52. kāsapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಕಾಸಪ್ರತಿಷೇಧಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ಶ್ವಾಸಪ್ರತಿಷೇಧಾನನ್ತರಂ ವಾತಕಫಪ್ರಾಧಾನ್ಯತ್ವಸಾಮ್ಯಾತ್ತುಲ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಿತತ್ವಾಚ್ಚ ಕಾಸಪ್ರತಿಷೇಧಾರಮ್ಭಃ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಉಕ್ತಾ ಯೇ ಹೇತವೋ ನೄಣಾಂ ರೋಗಯೋಃ ಶ್ವಾಸಹಿಕ್ಕಯೋಃ | ಕಾಸಸ್ಯಾಪಿ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತ ಏವೋತ್ಪತ್ತಿಹೇತವಃ ||೩||

ಇದಾನೀಮತಿದೇಶೇನ ಕಾಸಹೇತೂನಾಹ- ಉಕ್ತಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೩||

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5

ಧೂಮೋಪಘಾತಾದ್ರಜಸಸ್ತಥೈವ ವ್ಯಾಯಾಮರೂಕ್ಷಾನ್ನನಿಷೇವಣಾಚ್ಚ | ವಿಮಾರ್ಗಗತ್ವಾದಪಿ ಭೋಜನಸ್ಯ ವೇಗಾವರೋಧಾತ್ ಕ್ಷವಥೋಸ್ತಥೈವ ||೪|| ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯುದಾನಾನುಗತಃ ಪ್ರದುಷ್ಟಃ ಸಮ್ಭಿನ್ನಕಾಂಸ್ಯಸ್ವನತುಲ್ಯಘೋಷಃ | ನಿರೇತಿ ವಕ್ತ್ರಾತ್ ಸಹಸಾ ಸದೋಷಃ ಕಾಸಃ ಸ ವಿದ್ವದ್ಭಿರುದಾಹೃತಸ್ತು ||೫||

ಕಾಸಸ್ಯ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿನಿರುಕ್ತೀ ಆಹ- ಪ್ರಾಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಣೋ ವಾಯುಃ, ಉದಾನಾನುಗತ ಉದಾನವಾಯುಮಿಲಿತಃ, ಊರ್ಧ್ವಗತಿತ್ವಾದುದಾನಸ್ಯ, ಪ್ರದುಷ್ಟಃ ಕೋಪಮಾಪನ್ನಃ ಸನ್, ಸಮ್ಭಿನ್ನಕಾಂಸ್ಯಸ್ವರತುಲ್ಯಘೋಷ ಇತಿ ಜರ್ಜರಿತಕಾಂಸ್ಯಶಬ್ದಾನುಕಾರೀ ಸ್ವರಃ, ನಿರೇತಿ ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ| ಸದೋಷಃ ಸದುಷ್ಟಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ; ದುಷ್ಟಿಶ್ಚಾತ್ರ ತಾದೃಗ್ವಿಧಶಬ್ದಪ್ರಾಣವಾಯುನಿರ್ಗಮನಾತ್ಮಿಕೈವ; ಕೇಚಿತ್ ‘ಸದೋಷ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಸಘೋಷ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಸಘೋಷಃ ತಾದೃಗ್ವಿಧಪ್ರಾಣನಿರ್ಗಮನೋತ್ಥಸ್ವರಯುಕ್ತಃ| ಸ ಪ್ರಾಣೋ ವಾಯುಃ ‘ಕಾಸ’ ಇತ್ಯುದಾಹೃತಃ||೪-೫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ಸ ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಭವಃ ಕಫಾಚ್ಚ ಕ್ಷತಾತ್ತಥಾಽನ್ಯಃ ಕ್ಷಯಜೋಽಪರಶ್ಚ | ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಃ ಕಥಿತೋ ಭಿಷಗ್ಭಿರ್ವಿವರ್ಧಿತೋ ಯಕ್ಷ್ಮವಿಕಾರಕೃತ್ ಸ್ಯಾತ್ ||೬||

ಕಾಸಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ- ಸ ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಭವ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ ಇತಿ ಕಾಸಃ| ಕ್ಷತಾತ್ ಕ್ಷತಜಃ| ಕ್ಷಯಜಃ ಶುಕ್ರಕ್ಷಯಜಃ| ಸಙ್ಖ್ಯೇಯನಿರ್ದೇಶಾದೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಾಯಾಂ ಸಿದ್ಧಾಯಾಂ ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರ ಇತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಕರಣಂ ನಿಯಮಾರ್ಥಮ್| ತೇನ ವಾತಾದಿಕೃತಕಾಸಸ್ಯ ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಾಃ, ನ ಪುನರ್ನಿಮಿತ್ತಾನ್ತರಭೇದಾದ್ಭೇದಃ| ಯಕ್ಷ್ಮವಿಕಾರಕೃತ್ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಕೃತ್, ರೋಗಸ್ಯಾಪಿ ವ್ಯಾಧಿಕಾರಣತ್ವಾತ್| ಯದ್ಯಪಿ ಕ್ಷಯಾದುತ್ಪನ್ನಕಾಸಸ್ಯ ಕ್ಷಯಕರ್ತೃತ್ವಂ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಪೂರ್ವಾವಸ್ಥಾತೋಽಧಿಕಂ ಕ್ಷಯಂ ಕರೋತಿ, ಅತಃ ಕ್ಷಯಜಕಾಸಸ್ಯಾಪಿ ಕ್ಷಯಕರ್ತೃತ್ವಮ್, ಅಥವಾ ಬಹುಷು ಛತ್ರಿಷು ಗಚ್ಛತ್ಸು ಕೇಷುಚಿದಚ್ಛತ್ರಿಷ್ವಪಿ ಛತ್ರಿಣೋ ಯಾನ್ತೀತಿ ವ್ಯಪದೇಶವತ್ ಕ್ಷಯಜಕಾಸಸ್ಯಾಪಿ ಕ್ಷಯಕರ್ತೃತ್ವವ್ಯಪದೇಶಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಃ ಪಠಿತೋ ಭಿಷಗ್ಭಿರ್ವಿಶೇಷತೋ ಲಕ್ಷಣತಃ ಪುರಾಣೈಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ಭವಿಷ್ಯತಸ್ತಸ್ಯ ತು ಕಣ್ಠಕಣ್ಡೂರ್ಭೋಜ್ಯೋಪರೋಧೋ ಗಲತಾಲುಲೇಪಃ | ಸ್ವಶಬ್ದವೈಷಮ್ಯಮರೋಚಕೋಽಗ್ನಿಸಾದಶ್ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತ್ಯಮೂನಿ ||೭||

ಕಾಸಪೂರ್ವರೂಪಮಾಹ- ಭವಿಷ್ಯತಸ್ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಭೋಜ್ಯೋಪರೋಧಃ ಗ್ರಾಸಸ್ಯ ಗಲೇ ಸಙ್ಗಃ| ಸ್ವಶಬ್ದವೈಷಮ್ಯಮಿತಿ ಈಷತ್ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವೈಕೃತಮ್| ಅಗ್ನಿಸಾದಃ ಅಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಮ್| ಕೇಚಿತ್ ಕಾಸಪೂರ್ವರೂಪಂ ನ ಪಠನ್ತಿ, ರೂಪಾಣಾಮೇವಾವ್ಯಕ್ತಾನಾಂ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಸದ್ಭಾವಾತ್; ತನ್ನ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರವಿರೋಧಾತ್||೭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ಹೃಚ್ಛಙ್ಖಮೂರ್ಧೋದರಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೀ ಕ್ಷಾಮಾನನಃ ಕ್ಷೀಣಬಲಸ್ವರೌಜಾಃ | ಪ್ರಸಕ್ತಮನ್ತಃಕಫಮೀರಣೇನ ಕಾಸೇತ್ತು ಶುಷ್ಕಂ ಸ್ವರಭೇದಯುಕ್ತಃ ||೮||

ವಾತಕಾಸಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಹೃಚ್ಛಙ್ಖಮೂರ್ಧೋದರೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷಾಮಾನನಃ ಕ್ಷೀಣಮುಖಕ್ರಿಯಃ| ಕ್ಷೀಣಬಲಸ್ವರೌಜಾ ಇತಿ ಬಲಂ ಕರ್ಮನಿರ್ವರ್ತನಕ್ಷಮತಾ, ಓಜೋ ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮೇವ| ಪ್ರಸಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾಽನ್ತಃಕಫಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ಶುಷ್ಕಂ ಚ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾ ಕಾಸೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಪ್ರಸಕ್ತಂ ನಿರನ್ತರಂ, ಅನ್ತಃಕಫಮ್ ಅಭ್ಯನ್ತರಕಫಂ, ಶುಷ್ಕಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮರಹಿತಮ್| ಈರಣೇನ ವಾಯುನಾ| ಸ್ವರಭೇದಯುಕ್ತೋ ಭಿನ್ನಸ್ವರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಹೃಚ್ಛಙ್ಖಮೂರ್ಧೋದರಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಮ್’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ||೮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ಉರೋವಿದಾಹಜ್ವರವಕ್ತ್ರಶೋಷೈರಭ್ಯರ್ದಿತಸ್ತಿಕ್ತಮುಖಸ್ತೃಷಾರ್ತಃ | ಪಿತ್ತೇನ ಪೀತಾನಿ ವಮೇತ್ ಕಟೂನಿ ಕಾಸೇತ್ ಸ ಪಾಣ್ಡುಃ ಪರಿದಹ್ಯಮಾನಃ ||೯||

ಪಿತ್ತಕಾಸಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಉರೋವಿದಾಹಜ್ವರೇತ್ಯಾದಿ| ಅಭ್ಯರ್ದಿತಃ ಪೀಡಿತಃ| ತಿಕ್ತಮುಖೋ ನಿಮ್ಬಾದಿಭಕ್ಷಣೇನೇವ| ಪಾಣ್ಡುತ್ವಮತ್ರ ಪಿತ್ತಕೃತಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ, ತೇನ ಪಾಣ್ಡುಃ ಪೀತವರ್ಣಃ| ಪರಿದಹ್ಯಮಾನೋ ದಾಹಯುಕ್ತಃ||೯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ಪ್ರ(ವಿ)ಲಿಪ್ಯಮಾನೇನ ಮುಖೇನ ಸೀದನ್ ಶಿರೋರುಜಾರ್ತಃ ಕಫಪೂರ್ಣದೇಹಃ | ಅಭಕ್ತರುಗ್ಗೌರವಸಾದಯುಕ್ತಃ ಕಾಸೇತ ನಾ ಸಾನ್ದ್ರಕಫಂ ಕಫೇನ ||೧೦||

ಕಫಕಾಸಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಪ್ರಲಿಪ್ಯಮಾನೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಲಿಪ್ಯಮಾನೇನ ಮುಖೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಲಿಪ್ಯಮಾನೇನ ಮುಖೇನ| ಸೀದನ್ ಪತನ್| ಶಿರೋರುಜಾರ್ತಃ ಶಿರೋವ್ಯಥಾಪೀಡಿತಃ; ಯದ್ಯಪಿ ಶಿರೋರುಜಾ ವಾತಜನ್ಯಾ ಅತೋ ವಾತಿಕ ಏವ ಕಾಸೇ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಕಫಜೇಽಪಿ ಕಾಸೇ ವಾಯುಸದ್ಭಾವಾತ್ ಶಿರೋರುಜಾ ಯುಕ್ತೈವ| ಕಫಪೂರ್ಣದೇಹಃ ಗುರುಶರೀರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಭಕ್ತರುಕ್ ಭೋಜನಾರುಚಿಃ| ಸಾದಃ ಅಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಃ| ನಾ ಪುರುಷಃ||೧೦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ವಕ್ಷೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ವಿಹತಂ ತು ಯಸ್ಯ ವ್ಯಾಯಾಮಭಾರಾಧ್ಯಯನಾಭಿಘಾತೈಃ | ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟವಕ್ಷಾಃ ಸ ನರಃ ಸರಕ್ತಂ ಷ್ಠೀವತ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಕ್ಷತಜಂ ತಮಾಹುಃ ||೧೧||

ಉರಃಕ್ಷತಕಾಸಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವಕ್ಷೋಽತಿಮಾತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಕ್ಷಃ ಸ್ತನಯೋರನ್ತರಾಲಂ, ಅನ್ಯೇ ತು ಜತ್ರುಕ್ರೋಡಪಾರ್ಶ್ವಾನಾಮನ್ತರಾಲಂ ವಕ್ಷ ಇತ್ಯಾಹುಃ| ವಿಹತಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಪೀಡಿತಮ್| ಅಭಿಘಾತೋ ಲಗುಡಪ್ರಹಾರಾದಿಃ| ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟವಕ್ಷಾಃ ಅವಸನ್ನವಕ್ಷಾಃ| ಸರಕ್ತಂ ಷ್ಠೀವತಿ ‘ಕಫಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತಸ್ಯಾವಸ್ಥಾಯಾಮಸಾಧ್ಯತ್ವಮಾಹ- ಸ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ ಕ್ಷತಜಕಾಸೀ| ಉರಃಕ್ಷತಸ್ಯ ಉರಃಕ್ಷತಜಕಾಸಸ್ಯ ಚಾಯಂ ಭೇದಃ- ಉರಃಕ್ಷತೀ ಪೂರ್ವಮೇವ ಸರಕ್ತಾದಿಕಂ ಕಫಂ ಷ್ಠೀವತಿ, ಉರಃಕ್ಷತಜಕಾಸೀ ತು ಪೂರ್ವಂ ಶುಷ್ಕಂ ಕಾಸತೇ ಪಶ್ಚಾತ್ ಸಶೋಣಿತಂ ಷ್ಠೀವತಿ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ- “ರೂಕ್ಷಸ್ಯೋರಃಕ್ಷತಂ ವಾಯುರ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ಕಾಸಮಾವಹೇತ್| ಸ ಪೂರ್ವಂ ಕಾಸತೇ ಶುಷ್ಕಂ ತತಃ ಷ್ಠೀವೇತ್ ಸಶೋಣಿತಮ್” (ಚ. ಚಿ. ೧೮) ಇತಿ| ಕಿಞ್ಚ ಉರಃಕ್ಷತೇ ಗಾತ್ರಶೂಲಾದೀನಿ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಪೂರ್ವಮೇವ ಭವನ್ತಿ, ತಜ್ಜಕಾಸೇ ತ್ವಸಾಧ್ಯಾವಸ್ಥಾಯಾಮೇವೇತ್ಯತೋಽಪಿ ಭೇದಃ||೧೧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 13

ಸ ಗಾತ್ರಶೂಲಜ್ವರದಾಹಮೋಹಾನ್ ಪ್ರಾಣಕ್ಷಯಂ ಚೋಪಲಭೇತ ಕಾಸೀ | ಶುಷ್ಯನ್ ವಿನಿಷ್ಠೀವತಿ ದುರ್ಬಲಸ್ತು ಪ್ರಕ್ಷೀಣಮಾಂಸೋ ರುಧಿರಂ ಸಪೂಯಮ್ ||೧೨|| ಸಸರ್ವಲಿಙ್ಗಂ ಭೃಶದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಜ್ಞಾಃ ಕ್ಷಯಜಂ ವದನ್ತಿ |೧೩|

ಕ್ಷಯಜಕಾಸಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶುಷ್ಯನ್ನಿತ್ಯಾದಿ| ‘ವಿನಿಷ್ಠೀವತಿ’ ಇತಿ ಪದಂ ರುಧಿರಂ ಸಪೂಯಮಿತ್ಯತ್ರ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಸಸರ್ವಲಿಙ್ಗಮಿತಿ ಸಹ ಸರ್ವೈರ್ಲಿಙ್ಗೈರ್ವರ್ತತೇ ಯಃ ಸ ಸಸರ್ವಲಿಙ್ಗಃ ಸರ್ವದೋಷಲಿಙ್ಗಯುಕ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಜ್ಞಾಃ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾವಿದಃ| ಕ್ಷಯಜಂ ಶುಕ್ರಕ್ಷಯಜಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಷಯಶಬ್ದೇನ ರಸಾದಿಕ್ಷಯಃ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ತಥಾಽಪ್ಯತ್ರ ಶುಕ್ರಕ್ಷಯೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ, ತಜ್ಜನಿತತ್ವಾತ್ ಕ್ಷಯಕಾಸಸ್ಯ ಸರ್ವಧಾತುಕ್ಷಯಸ್ಯ ಚ| ಯದ್ಯಪಿ ಕ್ಷಯಸ್ಯ ಕ್ಷಯಕಾಸಸ್ಯ ಚ ಭೇದೋ ನೋಪಲಭ್ಯತೇ, ತಥಾಽಪಿ ಕ್ಷಯೇ ಯಾನಿ ಕಾಸಜ್ವರಾದೀನಿ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಾನ್ಯೇಕದೋಷಾರಬ್ಧಾನಿ, ಕ್ಷಯಜಕಾಸೇ ಪುನಸ್ತಾನಿ ತ್ರಿದೋಷಾರಬ್ಧಾನೀತ್ಯತೋ ಭೇದಃ| ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಮ್,- “ಕ್ಷಯೇ ಕಾಸಾದಿಕಂ ಲಿಙ್ಗಮೇಕದೋಷಕೃತಂ ಮತಮ್| ತದೇವ ತತ್ಕೃತೇ ಕಾಸೇ ಸರ್ವದೋಷಾನ್ವಿತಂ ಬುಧೈಃ”- ಇತಿ||೧೨||-

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ವೃದ್ಧತ್ವಮಾಸಾದ್ಯ ಭವೇತ್ತು ಯೋ ವೈ ಯಾಪ್ಯಂ ತಮಾಹುರ್ಭಿಷಜಸ್ತು ಕಾಸಮ್ ||೧೩||

ಇದಾನೀಂ ಕಾಸಸ್ಯಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಯಾಪ್ಯತ್ವಮಾಹ- ವೃದ್ಧತ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ವೃದ್ಧತ್ವಂ ಸ್ಥವಿರತ್ವಮ್||೧೩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

ಶೃಙ್ಗೀವಚಾಕಟ್ಫಲಕತ್ತೃಣಾಬ್ದಧಾನ್ಯಾಭಯಾಭಾರ್ಗ್ಯಮರಾಹ್ವವಿಶ್ವಮ್ | ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಹಿಙ್ಗುಯುತಂ ತು ಪೀತ್ವಾ ಬದ್ಧಾಸ್ಯಮಪ್ಯಾಶು ಜಹಾತಿ ಕಾಸಮ್ ||೧೪||

ಇದಾನೀಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಶೃಙ್ಗೀವಚಾಕಟ್ಫಲಕತ್ತೃಣಾಬ್ದೇತ್ಯಾದಿ| ಶೃಙ್ಗೀ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀ| ಅಬ್ದಂ ಮುಸ್ತಾ| ಅಮರಾಹ್ವೋ ದೇವದಾರುಃ| ಬದ್ಧಾಸ್ಯಂ ಚಿರಕಾಲಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಆಸ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಿಕರಂ, ಚಿರಕಾಲಾನುಬದ್ಧಮಿತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ| ಅತ್ರ ಪೂರ್ವಂ ಸಾಮಾನ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಾಕರಣಂ ಕಾಸೇ ಆಶು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕರ್ತವ್ಯೇತಿ ದ್ಯೋತನಾರ್ಥಮ್| ಮಧುಪರ್ಪಟಕ ರಹಿತಃ ಕಟ್ಫಲಾದಿರಯಮ್||೧೪||

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

ಫಲತ್ರಿಕವ್ಯೋಷವಿಡಙ್ಗಶೃಙ್ಗೀರಾಸ್ನಾವಚಾಪದ್ಮಕದೇವಕಾಷ್ಠೈಃ | ಲೇಹಃ ಸಮೈಃ ಕ್ಷೌದ್ರಸಿತಾಘೃತಾಕ್ತಃ ಕಾಸಂ ನಿಹನ್ಯಾದಚಿರಾದುದೀರ್ಣಮ್ ||೧೫||

ಫಲತ್ರಿಕವ್ಯೋಷವಿಡಙ್ಗೇತ್ಯಾದಿ| ಫಲತ್ರಿಕಂ ತ್ರಿಫಲಾ, ವ್ಯೋಷಂ ತ್ರಿಕಟು, ದೇವಕಾಷ್ಠಂ ದೇವದಾರು||೧೫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

ಪಥ್ಯಾಂ ಸಿತಾಮಾಮಲಕಾನಿ ಲಾಜಾಂ ಸಮಾಗಧೀಂ ಚಾಪಿ ವಿಚೂರ್ಣ್ಯ ಶುಣ್ಠೀಮ್ | ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಂ ವಿಲಿಹೀತ ಕಾಸೀ ಸಸೈನ್ಧವಾಂ ವೋಷ್ಣಜಲೇನ ಕೃಷ್ಣಾಮ್ ||೧೬||

ಪಥ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಥ್ಯಾದೀನಿ ಚೂರ್ಣಯಿತ್ವಾ ಮಧುಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ಕಾಸೀ ವಿಲಿಹೀತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿತ್ ಪಥ್ಯಾದಿಕಂ ಲಾಜಪರ್ಯನ್ತಮೇಕಂ ಯೋಗಂ, ಸಮಾಗಧೀಂ ವಾಽಪಿ ವಿಚೂರ್ಣ್ಯ ಶುಣ್ಠೀಮಿತಿ ದ್ವಿತೀಯಂ ಯೋಗಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಸಸೈನ್ಧವಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೃಷ್ಣಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ; ‘ಉಷ್ಣಜಲೇನ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಪಿಬೇತ್’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರ್ಯಂ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರದರ್ಶನಾತ್| ತಥಾ ಚ- “ಪಿಬೇತ್ ಸಸೈನ್ಧವಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಂ ಕಾಸಘ್ನೀಂ ಕೋಷ್ಣವಾರಿಣಾ”- ಇತಿ||೧೬||

Adhikarana 15 (17-18) · Śloka 18

ಖಾದೇದ್ಗುಡಂ ನಾಗರಪಿಪ್ಪಲೀಭ್ಯಾಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಚ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುನಾಽವಲಿಹ್ಯಾತ್ | ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಸಿತಾಂ ಮಾಗಧಿಕಾಂ ಚ ತುಲ್ಯಾಂ ಸಶೃಙ್ಗವೇರಂ ಮಧುಕಂ ತುಗಾಂ ಚ ||೧೭|| ಲಿಹ್ಯಾದ್ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾಂ ಸಮಾಂಶಾಂ ಸಿತೋಪಲಾಂ ವಾ ಮರಿಚಾಂಶಯುಕ್ತಾಮ್ | ಧಾತ್ರೀಕಣಾವಿಶ್ವಸಿತೋಪಲಾಶ್ಚ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಮಣ್ಡೇನ ಪಿಬೇಚ್ಚ ದಧ್ನಃ ||೧೮||

