Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

52. kāsapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಕಾಸಪ್ರತಿಷೇಧಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

View original

अथातः कासप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಉಕ್ತಾ ಯೇ ಹೇತವೋ ನೄಣಾಂ ರೋಗಯೋಃ ಶ್ವಾಸಹಿಕ್ಕಯೋಃ | ಕಾಸಸ್ಯಾಪಿ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತ ಏವೋತ್ಪತ್ತಿಹೇತವಃ ||೩||

View original

उक्ता ये हेतवो नॄणां रोगयोः श्वासहिक्कयोः | कासस्यापि च विज्ञेयास्त एवोत्पत्तिहेतवः ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5

ಧೂಮೋಪಘಾತಾದ್ರಜಸಸ್ತಥೈವ ವ್ಯಾಯಾಮರೂಕ್ಷಾನ್ನನಿಷೇವಣಾಚ್ಚ | ವಿಮಾರ್ಗಗತ್ವಾದಪಿ ಭೋಜನಸ್ಯ ವೇಗಾವರೋಧಾತ್ ಕ್ಷವಥೋಸ್ತಥೈವ ||೪|| ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯುದಾನಾನುಗತಃ ಪ್ರದುಷ್ಟಃ ಸಮ್ಭಿನ್ನಕಾಂಸ್ಯಸ್ವನತುಲ್ಯಘೋಷಃ | ನಿರೇತಿ ವಕ್ತ್ರಾತ್ ಸಹಸಾ ಸದೋಷಃ ಕಾಸಃ ಸ ವಿದ್ವದ್ಭಿರುದಾಹೃತಸ್ತು ||೫||

View original

धूमोपघाताद्रजसस्तथैव व्यायामरूक्षान्ननिषेवणाच्च | विमार्गगत्वादपि भोजनस्य वेगावरोधात् क्षवथोस्तथैव ||४|| प्राणो ह्युदानानुगतः प्रदुष्टः सम्भिन्नकांस्यस्वनतुल्यघोषः | निरेति वक्त्रात् सहसा सदोषः कासः स विद्वद्भिरुदाहृतस्तु ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ಸ ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಭವಃ ಕಫಾಚ್ಚ ಕ್ಷತಾತ್ತಥಾಽನ್ಯಃ ಕ್ಷಯಜೋಽಪರಶ್ಚ | ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಃ ಕಥಿತೋ ಭಿಷಗ್ಭಿರ್ವಿವರ್ಧಿತೋ ಯಕ್ಷ್ಮವಿಕಾರಕೃತ್ ಸ್ಯಾತ್ ||೬||

View original

स वातपित्तप्रभवः कफाच्च क्षतात्तथाऽन्यः क्षयजोऽपरश्च | पञ्चप्रकारः कथितो भिषग्भिर्विवर्धितो यक्ष्मविकारकृत् स्यात् ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ಭವಿಷ್ಯತಸ್ತಸ್ಯ ತು ಕಣ್ಠಕಣ್ಡೂರ್ಭೋಜ್ಯೋಪರೋಧೋ ಗಲತಾಲುಲೇಪಃ | ಸ್ವಶಬ್ದವೈಷಮ್ಯಮರೋಚಕೋಽಗ್ನಿಸಾದಶ್ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತ್ಯಮೂನಿ ||೭||

View original

भविष्यतस्तस्य तु कण्ठकण्डूर्भोज्योपरोधो गलतालुलेपः | स्वशब्दवैषम्यमरोचकोऽग्निसादश्च लिङ्गानि भवन्त्यमूनि ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ಹೃಚ್ಛಙ್ಖಮೂರ್ಧೋದರಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೀ ಕ್ಷಾಮಾನನಃ ಕ್ಷೀಣಬಲಸ್ವರೌಜಾಃ | ಪ್ರಸಕ್ತಮನ್ತಃಕಫಮೀರಣೇನ ಕಾಸೇತ್ತು ಶುಷ್ಕಂ ಸ್ವರಭೇದಯುಕ್ತಃ ||೮||

