सपूयम् ||१२|| ससर्वलिङ्गं भृशदुश्चिकित्स्यं चिकित्सितज्ञाः क्षयजं वदन्ति |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਵਦ੍ਧਤ੍ਵਮਾਸਾਦ੍ਯ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਯੋ ਵੈ ਯਾਪ੍ਯਂ ਤਮਾਹੁਰ੍ਭਿਸਜਸ੍ਤੁ ਕਾਸਮ੍ ||੧੩||
View original
वृद्धत्वमासाद्य भवेत्तु यो वै याप्यं तमाहुर्भिषजस्तु कासम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ਸ਼ਙ੍ਗੀਵਚਾਕਟ੍ਫਲਕਤ੍ਤਣਾਬ੍ਦਧਾਨ੍ਯਾਭਯਾਭਾਰ੍ਗ੍ਯਮਰਾਹ੍ਵਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ | ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਹਿਙ੍ਗੁਯੁਤਂ ਤੁ ਪੀਤ੍ਵਾ ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਯਮਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਜਹਾਤਿ ਕਾਸਮ੍ ||੧੪||
View original
शृङ्गीवचाकट्फलकत्तृणाब्दधान्याभयाभार्ग्यमराह्वविश्वम् | उष्णाम्बुना हिङ्गुयुतं तु पीत्वा बद्धास्यमप्याशु जहाति कासम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ਫਲਤ੍ਰਿਕਵ੍ਯੋਸਵਿਡਙ੍ਗਸ਼ਙ੍ਗੀਰਾਸ੍ਨਾਵਚਾਪਦ੍ਮਕਦੇਵਕਾਸ੍ਠੈਃ | ਲੇਹਃ ਸਮੈਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਿਤਾਘਤਾਕ੍ਤਃ ਕਾਸਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਚਿਰਾਦੁਦੀਰ੍ਣਮ੍ ||੧੫||
View original
फलत्रिकव्योषविडङ्गशृङ्गीरास्नावचापद्मकदेवकाष्ठैः | लेहः समैः क्षौद्रसिताघृताक्तः कासं निहन्यादचिरादुदीर्णम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ਪਥ੍ਯਾਂ ਸਿਤਾਮਾਮਲਕਾਨਿ ਲਾਜਾਂ ਸਮਾਗਧੀਂ ਚਾਪਿ ਵਿਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮ੍ | ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਵਿਲਿਹੀਤ ਕਾਸੀ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਂ ਵੋਸ੍ਣਜਲੇਨ ਕਸ੍ਣਾਮ੍ ||੧੬||
View original
पथ्यां सितामामलकानि लाजां समागधीं चापि विचूर्ण्य शुण्ठीम् | सर्पिर्मधुभ्यां विलिहीत कासी ससैन्धवां वोष्णजलेन कृष्णाम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17-18) · Śloka 18
ਖਾਦੇਦ੍ਗੁਡਂ ਨਾਗਰਪਿਪ੍ਪਲੀਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਨਾਵਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਸਿਤਾਂ ਮਾਗਧਿਕਾਂ ਚ ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਸਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਮਧੁਕਂ ਤੁਗਾਂ ਚ ||੧੭|| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਾਂ ਸਮਾਂਸ਼ਾਂ ਸਿਤੋਪਲਾਂ ਵਾ ਮਰਿਚਾਂਸ਼ਯੁਕ੍ਤਾਮ੍ | ਧਾਤ੍ਰੀਕਣਾਵਿਸ਼੍ਵਸਿਤੋਪਲਾਸ਼੍ਚ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਮਣ੍ਡੇਨ ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਦਧ੍ਨਃ ||੧੮||
View original
खादेद्गुडं नागरपिप्पलीभ्यां द्राक्षां च सर्पिर्मधुनाऽवलिह्यात् | द्राक्षां सितां मागधिकां च तुल्यां सशृङ्गवेरं मधुकं तुगां च ||१७|| लिह्याद्घृतक्षौद्रयुतां समांशां सितोपलां वा मरिचांशयुक्ताम् | धात्रीकणाविश्वसितोपलाश्च सञ्चूर्ण्य मण्डेन पिबेच्च दध्नः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20