ಯೋಗದ್ವಯಮಾಹ- ಖಾದೇದ್ಗುಡಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಾಗರಪಿಪ್ಪಲೀಭ್ಯಾಂ ‘ಯುಕ್ತಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಸಿತಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಿತ್ಯಾದಿಕೋ ಮಾಗಧಿಕಾಂ ಚ ತುಲ್ಯಾಮಿತ್ಯೇತತ್ಪರ್ಯನ್ತ ಏಕೋ ಯೋಗಃ| ಅತ್ರ ಚ ‘ಖಾದೇತ್’ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರದರ್ಶನಾತ್| ತಥಾ ಚ,- “ಶರ್ಕರಾಮಾಗಧೀದ್ರಾಕ್ಷಾಃ ಕಾಸೀ ಖಾದೇತ್ ಸಮಾಂಶಿಕಾಃ”-ಇತಿ| ಸಶೃಙ್ಗವೇರಮಿತ್ಯಾದಿಕಃ ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಯುತಂ ಸಮಾಂಶಮಿತ್ಯನ್ತೋ ದ್ವಿತೀಯೋ ಯೋಗಃ| ತುಗಾ ವಂಶಲೋಚನಾ, ಅನ್ಯೇ ವಂಶಲೋಚನಾನುಕಾರಿ ಪಾರ್ಥಿವಂ ದ್ರವ್ಯಮಾಹುಃ| ಸಿತೋಪಲಾಮಿತ್ಯಾದಿರ್ಮರಿಚಾಂಶಯುಕ್ತಾಮಿತಿಪರ್ಯನ್ತಸ್ತೃತೀಯಃ| ಸಿತೋಪಲಾಂ ಶರ್ಕರಾಂ, ಮರಿಚಾಂಶಯುಕ್ತಾಂ ಮರಿಚಭಾಗಯುಕ್ತಾಮ್| ಅತ್ರಾಪಿ ಲಿಹ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್| ಧಾತ್ರೀಕಣೇತ್ಯಾದಿ| ಧಾತ್ರೀ ಆಮಲಕೀಫಲಂ, ಕಣಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ, ವಿಶ್ವಂ ಶುಣ್ಠೀ, ಸಿತೋಪಲಾ ಶರ್ಕರಾ| ದಧ್ನೋ ಮಣ್ಡೇನ ಮಸ್ತುನಾ||೧೭-೧೮||

Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20

ಹರೇಣುಕಾಂ ಮಾಗಧಿಕಾಂ ಚ ತುಲ್ಯಾಂ ದಧ್ನಾ ಪಿಬೇತ್ ಕಾಸಗದಾಭಿಭೂತಃ | ಉಭೇ ಹರಿದ್ರೇ ಸುರದಾರುಶುಣ್ಠೀಂ ಗಾಯತ್ರಿಸಾರಂ ಚ ಪಿಬೇತ್ ಸಮಾಂಶಮ್ ||೧೯|| ಬಸ್ತಸ್ಯ ಮೂತ್ರೇಣ ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ವಾ ದನ್ತೀಂ ದ್ರವನ್ತೀಂ ಚ ಸತಿಲ್ವಕಾಖ್ಯಾಮ್ | ಭೃಷ್ಟಾನಿ ಸರ್ಪೀಂಷ್ಯಥ ಬಾದರಾಣಿ ಖಾದೇತ್ ಪಲಾಶಾನಿ ಸಸೈನ್ಧವಾನಿ ||೨೦||

ಹರೇಣುಕಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗಾಯತ್ರಿಸಾರಃ ಖದಿರಸಾರಃ| ಉಭೇ ಹರಿದ್ರೇ ಇತ್ಯಾದಿರ್ಬಸ್ತಸ್ಯ ಮೂತ್ರೇಣೇತಿ ಪರ್ಯನ್ತಮೇಕೋ ಯೋಗಃ| ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ವೇತ್ಯಾದಿರ್ದ್ವಿತೀಯಃ; ಸುಖಾಮ್ಬು ಉಷ್ಣೋದಕಮ್| ದ್ರವನ್ತೀ ಚೀರಿತಪತ್ರಾ ದನ್ತೀಭೇದಃ| ಸತಿಲ್ವಕಾಖ್ಯಾಮಿತಿ ಪಟ್ಟಿಕಾಲೋಧ್ರಸಹಿತಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಭೃಷ್ಟಾನಿ ಸರ್ಪೀಂಷೀತ್ಯಾದಿ| ಬಾದರಾಣಿ ಪಲಾಶಾನಿ ಬದರೀಪತ್ರಾಣಿ||೧೯-೨೦||

Adhikarana 17 (21) · Śloka 21

ಕೋಲಪ್ರಮಾಣಂ ಪ್ರಪಿಬೇದ್ಧಿ ಹಿಙ್ಗು ಸೌವೀರಕೇಣಾಮ್ಲರಸೇನ ವಾಽಪಿ |೨೧|

ಕೋಲಪ್ರಮಾಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೋಲಪ್ರಮಾಣಂ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಮ್| ಸೌವೀರಕೇಣ ಕಾಞ್ಜಿಕೇನ| ಅಮ್ಲರಸೇನ ಬೀಜಪೂರಕರಸೇನ| ಯದ್ಯಪಿ ಹಿಙ್ಗು ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣಮೇವ ಹಿತಂ, ತಥಾಪ್ಯರ್ಧಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಂ ಹಿಙ್ಗು ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ, ರೋಗವಿಶೇಷೇಣಾಧಿಕಪ್ರಮಾಣಸ್ಯಾಪಿ ಹಿತತ್ವಾತ್| ಕೇಚಿತ್ ‘ಸೌವೀರಕೇಣಾಮ್ಲರಸೇನ ವಾಽಪಿ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಸೌವೀರಕೇಣಾಪಿ ಸಮಾತುಲುಙ್ಗಮ್’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಬೀಜಪೂರಕೇಣ ಸಹ ಹಿಙ್ಗು ಪಿಬೇದಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ|೨೧|-

Adhikarana 18 (21) · Śloka 22

ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮರಿಚಾನಿ ವಾಽಪಿ ಭಾರ್ಗೀವಚಾಹಿಙ್ಗುಕೃತಾ ಚ ವರ್ತಿಃ ||೨೧|| ಧೂಮೇ ಪ್ರಶಸ್ತಾ ಘೃತಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ವೇಣುತ್ವಗೇಲಾಲವಣೈಃ ಕೃತಾ ವಾ |೨೨|

ಕ್ಷೌದ್ರೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಧೂಮೇ ಧೂಮವಿಷಯೇ, ಪ್ರಶಸ್ತಾ ಹಿತಾ, ವರ್ತಿಃ ‘ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲನೇತ್ರನ್ಯಸ್ತಾ ಪೀತಾ ಸತೀ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ವೇಣುತ್ವಕ್ ವಂಶಚ್ಛಲ್ಲೀ| ಲವಣೈಃ ಸೈನ್ಧವೈಃ||೨೧||-

Adhikarana 19 (22) · Śloka 23

ಮುಸ್ತೇಙ್ಗುದೀತ್ವಙ್ಮಧುಕಾಹ್ವಮಾಂಸೀಮನಃಶಿಲಾಲೈಶ್ಛಗಲಾಮ್ಬುಪಿಷ್ಟೈಃ ||೨೨|| ವಿಧಾಯ ವರ್ತೀಶ್ಚ ಪಯೋಽನುಪಾನಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇದ್ವಾತಬಲಾಸಕಾಸೀ |೨೩|

ಅಪರಾಣ್ಯಪಿ ಧೂಮದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ಮುಸ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಇಙ್ಗುದೀತ್ವಕ್ ಇಙ್ಗುದೀವಲ್ಕಲಮ್| ಆಲಂ ಹರಿತಾಲಮ್| ಛಗಲಾಮ್ಬು ಛಾಗಮೂತ್ರಮ್| ವಿಧಾಯ ಕೃತ್ವಾ| ಪಯೋನುಪಾನಂ ದುಗ್ಧಾನುಪಾನಮ್| ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಿಧಾನೇನ| ಯದ್ಯಪಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಯೋಗಾನಾಂ ದೋಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ವಿಷಯೋ ನೋಕ್ತಃ, ತಥಾಽಪಿ ಯೋಗಾನಾಂ ರಸಾದೀನ್ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಯಥಾದೋಷಂ ವೈದ್ಯಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಯೋಗಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೨೨||-

Adhikarana 20 (23) · Śloka 23

ಪಿಬೇಚ್ಚ ಸೀಧುಂ ಮರಿಚಾನ್ವಿತಂ ವಾ ತೇನಾಶು ಕಾಸಂ ಜಯತಿ ಪ್ರಸಹ್ಯ ||೨೩||

ಪಿಬೇಚ್ಚ ಸೀಧುಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸೀಧುಃ ಶಸ್ಯಕಃ| ತೇನ ಮರಿಚಾನ್ವಿತಸೀಧುನಾ| ಜಯತಿ ‘ಆತುರ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಪ್ರಸಹ್ಯ ಹಠಾತ್||೨೩||