View original

हृच्छङ्खमूर्धोदरपार्श्वशूली क्षामाननः क्षीणबलस्वरौजाः | प्रसक्तमन्तःकफमीरणेन कासेत्तु शुष्कं स्वरभेदयुक्तः ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ಉರೋವಿದಾಹಜ್ವರವಕ್ತ್ರಶೋಷೈರಭ್ಯರ್ದಿತಸ್ತಿಕ್ತಮುಖಸ್ತೃಷಾರ್ತಃ | ಪಿತ್ತೇನ ಪೀತಾನಿ ವಮೇತ್ ಕಟೂನಿ ಕಾಸೇತ್ ಸ ಪಾಣ್ಡುಃ ಪರಿದಹ್ಯಮಾನಃ ||೯||

View original

उरोविदाहज्वरवक्त्रशोषैरभ्यर्दितस्तिक्तमुखस्तृषार्तः | पित्तेन पीतानि वमेत् कटूनि कासेत् स पाण्डुः परिदह्यमानः ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ಪ್ರ(ವಿ)ಲಿಪ್ಯಮಾನೇನ ಮುಖೇನ ಸೀದನ್ ಶಿರೋರುಜಾರ್ತಃ ಕಫಪೂರ್ಣದೇಹಃ | ಅಭಕ್ತರುಗ್ಗೌರವಸಾದಯುಕ್ತಃ ಕಾಸೇತ ನಾ ಸಾನ್ದ್ರಕಫಂ ಕಫೇನ ||೧೦||

View original

प्र(वि)लिप्यमानेन मुखेन सीदन् शिरोरुजार्तः कफपूर्णदेहः | अभक्तरुग्गौरवसादयुक्तः कासेत ना सान्द्रकफं कफेन ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ವಕ್ಷೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ವಿಹತಂ ತು ಯಸ್ಯ ವ್ಯಾಯಾಮಭಾರಾಧ್ಯಯನಾಭಿಘಾತೈಃ | ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟವಕ್ಷಾಃ ಸ ನರಃ ಸರಕ್ತಂ ಷ್ಠೀವತ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಕ್ಷತಜಂ ತಮಾಹುಃ ||೧೧||

View original

वक्षोऽतिमात्रं विहतं तु यस्य व्यायामभाराध्ययनाभिघातैः | विश्लिष्टवक्षाः स नरः सरक्तं ष्ठीवत्यभीक्ष्णं क्षतजं तमाहुः ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (12) · Śloka 13

ಸ ಗಾತ್ರಶೂಲಜ್ವರದಾಹಮೋಹಾನ್ ಪ್ರಾಣಕ್ಷಯಂ ಚೋಪಲಭೇತ ಕಾಸೀ | ಶುಷ್ಯನ್ ವಿನಿಷ್ಠೀವತಿ ದುರ್ಬಲಸ್ತು ಪ್ರಕ್ಷೀಣಮಾಂಸೋ ರುಧಿರಂ ಸಪೂಯಮ್ ||೧೨|| ಸಸರ್ವಲಿಙ್ಗಂ ಭೃಶದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಜ್ಞಾಃ ಕ್ಷಯಜಂ ವದನ್ತಿ |೧೩|

View original

स गात्रशूलज्वरदाहमोहान् प्राणक्षयं चोपलभेत कासी | शुष्यन् विनिष्ठीवति दुर्बलस्तु प्रक्षीणमांसो रुधिरं सपूयम् ||१२|| ससर्वलिङ्गं भृशदुश्चिकित्स्यं चिकित्सितज्ञाः क्षयजं वदन्ति |१३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ವೃದ್ಧತ್ವಮಾಸಾದ್ಯ ಭವೇತ್ತು ಯೋ ವೈ ಯಾಪ್ಯಂ ತಮಾಹುರ್ಭಿಷಜಸ್ತು ಕಾಸಮ್ ||೧೩||

View original

वृद्धत्वमासाद्य भवेत्तु यो वै याप्यं तमाहुर्भिषजस्तु कासम् ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

ಶೃಙ್ಗೀವಚಾಕಟ್ಫಲಕತ್ತೃಣಾಬ್ದಧಾನ್ಯಾಭಯಾಭಾರ್ಗ್ಯಮರಾಹ್ವವಿಶ್ವಮ್ | ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಹಿಙ್ಗುಯುತಂ ತು ಪೀತ್ವಾ ಬದ್ಧಾಸ್ಯಮಪ್ಯಾಶು ಜಹಾತಿ ಕಾಸಮ್ ||೧೪||

View original

शृङ्गीवचाकट्फलकत्तृणाब्दधान्याभयाभार्ग्यमराह्वविश्वम् | उष्णाम्बुना हिङ्गुयुतं तु पीत्वा बद्धास्यमप्याशु जहाति कासम् ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

ಫಲತ್ರಿಕವ್ಯೋಷವಿಡಙ್ಗಶೃಙ್ಗೀರಾಸ್ನಾವಚಾಪದ್ಮಕದೇವಕಾಷ್ಠೈಃ | ಲೇಹಃ ಸಮೈಃ ಕ್ಷೌದ್ರಸಿತಾಘೃತಾಕ್ತಃ ಕಾಸಂ ನಿಹನ್ಯಾದಚಿರಾದುದೀರ್ಣಮ್ ||೧೫||

View original

फलत्रिकव्योषविडङ्गशृङ्गीरास्नावचापद्मकदेवकाष्ठैः | लेहः समैः क्षौद्रसिताघृताक्तः कासं निहन्यादचिरादुदीर्णम् ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

ಪಥ್ಯಾಂ ಸಿತಾಮಾಮಲಕಾನಿ ಲಾಜಾಂ ಸಮಾಗಧೀಂ ಚಾಪಿ ವಿಚೂರ್ಣ್ಯ ಶುಣ್ಠೀಮ್ | ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಂ ವಿಲಿಹೀತ ಕಾಸೀ ಸಸೈನ್ಧವಾಂ ವೋಷ್ಣಜಲೇನ ಕೃಷ್ಣಾಮ್ ||೧೬||

View original

पथ्यां सितामामलकानि लाजां समागधीं चापि विचूर्ण्य शुण्ठीम् | सर्पिर्मधुभ्यां विलिहीत कासी ससैन्धवां वोष्णजलेन कृष्णाम् ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (17-18) · Śloka 18

ಖಾದೇದ್ಗುಡಂ ನಾಗರಪಿಪ್ಪಲೀಭ್ಯಾಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಚ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುನಾಽವಲಿಹ್ಯಾತ್ | ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಸಿತಾಂ ಮಾಗಧಿಕಾಂ ಚ ತುಲ್ಯಾಂ ಸಶೃಙ್ಗವೇರಂ ಮಧುಕಂ ತುಗಾಂ ಚ ||೧೭|| ಲಿಹ್ಯಾದ್ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾಂ ಸಮಾಂಶಾಂ ಸಿತೋಪಲಾಂ ವಾ ಮರಿಚಾಂಶಯುಕ್ತಾಮ್ | ಧಾತ್ರೀಕಣಾವಿಶ್ವಸಿತೋಪಲಾಶ್ಚ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಮಣ್ಡೇನ ಪಿಬೇಚ್ಚ ದಧ್ನಃ ||೧೮||

View original

खादेद्गुडं नागरपिप्पलीभ्यां द्राक्षां च सर्पिर्मधुनाऽवलिह्यात् | द्राक्षां सितां मागधिकां च तुल्यां सशृङ्गवेरं मधुकं तुगां च ||१७|| लिह्याद्घृतक्षौद्रयुतां समांशां सितोपलां वा मरिचांशयुक्ताम् | धात्रीकणाविश्वसितोपलाश्च सञ्चूर्ण्य मण्डेन पिबेच्च दध्नः ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20

ಹರೇಣುಕಾಂ ಮಾಗಧಿಕಾಂ ಚ ತುಲ್ಯಾಂ ದಧ್ನಾ ಪಿಬೇತ್ ಕಾಸಗದಾಭಿಭೂತಃ | ಉಭೇ ಹರಿದ್ರೇ ಸುರದಾರುಶುಣ್ಠೀಂ ಗಾಯತ್ರಿಸಾರಂ ಚ ಪಿಬೇತ್ ಸಮಾಂಶಮ್ ||೧೯|| ಬಸ್ತಸ್ಯ ಮೂತ್ರೇಣ ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ವಾ ದನ್ತೀಂ ದ್ರವನ್ತೀಂ ಚ ಸತಿಲ್ವಕಾಖ್ಯಾಮ್ | ಭೃಷ್ಟಾನಿ ಸರ್ಪೀಂಷ್ಯಥ ಬಾದರಾಣಿ ಖಾದೇತ್ ಪಲಾಶಾನಿ ಸಸೈನ್ಧವಾನಿ ||೨೦||

View original

हरेणुकां मागधिकां च तुल्यां दध्ना पिबेत् कासगदाभिभूतः | उभे हरिद्रे सुरदारुशुण्ठीं गायत्रिसारं च पिबेत् समांशम् ||१९|| बस्तस्य मूत्रेण सुखाम्बुना वा दन्तीं द्रवन्तीं च सतिल्वकाख्याम् | भृष्टानि सर्पींष्यथ बादराणि खादेत् पलाशानि ससैन्धवानि ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (21) · Śloka 21

ಕೋಲಪ್ರಮಾಣಂ ಪ್ರಪಿಬೇದ್ಧಿ ಹಿಙ್ಗು ಸೌವೀರಕೇಣಾಮ್ಲರಸೇನ ವಾಽಪಿ |೨೧|

View original

कोलप्रमाणं प्रपिबेद्धि हिङ्गु सौवीरकेणाम्लरसेन वाऽपि |२१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (21) · Śloka 22

ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮರಿಚಾನಿ ವಾಽಪಿ ಭಾರ್ಗೀವಚಾಹಿಙ್ಗುಕೃತಾ ಚ ವರ್ತಿಃ ||೨೧|| ಧೂಮೇ ಪ್ರಶಸ್ತಾ ಘೃತಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ವೇಣುತ್ವಗೇಲಾಲವಣೈಃ ಕೃತಾ ವಾ |೨೨|

View original

क्षौद्रेण लिह्यान्मरिचानि वाऽपि भार्गीवचाहिङ्गुकृता च वर्तिः ||२१|| धूमे प्रशस्ता घृतसम्प्रयुक्ता वेणुत्वगेलालवणैः कृता वा |२२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (22) · Śloka 23

ಮುಸ್ತೇಙ್ಗುದೀತ್ವಙ್ಮಧುಕಾಹ್ವಮಾಂಸೀಮನಃಶಿಲಾಲೈಶ್ಛಗಲಾಮ್ಬುಪಿಷ್ಟೈಃ ||೨೨|| ವಿಧಾಯ ವರ್ತೀಶ್ಚ ಪಯೋಽನುಪಾನಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇದ್ವಾತಬಲಾಸಕಾಸೀ |೨೩|

View original

मुस्तेङ्गुदीत्वङ्मधुकाह्वमांसीमनःशिलालैश्छगलाम्बुपिष्टैः ||२२|| विधाय वर्तीश्च पयोऽनुपानं धूमं पिबेद्वातबलासकासी |२३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (23) · Śloka 23

ಪಿಬೇಚ್ಚ ಸೀಧುಂ ಮರಿಚಾನ್ವಿತಂ ವಾ ತೇನಾಶು ಕಾಸಂ ಜಯತಿ ಪ್ರಸಹ್ಯ ||೨೩||

View original

पिबेच्च सीधुं मरिचान्वितं वा तेनाशु कासं जयति प्रसह्य ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (24) · Śloka 24

ದ್ರಾಕ್ಷಾಮ್ಬುಮಞ್ಜಿಷ್ಠಪುರಾಹ್ವಯಾಭಿಃ ಕ್ಷೀರಂ ಶೃತಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಮ್ |೨೪|

View original

द्राक्षाम्बुमञ्जिष्ठपुराह्वयाभिः क्षीरं शृतं माक्षिकसम्प्रयुक्तम् |२४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾನಾಗರಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ ಖಾದೇಚ್ಚ ಮುದ್ಗಾನ್ಮಧುನಾ ಸುಸಿದ್ಧಾನ್ ||೨೪||

View original

निदिग्धिकानागरपिप्पलीभिः खादेच्च मुद्गान्मधुना सुसिद्धान् ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

ಉತ್ಕಾರಿಕಾಂ ಸರ್ಪಿಷಿ ನಾಗರಾಢ್ಯಾಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಸಮೂಲೈಸ್ತ್ರುಟಿಕೋಲಪತ್ರೈಃ | ಏಭಿರ್ನಿಷೇವೇತ ಕೃತಾಂ ಚ ಪೇಯಾಂ ತನ್ವೀಂ ಸುಶೀತಾಂ ಮಧುನಾ ವಿಮಿಶ್ರಾಮ್ ||೨೫||

View original

उत्कारिकां सर्पिषि नागराढ्यां पक्त्वा समूलैस्त्रुटिकोलपत्रैः | एभिर्निषेवेत कृतां च पेयां तन्वीं सुशीतां मधुना विमिश्राम् ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (26) · Śloka 26

ಯತ್ ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಸರ್ಪಿರ್ವಿಹಿತಂ ಷಡಙ್ಗಂ ತದ್ವಾತಕಾಸಂ ಜಯತಿ ಪ್ರಸಹ್ಯ | ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಕೃತಂ ಘೃತಂ ವಾ ರಸೇನ ವಾ ವಾಸಕಜೇನ ಪಕ್ವಮ್ ||೨೬||

View original

यत् प्लीह्नि सर्पिर्विहितं षडङ्गं तद्वातकासं जयति प्रसह्य | विदारिगन्धादिकृतं घृतं वा रसेन वा वासकजेन पक्वम् ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (27) · Śloka 28

ವಿರೇಚನಂ ಸ್ನೈಹಿಕಮತ್ರ ಚೋಕ್ತಮಾಸ್ಥಾಪನಂ ಚಾಪ್ಯನುವಾಸನಂ ಚ | ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್ ಸ್ನೈಹಿಕಮಪ್ರಮತ್ತಃ ಪಿಬೇತ್ ಸುಖೋಷ್ಣಂ ಘೃತಮೇವ ಚಾತ್ರ ||೨೭|| ಹಿತಾ ಯವಾಗ್ವಶ್ಚ ರಸೇಷು ಸಿದ್ಧಾಃ ಪಯಾಂಸಿ ಲೇಹಾಃ ಸಘೃತಾಸ್ತಥೈವ |೨೮|

View original

विरेचनं स्नैहिकमत्र चोक्तमास्थापनं चाप्यनुवासनं च | धूमं पिबेत् स्नैहिकमप्रमत्तः पिबेत् सुखोष्णं घृतमेव चात्र ||२७|| हिता यवाग्वश्च रसेषु सिद्धाः पयांसि लेहाः सघृतास्तथैव |२८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (28-31) · Śloka 32

ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ಕಾಯಶಿರೋವಿರೇಕಾಸ್ತಥೈವ ಧೂಮಾಃ ಕವಲಗ್ರಹಾಶ್ಚ ||೨೮|| ಉಷ್ಣಾಶ್ಚ ಲೇಹಾಃ ಕಟುಕಾ ನಿಹನ್ಯುಃ ಕಫಂ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಶೋಷಣಂ ಚ | ಕಟುತ್ರಿಕಂ ಚಾಪಿ ವದನ್ತಿ ಪಥ್ಯಂ ಘೃತಂ ಕೃಮಿಘ್ನಸ್ವರಸೇ ವಿಪಕ್ವಮ್ ||೨೯|| ನಿರ್ಗುಣ್ಡಿಪತ್ರಸ್ವರಸೇ ಚ ಪಕ್ವಂ ಸರ್ಪಿಃ ಕಫೋತ್ಥಂ ವಿನಿಹನ್ತಿ ಕಾಸಮ್ | ಪಾಠಾವಿಡವ್ಯೋಷವಿಡಙ್ಗಸಿನ್ಧುತ್ರಿಕಣ್ಟರಾಸ್ನಾಹುತಭುಗ್ಬಲಾಭಿಃ ||೩೦|| ಶೃಙ್ಗೀವಚಾಮ್ಭೋಧರದೇವದಾರುದುರಾಲಭಾಭಾರ್ಗ್ಯಭಯಾಶಟೀಭಿಃ | ಸಮ್ಯಗ್ವಿಪಕ್ವಂ ದ್ವಿಗುಣೇನ ಸರ್ಪಿರ್ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಯಾಃ ಸ್ವರಸೇನ ಚೈತತ್ ||೩೧|| ಶ್ವಾಸಾಗ್ನಿಸಾದಸ್ವರಭೇದಭಿನ್ನಾನ್ನಿಹನ್ತ್ಯುದೀರ್ಣಾನಪಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಸಾನ್ |೩೨|

View original

प्रच्छर्दनं कायशिरोविरेकास्तथैव धूमाः कवलग्रहाश्च ||२८|| उष्णाश्च लेहाः कटुका निहन्युः कफं विशेषेण विशोषणं च | कटुत्रिकं चापि वदन्ति पथ्यं घृतं कृमिघ्नस्वरसे विपक्वम् ||२९|| निर्गुण्डिपत्रस्वरसे च पक्वं सर्पिः कफोत्थं विनिहन्ति कासम् | पाठाविडव्योषविडङ्गसिन्धुत्रिकण्टरास्नाहुतभुग्बलाभिः ||३०|| शृङ्गीवचाम्भोधरदेवदारुदुरालभाभार्ग्यभयाशटीभिः | सम्यग्विपक्वं द्विगुणेन सर्पिर्निदिग्धिकायाः स्वरसेन चैतत् ||३१|| श्वासाग्निसादस्वरभेदभिन्नान्निहन्त्युदीर्णानपि पञ्च कासान् |३२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (32-33) · Śloka 33

ವಿದಾರಿಗನ್ಧೋತ್ಪಲಸಾರಿವಾದೀನ್ ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ವರ್ಗಂ ಮಧುರಂ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಮ್ ||೩೨|| ಘೃತಂ ಪಚೇದಿಕ್ಷುರಸಾಮ್ಬುದುಗ್ಧೈಃ ಕಾಕೋಲಿವರ್ಗೇ ಚ ಸಶರ್ಕರಂ ತತ್ | ಪ್ರಾತಃ ಪಿಬೇತ್ ಪಿತ್ತಕೃತೇ ಚ ಕಾಸೇ ರತಿಪ್ರಸೂತೇ ಕ್ಷತಜೇ ಚ ಕಾಸೇ ||೩೩||

View original

विदारिगन्धोत्पलसारिवादीन् निष्क्वाथ्य वर्गं मधुरं च कृत्स्नम् ||३२|| घृतं पचेदिक्षुरसाम्बुदुग्धैः काकोलिवर्गे च सशर्करं तत् | प्रातः पिबेत् पित्तकृते च कासे रतिप्रसूते क्षतजे च कासे ||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (34) · Śloka 34

ಖರ್ಜೂರಭಾರ್ಗೀಮಗಧಾಪ್ರಿಯಾಲಮಧೂಲಿಕೈಲಾಮಲಕೈಃ ಸಮಾಂಶೈಃ | ಚೂರ್ಣಂ ಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಪ್ರಗಾಢಂ ತ್ರೀನ್ ಹನ್ತಿ ಕಾಸಾನುಪಯುಜ್ಯಮಾನಮ್ ||೩೪||

View original

खर्जूरभार्गीमगधाप्रियालमधूलिकैलामलकैः समांशैः | चूर्णं सिताक्षौद्रघृतप्रगाढं त्रीन् हन्ति कासानुपयुज्यमानम् ||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (35) · Śloka 35

ರಕ್ತಾಹರಿದ್ರಾಞ್ಜನವಹ್ನಿಪಾಠಾಮೂರ್ವೋಪಕುಲ್ಯಾ ವಿಲಿಹೇತ್ ಸಮಾಂಶಾಃ | ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಕಾಸೇ ಕ್ಷತಜೇ ಕ್ಷಯೋತ್ಥೇ ಪಿಬೇದ್ಘೃತಂ ಚೇಕ್ಷುರಸೇ ವಿಪಕ್ವಮ್ ||೩೫||

View original

रक्ताहरिद्राञ्जनवह्निपाठामूर्वोपकुल्या विलिहेत् समांशाः | क्षौद्रेण कासे क्षतजे क्षयोत्थे पिबेद्घृतं चेक्षुरसे विपक्वम् ||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (36) · Śloka 36

ಚೂರ್ಣಂ ಪಿಬೇದಾಮಲಕಸ್ಯ ವಾಽಪಿ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಕ್ವಂ ಸಘೃತಂ ಹಿತಾಶೀ |೩೬|

View original

चूर्णं पिबेदामलकस्य वाऽपि क्षीरेण पक्वं सघृतं हिताशी |३६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (36) · Śloka 37

ಚೂರ್ಣಾನಿ ಗೋಧೂಮಯವೋದ್ಭವಾನಿ ಕಾಕೋಲಿವರ್ಗಶ್ಚ ಕೃತಃ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ||೩೬|| ಕಾಸೇಷು ಪೇಯಸ್ತ್ರಿಷು ಕಾಸವದ್ಭಿಃ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಕ್ಷೌದ್ರಘೃತೇನ ವಾಽಪಿ |೩೭|

View original

चूर्णानि गोधूमयवोद्भवानि काकोलिवर्गश्च कृतः सुसूक्ष्मः ||३६|| कासेषु पेयस्त्रिषु कासवद्भिः क्षीरेण सक्षौद्रघृतेन वाऽपि |३७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (37) · Śloka 37

ಗುಡೋದಕಂ ವಾ ಕ್ವಥಿತಂ ಪಿಬೇದ್ಧಿ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಶೀತಂ ಮರಿಚೋಪದಂಶಮ್ ||೩೭||

View original

गुडोदकं वा क्वथितं पिबेद्धि क्षौद्रेण शीतं मरिचोपदंशम् ||३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (38-41) · Śloka 41

ಪ್ರಸ್ಥತ್ರಯೇಣಾಮಲಕೀರಸಸ್ಯ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ದತ್ತ್ವಾಽರ್ಧತುಲಾಂ ಗುಡಸ್ಯ | ಚೂರ್ಣೀಕೃತೈರ್ಗ್ರನ್ಥಿಕಚವ್ಯಜೀರವ್ಯೋಷೇಭಕೃಷ್ಣಾಹಪುಷಾಜಮೋದೈಃ ||೩೮|| ವಿಡಙ್ಗಸಿನ್ಧುತ್ರಿಫಲಾಯವಾನೀಪಾಠಾಗ್ನಿಧಾನ್ಯೈಶ್ಚ ಪಿಚುಪ್ರಮಾಣೈಃ | ದತ್ತ್ವಾ ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಪಲಾನಿ ಚಾಷ್ಟಾವಷ್ಟೌ ಚ ತೈಲಸ್ಯ ಪಚೇದ್ಯಥಾವತ್ ||೩೯|| ತಂ ಭಕ್ಷಯೇದಕ್ಷಫಲಪ್ರಮಾಣಂ ಯಥೇಷ್ಟಚೇಷ್ಟಸ್ತ್ರಿಸುಗನ್ಧಿಯುಕ್ತಮ್ | ಅನೇನ ಸರ್ವೇ ಗ್ರಹಣೀವಿಕಾರಾಃ ಸಶ್ವಾಸಕಾಸಸ್ವರಭೇದಶೋಥಾಃ ||೪೦|| ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಚಾಯಂ ಚಿರಮನ್ತರಗ್ನೇರ್ಹತಸ್ಯ ಪುಂಸ್ತ್ವಸ್ಯ ಚ ವೃದ್ಧಿಹೇತುಃ | ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಚ ವನ್ಧ್ಯಾಮಯನಾಶನಃ ಸ್ಯಾತ್ ಕಲ್ಯಾಣಕೋ ನಾಮ ಗುಡಃ ಪ್ರತೀತಃ ||೪೧||

View original

प्रस्थत्रयेणामलकीरसस्य शुद्धस्य दत्त्वाऽर्धतुलां गुडस्य | चूर्णीकृतैर्ग्रन्थिकचव्यजीरव्योषेभकृष्णाहपुषाजमोदैः ||३८|| विडङ्गसिन्धुत्रिफलायवानीपाठाग्निधान्यैश्च पिचुप्रमाणैः | दत्त्वा त्रिवृच्चूर्णपलानि चाष्टावष्टौ च तैलस्य पचेद्यथावत् ||३९|| तं भक्षयेदक्षफलप्रमाणं यथेष्टचेष्टस्त्रिसुगन्धियुक्तम् | अनेन सर्वे ग्रहणीविकाराः सश्वासकासस्वरभेदशोथाः ||४०|| शाम्यन्ति चायं चिरमन्तरग्नेर्हतस्य पुंस्त्वस्य च वृद्धिहेतुः | स्त्रीणां च वन्ध्यामयनाशनः स्यात् कल्याणको नाम गुडः प्रतीतः ||४१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (42-46) · Śloka 46

ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲೇಭಕಣಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಭಾರ್ಗೀಶಟೀಪುಷ್ಕರಮೂಲವಿಶ್ವಾನ್ | ಪಾಠಾಮೃತಾಗ್ರನ್ಥಿಕಶಙ್ಖಪುಷ್ಪೀರಾಸ್ನಾಗ್ನ್ಯಪಾಮಾರ್ಗಬಲಾಯವಾಸಾನ್ ||೪೨|| ದ್ವಿಪಾಲಿಕಾನ್ ನ್ಯಸ್ಯ ಯವಾಢಕಂ ಚ ಹರೀತಕೀನಾಂ ಚ ಶತಂ ಗುರೂಣಾಮ್ | ದ್ರೋಣೇ ಜಲಸ್ಯಾಢಕಸಂಯುತೇ ಚ ಕ್ವಾಥೇ ಕೃತೇ ಪೂತಚತುರ್ಥಭಾಗೇ ||೪೩|| ಪಚೇತ್ತುಲಾಂ ಶುದ್ಧಗುಡಸ್ಯ ದತ್ತ್ವಾ ಪೃಥಕ್ ಚ ತೈಲಾತ್ ಕುಡವಂ ಘೃತಾಚ್ಚ | ಚೂರ್ಣಂ ಚ ತಾವನ್ಮಗಧೋದ್ಭವಾಯಾ ದೇಯಂ ಚ ತಸ್ಮಿನ್ಮಧು ಸಿದ್ಧಶೀತೇ ||೪೪|| ರಸಾಯನಾತ್ ಕರ್ಷಮತೋ ವಿಲಿಹ್ಯಾದ್ದ್ವೇ ಚಾಭಯೇ ನಿತ್ಯಮಥಾಶು ಹನ್ಯಾತ್ | ತದ್ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಗ್ರಹಣೀಪ್ರದೋಷಶೋಫಾಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಸ್ವರಭೇದಕಾಸಾನ್ ||೪೫|| ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಶ್ವಾಸಶಿರೋವಿಕಾರಾನ್ ಹೃದ್ರೋಗಹಿಕ್ಕಾವಿಷಮಜ್ವರಾಂಶ್ಚ | ಮೇಧಾಬಲೋತ್ಸಾಹಮತಿಪ್ರದಂ ಚ ಚಕಾರ ಚೈತದ್ಭಗವಾನಗಸ್ತ್ಯಃ ||೪೬||

View original

द्विपञ्चमूलेभकणात्मगुप्ताभार्गीशटीपुष्करमूलविश्वान् | पाठामृताग्रन्थिकशङ्खपुष्पीरास्नाग्न्यपामार्गबलायवासान् ||४२|| द्विपालिकान् न्यस्य यवाढकं च हरीतकीनां च शतं गुरूणाम् | द्रोणे जलस्याढकसंयुते च क्वाथे कृते पूतचतुर्थभागे ||४३|| पचेत्तुलां शुद्धगुडस्य दत्त्वा पृथक् च तैलात् कुडवं घृताच्च | चूर्णं च तावन्मगधोद्भवाया देयं च तस्मिन्मधु सिद्धशीते ||४४|| रसायनात् कर्षमतो विलिह्याद्द्वे चाभये नित्यमथाशु हन्यात् | तद्राजयक्ष्मग्रहणीप्रदोषशोफाग्निमान्द्यस्वरभेदकासान् ||४५|| पाण्ड्वामयश्वासशिरोविकारान् हृद्रोगहिक्काविषमज्वरांश्च | मेधाबलोत्साहमतिप्रदं च चकार चैतद्भगवानगस्त्यः ||४६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (47-48) · Śloka 48

ಕುಲೀರಶುಕ್ತೀಚಟಕೈಣಲಾವಾನ್ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ವರ್ಗಂ ಮಧುರಂ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಮ್ | ಪಚೇದ್ಘೃತಂ ತತ್ತು ನಿಷೇವ್ಯಮಾಣಂ ಹನ್ಯಾತ್ ಕ್ಷತೋತ್ಥಂ ಕ್ಷಯಜಂ ಚ ಕಾಸಮ್ ||೪೭|| ಶತಾವರೀನಾಗಬಲಾವಿಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ವಿಧೇಯಂ ಚ ಹಿತಾಯ ಕಾಸಿನಾಮ್ ||೪೮||

View original

कुलीरशुक्तीचटकैणलावान्निष्क्वाथ्य वर्गं मधुरं च कृत्स्नम् | पचेद्घृतं तत्तु निषेव्यमाणं हन्यात् क्षतोत्थं क्षयजं च कासम् ||४७|| शतावरीनागबलाविपक्वं घृतं विधेयं च हिताय कासिनाम् ||४८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 52

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತನ್ತ್ರೇ ಕಾಸಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ (ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫೨||

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे कासप्रतिषेधो नाम (चतुर्दशोऽध्यायः, आदितः) द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५२||

🔊 Audio coming soon