ਹਰੇਣੁਕਾਂ ਮਾਗਧਿਕਾਂ ਚ ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਦਧ੍ਨਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਕਾਸਗਦਾਭਿਭੂਤਃ | ਉਭੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਸੁਰਦਾਰੁਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਗਾਯਤ੍ਰਿਸਾਰਂ ਚ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਮਾਂਸ਼ਮ੍ ||੧੯|| ਬਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ ਦਨ੍ਤੀਂ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਂ ਚ ਸਤਿਲ੍ਵਕਾਖ੍ਯਾਮ੍ | ਭਸ੍ਟਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸ੍ਯਥ ਬਾਦਰਾਣਿ ਖਾਦੇਤ੍ ਪਲਾਸ਼ਾਨਿ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਨਿ ||੨੦||
View original
हरेणुकां मागधिकां च तुल्यां दध्ना पिबेत् कासगदाभिभूतः | उभे हरिद्रे सुरदारुशुण्ठीं गायत्रिसारं च पिबेत् समांशम् ||१९|| बस्तस्य मूत्रेण सुखाम्बुना वा दन्तीं द्रवन्तीं च सतिल्वकाख्याम् | भृष्टानि सर्पींष्यथ बादराणि खादेत् पलाशानि ससैन्धवानि ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
ਕੋਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਪਿਬੇਦ੍ਧਿ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸੌਵੀਰਕੇਣਾਮ੍ਲਰਸੇਨ ਵਾਪਿ |੨੧|
View original
कोलप्रमाणं प्रपिबेद्धि हिङ्गु सौवीरकेणाम्लरसेन वाऽपि |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (21) · Śloka 22
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਰਿਚਾਨਿ ਵਾਪਿ ਭਾਰ੍ਗੀਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਕਤਾ ਚ ਵਰ੍ਤਿਃ ||੨੧|| ਧੂਮੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਘਤਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਵੇਣੁਤ੍ਵਗੇਲਾਲਵਣੈਃ ਕਤਾ ਵਾ |੨੨|
View original
क्षौद्रेण लिह्यान्मरिचानि वाऽपि भार्गीवचाहिङ्गुकृता च वर्तिः ||२१|| धूमे प्रशस्ता घृतसम्प्रयुक्ता वेणुत्वगेलालवणैः कृता वा |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (22) · Śloka 23
ਮੁਸ੍ਤੇਙ੍ਗੁਦੀਤ੍ਵਙ੍ਮਧੁਕਾਹ੍ਵਮਾਂਸੀਮਨਃਸ਼ਿਲਾਲੈਸ਼੍ਛਗਲਾਮ੍ਬੁਪਿਸ੍ਟੈਃ ||੨੨|| ਵਿਧਾਯ ਵਰ੍ਤੀਸ਼੍ਚ ਪਯੋਨੁਪਾਨਂ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਤਬਲਾਸਕਾਸੀ |੨੩|
View original
मुस्तेङ्गुदीत्वङ्मधुकाह्वमांसीमनःशिलालैश्छगलाम्बुपिष्टैः ||२२|| विधाय वर्तीश्च पयोऽनुपानं धूमं पिबेद्वातबलासकासी |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (23) · Śloka 23
ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਸੀਧੁਂ ਮਰਿਚਾਨ੍ਵਿਤਂ ਵਾ ਤੇਨਾਸ਼ੁ ਕਾਸਂ ਜਯਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ||੨੩||
View original
पिबेच्च सीधुं मरिचान्वितं वा तेनाशु कासं जयति प्रसह्य ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (24) · Śloka 24
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮ੍ਬੁਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਪੁਰਾਹ੍ਵਯਾਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ਤਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮ੍ |੨੪|
View original
द्राक्षाम्बुमञ्जिष्ठपुराह्वयाभिः क्षीरं शृतं माक्षिकसम्प्रयुक्तम् |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਨਾਗਰਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਃ ਖਾਦੇਚ੍ਚ ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ਮਧੁਨਾ ਸੁਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ||੨੪||
View original
निदिग्धिकानागरपिप्पलीभिः खादेच्च मुद्गान्मधुना सुसिद्धान् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਿ ਨਾਗਰਾਢ੍ਯਾਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮੂਲੈਸ੍ਤ੍ਰੁਟਿਕੋਲਪਤ੍ਰੈਃ | ਏਭਿਰ੍ਨਿਸੇਵੇਤ ਕਤਾਂ ਚ ਪੇਯਾਂ ਤਨ੍ਵੀਂ ਸੁਸ਼ੀਤਾਂ ਮਧੁਨਾ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ ||੨੫||
View original
उत्कारिकां सर्पिषि नागराढ्यां पक्त्वा समूलैस्त्रुटिकोलपत्रैः | एभिर्निषेवेत कृतां च पेयां तन्वीं सुशीतां मधुना विमिश्राम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
ਯਤ੍ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨਿ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਹਿਤਂ ਸਡਙ੍ਗਂ ਤਦ੍ਵਾਤਕਾਸਂ ਜਯਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ | ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਕਤਂ ਘਤਂ ਵਾ ਰਸੇਨ ਵਾ ਵਾਸਕਜੇਨ ਪਕ੍ਵਮ੍ ||੨੬||
View original
यत् प्लीह्नि सर्पिर्विहितं षडङ्गं तद्वातकासं जयति प्रसह्य | विदारिगन्धादिकृतं घृतं वा रसेन वा वासकजेन पक्वम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (27) · Śloka 28
ਵਿਰੇਚਨਂ ਸ੍ਨੈਹਿਕਮਤ੍ਰ ਚੋਕ੍ਤਮਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਨਂ ਚ | ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਸ੍ਨੈਹਿਕਮਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਘਤਮੇਵ ਚਾਤ੍ਰ ||੨੭|| ਹਿਤਾ ਯਵਾਗ੍ਵਸ਼੍ਚ ਰਸੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪਯਾਂਸਿ ਲੇਹਾਃ ਸਘਤਾਸ੍ਤਥੈਵ |੨੮|
View original
विरेचनं स्नैहिकमत्र चोक्तमास्थापनं चाप्यनुवासनं च | धूमं पिबेत् स्नैहिकमप्रमत्तः पिबेत् सुखोष्णं घृतमेव चात्र ||२७|| हिता यवाग्वश्च रसेषु सिद्धाः पयांसि लेहाः सघृतास्तथैव |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (28-31) · Śloka 32
ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਕਾਯਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਾਸ੍ਤਥੈਵ ਧੂਮਾਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚ ||੨੮|| ਉਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਲੇਹਾਃ ਕਟੁਕਾ ਨਿਹਨ੍ਯੁਃ ਕਫਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸ਼ੋਸਣਂ ਚ | ਕਟੁਤ੍ਰਿਕਂ ਚਾਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪਥ੍ਯਂ ਘਤਂ ਕਮਿਘ੍ਨਸ੍ਵਰਸੇ ਵਿਪਕ੍ਵਮ੍ ||੨੯|| ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡਿਪਤ੍ਰਸ੍ਵਰਸੇ ਚ ਪਕ੍ਵਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਫੋਤ੍ਥਂ ਵਿਨਿਹਨ੍ਤਿ ਕਾਸਮ੍ | ਪਾਠਾਵਿਡਵ੍ਯੋਸਵਿਡਙ੍ਗਸਿਨ੍ਧੁਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਰਾਸ੍ਨਾਹੁਤਭੁਗ੍ਬਲਾਭਿਃ ||੩੦|| ਸ਼ਙ੍ਗੀਵਚਾਮ੍ਭੋਧਰਦੇਵਦਾਰੁਦੁਰਾਲਭਾਭਾਰ੍ਗ੍ਯਭਯਾਸ਼ਟੀਭਿਃ | ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਯਾਃ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਚੈਤਤ੍ ||੩੧|| ਸ਼੍ਵਾਸਾਗ੍ਨਿਸਾਦਸ੍ਵਰਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਾਨਪਿ ਪਞ੍ਚ ਕਾਸਾਨ੍ |੩੨|
View original
प्रच्छर्दनं कायशिरोविरेकास्तथैव धूमाः कवलग्रहाश्च ||२८|| उष्णाश्च लेहाः कटुका निहन्युः कफं विशेषेण विशोषणं च | कटुत्रिकं चापि वदन्ति पथ्यं घृतं कृमिघ्नस्वरसे विपक्वम् ||२९|| निर्गुण्डिपत्रस्वरसे च पक्वं सर्पिः कफोत्थं विनिहन्ति कासम् | पाठाविडव्योषविडङ्गसिन्धुत्रिकण्टरास्नाहुतभुग्बलाभिः ||३०|| शृङ्गीवचाम्भोधरदेवदारुदुरालभाभार्ग्यभयाशटीभिः | सम्यग्विपक्वं द्विगुणेन सर्पिर्निदिग्धिकायाः स्वरसेन चैतत् ||३१|| श्वासाग्निसादस्वरभेदभिन्नान्निहन्त्युदीर्णानपि पञ्च कासान् |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (32-33) · Śloka 33
ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧੋਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾਦੀਨ੍ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਵਰ੍ਗਂ ਮਧੁਰਂ ਚ ਕਤ੍ਸ੍ਨਮ੍ ||੩੨|| ਘਤਂ ਪਚੇਦਿਕ੍ਸੁਰਸਾਮ੍ਬੁਦੁਗ੍ਧੈਃ ਕਾਕੋਲਿਵਰ੍ਗੇ ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਤਤ੍ | ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਤੇ ਚ ਕਾਸੇ ਰਤਿਪ੍ਰਸੂਤੇ ਕ੍ਸਤਜੇ ਚ ਕਾਸੇ ||੩੩||
View original
विदारिगन्धोत्पलसारिवादीन् निष्क्वाथ्य वर्गं मधुरं च कृत्स्नम् ||३२|| घृतं पचेदिक्षुरसाम्बुदुग्धैः काकोलिवर्गे च सशर्करं तत् | प्रातः पिबेत् पित्तकृते च कासे रतिप्रसूते क्षतजे च कासे ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (34) · Śloka 34
ਖਰ੍ਜੂਰਭਾਰ੍ਗੀਮਗਧਾਪ੍ਰਿਯਾਲਮਧੂਲਿਕੈਲਾਮਲਕੈਃ ਸਮਾਂਸ਼ੈਃ | ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਪ੍ਰਗਾਢਂ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਕਾਸਾਨੁਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨਮ੍ ||੩੪||
View original
खर्जूरभार्गीमगधाप्रियालमधूलिकैलामलकैः समांशैः | चूर्णं सिताक्षौद्रघृतप्रगाढं त्रीन् हन्ति कासानुपयुज्यमानम् ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (35) · Śloka 35
ਰਕ੍ਤਾਹਰਿਦ੍ਰਾਞ੍ਜਨਵਹ੍ਨਿਪਾਠਾਮੂਰ੍ਵੋਪਕੁਲ੍ਯਾ ਵਿਲਿਹੇਤ੍ ਸਮਾਂਸ਼ਾਃ | ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਕਾਸੇ ਕ੍ਸਤਜੇ ਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥੇ ਪਿਬੇਦ੍ਘਤਂ ਚੇਕ੍ਸੁਰਸੇ ਵਿਪਕ੍ਵਮ੍ ||੩੫||
View original
रक्ताहरिद्राञ्जनवह्निपाठामूर्वोपकुल्या विलिहेत् समांशाः | क्षौद्रेण कासे क्षतजे क्षयोत्थे पिबेद्घृतं चेक्षुरसे विपक्वम् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (36) · Śloka 36
ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਬੇਦਾਮਲਕਸ੍ਯ ਵਾਪਿ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਕ੍ਵਂ ਸਘਤਂ ਹਿਤਾਸ਼ੀ |੩੬|
View original
चूर्णं पिबेदामलकस्य वाऽपि क्षीरेण पक्वं सघृतं हिताशी |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (36) · Śloka 37
ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਗੋਧੂਮਯਵੋਦ੍ਭਵਾਨਿ ਕਾਕੋਲਿਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਕਤਃ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਃ ||੩੬|| ਕਾਸੇਸੁ ਪੇਯਸ੍ਤ੍ਰਿਸੁ ਕਾਸਵਦ੍ਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤੇਨ ਵਾਪਿ |੩੭|
View original
चूर्णानि गोधूमयवोद्भवानि काकोलिवर्गश्च कृतः सुसूक्ष्मः ||३६|| कासेषु पेयस्त्रिषु कासवद्भिः क्षीरेण सक्षौद्रघृतेन वाऽपि |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (37) · Śloka 37
ਗੁਡੋਦਕਂ ਵਾ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਿਬੇਦ੍ਧਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਸ਼ੀਤਂ ਮਰਿਚੋਪਦਂਸ਼ਮ੍ ||੩੭||
View original
गुडोदकं वा क्वथितं पिबेद्धि क्षौद्रेण शीतं मरिचोपदंशम् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (38-41) · Śloka 41
ਪ੍ਰਸ੍ਥਤ੍ਰਯੇਣਾਮਲਕੀਰਸਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਧਤੁਲਾਂ ਗੁਡਸ੍ਯ | ਚੂਰ੍ਣੀਕਤੈਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਚਵ੍ਯਜੀਰਵ੍ਯੋਸੇਭਕਸ੍ਣਾਹਪੁਸਾਜਮੋਦੈਃ ||੩੮|| ਵਿਡਙ੍ਗਸਿਨ੍ਧੁਤ੍ਰਿਫਲਾਯਵਾਨੀਪਾਠਾਗ੍ਨਿਧਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪਿਚੁਪ੍ਰਮਾਣੈਃ | ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਪਲਾਨਿ ਚਾਸ੍ਟਾਵਸ੍ਟੌ ਚ ਤੈਲਸ੍ਯ ਪਚੇਦ੍ਯਥਾਵਤ੍ ||੩੯|| ਤਂ ਭਕ੍ਸਯੇਦਕ੍ਸਫਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਥੇਸ੍ਟਚੇਸ੍ਟਸ੍ਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਮ੍ | ਅਨੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਗ੍ਰਹਣੀਵਿਕਾਰਾਃ ਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਸ੍ਵਰਭੇਦਸ਼ੋਥਾਃ ||੪੦|| ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਯਂ ਚਿਰਮਨ੍ਤਰਗ੍ਨੇਰ੍ਹਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਃ | ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਮਯਨਾਸ਼ਨਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਲ੍ਯਾਣਕੋ ਨਾਮ ਗੁਡਃ ਪ੍ਰਤੀਤਃ ||੪੧||
View original
प्रस्थत्रयेणामलकीरसस्य शुद्धस्य दत्त्वाऽर्धतुलां गुडस्य | चूर्णीकृतैर्ग्रन्थिकचव्यजीरव्योषेभकृष्णाहपुषाजमोदैः ||३८|| विडङ्गसिन्धुत्रिफलायवानीपाठाग्निधान्यैश्च पिचुप्रमाणैः | दत्त्वा त्रिवृच्चूर्णपलानि चाष्टावष्टौ च तैलस्य पचेद्यथावत् ||३९|| तं भक्षयेदक्षफलप्रमाणं यथेष्टचेष्टस्त्रिसुगन्धियुक्तम् | अनेन सर्वे ग्रहणीविकाराः सश्वासकासस्वरभेदशोथाः ||४०|| शाम्यन्ति चायं चिरमन्तरग्नेर्हतस्य पुंस्त्वस्य च वृद्धिहेतुः | स्त्रीणां च वन्ध्यामयनाशनः स्यात् कल्याणको नाम गुडः प्रतीतः ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (42-46) · Śloka 46
ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੇਭਕਣਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਭਾਰ੍ਗੀਸ਼ਟੀਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਵਿਸ਼੍ਵਾਨ੍ | ਪਾਠਾਮਤਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਰਾਸ੍ਨਾਗ੍ਨ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਬਲਾਯਵਾਸਾਨ੍ ||੪੨|| ਦ੍ਵਿਪਾਲਿਕਾਨ੍ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਯਵਾਢਕਂ ਚ ਹਰੀਤਕੀਨਾਂ ਚ ਸ਼ਤਂ ਗੁਰੂਣਾਮ੍ | ਦ੍ਰੋਣੇ ਜਲਸ੍ਯਾਢਕਸਂਯੁਤੇ ਚ ਕ੍ਵਾਥੇ ਕਤੇ ਪੂਤਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗੇ ||੪੩|| ਪਚੇਤ੍ਤੁਲਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਗੁਡਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਥਕ੍ ਚ ਤੈਲਾਤ੍ ਕੁਡਵਂ ਘਤਾਚ੍ਚ | ਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਤਾਵਨ੍ਮਗਧੋਦ੍ਭਵਾਯਾ ਦੇਯਂ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਧੁ ਸਿਦ੍ਧਸ਼ੀਤੇ ||੪੪|| ਰਸਾਯਨਾਤ੍ ਕਰ੍ਸਮਤੋ ਵਿਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵੇ ਚਾਭਯੇ ਨਿਤ੍ਯਮਥਾਸ਼ੁ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ | ਤਦ੍ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਗ੍ਰਹਣੀਪ੍ਰਦੋਸਸ਼ੋਫਾਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਸ੍ਵਰਭੇਦਕਾਸਾਨ੍ ||੪੫|| ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ਿਰੋਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਹਦ੍ਰੋਗਹਿਕ੍ਕਾਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਂਸ਼੍ਚ | ਮੇਧਾਬਲੋਤ੍ਸਾਹਮਤਿਪ੍ਰਦਂ ਚ ਚਕਾਰ ਚੈਤਦ੍ਭਗਵਾਨਗਸ੍ਤ੍ਯਃ ||੪੬||
View original
द्विपञ्चमूलेभकणात्मगुप्ताभार्गीशटीपुष्करमूलविश्वान् | पाठामृताग्रन्थिकशङ्खपुष्पीरास्नाग्न्यपामार्गबलायवासान् ||४२|| द्विपालिकान् न्यस्य यवाढकं च हरीतकीनां च शतं गुरूणाम् | द्रोणे जलस्याढकसंयुते च क्वाथे कृते पूतचतुर्थभागे ||४३|| पचेत्तुलां शुद्धगुडस्य दत्त्वा पृथक् च तैलात् कुडवं घृताच्च | चूर्णं च तावन्मगधोद्भवाया देयं च तस्मिन्मधु सिद्धशीते ||४४|| रसायनात् कर्षमतो विलिह्याद्द्वे चाभये नित्यमथाशु हन्यात् | तद्राजयक्ष्मग्रहणीप्रदोषशोफाग्निमान्द्यस्वरभेदकासान् ||४५|| पाण्ड्वामयश्वासशिरोविकारान् हृद्रोगहिक्काविषमज्वरांश्च | मेधाबलोत्साहमतिप्रदं च चकार चैतद्भगवानगस्त्यः ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (47-48) · Śloka 48
ਕੁਲੀਰਸ਼ੁਕ੍ਤੀਚਟਕੈਣਲਾਵਾਨ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਵਰ੍ਗਂ ਮਧੁਰਂ ਚ ਕਤ੍ਸ੍ਨਮ੍ | ਪਚੇਦ੍ਘਤਂ ਤਤ੍ਤੁ ਨਿਸੇਵ੍ਯਮਾਣਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸਤੋਤ੍ਥਂ ਕ੍ਸਯਜਂ ਚ ਕਾਸਮ੍ ||੪੭|| ਸ਼ਤਾਵਰੀਨਾਗਬਲਾਵਿਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਵਿਧੇਯਂ ਚ ਹਿਤਾਯ ਕਾਸਿਨਾਮ੍ ||੪੮||
View original
कुलीरशुक्तीचटकैणलावान्निष्क्वाथ्य वर्गं मधुरं च कृत्स्नम् | पचेद्घृतं तत्तु निषेव्यमाणं हन्यात् क्षतोत्थं क्षयजं च कासम् ||४७|| शतावरीनागबलाविपक्वं घृतं विधेयं च हिताय कासिनाम् ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 52
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫੨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे कासप्रतिषेधो नाम (चतुर्दशोऽध्यायः, आदितः) द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५२||
🔊 Audio coming soon