Adhikarana 21 (24) · Śloka 24

ದ್ರಾಕ್ಷಾಮ್ಬುಮಞ್ಜಿಷ್ಠಪುರಾಹ್ವಯಾಭಿಃ ಕ್ಷೀರಂ ಶೃತಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಮ್ |೨೪|

ದ್ರಾಕ್ಷಾಮ್ಬುಮಞ್ಜಿಷ್ಠೇತ್ಯಾದಿ| ಅಮ್ಬು ವಾಲಕಮ್| ಪುರಾಹ್ವಯಾ ಶಲ್ಲಕೀ, ಗುಗ್ಗುಲುಮಪರೇ| ಕ್ಷೀರಮಿತ್ಯತ್ರ ‘ಪಿಬೇತ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ‘ಕೇಚಿತ್ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಶುಣ್ಠೀಜಲಗೋಸ್ತನೀಭಿಃ ಕ್ಷೀರಂ ಘೃತಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸಂಯುತಂ ವಾ’ ಇತೀದೃಶಂ ಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ|೨೪|-

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾನಾಗರಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ ಖಾದೇಚ್ಚ ಮುದ್ಗಾನ್ಮಧುನಾ ಸುಸಿದ್ಧಾನ್ ||೨೪||

ನಿದಿಗ್ಧಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ಸುಸಿದ್ಧಾನ್ ಸುಪಕ್ವಾನ್ ಮುದ್ಗಾನ್ ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾದಿಭಿಶ್ಚೂರ್ಣಿತಾಭಿಃ ಸಾರ್ಧಂ ಮಧುನಾ ಚ ಖಾದೇದಿತಿ| ತಥಾ ಚ,- “ಕ್ಷುದ್ರಾಮೃತಾನಾಗರಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ ಖಾದೇಚ್ಚ ಮುದ್ಗಾನಥ ಸಾಧುಸಿದ್ಧಾನ್” ಇತಿ| ಕೇಚಿತ್ ‘ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಮೂಲಸಮಾಂಶಸಿದ್ಧಾನ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಕಣ್ಟಕಾರೀಮೂಲತುಲ್ಯಭಾಗೇನ ಸಹ ಸ್ವಿನ್ನಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪರೇ ‘ಕಟುಕೋಪಗಾಢಾನ್’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ತ್ರಿಕಟುಪ್ರಗಾಢಾನಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೨೪||

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

ಉತ್ಕಾರಿಕಾಂ ಸರ್ಪಿಷಿ ನಾಗರಾಢ್ಯಾಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಸಮೂಲೈಸ್ತ್ರುಟಿಕೋಲಪತ್ರೈಃ | ಏಭಿರ್ನಿಷೇವೇತ ಕೃತಾಂ ಚ ಪೇಯಾಂ ತನ್ವೀಂ ಸುಶೀತಾಂ ಮಧುನಾ ವಿಮಿಶ್ರಾಮ್ ||೨೫||

ಉತ್ಕಾರಿಕಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಕಾರಿಕಾಂ ಲಪ್ಸಿಕಾಮ್| ನಾಗರಾಢ್ಯಾಂ ಶುಣ್ಠ್ಯಧಿಕಾಮ್| ಅತ್ರಾಪಿ ‘ಖಾದೇತ್’ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್| ‘ತ್ರುಟಿಕೋಲಪತ್ರೈಃ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ವಟಕೋಲಪತ್ರೈಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ| ಏಭಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಏಭಿರಿತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಃ ಉತ್ಕಾರಿಕಾದಿದ್ರವ್ಯೈಃ| ತನ್ವೀಮ್ ಅಲ್ಪಸಿಕ್ಥಾಂ ಬಹುದ್ರವಾಮ್||೨೫||

Adhikarana 24 (26) · Śloka 26

ಯತ್ ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಸರ್ಪಿರ್ವಿಹಿತಂ ಷಡಙ್ಗಂ ತದ್ವಾತಕಾಸಂ ಜಯತಿ ಪ್ರಸಹ್ಯ | ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಕೃತಂ ಘೃತಂ ವಾ ರಸೇನ ವಾ ವಾಸಕಜೇನ ಪಕ್ವಮ್ ||೨೬||

ಸಾಮಾನ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಭಿಧಾಯೇದಾನೀಮತಿದೇಶೇನ ವಾತಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಯತ್ ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಸರ್ಪಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಷಡಙ್ಗಂ ಷಟ್ಪಲಂ ಷಟ್ಪಲಸ್ಯ ಷಡಙ್ಗಾಖ್ಯಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ಸಞ್ಜ್ಞೇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಂ ಷಡಙ್ಗಕಥನಮ್| ತಚ್ಚ ಷಟ್ಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಪಕ್ತವ್ಯಮ್| ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಗಣಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಸಂಸ್ಕೃತಮ್| ರಸೇನ ಕ್ವಾಥೇನ||೨೬||

Adhikarana 25 (27) · Śloka 28

ವಿರೇಚನಂ ಸ್ನೈಹಿಕಮತ್ರ ಚೋಕ್ತಮಾಸ್ಥಾಪನಂ ಚಾಪ್ಯನುವಾಸನಂ ಚ | ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್ ಸ್ನೈಹಿಕಮಪ್ರಮತ್ತಃ ಪಿಬೇತ್ ಸುಖೋಷ್ಣಂ ಘೃತಮೇವ ಚಾತ್ರ ||೨೭|| ಹಿತಾ ಯವಾಗ್ವಶ್ಚ ರಸೇಷು ಸಿದ್ಧಾಃ ಪಯಾಂಸಿ ಲೇಹಾಃ ಸಘೃತಾಸ್ತಥೈವ |೨೮|

ವಿರೇಚನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ವಾತಕಾಸೇ| ಆಸ್ಥಾಪನಂ ನಿರೂಹಣಮ್| ನನು, ಕಾಸೇ ಬಸ್ತಿನಿಷೇಧಾತ್ ಕಥಮತ್ರಾಸ್ಥಾಪನಮುಚ್ಯತೇ? ಸತ್ಯಂ; ನಿಷಿದ್ಧಮಪ್ಯಾಸ್ಥಾಪನಂ ವಾತಕಾಸೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ, ದೋಷಪ್ರತ್ಯನೀಕತ್ವಾತ್| ಧೂಮಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ‘ಯಥೋಕ್ತವಿಧಿನಾ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಸರ್ಜರಸವಸಾದಿಭಿಃ ಕೃತಮ್| ಅಪ್ರಮತ್ತಃ ಸಾವಧಾನಃ| ಸುಖೋಷ್ಣಮ್ ಈಷದುಷ್ಣಮ್| ಘೃತಮ್ ಅಸಂಸ್ಕೃತಮ್| ಅತ್ರ ವಾತಕಾಸೇಽನ್ಯದಪಿ ಯದ್ಧಿತಂ ತದಾಹ- ಹಿತಾ ಯವಾಗ್ವಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ರಸೇಷು ಸಿದ್ಧಾಃ ಮಾಂಸರಸೇಷು ಸಿದ್ಧಾಃ| ಪಯಾಂಸಿ ವಾತಹರದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧಾನಿ| ಲೇಹಾಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಃ||೨೭||-

Adhikarana 26 (28-31) · Śloka 32

ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ಕಾಯಶಿರೋವಿರೇಕಾಸ್ತಥೈವ ಧೂಮಾಃ ಕವಲಗ್ರಹಾಶ್ಚ ||೨೮|| ಉಷ್ಣಾಶ್ಚ ಲೇಹಾಃ ಕಟುಕಾ ನಿಹನ್ಯುಃ ಕಫಂ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಶೋಷಣಂ ಚ | ಕಟುತ್ರಿಕಂ ಚಾಪಿ ವದನ್ತಿ ಪಥ್ಯಂ ಘೃತಂ ಕೃಮಿಘ್ನಸ್ವರಸೇ ವಿಪಕ್ವಮ್ ||೨೯|| ನಿರ್ಗುಣ್ಡಿಪತ್ರಸ್ವರಸೇ ಚ ಪಕ್ವಂ ಸರ್ಪಿಃ ಕಫೋತ್ಥಂ ವಿನಿಹನ್ತಿ ಕಾಸಮ್ | ಪಾಠಾವಿಡವ್ಯೋಷವಿಡಙ್ಗಸಿನ್ಧುತ್ರಿಕಣ್ಟರಾಸ್ನಾಹುತಭುಗ್ಬಲಾಭಿಃ ||೩೦|| ಶೃಙ್ಗೀವಚಾಮ್ಭೋಧರದೇವದಾರುದುರಾಲಭಾಭಾರ್ಗ್ಯಭಯಾಶಟೀಭಿಃ | ಸಮ್ಯಗ್ವಿಪಕ್ವಂ ದ್ವಿಗುಣೇನ ಸರ್ಪಿರ್ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಯಾಃ ಸ್ವರಸೇನ ಚೈತತ್ ||೩೧|| ಶ್ವಾಸಾಗ್ನಿಸಾದಸ್ವರಭೇದಭಿನ್ನಾನ್ನಿಹನ್ತ್ಯುದೀರ್ಣಾನಪಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಸಾನ್ |೩೨|

ಕಫಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ವಮನಮ್| ಕಾಯಶಿರೋವಿರೇಕಾ ಇತಿ ಕಾಯವಿರೇಕೋ ವಿರೇಚನಂ, ಶಿರೋವಿರೇಕೋ ನಸ್ಯಭೇದಃ; ಸ ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕೃತಃ| ತಥೈವ ಧೂಮಾ ವಿರೇಚನಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉಷ್ಣಾ ಲೇಹಾಃ ಕಟುದ್ರವ್ಯಕೃತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಟುಕಾಃ ಕಫಹರಕಟುಕದ್ರವ್ಯಕೃತಾಃ| ಕಫಂ ಕಫಕಾಸಂ, ಕಾರಣೇ ಕಾರ್ಯೋಪಚಾರಾತ್| ವಿಶೋಷಣಂ ಲಘುರೂಕ್ಷಾಲ್ಪಭೋಜನಮ್, ಅನ್ಯೇ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಲಙ್ಘನಮಾಹುಃ; ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್,- “ಚತುಃಪ್ರಕಾರಾ ಸಂಶುದ್ಧಿಃ ಪಿಪಾಸಾ ಮಾರುತಾತಪೌ| ಪಾಚನಾನ್ಯುಪವಾಸಶ್ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಶ್ಚೇತಿ ಲಙ್ಘನಮ್”- ಇತಿ| ಪಥ್ಯಂ ಹಿತಮ್| ಕೃಮಿಘ್ನಸ್ವರಸೇ ವಿಪಕ್ವಮಾರ್ದ್ರವಿಡಙ್ಗಸ್ವರಸವಿಪಕ್ವಂ, ಸ್ವರಸಾಲಾಭೇ ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಕಲ್ಪನಯಾ ಸವಿಡಙ್ಗಚೂರ್ಣಂ ರಾತ್ರಿಪರ್ಯುಷಿತಂ ಜಲಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ಕೃಮಿಘ್ನಶಬ್ದೇನ ಕೃಮಿಘ್ನಾನಿ ಯಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸುರಸಾದೀನಿ ತಾನ್ಯಾಹುಃ| ನಿರ್ಗುಣ್ಡಿಪತ್ರಸ್ವರಸೇ ಚ ಪಕ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ ನಿರ್ಗುಣ್ಡಿಪತ್ರಸ್ವರಸೇ ನೀಲಸಿನ್ಧುವಾರಸ್ವರಸೇ, ನೀಲಸಿನ್ಧುವಾರಶ್ಚ ಶೇಫಾಲಿಕೇತಿ ಲೋಕೇ| ಪಾಠೇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯೋಷಂ ತ್ರಿಕಟುಕಮ್| ಸಿನ್ಧು ಸೈನ್ಧವಮ್| ತ್ರಿಕಣ್ಟೋ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ| ಹುತಭುಕ್ ಚಿತ್ರಕಃ| ಅಮ್ಭೋಧರಃ ಮುಸ್ತಮ್| ಸ್ವರಭೇದಭಿನ್ನಾನ್ ಕಾಂಸ್ಯಪಾತ್ರಾದಿಸ್ವರಭೇದೇನ ಭಿನ್ನಾನ್| ಪಞ್ಚ ಕಾಸಾನ್ ಹನ್ತೀತಿ ಸ್ತುತಿವಾಕ್ಯಂ, ತಸ್ಮಾತ್ ಕಫಕಾಸಂ ಹನ್ತೀತಿ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ, ಕಫಕಾಸಪ್ರಸ್ತಾವಾತ್| ಯದ್ಯಪಿ ವಾತಕಾಸಾನನ್ತರಂ ಪಿತ್ತಕಾಸಾಭಿಧಾನಂ ಯುಕ್ತಂ ನ ಕಫಕಾಸಾಭಿಧಾನಂ , ತಥಾಽಪಿ ಕಫಕಾಸಪ್ರತಿಕಾರಸ್ಯೋಭಯಹಿತತ್ವಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಂ ಕಥನಮ್||೨೮-೩೧||-

Adhikarana 27 (32-33) · Śloka 33

ವಿದಾರಿಗನ್ಧೋತ್ಪಲಸಾರಿವಾದೀನ್ ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ವರ್ಗಂ ಮಧುರಂ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಮ್ ||೩೨|| ಘೃತಂ ಪಚೇದಿಕ್ಷುರಸಾಮ್ಬುದುಗ್ಧೈಃ ಕಾಕೋಲಿವರ್ಗೇ ಚ ಸಶರ್ಕರಂ ತತ್ | ಪ್ರಾತಃ ಪಿಬೇತ್ ಪಿತ್ತಕೃತೇ ಚ ಕಾಸೇ ರತಿಪ್ರಸೂತೇ ಕ್ಷತಜೇ ಚ ಕಾಸೇ ||೩೩||

ಇದಾನೀಂ ಪಿತ್ತಜಕ್ಷಯಜಕ್ಷತಕಾಸಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ವಿದಾರಿಗನ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ಆದಿಶಬ್ದೋ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ತೇನ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಃ, ಉತ್ಪಲಾದಿಃ, ಸಾರಿವಾದಿಶ್ಚ| ಮಧುರಂ ವರ್ಗಂ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಕಮ್| ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಮಗ್ರಮ್| ಅತ್ರಾಪಿ ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯೇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ದ್ರವಪ್ರಮಾಣಂ ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸ್ನೇಹಸಮಮ್| ತಥಾ ಚ ಪರಿಭಾಷಾ- “ಪಞ್ಚಪ್ರಭೃತಿ ಯತ್ರ ಸ್ಯುರ್ದ್ರವಾಣಿ ಸ್ನೇಹಸಂವಿಧೌ| ತತ್ರ ಸ್ನೇಹಸಮಾನ್ಯಾಹುರರ್ವಾಕ್ಚ ಸ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಮ್”- ಇತಿ| ಕಾಕೋಲಿವರ್ಗೇ ‘ಕಲ್ಕೀಕೃತೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಸಶರ್ಕರಂ ಶರ್ಕರಾಪ್ರಕ್ಷೇಪಮ್| ಪ್ರಾತಃ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ, ಪಿತ್ತಾದಿಕಾಸೇ ಪಿಬೇತ್||೩೨-೩೩||

Adhikarana 28 (34) · Śloka 34

ಖರ್ಜೂರಭಾರ್ಗೀಮಗಧಾಪ್ರಿಯಾಲಮಧೂಲಿಕೈಲಾಮಲಕೈಃ ಸಮಾಂಶೈಃ | ಚೂರ್ಣಂ ಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಪ್ರಗಾಢಂ ತ್ರೀನ್ ಹನ್ತಿ ಕಾಸಾನುಪಯುಜ್ಯಮಾನಮ್ ||೩೪||

ಖರ್ಜೂರಭಾರ್ಗೀತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಿಯಾಲಃ ಚಾರಃ| ಮಧೂಲಿಕಾ ಮರ್ಕಟಕಃ| ಸಮಾಂಶೈಃ ತುಲ್ಯಪ್ರಮಾಣೈಃ| ತ್ರೀನ್ ಕಾಸಾನ್ ಪಿತ್ತೋರಃಕ್ಷತಕ್ಷಯಜಾನ್| ಖರ್ಜೂರಾದಿಭಿಸ್ತುಲ್ಯಭಾಗೈಃ ಕೃತಂ ಚೂರ್ಣಂ ಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಪ್ರಗಾಢಂ ಲೇಹತ್ವೇನೋಪಯುಜ್ಯಮಾನಂ ತ್ರೀನ್ ಕಾಸಾನ್ ಹನ್ತೀತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ಪಿತ್ತಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಯದತ್ರೋರಃಕ್ಷತಕ್ಷಯಕಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಸಹೈವ ಕಥಿತಂ ತದುಭಯತುಲ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಮ್||೩೪||

Adhikarana 29 (35) · Śloka 35

ರಕ್ತಾಹರಿದ್ರಾಞ್ಜನವಹ್ನಿಪಾಠಾಮೂರ್ವೋಪಕುಲ್ಯಾ ವಿಲಿಹೇತ್ ಸಮಾಂಶಾಃ | ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಕಾಸೇ ಕ್ಷತಜೇ ಕ್ಷಯೋತ್ಥೇ ಪಿಬೇದ್ಘೃತಂ ಚೇಕ್ಷುರಸೇ ವಿಪಕ್ವಮ್ ||೩೫||

ರಕ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ, ಅಞ್ಜನಂ ಸೌವೀರಾಞ್ಜನಂ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರದರ್ಶನಾತ್, ವಹ್ನಿಃ ಅಜಮೋದಾ, ಮೂರ್ವಾ ಚೋರಸ್ನಾಯುಃ, ಉಪಕುಲ್ಯಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ| ಸಮಾಂಶಾಃ ತುಲ್ಯಭಾಗಾಃ| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾದೀನಿ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯನ್ತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತುಲ್ಯಭಾಗಾನಿ ಚೂರ್ಣೀಕೃತಾನಿ ಕ್ಷತಜೇ ಕ್ಷಯೋತ್ಥೇ ಚ ಕಾಸೇ ಮಧುನಾ ವಿಲಿಹೇತ್, ಚಕಾರಾತ್ ಪಿತ್ತಕಾಸೇಽಪಿ; ಇಕ್ಷುರಸೇ ವಿಪಕ್ವಂ ವಾ ಘೃತಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ||೩೫||

Adhikarana 30 (36) · Śloka 36

ಚೂರ್ಣಂ ಪಿಬೇದಾಮಲಕಸ್ಯ ವಾಽಪಿ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಕ್ವಂ ಸಘೃತಂ ಹಿತಾಶೀ |೩೬|

ತೇಷಾಮಪರಮಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಚೂರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆಮಲಕಸ್ಯ ಚೂರ್ಣಂ ಸಘೃತಂ ವಿಪಕ್ವಂ ಹಿತಾಶೀ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ಪಿಬೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ‘ಹಿತಾಶೀ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಹಿತಾಯ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಕಾಸಶಾನ್ತಯೇ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್|೩೬|-

Adhikarana 31 (36) · Śloka 37

ಚೂರ್ಣಾನಿ ಗೋಧೂಮಯವೋದ್ಭವಾನಿ ಕಾಕೋಲಿವರ್ಗಶ್ಚ ಕೃತಃ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ||೩೬|| ಕಾಸೇಷು ಪೇಯಸ್ತ್ರಿಷು ಕಾಸವದ್ಭಿಃ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಕ್ಷೌದ್ರಘೃತೇನ ವಾಽಪಿ |೩೭|

ಪಿತ್ತಜಾದಿಕಾಸತ್ರಯೇಽಪರಮಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಚೂರ್ಣಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಗೋಧೂಮಾದಿಚೂರ್ಣಾನಿ ಚೂರ್ಣೀಕೃತಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಗಣಶ್ಚ ಮಧುಘೃತಯುಕ್ತೇನ ದುಗ್ಧೇನ ಪಿತ್ತೋರಃಕ್ಷತಕ್ಷಯಜಕಾಸವದ್ಭಿಃ ಪುರುಷೈಃ ಪೇಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿದ್ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣಾದಿಚೂರ್ಣತ್ರಯಂ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ತ್ರಿಷು ಕಾಸೇಷು ತ್ರಿಭಿರೇವ ಕ್ಷೀರಾದಿಭಿರ್ದ್ರವೈಃ ಪೇಯಮಿಚ್ಛನ್ತಿ||೩೬||-

Adhikarana 32 (37) · Śloka 37

ಗುಡೋದಕಂ ವಾ ಕ್ವಥಿತಂ ಪಿಬೇದ್ಧಿ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಶೀತಂ ಮರಿಚೋಪದಂಶಮ್ ||೩೭||

ಗುಡೋದಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗುಡೋದಕಂ ಶೀತಕಷಾಯವಿಧಿನಾ ಗೃಹೀತಂ, ಕ್ವಥಿತಮಿತಿ ಪಕ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಏತೇನ ಶೀತಕಷಾಯೀಕೃತಸ್ಯ ಗುಡೋದಕಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪಕ್ವಸ್ಯ ಶೀತೀಭೂತಸ್ಯ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸಹ ಪಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವೇತಿ ವಿಕಲ್ಪಸ್ತು ಪೂರ್ವಯೋಗಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ಮರಿಚೋಪದಂಶಂ ಸಮರಿಚಭಕ್ಷಣಮ್||೩೭||

Adhikarana 33 (38-41) · Śloka 41

ಪ್ರಸ್ಥತ್ರಯೇಣಾಮಲಕೀರಸಸ್ಯ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ದತ್ತ್ವಾಽರ್ಧತುಲಾಂ ಗುಡಸ್ಯ | ಚೂರ್ಣೀಕೃತೈರ್ಗ್ರನ್ಥಿಕಚವ್ಯಜೀರವ್ಯೋಷೇಭಕೃಷ್ಣಾಹಪುಷಾಜಮೋದೈಃ ||೩೮|| ವಿಡಙ್ಗಸಿನ್ಧುತ್ರಿಫಲಾಯವಾನೀಪಾಠಾಗ್ನಿಧಾನ್ಯೈಶ್ಚ ಪಿಚುಪ್ರಮಾಣೈಃ | ದತ್ತ್ವಾ ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಪಲಾನಿ ಚಾಷ್ಟಾವಷ್ಟೌ ಚ ತೈಲಸ್ಯ ಪಚೇದ್ಯಥಾವತ್ ||೩೯|| ತಂ ಭಕ್ಷಯೇದಕ್ಷಫಲಪ್ರಮಾಣಂ ಯಥೇಷ್ಟಚೇಷ್ಟಸ್ತ್ರಿಸುಗನ್ಧಿಯುಕ್ತಮ್ | ಅನೇನ ಸರ್ವೇ ಗ್ರಹಣೀವಿಕಾರಾಃ ಸಶ್ವಾಸಕಾಸಸ್ವರಭೇದಶೋಥಾಃ ||೪೦|| ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಚಾಯಂ ಚಿರಮನ್ತರಗ್ನೇರ್ಹತಸ್ಯ ಪುಂಸ್ತ್ವಸ್ಯ ಚ ವೃದ್ಧಿಹೇತುಃ | ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಚ ವನ್ಧ್ಯಾಮಯನಾಶನಃ ಸ್ಯಾತ್ ಕಲ್ಯಾಣಕೋ ನಾಮ ಗುಡಃ ಪ್ರತೀತಃ ||೪೧||

ಕಲ್ಯಾಣಗುಡಮಾಹ- ಪ್ರಸ್ಥತ್ರಯೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಶುದ್ಧಸ್ಯ ನಿರ್ಮಲಸ್ಯ| ಅರ್ಧತುಲಾಂ ಪಞ್ಚಾಶತ್ಪಲಾನಿ| ಗ್ರನ್ಥಿಕಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ, ವ್ಯೋಷಂ ತ್ರಿಕಟು, ಇಭಕೃಷ್ಣಾ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀ, ಸಿನ್ಧು ಸೈನ್ಧವಂ, ಅಗ್ನಿಃ ಚಿತ್ರಕಃ| ಪಿಚುಪ್ರಮಾಣೈಃ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣೈಃ; ‘ಪಲಪ್ರಮಾಣೈಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ; ತನ್ನ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರವಿರೋಧಾತ್| ‘ದತ್ತ್ವಾ ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಪಲಾನಿ ಚಾಷ್ಟೌ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಈಷತ್ತೈಲಭೃಷ್ಟಾನಿ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ, ತ್ರಿವೃತೋ ರೇಚನೀಯತಾಸ್ಫೋಟನಾರ್ಥಂ ವೃದ್ಧಪಾರಮ್ಪರ್ಯಸ್ಮರಣಾತ್| ಯಥಾವತ್ ಮೃದುಮಧ್ಯಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಕ್ರಮಾನುರೂಪಂ ಖರಮೃದುಮಧ್ಯಪಾಕೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಯಮಿತಿ ಕಲ್ಯಾಣಕಃ| ಪುಂಸ್ತ್ವಸ್ಯ ಶುಕ್ರಸ್ಯ, ಅತ್ರಾಪಿ ಹತಸ್ಯೇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಕಲ್ಯಾಣಕ ಇತಿ ಕಲ್ಯಾಣಕರಣಾತ್||೩೮-೪೧||-

Adhikarana 34 (42-46) · Śloka 46

ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲೇಭಕಣಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಭಾರ್ಗೀಶಟೀಪುಷ್ಕರಮೂಲವಿಶ್ವಾನ್ | ಪಾಠಾಮೃತಾಗ್ರನ್ಥಿಕಶಙ್ಖಪುಷ್ಪೀರಾಸ್ನಾಗ್ನ್ಯಪಾಮಾರ್ಗಬಲಾಯವಾಸಾನ್ ||೪೨|| ದ್ವಿಪಾಲಿಕಾನ್ ನ್ಯಸ್ಯ ಯವಾಢಕಂ ಚ ಹರೀತಕೀನಾಂ ಚ ಶತಂ ಗುರೂಣಾಮ್ | ದ್ರೋಣೇ ಜಲಸ್ಯಾಢಕಸಂಯುತೇ ಚ ಕ್ವಾಥೇ ಕೃತೇ ಪೂತಚತುರ್ಥಭಾಗೇ ||೪೩|| ಪಚೇತ್ತುಲಾಂ ಶುದ್ಧಗುಡಸ್ಯ ದತ್ತ್ವಾ ಪೃಥಕ್ ಚ ತೈಲಾತ್ ಕುಡವಂ ಘೃತಾಚ್ಚ | ಚೂರ್ಣಂ ಚ ತಾವನ್ಮಗಧೋದ್ಭವಾಯಾ ದೇಯಂ ಚ ತಸ್ಮಿನ್ಮಧು ಸಿದ್ಧಶೀತೇ ||೪೪|| ರಸಾಯನಾತ್ ಕರ್ಷಮತೋ ವಿಲಿಹ್ಯಾದ್ದ್ವೇ ಚಾಭಯೇ ನಿತ್ಯಮಥಾಶು ಹನ್ಯಾತ್ | ತದ್ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಗ್ರಹಣೀಪ್ರದೋಷಶೋಫಾಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಸ್ವರಭೇದಕಾಸಾನ್ ||೪೫|| ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಶ್ವಾಸಶಿರೋವಿಕಾರಾನ್ ಹೃದ್ರೋಗಹಿಕ್ಕಾವಿಷಮಜ್ವರಾಂಶ್ಚ | ಮೇಧಾಬಲೋತ್ಸಾಹಮತಿಪ್ರದಂ ಚ ಚಕಾರ ಚೈತದ್ಭಗವಾನಗಸ್ತ್ಯಃ ||೪೬||

ಅಗಸ್ತ್ಯಾವಲೇಹಮಾಹ- ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲೇತ್ಯಾದಿ| ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಂ ದಶಮೂಲಮ್| ಇಭಕಣಾ ಗಜಪಿಪ್ಪಲೀ| ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾ ಕಪಿಕಚ್ಛೂಃ| ಗ್ರನ್ಥಿಕಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಮ್| ಅಗ್ನಿಃ ಚಿತ್ರಕಃ| ಯವಾಸೋ ಧನ್ವಯವಾಸಕಃ, ಪೂರ್ವಪದಲೋಪಾತ್| ನ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ| ಯವಾಢಕಂ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪಲಾನಿ| ಗುರೂಣಾಮ್ ಅತಿಸ್ಥೂಲಾನಾಮ್| ಜಲದ್ರೋಣೇ ದ್ವಾದಶಾಧಿಕಪಞ್ಚಶತಪಲೇಷು| ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಾದೀನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ದ್ವಿಪಲಪ್ರಮಾಣಾನ್ ಯವಾಢಕಂ ಚ ತಥಾ ಹರೀತಕೀಶತಂ ಜಲದ್ರೋಣೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ತಾವತ್ ಪಚೇದ್ಯಾವತ್ ಪಾದಾವಶೇಷಿತಂ, ತತಶ್ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಷಾಯೇ ವಸ್ತ್ರಪೂತೇ ಗುಡತುಲಾಂ ಶುದ್ಧಸ್ವಿನ್ನಹರೀತಕೀಶತಂ ತಥಾ ಘೃತತೈಲಯೋಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪಚೇತ್ ಯಾವತ್ತನ್ತುಮತ್ತ್ವಾಜ್ಜಲಪತಿತಂ ನ ಶೀರ್ಯತೇ, ತತಶ್ಚ ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಂ ಚತುಷ್ಪಲಂ ಮಧು ಚಾಷ್ಟಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ದತ್ತ್ವಾ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್, ತತಃ ತಸ್ಮಾದ್ರಸಾಯನಾತ್, ಕಲ್ಕಮ್ ಅರ್ಧಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್, ಹರೀತಕೀದ್ವಯಂ ಚ ಖಾದೇತ್| ಏತದ್ರಸಾಯನಂ ಭಗವತಾ ಅಗಸ್ತ್ಯೇನ ಕೃತಮ್||೪೨-೪೬||

Adhikarana 35 (47-48) · Śloka 48

ಕುಲೀರಶುಕ್ತೀಚಟಕೈಣಲಾವಾನ್ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ವರ್ಗಂ ಮಧುರಂ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಮ್ | ಪಚೇದ್ಘೃತಂ ತತ್ತು ನಿಷೇವ್ಯಮಾಣಂ ಹನ್ಯಾತ್ ಕ್ಷತೋತ್ಥಂ ಕ್ಷಯಜಂ ಚ ಕಾಸಮ್ ||೪೭|| ಶತಾವರೀನಾಗಬಲಾವಿಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ವಿಧೇಯಂ ಚ ಹಿತಾಯ ಕಾಸಿನಾಮ್ ||೪೮||

ಕುಲೀರಶುಕ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ಕುಲೀರಃ ಕರ್ಕಟಃ, ಶುಕ್ತಿಃ ಜಲಶುಕ್ತಿಃ, ಚಟಕೋ ಗ್ರಾಮಚಟಕಃ, ಏಣಃ ಕೃಷ್ಣಮೃಗಃ, ಮಧುರವರ್ಗಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ, ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಮಗ್ರಮ್| ಕೇಚಿತ್ ‘ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ವರ್ಗೈರ್ಮಧುರೈಸ್ತಥಾಽನ್ಯಂ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಸಹಿತಾನಿ ಲಾವಾದೀನಿ ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ತಥಾ ಅನ್ಯೈರ್ಮಧುರೈರ್ಜೀವನೀಯೈಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈರ್ಘೃತಂ ಪಚೇದಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಚಕಾರಾತ್ ಪಿತ್ತಜಕಾಸಮಪಿ| ಶತಾವರೀನಾಗಬಲೇತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿತ್ ಶತಾವರೀನಾಗಬಲಾಕಲ್ಕೇ ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಮಿಚ್ಛನ್ತಿ; ತನ್ನ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರವಿರೋಧಾತ್||೪೭-೪೮||-

Adhikarana puShpikA · Śloka 52

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತನ್ತ್ರೇ ಕಾಸಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ (ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫೨||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಕಾಸಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫೨||