18. kriyākalpādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||

ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾਧ੍ਯਾਯੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨ੍ਯਭਿਹਿਤਾਨਿ, ਤੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇਸੁ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤਰ੍ਪਣਾਦੇਃ ਕ੍ਰਿਯਾਯਾ ਅਭਿਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਾਰ੍ਥਮੇਕਤ੍ਰ ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਕਲ੍ਪਨਵਿਸ੍ਤਰਾਯ ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਂ ਕਰਣਂ ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪਃ||੧-੨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਸ੍ਤਪੋਦਸ੍ਟਿਰੁਦਾਰਧੀਃ | ਵੈਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਸ਼ਸ਼ਾਸਾਥ ਸ਼ਿਸ੍ਯਂ ਕਾਸ਼ਿਪਤਿਰ੍ਮੁਨਿਃ ||੩||

ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪਵਿਸਯੇਪਿ ਪ੍ਰਾਙ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਯਤ੍ ਤਰ੍ਪਣਾਦਿ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਪ੍ਰਧਾਨਕਰ੍ਮਹੀਨਯੋਗਾਤਿਯੋਗੋਤ੍ਤਰਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਦਿਕ੍ਸੁਰਾਹ- ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ ਕਾਸ਼ਿਪਤਿਰ੍ਮੁਨਿਰ੍ਵੈਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਂ ਸ਼ਸ਼ਾਸੇਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਤਪਸਾ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਜ੍ਞਾਨੋਦਯੋ ਯਸ੍ਯਾਸੌ ਤਪੋਦਸ੍ਟਿਃ| ਉਦਾਰਾ ਮਹਤੀ ਧੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਉਦਾਰਧੀਃ| ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯਾਪਤ੍ਯਂ ਵੈਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਤਮ੍| ਸ਼ਸ਼ਾਸ ਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤਵਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਥਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਙ੍ਗਲਾਰ੍ਥਃ| ਕਾਸ਼ਿਪਤਿਰ੍ਮੁਨਿਰਿਤਿ ਰਾਜਰ੍ਸਿਃ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ਤਰ੍ਪਣਂ ਪੁਟਪਾਕਸ਼੍ਚ ਸੇਕ ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਾਞ੍ਜਨੇ | ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੋਪਦਿਸ੍ਟਾਨਿ ਤੇਸਾਂ ਵ੍ਯਾਸਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ ||੪||

ਕਾਸ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਾਸਾਂ ਕਲ੍ਪਨਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਤਰ੍ਪਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾਨਿ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਾਦੀਨਿ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦਾਵੁਪਦਿਸ੍ਟਾਨਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤਃ ਕਥਿਤਾਨਿ ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਾਨ੍ਨਿਬੋਧ ਜਾਨੀਹੀਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਰ੍ਪਣਾਤ੍ ਤਰ੍ਪਣੋਕ੍ਤੇਰੇਵੋਕ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਃ, ਪੁਟਪਾਕਸੇਕਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਾਨ੍ਯਪਿ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤਰ੍ਪਣਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਰ੍ਪਣ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਯਤ੍ ਪੁਨਰੁਪਾਦਾਨਂ ਪੁਟਪਾਕਾਦੀਨਾਂ ਤਦ੍ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਪੁਟਪਾਕਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਾਯ ਕਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪||

Adhikarana 4 (5-11) · Śloka 11

ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਸ਼ਿਰਸੋ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭੇ ਦਿਨੇ | ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਵਾਪਰਾਹ੍ਣੇ ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਮਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਤੁ ਤਰ੍ਪਣਮ੍ ||੫|| ਵਾਤਾਤਪਰਜੋਹੀਨੇ ਵੇਸ਼੍ਮਨ੍ਯੁਤ੍ਤਾਨਸ਼ਾਯਿਨਃ | ਆਧਾਰੌ ਮਾਸਚੂਰ੍ਣੇਨ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇਨ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲੌ ||੬|| ਸਮੌ ਦਢਾਵਸਮ੍ਬਾਧੌ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੌ ਨੇਤ੍ਰਕੋਸ਼ਯੋਃ | ਪੂਰਯੇਦ੍ਘਤਮਣ੍ਡਸ੍ਯ ਵਿਲੀਨਸ੍ਯ ਸੁਖੋਦਕੇ ||੭|| ਆਪਕ੍ਸ੍ਮਾਗ੍ਰਾਤ੍ਤਤਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਾਨਿ ਤੁ | ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ, ਕਫੇ ਸਟ੍, ਪਿਤ੍ਤੇਸ੍ਟੌ, ਦਸ਼ ਵਾਤੇ ਤਦੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੮|| ਰੋਗਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕੇਚਿਤ੍ ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ | ਯਥਾਕ੍ਰਮੋਪਦਿਸ੍ਟੇਸੁ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਕਂ ਪਞ੍ਚ ਸਪ੍ਤ ਚ ||੯|| ਦਸ਼ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾਮਥਾਸ੍ਟੌ ਚ ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਾਨਿ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍ | ਤਤਸ਼੍ਚਾਪਾਙ੍ਗਤਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਸ੍ਰਾਵਯਿਤ੍ਵਾਕ੍ਸਿ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ||੧੦|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇਨ ਯਵਪਿਸ੍ਟੇਨ, ਸ੍ਨੇਹਵੀਰ੍ਯੇਰਿਤਂ ਤਤਃ | ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਧੂਮਪਾਨੇਨ ਕਫਮਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ||੧੧||

ਤਰ੍ਪਣਂ ਕਥਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਸ਼ਿਰਸ ਇਤਿ ਸਿਰਾਮੋਕ੍ਸਣਵਿਰੇਚਨਨਿਰੂਹਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨੈਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਕਾਯਮਸ੍ਤਕਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ਗਹੇ| ਆਧਾਰੌ ਪਾਲੀ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇਨ ਪਾਨੀਯਾਲੋਡਿਤੇਨ| ਪਰਿਮਣ੍ਡਲੌ ਵਰ੍ਤੁਲੌ, ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਨੇਤ੍ਰਕੋਸ਼ੌ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਪੂਰਣੇ ਘਤਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾ| ਸਮੌ ਅਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤੌ, ਦਢੌ ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਰੌ, ਅਸਮ੍ਬਾਧੌ ਅਸਙ੍ਕਟੌ| ਨੇਤ੍ਰਕੋਸ਼ਯੋਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪਰਿਤਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਘਤਮਣ੍ਡੋ ਘਤਸ੍ਯੋਪਰ੍ਯਚ੍ਛੋ ਭਾਗਃ| ਸੁਖੋਦਕੇ ਉਸ੍ਣੋਦਕੇ| ਆਪਕ੍ਸ੍ਮਾਗ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪੂਰਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਆਪਕ੍ਸ੍ਮਾਗ੍ਰਾਤ੍ ਵਰ੍ਤ੍ਮਲੋਮਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪੂਰਣੇ ਘਤਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭਵਤਿ| ਤਰ੍ਪਣਂ ਕਿਯਤ੍ਕਾਲਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਮੁਤ੍ਤਮਂ, ਦੋਸਬਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪੁਨਰ੍ਹ੍ਰਾਸੋਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਇਦਾਨੀਂ ਸ੍ਵਮਤਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਪਰਮਤਮਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਰੋਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਗਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਤਿ ਸਨ੍ਧਿਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਲਾਦਿਭੇਦੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਥਂ ਰੋਗਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਯਥਾਕ੍ਰਮੋਪਦਿਸ੍ਟੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਕ੍ਰਮਕਥਿਤੇਸੁ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਰੋਗਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਾਨਿ ਸਨ੍ਧੌ, ਵਰ੍ਤ੍ਮਨ੍ਯੇਕਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਪਞ੍ਚ, ਕਸ੍ਣੇ ਸਪ੍ਤ, ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦਸ਼, ਦਸ੍ਟਾਵਪਿ ਦਸ਼ ਅਸ੍ਟੌ ਵਾ| ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਾਙ੍ਗਤਃ ਅਪਾਙ੍ਗਾਤ੍, ਭ੍ਰੂਪੁਚ੍ਛਾਨ੍ਤਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਨੇਹਂ ਸ੍ਰਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਲਾਕਾਕਤਦ੍ਵਾਰੇਣ| ਸ੍ਨੇਹਵੀਰ੍ਯੇਰਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਵੀਰ੍ਯੇਰਿਤਂ ਸ੍ਨੇਹਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤਮ੍| ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਾਪਨਯਨਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਧੂਮਪਾਨੇਨੇਤਿ ਕਫਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕੇਨ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਧੂਮਪਾਨੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫-੧੧||

Adhikarana 5 (12) · Śloka 12

ਏਕਾਹਂ ਵਾ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਵਾਪਿ ਪਞ੍ਚਾਹਂ ਚੇਸ੍ਯਤੇ ਪਰਮ੍ |੧੨|

ਕਤਿ ਦਿਨਾਨਿ ਤਰ੍ਪਣਪ੍ਰਯੋਗਸ੍ਤਦਾਹ- ਏਕਾਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕਾਹਂ ਵਾਤੇ, ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਪਿਤ੍ਤੇ, ਪਞ੍ਚਾਹਂ ਕਫੇ ਇਤਿ ਗਯੀ; ਏਕਾਹਂ ਨ੍ਯੂਨਦੋਸੇ, ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਮਧ੍ਯਦੋਸੇ, ਪਞ੍ਚਾਹਮਧਿਕਦੋਸੇ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਃ| ਪਰਮਿਤ੍ਯੁਤ੍ਕਸ੍ਟਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਏਤੇਨਾਤਃ ਪਰਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਨ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਤਰ੍ਪਣਂ ਵਿਦੇਹਾਨੁਮਤੇਨ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਦਿਨਾਨ੍ਤਰਂ ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਵਾ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਵਿਦੇਹਃ,- “ਸ੍ਵਸ੍ਵਵਤ੍ਤੇ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਭਵੇਤ੍| ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਵਾਤੋਤ੍ਥੇ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਦਿਨਾਨ੍ਤਰਮ੍|| ਤਰ੍ਪਣਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਤ੍ਥੇ ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਂ, ਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਕਫੇ” ਇਤਿ|੧੨|-

Adhikarana 6 (12-13) · Śloka 13

ਤਰ੍ਪਣੇ ਤਪ੍ਤਿਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯੇਮਾਨਿ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍ ||੧੨|| ਸੁਖਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਬੋਧਤ੍ਵਂ ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਪਾਟਵਮ੍ | ਨਿਰ੍ਵਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਧ੍ਵਂਸਃ ਕ੍ਰਿਯਾਲਾਘਵਮੇਵ ਚ ||੧੩||

ਤਰ੍ਪਣੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਂ ਮਲਾਭਾਵਃ| ਵਰ੍ਣਪਾਟਵਂ ਸ਼੍ਵੇਤਤ੍ਵਾਦੇਰ੍ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਯਥਾਰ੍ਥਗ੍ਰਹਣਂ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਨੇਤ੍ਰਗਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕਸ੍ਣਾਦੇਰ੍ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਵੈਮਲ੍ਯਮਾਹੁਃ| ਨਿਰ੍ਵਤਿਃ ਤਾਤ੍ਕਾਲਿਕਂ ਸੁਖਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍| ਕ੍ਰਿਯਾਲਾਘਵਮਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਨਿਮੇਸੋਨ੍ਮੇਸਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਾ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਾ ਨਿਮੇਸੋਨ੍ਮੇਸਣਾਦਿਕਾਃ, ਲਾਘਵਂ ਨੇਤ੍ਰਯੋਰੇਵ ਲਘੁਤੇਤ੍ਯਾਹੁਃ||੧੨-੧੩||

Adhikarana 7 (14) · Śloka 14

ਗੁਰ੍ਵਾਵਿਲਮਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਸ਼੍ਰੁਕਣ੍ਡੂਪਦੇਹਵਤ੍ | ਜ੍ਞੇਯਂ ਦੋਸਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਨੇਤ੍ਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥਤਰ੍ਪਿਤਮ੍ ||੧੪||

ਅਤਿਤਰ੍ਪਿਤਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਗੁਰ੍ਵਾਵਿਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਵਿਲਮ੍ ਆਕੁਲਂ, ਦੋਸਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਦੋਸਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍||੧੪||

Adhikarana 8 (15) · Śloka 15

ਰੂਕ੍ਸਮਾਵਿਲਮਸ੍ਰਾਢ੍ਯਮਸਹਂ ਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇ | ਵ੍ਯਾਧਿਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਹੀਨਤਰ੍ਪਿਤਮਕ੍ਸਿ ਚ ||੧੫||

ਹੀਨਤਰ੍ਪਿਤਸ੍ਯ ਨਯਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਰੂਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਰਾਢ੍ਯਮ੍ ਅਸ਼੍ਰੁਬਹੁਲਮ੍||੧੫||

Adhikarana 9 (16) · Śloka 16

ਅਨਯੋਰ੍ਦੋਸਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਤੇਤ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ | ਧੂਮਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨੈਃ ਸੇਕੈ ਰੂਕ੍ਸੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਯੋਗਵਿਤ੍ ||੧੬||

ਇਦਾਨੀਮਤਿਤਪ੍ਤਾਤਪ੍ਤਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਨਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੈਰ੍ਧੂਮਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਸੇਕੈ ਰੂਕ੍ਸੈਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭੂਯਿਸ੍ਠੇ, ਵਾਤਭੂਯਿਸ੍ਠੇ ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਿਤਿ| ਯੋਗਵਿਤ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ||੧੬||

Adhikarana 10 (17) · Śloka 18

ਤਾਮ੍ਯਤ੍ਯਤਿਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਯਦ੍ਰੂਕ੍ਸਂ ਯਚ੍ਚਾਤਿਦਾਰੁਣਮ੍ | ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਕ੍ਸ੍ਮਾਵਿਲਂ ਜਿਹ੍ਮਂ ਰੋਗਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਚ ਯਦ੍ਭਸ਼ਮ੍ ||੧੭|| ਤਦਕ੍ਸਿ ਤਰ੍ਪਣਾਦੇਵ ਲਭੇਤੋਰ੍ਜਾਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ |੧੮|

ਤਰ੍ਪਣਵਿਸਯਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਾਮ੍ਯਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਮ੍ਯਤਿ ਅਨ੍ਧਕਾਰਮਿਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਅਤਿਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਮ੍ ਅਸ਼੍ਰੁਰਹਿਤਮ੍| ਰੂਕ੍ਸਮ੍ ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਚ੍ਛਵਿ| ਦਾਰੁਣਂ ਕਠਿਨਵਰ੍ਤ੍ਮ| ਜਿਹ੍ਮਂ ਰੂਪਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਜਡਮ੍| ਊਰ੍ਜਾਂ ਬਲਮ੍||੧੭||-

Adhikarana 11 (18) · Śloka 19

ਦੁਰ੍ਦਿਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤੇਸੁ ਚਿਨ੍ਤਾਯਾਸਭ੍ਰਮੇਸੁ ਚ ||੧੮|| ਅਸ਼ਾਨ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵੇ ਚਾਕ੍ਸ੍ਣਿ ਤਰ੍ਪਣਂ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ |੧੯|

ਤਰ੍ਪਣਵਿਸਯਮਾਹ- ਦੁਰ੍ਦਿਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼ਾਨ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵੇ ਚੇਤਿ ਅਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਅਸ੍ਵਲ੍ਪੀਭੂਤਾ ਉਦੀਰ੍ਣਵੇਦਨਾਦਯ ਉਪਦ੍ਰਵਾ ਯਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਨ੍||੧੮||-

Adhikarana 12 (19) · Śloka 20

ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਤਥੈਤੇਸੁ, ਨਸ੍ਯਂ ਯੇਸੁ ਚ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ||੧੯|| ਤਰ੍ਪਣਾਰ੍ਹਾ ਨ ਯੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਕ੍ਸਮਾਸ਼੍ਚ ਯੇ |੨੦|

ਇਦਾਨੀਂ ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯ ਵਿਸਯਾਵਿਸਯਮਾਹ- ਪੁਟਪਾਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਤਥੈਤੇਸ੍ਵਿਤਿ ਏਤੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਸੁ ਤਰ੍ਪਣਾਰ੍ਹੇਸੁ ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਤਥਾਰ੍ਹਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਯਂ ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯ ਵਿਸਯਃ, ਅਵਿਸਯਸ੍ਤੁ ਨਸ੍ਯਂ ਯੇਸੁ ਚ ਗਰ੍ਹਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਃ| ਨਸ੍ਯਂ ਯੇਸੁ ਚ ਗਰ੍ਹਿਤਮਿਤਿ ਯੇਸੁ ਨਸ੍ਯਂ ਗਰ੍ਹਿਤਂ ਤੇਸੁ ਪੁਟਪਾਕੋਪਿ ਗਰ੍ਹਿਤਃ| ਤਰ੍ਪਣਾਰ੍ਹਾ ਨ ਯੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਇਤਿ ਯੇ ਚਿਨ੍ਤਾਭ੍ਰਮਗਹੀਤਾਦਯਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਨਾਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪੁਟਪਾਕਮਪਿ ਨਾਰ੍ਹਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਕ੍ਸਮਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਦੁਰ੍ਬਲਾਰੋਚਕਿਪ੍ਰਭਤਯਃ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਨ ਕ੍ਸਮਨ੍ਤੇ ਤੇ ਪੁਟਪਾਕਮਪਿ ਨ ਕ੍ਸਮਨ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੯||-

Adhikarana 13 (20-21) · Śloka 21

ਤਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਦੋਸੇਸੁ ਪੁਟਪਾਕਕ੍ਸਮੇਸੁ ਚ ||੨੦|| ਪੁਟਪਾਕਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਨੇਤ੍ਰੇਸੁ ਭਿਸਜਾ ਭਵੇਤ੍ | ਸ੍ਨੇਹਨੋ ਲੇਖਨੀਯਸ਼੍ਚ ਰੋਪਣੀਯਸ਼੍ਚ ਸ ਤ੍ਰਿਧਾ ||੨੧||

ਇਦਾਨੀਂ ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਿਕਂ ਕਾਲਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮ੍ਭੂਤੇਸੁ ਨੇਤ੍ਰੇਸੁ ਭਿਸਜਾ ਪੁਟਪਾਕਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਭਵੇਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਦੋਸੇਸ੍ਵਿਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੋਯਮਾਦਿਕਰ੍ਮਣਿ, ਤੇਨ ਪ੍ਰਥਮਕਰ੍ਮਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵਸ੍ਥਦੋਸੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੁਟਪਾਕਕ੍ਸਮੇਸੁ ਚੇਤਿ ਤਰ੍ਪਣਨਸ੍ਯਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਰ੍ਹੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤਰ੍ਪਣਾਦ੍ਯਨਰ੍ਹਾਣਿ ਪੁਨਃ ਪੁਟਪਾਕਂ ਨ ਕ੍ਸਮਨ੍ਤੇ| ਸ੍ਨੇਹਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੦-੨੧||

Adhikarana 14 (22) · Śloka 22

ਹਿਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਤਿਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਲੇਖਨਃ | ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਬਲਾਰ੍ਥਮਪਰਃ ਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਵ੍ਰਣਵਾਤਨੁਤ੍ ||੨੨||

ਤੇਸਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਾਮਪਿ ਵਿਸਯਮਾਹ- ਹਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਰ ਇਤਿ ਰੋਪਣੀਯਃ ਪੁਟਪਾਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਹਿਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਤਿਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸ ਹਿਤੋ ਰੂਕ੍ਸੇ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ‘ਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਵ੍ਰਣਵਾਤਨੁਤ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਵ੍ਰਣਨਾਸ਼ਨ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੨੨||

Adhikarana 15 (23) · Śloka 23

ਸ੍ਨੇਹਮਾਂਸਵਸਾਮਜ੍ਜਮੇਦਃਸ੍ਵਾਦ੍ਵੌਸਧੈਃ ਕਤਃ | ਸ੍ਨੇਹਨਃ ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਤੁ ਧਾਰ੍ਯੋ ਦ੍ਵੇ ਵਾਕ੍ਸ਼ਤੇ ਤੁ ਸਃ ||੨੩||

ਸ੍ਨੇਹਨਪੁਟਪਾਕਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਮਾਂਸਮਿਤਿ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਧਾਨਂ ਮਾਂਸਮ੍, ਆਨੂਪਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ‘ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਾਂਸ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਵਾਦ੍ਵੌਸਧੈਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ, ਕਤਃ ਸਂਸ੍ਕਤਃ||੨੩||

Adhikarana 16 (24-25) · Śloka 25

ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਯਕਨ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਲੇਖਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਭਤੈਃ | ਕਸ੍ਣਲੋਹਰਜਸ੍ਤਾਮ੍ਰਸ਼ਙ੍ਖਵਿਦ੍ਰੁਮਸਿਨ੍ਧੁਜੈਃ ||੨੪|| ਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਕਾਸੀਸਸ੍ਰੋਤੋਜਦਧਿਮਸ੍ਤੁਭਿਃ | ਲੇਖਨੋ ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਪਰਂ ਧਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੨੫||

ਲੇਖਨਪੁਟਪਾਕਮਾਹ- ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਏਣਾਦਯਃ| ਯਕਤ੍ ਕਾਲਖਣ੍ਡਾਨਿ, ਮਾਂਸਾਨਿ ਚ ਕਾਲਖਣ੍ਡਾਸਨ੍ਨਾਨ੍ਯੇਵ| ਵਿਦ੍ਰੁਮਃ ਪ੍ਰਵਾਲਃ, ਸਿਨ੍ਧੁਜਂ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍||੨੪-੨੫||

Adhikarana 17 (26) · Śloka 26

ਸ੍ਤਨ੍ਯਜਾਙ੍ਗਲਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਪਾਚਿਤਃ | ਲੇਖਨਾਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਧਾਰ੍ਯਃ ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਤੁ ਰੋਪਣਃ ||੨੬||

ਰੋਪਣਪੁਟਪਾਕਮਾਹ- ਸ੍ਤਨ੍ਯਜਾਙ੍ਗਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਤਨ੍ਯਂ, ਜਾਙ੍ਗਲੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਂਸਮਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ; ‘ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਮੇਧ੍ਯਾਜ੍ਯ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਮੇਧ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਗਵ੍ਯਂ ਘਤਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੨੬||

Adhikarana 18 (27) · Śloka 27

ਵਿਤਰੇਤ੍ਤਰ੍ਪਣੋਕ੍ਤਂ ਤੁ ਧੂਮਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਰੋਪਣਮ੍ | ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਦ੍ਵਯੋਃ ਕਾਰ੍ਯੌ, ਕਾਰ੍ਯੋ ਨੈਵ ਚ ਰੋਪਣੇ ||੨੭||

ਇਦਾਨੀਂ ਸ੍ਨੇਹਨਲੇਖਨਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਹ- ਵਿਤਰੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਪਣਂ ਪੁਟਪਾਕਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤਰ੍ਪਣੋਕ੍ਤਂ ਧੂਮਂ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਵਿਤਰੇਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਦ੍ਵਯੋਰੇਵ ਕਾਰ੍ਯਾਵਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ||੨੭||

Adhikarana 19 (28) · Śloka 28

ਏਕਾਹਂ ਵਾ ਦ੍ਵ੍ਯਹਂ ਵਾਪਿ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਵਾਪ੍ਯਵਚਾਰਣਮ੍ |੨੮|

ਏਕਾਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕਾਹਂ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗੇ ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯਾਵਚਾਰਣਂ, ਦ੍ਵ੍ਯਹਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ, ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਵਾਤਿਕੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਏਕਾਹਂ ਲੇਖਨੀਯਸ੍ਯਾਵਚਾਰਣਂ, ਦ੍ਵ੍ਯਹਂ ਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਯ, ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਰੋਪਣੀਯਸ੍ਯੇਤਿ|੨੮|-

Adhikarana 20 (28) · Śloka 28

ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾ ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਲਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਕਾਲਮਿਸ੍ਯਤੇ ||੨੮||

ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਯੋਰੇਕਤ੍ਰ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਕਾਲਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾ ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਲਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਲਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਦੇਰਾਰਭ੍ਯ ਯਃ ਕਾਲਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਕਾਲਃ; ਨ ਪੁਨਸ੍ਤਰ੍ਪਣਕਾਲਾਤ੍, ਤਸ੍ਯਾਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍||੨੮||

Adhikarana 21 (29) · Śloka 29

ਤੇਜਾਂਸ੍ਯਨਿਲਮਾਕਾਸ਼ਮਾਦਰ੍ਸ਼ਂ ਭਾਸ੍ਵਰਾਣਿ ਚ | ਨੇਕ੍ਸੇਤ ਤਰ੍ਪਿਤੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਪੁਟਪਾਕਕਤੇ ਤਥਾ ||੨੯||

ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ- ਤੇਜਾਂਸ੍ਯਨਿਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਜਾਂਸਿ ਦੀਪਜ੍ਵਾਲਾਪ੍ਰਭਤੀਨਿ, ਅਨਿਲਂ ਸਮ੍ਮੁਖਵਾਯੁਂ, ਭਾਸ੍ਵਰਾਣਿ ਆਦਿਤ੍ਯਾਦੀਨਿ||੨੯||

Adhikarana 22 (30) · Śloka 30

ਮਿਥ੍ਯੋਪਚਾਰਾਦਨਯੋਰ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਜਾਯਤੇ | ਅਞ੍ਜਨਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਸ੍ਵੇਦੈਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੩੦||

ਅਧੁਨਾ ਤਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਬੀਜਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮਿਥ੍ਯੋਪਚਾਰਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਯੋਃ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਯੋਃ||੩੦||

Adhikarana 23 (31) · Śloka 31

ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਰ੍ਣਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਵਾਤਾਤਪਸਹਂ ਲਘੁ | ਸੁਖਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਬੋਧ੍ਯਕ੍ਸਿ ਪੁਟਪਾਕਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੩੧||

ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਮਾਹ- ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੩੧||

Adhikarana 24 (32) · Śloka 32

ਅਤਿਯੋਗਾਦ੍ਰੁਜਃ ਸ਼ੋਫਃ ਪਿਡਕਾਸ੍ਤਿਮਿਰੋਦ੍ਗਮਃ |੩੨|

ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯਾਤਿਯੋਗਮਾਹ- ਅਤਿਯੋਗਾਦ੍ਰੁਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|੩੨|-

Adhikarana 25 (32) · Śloka 32

ਪਾਕੋਸ਼੍ਰੁ ਹਰ੍ਸਣਂ ਚਾਪਿ ਹੀਨੇ ਦੋਸੋਦ੍ਗਮਸ੍ਤਥਾ ||੩੨||

ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯ ਹੀਨਯੋਗਮਾਹ- ਪਾਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਰ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸੋਨ੍ਤਃਸ਼ੀਤਕਰਃ||੩੨||

Adhikarana 26 (33-38) · Śloka 38

ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਪੁਟਪਾਕਪ੍ਰਸਾਧਨਮ੍ | ਦ੍ਵੌ ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰੌ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਯ ਪਿਣ੍ਡੌ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਪੇਸਿਤੌ ||੩੩|| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਕੁਡਵੋ ਮਤਃ | ਤਦੈਕਧ੍ਯਂ ਸਮਾਲੋਡ੍ਯ ਪਤ੍ਰੈਃ ਸੁਪਰਿਵੇਸ੍ਟਿਤਮ੍ ||੩੪|| (ਕਾਸ਼੍ਮਰੀਕੁਮੁਦੈਰਣ੍ਡਪਦ੍ਮਿਨੀਕਦਲੀਭਵੈਃ ) | ਮਦਾਵਲਿਪ੍ਤਮਙ੍ਗਾਰੈਃ ਖਾਦਿਰੈਰਵਕੂਲਯੇਤ੍ ||੩੫|| ਕਤਕਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕੈਰਣ੍ਡਪਾਟਲਾਵਸਬਾਦਰੈਃ | ਸਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰੁਮਕਾਸ੍ਠੈਰ੍ਵਾ ਗੋਮਯੈਰ੍ਵਾਪਿ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ ||੩੬|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਰਸਮਾਦਾਯ ਤਂ ਨਣਾਮ੍ | ਤਰ੍ਪਣੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਥਾਵਦਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੩੭|| ਕਨੀਨਕੇ ਨਿਸੇਚ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮੁਤ੍ਤਾਨਸ਼ਾਯਿਨਃ | ਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਤੌ ਸ਼ੀਤੌ ਕੋਸ੍ਣੌ ਵਾਤਕਫਾਪਹੌ ||੩੮||

ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਯ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਦ੍ਵੌ ਪਿਣ੍ਡੌ ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਲਪ੍ਰਮਾਣੌ ਕਾਰ੍ਯਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਸ੍ਨੇਹਨਲੇਖਨਰੋਪਣੇਸੁ ਪੁਟਪਾਕੇਸੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਮਧੁਰੌਸਧਲੇਖਨਦ੍ਰਵ੍ਯਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਕੁਡਵ ਇਤਿ ਅਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ; ਕੇਚਿਚ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ, ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਕੁਡਵਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਪਰਿਭਾਸਾ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਨਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯ ਪੇਸਣਾਲੋਡਨਾਰ੍ਥਂ ਮਾਂਸਰਸਮਧੁਰੌਸਧਕਸਾਯਕ੍ਸੀਰਾਣਿ, ਲੇਖਨਸ੍ਯ ਮਧੁਮਸ੍ਤੁਤ੍ਰਿਫਲੋਦਕਾਨਿ, ਰੋਪਣਸ੍ਯ ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯ ਇਤਿ| ਅਵਕੂਲਯੇਤ੍ ਵਿਪਚੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰੁਮਾ ਵਟਾਦਯਃ| ਯੁਕ੍ਤਿਤ ਇਤਿ ਪਦਮਵਕੂਲਯੇਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਯੁਕ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ‘ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯ ਪਾਕੋਯਂ ਬਹਿਰਾਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਤਾ’ ਇਤਿ| ਇਦਾਨੀਂ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਯੋਰ੍ਦੋਸੋਪਯੋਗਿਧਰ੍ਮਨ੍ਤਰਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਰਕ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੩੩-੩੮||

Adhikarana 27 (39-40) · Śloka 40

ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌ ਸਤਤਂ ਦਾਹਪਾਕਕਰੌ ਸ੍ਮਤੌ | ਅਪ੍ਲੁਤੌ ਸ਼ੀਤਲੌ ਚਾਸ਼੍ਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਰੁਗ੍ਘਰ੍ਸਕਾਰਕੌ ||੩੯|| ਅਤਿਮਾਤ੍ਰੌ ਕਸਾਯਤ੍ਵਸਙ੍ਕੋਚਸ੍ਫੁਰਣਾਵਹੌ | ਹੀਨਪ੍ਰਮਾਣੌ ਦੋਸਾਣਾਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਜਨਨੌ ਭਸ਼ਮ੍ ||੪੦||

ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਯੋਰ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਗੁਣਮਾਤ੍ਰਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪ੍ਲੁਤੌ ਮਨ੍ਦਪ੍ਲਤੌ||੩੯-੪੦||

Adhikarana 28 (41) · Śloka 42

ਯੁਕ੍ਤੌ ਕਤੌ ਦਾਹਸ਼ੋਫਰੁਗ੍ਧਰ੍ਸਸ੍ਰਾਵਨਾਸ਼ਨੌ | ਕਣ੍ਡੂਪਦੇਹਦੂਸੀਕਾਰਕ੍ਤਰਾਜਿਵਿਨਾਸ਼ਨੌ ||੪੧|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਤੌ ਸੁਖਾਵਹੌ |੪੨|

ਯੁਕ੍ਤੌ ਕਤਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੂਸੀਕਾ ਨੇਤ੍ਰਮਲਃ, ਦੋਸਾਨ੍ ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਕਾਨ੍||੪੧||-

Adhikarana 29 (42) · Śloka 42

ਵ੍ਯਾਪਦਸ਼੍ਚ ਯਥਾਦੋਸਂ ਨਸ੍ਯਧੂਮਾਞ੍ਜਨੈਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੪੨||

ਇਦਾਨੀਂ ਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਵ੍ਯਾਪਦਸ਼੍ਚ ਯਥਾਦੋਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਦਾਹਪਾਕਾਦਿਕਾਃ, ਯਥਾਦੋਸਂ ਦੋਸਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ||੪੨||

Adhikarana 30 (43) · Śloka 43

ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਯੋਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਯੋਃ ਸ੍ਵੇਦ ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਚੈਲਿਕਃ | ਤਥਾ ਹਿਤੋਵਸਾਨੇ ਚ ਧੂਮਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੌ ||੪੩||

ਇਦਾਨੀਂ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਚਾਹ- ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਯੋਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਯੋਃ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਯੋਃ| ਸ੍ਵੇਦ ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਚੈਲਿਕ ਇਤਿ ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸਿਕ੍ਤੇਨ ਕਰ੍ਪਟੇਨ ਸ੍ਵੇਦ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਤਥਾ ਹਿਤੋਵਸਾਨੇ ਚ ਧੂਮਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਮੁਤ੍ਥਿਤੌ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੪੩||

Adhikarana 31 (44) · Śloka 44

ਯਥਾਦੋਸੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਤੁ ਨਾਤਿਪ੍ਰਬਲਮੋਜਸਾ | ਰੋਗਮਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸੇਕਸ੍ਤੁ ਬਲਵਤ੍ਤਰਮ੍ ||੪੪||

ਇਦਾਨੀਮਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਸੇਕਾਵਾਹ- ਯਥਾਦੋਸੋਪਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਦੋਸੋਪਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਵਾਤਾਦਿਜੇ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗੇ ਵਾਤਾਦਿਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧਮਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਾਤਿਪ੍ਰਬਲਂ ਨਾਤ੍ਯੁਤ੍ਕਟਂ ਰੋਗਮ੍| ਓਜਸਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ| ਸੇਕਸ੍ਤੁ ਬਲਵਤ੍ਤਰਮਿਤਿ ਯਥਾਦੋਸੋਪਯੁਕ੍ਤਃ ਪਰਿਸੇਕਃ ਪੁਨਰ੍ਬਲਵਤ੍ਤਰਮਿਤਿ ਪ੍ਰਬਲਂ ਰੋਗਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਤੌ ਚਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਸੇਕੌ ਚਤੁਰ੍ਥੇਹਨ੍ਯਾਗਤਰੋਗਲਕ੍ਸਣੇ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੌ| ਤਥਾ ਚ ਵਿਦੇਹਃ- “ਪ੍ਰਾਗੇਵਾਕ੍ਸ੍ਯਾਮਯੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਲਘੁਭੋਜਨਮ੍| ਉਪਵਾਸਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਵਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਕ੍ਤਂ ਵਾਪ੍ਯਸ਼ਨਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍|| ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਦਿਵਸੇ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਸਞ੍ਜਾਤਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨੈਃ ਸੇਕੈਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਪਾਦਯੇਤ੍”- ਇਤਿ||੪੪||

Adhikarana 32 (45) · Śloka 45

ਤੌ ਤ੍ਰਿਧੈਵੋਪਯੁਜ੍ਯੇਤੇ ਰੋਗੇਸੁ ਪੁਟਪਾਕਵਤ੍ |੪੫|

ਤਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੌ ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਸੇਕੌ| ਤ੍ਰਿਧੈਵੇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਨਲੇਖਨਰੋਪਣਭੇਦੇਨ ਪੁਟਪਾਕਵਤ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਪੇਸਣਾਲੋਡਨਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਰਵਾਣਿ ਪੁਟਪਾਕੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ| ਤਯੋਰੇਵ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੋ ਹੀਨਯੋਗੋ ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਸ਼੍ਚ ਪੁਟਪਾਕਵਤ੍| ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਸ੍ਯ ਧਾਰਣਕਾਲਃ ਪੁਟਪਾਕਵਤ੍| ਪਰਿਸੇਕਸ੍ਯ ਪੁਨਰਿਹੈਵਾਗ੍ਰੇ ਧਾਰਣਕਾਲਂ ਕਥਯਿਸ੍ਯਾਮਃ| ਕੇਚਿਦਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਸੇਕਯੋਃ ਪੁਟਪਾਕਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਕਾਲਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਨ੍ਨ, ‘ਸੇਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਕਾਲਃ ਪੁਟਪਾਕਾਤ੍ ਪਰੋ ਮਤ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤੇਨ ਸਹ ਵਿਰੋਧਾਪਤ੍ਤੇਃ|੪੫|-

Adhikarana 33 (45) · Śloka 46

ਲੇਖਨੇ ਸਪ੍ਤ ਚਾਸ੍ਟੌ ਵਾ ਬਿਨ੍ਦਵਃ ਸ੍ਨੈਹਿਕੇ ਦਸ਼ ||੪੫|| ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨੇ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਤੁ ਰੋਪਣੇ |੪੬|

ਲੇਖਨਾਦੀਨਾਮਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਾਨਾਂ ਬਿਨ੍ਦੁਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਲੇਖਨੇ ਸਪ੍ਤ ਚਾਸ੍ਟੌ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੇਖਨੇ ਲੇਖਨਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨੇ ਸਪ੍ਤਾਸ੍ਟੌ ਵਾ ਬਿਨ੍ਦਵਃ||੪੫||-

Adhikarana 34 (46) · Śloka 46

ਸੇਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਕਾਲਃ ਪੁਟਪਾਕਾਤ੍ ਪਰੋ ਮਤਃ ||੪੬||

ਇਦਾਨੀਂ ਪਰਿਸੇਕਸ੍ਯ ਧਾਰਣਕਾਲਮਾਹ- ਸੇਕਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਲੇਖਨਪਰਿਸੇਕਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਂ ਧਾਰਣਕਾਲਃ, ਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਚਤੁਸ੍ਟਯਂ, ਰੋਪਣਸ੍ਯ ਸਡ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਾਨਿ||੪੬||

Adhikarana 35 (47) · Śloka 47

ਅਥਵਾ ਕਾਰ੍ਯਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੇਰੁਪਯੋਗੋ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ |੪੭|

ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਅਥਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਰ੍ਯਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਃ ਵ੍ਯਾਧੇਰੁਪਸ਼ਮਃ ਪ੍ਰਕਤਿਵਰ੍ਣੋਪਪਤ੍ਤਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਪਾਟਵਂ ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ, ਤਸ੍ਯ ਨਿਸ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਕਾਰ੍ਯਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਃ| ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਯਂ ਕਾਰ੍ਯਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣੋ ਧਾਰਣਕਾਲ ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਸੇਕਯੋਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਤਰ੍ਪਣਾਦੀਨਾਮਯਂ ਧਾਰਣਕਾਲ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਅਪਰੇ ਤੁ ਪੁਟਪਾਕਸੇਕਯੋਰਯਂ ਕਾਲਃ; ਤਤ੍ਰ ਪੁਟਪਾਕਸੇਕਯੋਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਭੇਦਤੋ ਭੇਦਃ|੪੭|-

Adhikarana 36 (47) · Śloka 47

ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਾਹ੍ਣੇ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਰੁਜਾਕਾਲੇਸੁ ਚੋਭਯੋਃ ||੪੭||

ਇਦਾਨੀਮਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਸੇਕਯੋਰ੍ਯਥਾਦੋਸਂ ਪ੍ਰਯੋਗਕਾਲਮਾਹ- ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਾਹ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਜੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਲੇਖਨਾਵਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਸੇਕੌ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੌ, ਵਾਤਜੇਪਰਾਹ੍ਣੇ ਸ੍ਨੇਹਨੌ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜੇ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਰੋਪਣੌ| ਰੁਜਾਕਾਲੇਸੁ ਚੇਤ੍ਯਾਵਸ੍ਥਿਕਃ ਕਾਲਃ, ਤੇਨ ਯਦੈਵ ਰੁਗੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦੈਵ ਸੇਕਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨੌ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੌ| ਉਭਯੋਃ ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਸੇਕਯੋਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ਪਰਿਸੇਕਸ੍ਯੈਵਾਯਂ ਪ੍ਰਯੋਗਕਾਲ ਇਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ||੪੭||

Adhikarana 37 (48) · Śloka 48

ਯੋਗਾਯੋਗਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸੇਕੇ ਤਰ੍ਪਣੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ |੪੮|

ਇਦਾਨੀਂ ਪਰਿਸੇਕਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਕਤਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਾਰ੍ਥਂ ਯੋਗਾਯੋਗਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਯੋਗਾਯੋਗਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੋਗਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਃ, ਅਯੋਗਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਭਾਵਃ| ਤੇਨਾਯੋਗਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਹੀਨਮਿਥ੍ਯਾਤਿਯੋਗਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਅਤਃ ਪਥਙ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਾਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ, ਅਯੋਗੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ ਹੀਨਯੋਗਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਾਵਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤੌ, ਅਤਿਯੋਗਸ੍ਯ ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਾਭ੍ਯਾਮੇਵ ਪਰ੍ਯੁਦਾਸਃ ਕਤ ਇਤਿ| ਸ੍ਨੈਹਿਕੇ ਕੇਵਲਘਤਪਰਿਸੇਕੇ| ਤਰ੍ਪਣੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਸੁਖਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਬੋਧਿਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦੀਨ੍| ਇਦਂ ਯੋਗਾਯੋਗਲਕ੍ਸਣਂ ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਨੇਹਪਰਿਸੇਕਸ੍ਯੈਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ, ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਾਦਿਕਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਨੀਯਾਖ੍ਯਪਰਿਸੇਕਸ੍ਯ ਯੋਗਾਯੋਗਲਕ੍ਸਣਂ ਪੁਟਪਾਕਵਤ੍ ਕਥਿਤਮ੍|੪੮|-

Adhikarana 38 (47-50) · Śloka 51

ਰੋਗਾਞ੍ਛਿਰਸਿ ਸਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ਹਤ੍ਵਾਤਿਪ੍ਰਬਲਾਨ੍ ਗੁਣਾਨ੍ ||੪੮|| ਕਰੋਤਿ ਸ਼ਿਰਸੋ ਬਸ੍ਤਿਰੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਮੂਰ੍ਧਤੈਲਿਕਾਃ | ਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਸ੍ਯ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧ੍ਯਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਤੁ ||੪੯|| ਜ੍ਵਾਸੀਨਸ੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਵਸ੍ਤਿਕੋਸ਼ਂ ਤਤੋ ਦਢਮ੍ | ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ਤਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਣਂ ਸਂਯਮ੍ਯ ਧਾਰਯੇਤ੍ ||੫੦|| ਤਰ੍ਪਣੋਕ੍ਤਂ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਵਿਧਾਨਵਿਤ੍ |੫੧|

ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਮਾਹ- ਰੋਗਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਪ੍ਰਬਲਾਨ੍ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਾਦੀਨ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਰ੍ਯੇ ਮੂਰ੍ਧਤੈਲਿਕਾ ਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸ਼ਿਰੋਤ੍ਰ ਗ੍ਰੀਵਾਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਨਤੁ ਸਡਙ੍ਗੁਲੋਤ੍ਸੇਧਮ੍| ਮੂਰ੍ਧਤੈਲਿਕਾ ਗੁਣਾ ਸ਼ਿਰੋਗਤਾਂਸ੍ਤਥਾ ਰੋਗਾਨਿਤ੍ਯਾਦਯਃ ਸ਼ਿਰਸਃ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰਣਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ ਅਨਾਗਤਾਬਾਧਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਕ੍ਤਾਃ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਸ੍ਯ ਵਮਨਾਦਿਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਮਲਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ; ਅਥਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਸ੍ਯ ਨਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮਸ੍ਤਕਸ੍ਯ, ਦੇਹਾਵਯਵੇਪਿ ਦੇਹੋਪਚਾਰਾਤ੍; ਅਥਵਾ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੁਦ੍ਧਾਵਪਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਿਤਿ| ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਦਿਨਾਵਸਾਨੇ| ਯਥਾਵ੍ਯਾਧ੍ਯਸ਼ਿਤਸ੍ਯੇਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜ੍ਵਿਤਿ ਜੁ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਦੇਵਂ ਬਸ੍ਤਿਕੋਸ਼ਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍, ‘ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਥਵਾ ਜ੍ਵਿਤਿ ਆਸੀਨਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਬਸ੍ਤਿਕੋਸ਼ਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਨੈਵ ਪਟ੍ਟਚੇਲਿਕਾਮਾਸਚੂਰ੍ਣਾਦਿਕਮਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮ੍| ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ਤਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਣਂ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿਦੋਸਦੂਸ੍ਯਹਿਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਣਮ੍| ਸਂਯਮ੍ਯ ਧਾਰਯੇਤ੍ ਯਾਵਤ੍ ਕੇਸ਼ਭੂਮੇਰੁਪਰਿ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਕਿਯਤ੍ਕਾਲਂ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਂ ਧਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਤਰ੍ਪਣੋਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਰ੍ਪਣੋਕ੍ਤਮਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣਕਥਿਤਕਾਲਂ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਰਵਚਾਰ੍ਯਃ| ਯਥਾਦੋਸਮਿਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸਣ੍ਮਾਤ੍ਰਾਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ, ਅਸ੍ਟੌ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਿਤ੍ਤੇ, ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਾਤੇ ਇਤਿ; ਅਪਰਂ ਚ ਵਾਤਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਸ਼ਿਰੋਗਤਵਾਤਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍| ਕੇਚਿਦਮੁਂ ਪਾਠਮਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚਾਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਃ||੪੭-੫੦||

Adhikarana 39 (51-52) · Śloka 52

ਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧਕਾਯਸ੍ਯ ਕੇਵਲੇ ||੫੧|| ਨੇਤ੍ਰ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦੋਸੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਞ੍ਜਨਮਾਚਰੇਤ੍ | ਲੇਖਨਂ ਰੋਪਣਂ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮਥਾਪਿ ਵਾ ||੫੨||

ਇਦਾਨੀਮਞ੍ਜਨਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਿਕਂ ਕਾਲਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪੇਸੁ ਸਾਮਤਾਪਗਮੇਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਮਰੂਪਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸੁ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਕਾਯਸ੍ਯ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਿਵਿਰੇਚਨਨਿਰੂਹਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨੈਰ੍ਹਤਮਲਦੇਹਸ੍ਯ| ਕੇਵਲੇ ਅਨ੍ਯਦੋਸਾਸਂਸਸ੍ਟੇ| ਨੇਤ੍ਰੇ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤੇ ਅਕ੍ਸਿਗੋਲਕਤ੍ਵਙ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤੇ, ਨ ਪੁਨਃ ਪਕ੍ਸ੍ਮਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਦੋਸੇਸੁ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਰੋਗੇਸੁ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਰੋਗਸ਼ਬ੍ਦੋ ਦੋਸੇਸ੍ਵਪਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਇਦਾਨੀਮਞ੍ਜਨਭੇਦਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਲੇਖਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੫੧-੫੨||

Adhikarana 40 (53) · Śloka 53

ਤਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚ ਰਸਾਨ੍ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਨਾਦ੍ਯੈਕਰਸਵਰ੍ਜਿਤਾਨ੍ | ਪਞ੍ਚਧਾ ਲੇਖਨਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਦੋਸਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ ||੫੩||

ਲੇਖਨਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਞ੍ਚਰਸਾਨ੍ ਪਞ੍ਚਰਸਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਦ੍ਯੈਕਰਸਵਰ੍ਜਿਤਾਨ੍ ਮਧੁਰਰਸਵਰ੍ਜਿਤਾਨ੍| ਪਞ੍ਚਧੇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤਭੇਦੇਨ| ਯਥਾਦੋਸਂ ਦੋਸਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇ ਅਮ੍ਲਲਵਣੌ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੌ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਃ, ਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਵਤ੍, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਰਸਦ੍ਵਯਂ ਤ੍ਰਯਂ ਵਾ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨੈਵ ਸਂਸਰ੍ਗੋਵਰੁਦ੍ਧਃ, ਅਤੋਤ੍ਰ ਪਥਙ੍ਨੋਕ੍ਤਃ| ਲੇਖਨਂ ਦੋਸਸ੍ਰਾਵਣਾਨ੍ਨਯਨਸ੍ਯ ਰਿਕ੍ਤੀਕਰਣਮ੍||੫੩||

Adhikarana 41 (54) · Śloka 54

ਨੇਤ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮਸਿਰਾਕੋਸ਼ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ | ਮੁਖਨਾਸਾਕ੍ਸਿਭਿਰ੍ਦੋਸਮੋਜਸਾ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਤੁ ਤਤ੍ ||੫੪||

ਲੇਖਨਂ ਯਥਾ ਦੋਸਸ੍ਯ ਸ੍ਰਾਵਣਂ ਕੁਰੁਤੇ ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨੇਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨੇਤ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਰ੍ਯਾਃ ਸਿਰਾ ਯਸ਼੍ਚ ਕੋਸ਼ੋ ਯਾਨਿ ਚ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਂ ਦੋਸਂ, ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਮਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਚ ਦੋਸਂ ਤਲ੍ਲੇਖਨਾਞ੍ਜਨਂ ਮੁਖਾਦਿਭਿਰੋਜਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸ੍ਰਾਵਯੇਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ||੫੪||

Adhikarana 42 (55) · Śloka 55

ਕਸਾਯਂ ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਵਾਪਿ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਰੋਪਣਂ ਮਤਮ੍ | ਤਤ੍ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਸ੍ਟੇਸ਼੍ਚ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੫੫||

ਰੋਪਣਮਾਹ- ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਸ੍ਨੇਹਮ੍ ਈਸਦ੍ਘਤਯੁਕ੍ਤਮ੍||੫੫||

Adhikarana 43 (56) · Śloka 56

ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਞ੍ਜਨਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍ | ਦਸ੍ਟਿਦੋਸਪ੍ਰਸਾਦਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍ ||੫੬||

ਪ੍ਰਸਾਦਨਮਾਹ- ਮਧੁਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਸ੍ਟਿਦੋਸਪ੍ਰਸਾਦਾਰ੍ਥਂ ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਥਦੋਸਪ੍ਰਸਾਦਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੬||

Adhikarana 44 (57) · Śloka 57

ਯਥਾਦੋਸਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਰੋਗਵਿਸ਼ਾਰਦੈਃ | ਅਞ੍ਜਨਾਨਿ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਹ੍ਣਸਾਯਾਹ੍ਨਰਾਤ੍ਰਿਸੁ ||੫੭||

ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਨਿ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨਿ ਲੇਖਨਾਦੀਨ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਰੋਗਵਿਸ਼ਾਰਦੈਰ੍ਵੈਦ੍ਯੈਰ੍ਯਥਾਦੋਸਂ ਪ੍ਰਾਹ੍ਣਸਾਯਾਹ੍ਨਰਾਤ੍ਰਿਸੁ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਨੀਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੋਗੇ ਲੇਖਨਾਞ੍ਜਨਂ, ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਵਾਤਜੇ, ਰਾਤ੍ਰੌ ਪਿਤ੍ਤਜੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਆਦੌ ਸ਼ੋਧਨਾਞ੍ਜਨਂ, ਤਤੋ ਰੋਪਣਂ; ਅਪਰੇ ਤੁ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਅਪਰਮਪਿ ਤੁਭੇਦਾਦਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਮਸ੍ਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍||੫੭||

Adhikarana 45 (58) · Śloka 58

ਗੁਟਿਕਾਰਸਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਤੁ | ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਬਲਂ ਤੇਸਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀਸਿਣਃ ||੫੮||

ਇਦਾਨੀਮਪ੍ਯੇਕੈਕਮਞ੍ਜਨਂ ਗੁਟਿਕਾਦਿਭੇਦਾਤ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਗੁਟਿਕਾਰਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸੋਤ੍ਰ ਘਨਰਸੋ ਰਸਕ੍ਰਿਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਬਲਂ ਤੇਸਾਮਿਤਿ ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਮਹਾਬਲਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਗੁਟਿਕਾਞ੍ਜਨਂ, ਮਧ੍ਯਾਨਾਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਂ, ਹੀਨਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਮ੍||੫੮||

Adhikarana 46 (59) · Śloka 59

ਹਰੇਣੁਮਾਤ੍ਰਾ ਵਰ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲੇਖਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ | ਪ੍ਰਸਾਦਨਸ੍ਯ ਚਾਧ੍ਯਰ੍ਧਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਰੋਪਣਸ੍ਯ ਚ ||੫੯||

ਇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਮਾਣਾਵਸਰਃ- ਹਰੇਣੁਮਾਤ੍ਰਾ ਵਰ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਰੇਣੁਃ ਵਰ੍ਤੁਲਕਲਾਯਃ, ਅਧ੍ਯਰ੍ਧਾ ਸਾਰ੍ਧਕਲਾਯਪ੍ਰਮਾਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਦ੍ਵਿਕਲਾਯਪ੍ਰਮਾਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੯||

Adhikarana 47 (60) · Śloka 60

ਰਸਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤੁ ਯਥਾਵਰ੍ਤਿਮਿਤਾ ਮਤਾ |੬੦|

ਗੁਟਿਕਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਮਾਣਮਭਿਧਾਯ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹ- ਰਸਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ, ‘ਰਸਾਞ੍ਜਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ, ਤਨ੍ਮਤੇ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਮਾਣਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਵੇਸਣੀਯਮ੍| ਯਥਾਵਰ੍ਤਿਮਿਤਾ ਮਤਾ ਇਤਿ ਯਥਾਸ੍ਵਵਰ੍ਤਿਪ੍ਰਮਾਣਮਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਲੇਖਨਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਲੇਖਨਵਰ੍ਤਿਵਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਰੋਪਣਸ੍ਯ ਰੋਪਣਵਰ੍ਤਿਵਤ੍, ਪ੍ਰਸਾਦਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਨਵਰ੍ਤਿਵਤ੍|੬੦|-

Adhikarana 48 (60) · Śloka 60

ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਃਸ਼ਲਾਕਾਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ||੬੦||

ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹ- ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ੋ ਲੇਖਨਾਦੀਨਾਮਞ੍ਜਨਾਨਾਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲਾਕਾਦ੍ਵਯਂ ਲੇਖਨਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ, ਤਿਸ੍ਰੋ ਰੋਪਣਸ੍ਯ, ਚਤਸ੍ਰਃ ਪ੍ਰਸਾਦਨਸ੍ਯ||੬੦||

Adhikarana 49 (61) · Śloka 62

ਤੇਸਾਂ ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ਯੇਵ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਭਾਜਨਾਨ੍ਯਪਿ | ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਰਾਜਤਂ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਂ ਤਾਮ੍ਰਂ ਵੈਦੂਰ੍ਯਕਾਂਸ੍ਯਜਮ੍ ||੬੧|| ਆਯਸਾਨਿ ਚ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਲਾਕਾਸ਼੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ |੬੨|

ਇਦਾਨੀਮਞ੍ਜਨਾਨਿ ਕਿਙ੍ਗੁਣੇ ਕਿਮ੍ਮਯੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤਵ੍ਯਾਨਿ, ਤਥਾ ਕਿਙ੍ਗੁਣਾਨਿ ਕਿਮ੍ਮਯਸ਼ਲਾਕਾਨੀਤ੍ਯਾਹ- ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਾਨੀਤਿ ਸੌਵਰ੍ਣੇ ਮਧੁਰਂ, ਰਾਜਤੇ ਅਮ੍ਲਂ, ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇ ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਮਯੇ ਲਵਣਂ, ਤਾਮ੍ਰੇ ਲੋਹਮਯੇ ਵਾ ਕਸਾਯਂ, ਵੈਦੂਰ੍ਯੇ ਕਟੁਕਂ, ਕਾਂਸ੍ਯੇ ਤਿਕ੍ਤਂ, ਸ਼ੀਤਾਞ੍ਜਨਂ ਤੁ ਨਲਾਦਿਮਯੇ, ਏਵਂ ਸਮਾਨਗੁਣਾਨਿ ਭਾਜਨਾਨਿ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ਲਾਕਾਸ਼੍ਚੈਸਾਂ ਭਾਜਨਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣੇਨ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮੇਵ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ||੬੧||-

Adhikarana 50 (62) · Śloka 63

ਵਕ੍ਤ੍ਰਯੋਰ੍ਮੁਕੁਲਾਕਾਰਾ ਕਲਾਯਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾ ||੬੨|| ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਾ ਤਨੁਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸੁਕਤਾ ਸਾਧੁਨਿਗ੍ਰਹਾ |੬੩|

ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਲਾਕਾਨਾਮਾਕਾਰਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵਕ੍ਤ੍ਰਯੋਰ੍ਮੁਕੁਲਾਕਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਕੁਲਾਕਾਰਾ ਮਲ੍ਲਿਕਾਦਿਮੁਕੁਲਸ੍ਯੇਵ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤੋ ਯਦ੍ਵਨ੍ਮੁਖਂ ਤਦਾਕਾਰਾ; ਕਲਾਯਪਰਿਮਣ੍ਡਲਤ੍ਵੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਤ੍ਵਨਿਸੇਧਃ; ਸੁਕਤਾ ਕਰ੍ਕਸ਼ਾਦਿਦੋਸਰਹਿਤਾ; ਸਾਧੁਨਿਗ੍ਰਹਾ ਸੁਖਗ੍ਰਹੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੨||-

Adhikarana 51 (63) · Śloka 63

ਔਦੁਮ੍ਬਰ੍ਯਸ਼੍ਮਜਾ ਵਾਪਿ ਸ਼ਾਰੀਰੀ ਵਾ ਹਿਤਾ ਭਵੇਤ੍ ||੬੩||

ਇਦਾਨੀਂ ਤਾਮ੍ਰਾਦਿਜਾਨਾਂ ਸ਼ਲਾਕਾਨਾਂ ਹਿਤਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਔਦੁਮ੍ਬਰੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਔਦੁਮ੍ਬਰੀ ਤਾਮ੍ਰਮਯੀ, ਅਸ਼੍ਮਜਾ ਵੈਦੂਰ੍ਯਾਦਿਪਾਸਾਣਜਾ, ਸ਼ਾਰੀਰੀ ਸ਼ਙ੍ਗਾਦਿਜਾ, ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸੁਵਰ੍ਣਾਦਿਜਾਪਿ ਹਿਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ,- “ਆਯਸੀ ਰੋਪਣੇ, ਤਾਮ੍ਰਾ ਲੇਖ੍ਯੇ, ਹੈਮੀ ਪ੍ਰਸਾਦਨੇ| ਸ਼ੇਸਾ ਅਪਿ ਯਥਾਦੋਸਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਰਸਕੋਵਿਦੈਃ”- ਇਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ਸ਼ਾਰੀਰੀਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਅਙ੍ਗੁਲਿਮਾਚਕ੍ਸਤੇ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ||੬੩||

Adhikarana 52 (64-65) · Śloka 65

ਵਾਮੇਨਾਕ੍ਸਿ ਵਿਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯ ਹਸ੍ਤੇਨ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ | ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ਕਾਨੀਨਮਞ੍ਜਨਮ੍ ||੬੪|| ਆਪਾਙ੍ਗ੍ਯਂ ਵਾ ਯਥਾਯੋਗਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਾਪਿ ਗਤਾਗਤਮ੍ | ਵਰ੍ਤ੍ਮੋਪਲੇਪਿ ਵਾ ਯਤ੍ਤਦਙ੍ਗੁਲ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੬੫||

ਵਾਮੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯ ਵਕ੍ਰੀਕਤ੍ਯ| ਕਨੀਨ੍ਯਾਂ ਨਾਸਾਸਮੀਪੇ ਨੇਤ੍ਰਾਵਯਵੇ ਅਞ੍ਜਨਂ ਕਾਨੀਨਂ, ਤਚ੍ਚਾਞ੍ਜਨਂ ਕਨੀਨਕਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਦਪਾਙ੍ਗਂ ਨਯੇਤ੍, ਆਪਾਙ੍ਗ੍ਯਂ ਚੇਤਿ ਅਪਾਙ੍ਗੇ ਨੇਤ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਭਵਮ੍ ਆਪਾਙ੍ਗ੍ਯਂ, ਤਚ੍ਚਾਪਾਙ੍ਗਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਕਨੀਨਕਪ੍ਰਦੇਸ਼ਂ ਨਯੇਤ੍| ਪਰਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਯਥਾਤਿਯੋਗਹੀਨਯੋਗੌ ਨ ਭਵਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਂ ਗਤਾਗਤਮਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਏਤਚ੍ਛਲਾਕਯਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਯਨਮਞ੍ਜਨਪ੍ਰਣਿਧਾਨਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਯਨਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮਭਿਧਾਯ ਬਹਿਰਞ੍ਜਨਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮਾਹ- ਵਰ੍ਤ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਰ੍ਤ੍ਮੋਪਲੇਪਿ ਵਰ੍ਤ੍ਮੋਪਲੇਪਨਯੋਗ੍ਯਮ੍||੬੪-੬੫||

Adhikarana 53 (66) · Śloka 66

ਅਕ੍ਸਿ ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਯੋਰਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਬਾਧਮਾਨੋਪਿ ਵਾ ਭਿਸਕ੍ |੬੬|

ਅਕ੍ਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਤਯੋਃ ਕਨੀਨਕਾਪਾਙ੍ਗਯੋਃ| ਨਾਤ੍ਯਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ ਈਸਦਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍, ਕ੍ਸਤਭਯਾਤ੍| ਬਾਧਮਾਨੋਪਿ ਵੇਤਿ ਬਾਧਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵੈਦ੍ਯੋ ਵਾ ਨਾਞ੍ਜ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਅਕ੍ਸਿ ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਯੋਰਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਮਞ੍ਜਯੇਦਕ੍ਸਿ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਚ ਪਾਠੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਾਞ੍ਜਨਨਿਸੇਧਃ ਕਤੋ ਭਵਤਿ|੬੬|-

Adhikarana 54 (66) · Śloka 67

ਨ ਚਾਨਿਰ੍ਵਾਨ੍ਤਦੋਸੇਕ੍ਸ੍ਣਿ ਧਾਵਨਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੬੬|| ਦੋਸਃ ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਤ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਬਲਂ ਤਥਾ |੬੭|

ਇਦਾਨੀਮਕਾਲੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਨਿਸੇਧਮਾਹ- ਨ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਚਾਨਿਰ੍ਵਾਨ੍ਤਦੋਸੇ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇਨ ਨ ਵਾਨ੍ਤੋਸ਼੍ਰੁਦੂਸਿਕਾਦਿਰੂਪੋ ਦੋਸੋ ਯੇਨ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਧਾਵਨਂ ਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਂ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍, ਦੋਸਪ੍ਰਤ੍ਯਾਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਕਾਲਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਤ੍ ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਦੋਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਤ੍ਤਃ ਪੁਨਰਾਵਤ੍ਤਃ| ਤਥੇਤ੍ਯਕਾਲਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਪ੍ਰਕਾਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੬||-

Adhikarana 55 (67) · Śloka 68

ਗਤਦੋਸਮਪੇਤਾਸ਼੍ਰੁ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਯਤ੍ ਸਮ੍ਯਗਮ੍ਭਸਾ ||੬੭|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯਾਕ੍ਸਿ ਯਥਾਦੋਸਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਤਤਃ |੬੮|

ਕੀਦਸ਼ਂ ਪੁਨਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਗਤਦੋਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨੇਨ ਕਟੁਭੂਤਨਯਨਸ੍ਯ ਯਦਞ੍ਜਨਂ ਸ਼ੀਤਂ, ਤਥਾ ਸ਼ੀਤੇਨ ਜਡੀਭੂਤਨਯਨਸ੍ਯ ਯਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਦਮੁਂ ਪਾਠਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ||੬੭||-

Adhikarana 56 (68-69) · Śloka 69

ਸ਼੍ਰਮੋਦਾਵਰ੍ਤਰੁਦਿਤਮਦ੍ਯਕ੍ਰੋਧਭਯਜ੍ਵਰੈਃ ||੬੮|| ਵੇਗਾਘਾਤਸ਼ਿਰੋਦੋਸੈਸ਼੍ਚਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਨੇਸ੍ਯਤੇਞ੍ਜਨਮ੍ | ਰਾਗਰੁਕ੍ਤਿਮਿਰਾਸ੍ਰਾਵਸ਼ੂਲਸਂਰਮ੍ਭਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ ||੬੯||

ਇਦਾਨੀਮਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਾਦਿਕਾਨ੍ ਕਾਲਾਨ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਤੁਰਯੋਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ, ਆਵਸ੍ਥਿਕੇਸੁ ਕਾਲੇਸ੍ਵਞ੍ਜਨਨਿਸੇਧਮਾਹ- ਸ਼੍ਰਮੋਦਾਵਰ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਰਮਾਦਿਭਿਰਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਪੁਰੁਸਾਣਾਮਞ੍ਜਨਂ ਨੇਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ‘ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਭੀਤੇ ਪ੍ਰਰੁਦਿਤੇ ਮਦ੍ਯਪੀਤੇ ਨਵਜ੍ਵਰੇ| ਉਸ੍ਣੇ ਵੇਗਾਭਿਘਾਤੇ ਚ ਨਾਞ੍ਜਨਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰਮਾਦਿਭਿਰਾਰ੍ਤਾਨਾਮਞ੍ਜਨਂ ਨੇਸ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਰਾਗਰੁਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਰਮ੍ਭਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ||੬੮-੬੯||

Adhikarana 57 (70-73) · Śloka 73

ਨਿਦ੍ਰਾਕ੍ਸਯੇ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤਿਂ, ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਦਗ੍ਬਲਕ੍ਸਯਮ੍ | ਰਜੋਧੂਮਹਤੇ ਰਾਗਸ੍ਰਾਵਾਧੀਮਨ੍ਥਸਮ੍ਭਵਮ੍ ||੭੦|| ਸਂਰਮ੍ਭਸ਼ੂਲੌ ਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ, ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਿ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਮ੍ | ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਤੇਤਿਸ਼ੀਤੇ ਚ ਰਵਾਵਨੁਦਿਤੇਪਿ ਚ ||੭੧|| ਦੋਸਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਦਪਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਕਰੋਤਿ ਚ | ਅਜੀਰ੍ਣੇਪ੍ਯੇਵਮੇਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤੋਮਾਰ੍ਗਾਵਰੋਧਨਾਤ੍ ||੭੨|| ਦੋਸਵੇਗੋਦਯੇ ਦਤ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਾਂਸ੍ਤਾਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਦੋਸਾਨਞ੍ਜਨਂ ਸਾਧੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੭੩||

ਇਦਾਨੀਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਞ੍ਜਨਵੈਗੁਣ੍ਯੇਨ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਵੈਗੁਣ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਪਦ ਆਹ- ਨਿਦ੍ਰਾਕ੍ਸਯੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਨਿਮੇਸੋਨ੍ਮੇਸਣਾਦੀਨਾਮਸ਼ਕ੍ਤਿਮ੍ ‘ਅਞ੍ਜਨਂ ਕਰੋਤਿ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਸਙ੍ਗਮਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਗ੍ਬਲਂ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਬਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਂਰਮ੍ਭਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ| ਅਪਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਰਮ੍| ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਏਤੈਃ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਥਿਰੀਕਤਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰਣਂ ਕਰ੍ਤੁਮਞ੍ਜਨਂ ਨ ਸ਼ਨ੍ਕੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਮੇਵੇਤ੍ਯਪਾਰ੍ਥਕਮਞ੍ਜਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਚ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਰਾਗਸ਼ੋਫਾਦਿਕਾਨ੍| ਸਾਧੁ ਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਸ੍ਥਾਪੇਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੦-੭੩||

Adhikarana 58 (74) · Śloka 74

ਲੇਖਨਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਾਲ ਏਸ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ |੭੪|

ਲੇਖਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੇਖਨਸ੍ਯ ਲੇਖਨਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯੈਸ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਕਾਲਃ|੭੪|-

Adhikarana 59 (74) · Śloka 75

ਵ੍ਯਾਪਦਸ਼੍ਚ ਜਯੇਦੇਤਾਃ ਸੇਕਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਲੇਪਨੈਃ ||੭੪|| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਧੂਮਕਵਲੈਰ੍ਨਸ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਃ |੭੫|

ਅਕਾਲਾਞ੍ਜਨਕਤਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਵ੍ਯਾਪਦ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਾ ਰਾਗਰੁਜਾਦ੍ਯਾਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸੇਕਾਦਿਭਿਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੭੪||-

Adhikarana 60 (75) · Śloka 76

ਵਿਸ਼ਦਂ ਲਘ੍ਵਨਾਸ੍ਰਾਵਿ ਕ੍ਰਿਯਾਪਟੁ ਸੁਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ ||੭੫|| ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਸਮ੍ਯਗਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ |੭੬|

ਇਦਾਨੀਂ ਲੇਖਨਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵਿਸ਼ਦਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੭੫||-

Adhikarana 61 (76) · Śloka 77

ਜਿਹ੍ਮਂ ਦਾਰੁਣਦੁਰ੍ਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਰਸ੍ਤਂ ਰੂਕ੍ਸਮਤੀਵ ਚ ||੭੬|| ਨੇਤ੍ਰਂ ਵਿਰੇਕਾਤਿਯੋਗੇ ਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸ਼ਃ |੭੭|

ਲੇਖਨਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯਾਤਿਯੋਗਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਜਿਹ੍ਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਿਹ੍ਮਂ ਵਕ੍ਰਂ, ਦਾਰੁਣਂ ਕਠਿਨਂ, ਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ ਸ੍ਰਵਤਿ||੭੬||-

Adhikarana 62 (77) · Śloka 77

ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਧਾਨਂ ਚਾਨਿਲਾਪਹਮ੍ ||੭੭||

ਲੇਖਨਾਞ੍ਜਨਾਤਿਯੋਗਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਲੇਖਨਾਞ੍ਜਨਾਤਿਯੋਗੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੭||

Adhikarana 63 (78) · Śloka 78

ਅਕ੍ਸਿ ਮਨ੍ਦਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਦੁਦਗ੍ਰਤਰਦੋਸਵਤ੍ |੭੮|

ਲੇਖਨਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਹੀਨਯੋਗਮਾਹ- ਅਕ੍ਸਿ ਮਨ੍ਦਵਿਰਿਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦਗ੍ਰਤਰਦੋਸਵਤ੍ ਉਤ੍ਕਟਤਰਦੋਸਯੁਕ੍ਤਮ੍|੭੮|-

Adhikarana 64 (78) · Śloka 78

ਧੂਮਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹਿਤਂ ਦੋਸਾਵਸੇਚਨਮ੍ ||੭੮||

ਹੀਨਯੋਗਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਾਹ- ਧੂਮਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ‘ਨਸ੍ਯਧੂਮਾਞ੍ਜਨਾਲੇਪੈਰ੍ਜਯੇਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਮੀਰਿਤਮ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ||੭੮||

Adhikarana 65 (79) · Śloka 79

ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਣਬਲੋਪੇਤਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਦੋਸਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ | ਜ੍ਞੇਯਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨੇ ਸਮ੍ਯਗੁਪਯੁਕ੍ਤੇਕ੍ਸਿ ਨਿਰ੍ਵਤਮ੍ ||੭੯||

ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਵਤਂ ਸਰ੍ਵਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਸਮਮ੍, ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍||੭੯||

Adhikarana 66 (80) · Śloka 80

ਕਿਞ੍ਜਿਦ੍ਧੀਨਵਿਕਾਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਰ੍ਪਣਾਦ੍ਧਿ ਕਤਾਦਤਿ |੮੦|

ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਞ੍ਜਨਾਤਿਯੋਗਮਾਹ- ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਰ੍ਪਣਾਦਤਿਕਤਾਤ੍ ਸਕਦਤਿਕਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਞ੍ਜਨੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧੀਨਵਿਕਾਰਂ ਚਕ੍ਸੁਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਃ|੮੦|-

Adhikarana 67 (80) · Śloka 80

ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਹਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਭੇਸਜਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਮਦੁ ||੮੦||

ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਞ੍ਜਨਾਤਿਯੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਹਰਂ ਕਫਹਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਦੁ ਮਦੁਵੀਰ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਉਸ੍ਣੇਨ ਹਿ ਨਯਨਂ ਦੁਸ੍ਯਤਿ ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯਤੇ||੮੦||

Adhikarana 68 (81) · Śloka 81

ਸਾਧਾਰਣਮਪਿ ਜ੍ਞੇਯਮੇਵਂ ਰੋਪਣਲਕ੍ਸਣਮ੍ | ਪ੍ਰਸਾਦਨਵਦਾਚਸ੍ਟੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੁਕ੍ਤੇਤਿਭੇਸਜਮ੍ ||੮੧||

ਇਦਾਨੀਂ ਰੋਪਣਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਮਤਿਯੋਗਂ ਚਾਤਿਦੇਸ਼ੇਨਾਹ- ਸਾਧਾਰਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਂ ਰੋਪਣਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਤਿਯੋਗਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਰੋਪਣਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਤਿਯੋਗਲਕ੍ਸਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪਰਂ ਸਾਧਾਰਣਂ ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਰੋਪਣਲਕ੍ਸਣਮੇਵਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਞ੍ਜਨਵ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਸਾਧਾਰਣਂ ਸਮਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਰੋਪਣਾਞ੍ਜਨਾਤਿਯੋਗੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਪ੍ਰਸਾਦਨਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰੋਪਣਾਞ੍ਜਨੇਤਿਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦਨਵਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਞ੍ਜਨਾਤਿਯੋਗਵਦ੍ਭੇਸਜਮਾਚਸ੍ਟੇ ਬ੍ਰੂਯਾਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ||੮੧||

Adhikarana 69 (82) · Śloka 82

ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਰੋਪਣਂ ਵਾਪਿ ਹੀਨਯੁਕ੍ਤਮਪਾਰ੍ਥਕਮ੍ |੮੨|

ਇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨਰੋਪਣਯੋਰ੍ਹੀਨਯੋਗਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਅਪਾਰ੍ਥਕਮ੍ ਅਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਰਮ੍|੮੨|-

Adhikarana 70 (82) · Śloka 82

ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਤਸ੍ਮਾਦਞ੍ਜਨਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਚ੍ਛਤਾ ||੮੨||

ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਤ੍ਰਯੇਤਿ ਯਥਾ ਹੀਨਾਤਿਯੋਗੌ ਨ ਭਵਤਃ| ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵਿਕਾਰਨਿਵਤ੍ਤਿਮ੍| ਅਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਪੁਸ੍ਤਕੇਸੁ ‘ਧੂਮੈਰ੍ਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨੈਰ੍ਵਾਪਿ ਦੋਸਸ਼ੇਸਂ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ, ਸ ਜੇਜ੍ਜਟਾਦਿਭਿਰ੍ਨ ਪਠਿਤਃ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਪਠਿਤਵ੍ਯਃ||੮੨||

Adhikarana 71 (83) · Śloka 83

ਪੁਟਪਾਕਕ੍ਰਿਯਦ੍ਯਾਸੁ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵੇਸੈ(ਕੈ)ਵ ਕਲ੍ਪਨਾ | ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਸ਼੍ਚਾਞ੍ਜਨੇਸੁ ਬੀਜੇਨੋਕ੍ਤੇਨ ਪੂਜਿਤਾਃ ||੮੩||

ਇਦਾਨੀਮਞ੍ਜਨੋਕ੍ਤੇਨ ਮਧੁਰਰਸਵਰ੍ਜਪਞ੍ਚਰਸੇਨ ਲੇਖਨਾਞ੍ਜਨਕਲ੍ਪਨਾਬੀਜੇਨ, ਤਥਾ ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੇਣ ਸਸ੍ਨੇਹੇਨ ਰੋਪਣਾਞ੍ਜਨਕਲ੍ਪਨਾਬੀਜੇਨ, ਤਥਾ ਮਧੁਰਰਸੇਨ ਸ੍ਨੇਹਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਞ੍ਜਨਕਲ੍ਪਨਾਬੀਜੇਨ, ਪੁਟਪਾਕਾਦ੍ਯਾਸੁ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਞ੍ਜਨੇਸ੍ਵਪਿ ਲੇਖਨਰੋਪਣਪ੍ਰਸਾਦਨਕਲ੍ਪਨਾਃ ਸਹਸ੍ਰਪ੍ਰਕਾਰਾਃ ਕਲ੍ਪਨੀਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਪੁਟਪਾਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਞ੍ਜਨੇਸੂਕ੍ਤੇਨ ਲੇਖਨਰੋਪਣਪ੍ਰਸਾਦਨਾਖ੍ਯੇਨ ਬੀਜੇਨ ਪੁਟਪਾਕਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਯਾਸੁ ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਤਥਾਨੁਕ੍ਤੇਸ੍ਵਞ੍ਜਨੇਸ੍ਵਪ੍ਯੌਸਧਕਲ੍ਪਨਾਃ ਲੇਖਨਰੋਪਣਪ੍ਰਸਾਦਨਾਖ੍ਯਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਪੂਜਿਤਾ ਇਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਪੁਟਪਾਕਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਯਾਸ੍ਵਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸੇਕਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਞ੍ਜਨੋਕ੍ਤੇਨ ਹੀਨਯੋਗਾਤਿਯੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾਬੀਜੇਨ ਪੁਟਪਾਕਾਦਿਹੀਨਾਤਿਯੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ||੮੩||

Adhikarana 72 (84) · Śloka 84

ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਬਲਵਿਵਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯਾਪ੍ਯਰੋਗਕ੍ਸਯਾਯ ਚ | ਰਾਜਾਰ੍ਹਾਨ੍ਯਞ੍ਜਨਾਗ੍ਰ੍ਯਾਣਿ ਨਿਬੋਧੇਮਾਨ੍ਯਤਃ ਪਰਮ੍ ||੮੪||

ਇਦਾਨੀਂ ਰੋਗਾਪਹਰਣਪ੍ਰਯੋਗਾਣ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨ੍ਯਭਿਧਾਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਤੁਰਹਿਤਾਨ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨ੍ਯਾਹ- ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਬਲਵਿਵਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਮਸੁਰਦਲਮਾਤ੍ਰਾ ਤਚ੍ਛਕ੍ਤਿਬਲਾਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਨ ਪ੍ਰਸਾਦਾਞ੍ਜਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍, ਆਤੁਰੇਣ ਯਾਪ੍ਯਰੋਗਪ੍ਰਸਾਦਨਾਞ੍ਜਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ; ਯਾਪ੍ਯਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ‘ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਤਃ ਸਡਪਿ ਯੇਭਿਹਿਤਾਸ੍ਤੁ ਕਾਚਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ| ਕੇਚਿਤ੍ਪਾਪ੍ਮਰੋਗਕ੍ਸਯਾਯ ਚੇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਪਾਪ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਸ੍ਰਾਵਣਂ ਕਥਯਨ੍ਤਿ||੮੪||

Adhikarana 73 (85-93) · Śloka 93

ਅਸ੍ਟੌ ਭਾਗਾਨਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਸਮਤ੍ਵਿਸਃ | ਔਦੁਮ੍ਬਰਂ ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭਂ ਰਾਜਤਂ ਚ ਸਮਾਸਤਃ ||੮੫|| ਏਕਾਦਸ਼ੈਤਾਨ੍ ਭਾਗਾਂਸ੍ਤੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍ | ਮੂਸਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਤਦਾਧ੍ਮਾਤਮਾਵਤਂ ਜਾਤਵੇਦਸਿ ||੮੬|| ਖਦਿਰਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਾਙ੍ਗਾਰੈਰ੍ਗੋਸ਼ਕਦ੍ਭਿਰਥਾਪਿ ਵਾ | ਗਵਾਂ ਸ਼ਕਦ੍ਰਸੇ ਮੂਤ੍ਰੇ ਦਧ੍ਨਿ ਸਰ੍ਪਿਸਿ ਮਾਕ੍ਸਿਕੇ ||੮੭|| ਤੈਲਮਦ੍ਯਵਸਾਮਜ੍ਜਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧੋਦਕੇਸੁ ਚ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਕ੍ਸੁਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸੇਸੁ ਸੁਹਿਮੇਸੁ ਚ ||੮੮|| ਸਾਰਿਵਾਦਿਕਸਾਯੇ ਚ ਕਸਾਯੇ ਚੋਤ੍ਪਲਾਦਿਕੇ | ਨਿਸੇਚਯੇਤ੍ ਪਥਕ੍ ਚੈਨਂ ਧ੍ਮਾਤਂ ਧ੍ਮਾਤਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ||੮੯|| ਤਤੋਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸੇ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਪ੍ਲੋਤਬਦ੍ਧਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਜਲੇ | ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਯੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਂ ਸ੍ਫਟਿਕਂ ਵਿਦ੍ਰੁਮਂ ਤਥਾ ||੯੦|| ਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਵਾਂ ਚਾਪਿ ਸ਼ੁਚਿਰਾਵਾਪ੍ਯ ਯੋਗਤਃ | ਏਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਨਿਹਿਤਂ ਭਾਜਨੇ ਸ਼ੁਭੇ ||੯੧|| ਦਨ੍ਤਸ੍ਫਟਿਕਵੈਦੂਰ੍ਯਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ੈਲਾਸਨੋਦ੍ਭਵੇ | ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭੇਥ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇ ਵਾ ਰਾਜਤੇ ਵਾ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤੇ | ਸਹਸ੍ਰਪਾਕਵਤ੍ ਪੂਜਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੯੨|| ਤੇਨਾਞ੍ਜਿਤਾਕ੍ਸੋ ਨਪਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਜਨਪ੍ਰਿਯਃ | ਅਧਸ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਦਸ੍ਟਿਰੋਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ||੯੩||

ਤਾਨ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਸ੍ਟਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ, ਸ੍ਰੋਤੋਜਰਸਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਸਮਤ੍ਵਿਸਃ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਵਰ੍ਣਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ‘ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਸੁਗਨ੍ਧਿਨਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਔਦੁਮ੍ਬਰਂ ਤਾਮ੍ਰਭਾਗਂ, ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭਂ ਸੁਵਰ੍ਣਭਾਗਂ, ਰਾਜਤਂ ਰੂਪ੍ਯਭਾਗਮ੍, ਏਤੇਨ ਤਾਮ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਕੈਕਂ ਭਾਗਂ, ਏਵਮੇਕਾਦਸ਼ ਭਾਗਾਃ ਪੂਰ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮੂਸਾ ਮਤ੍ਕਲ੍ਪਿਤਾ; ਸਾ ਤੁ ਧਾਤੁਵਾਦਿਨਾਂ ਗਹੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਆਵਤਂ ਵਿਲੀਨਂ, ਜਾਤਵੇਦਸਿ ਅਗ੍ਨੌ, ਅਙ੍ਗਾਰੈਃ ਦਗ੍ਧਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਕਾਸ੍ਠਖਣ੍ਡੈਃ, ਗੋਸ਼ਕਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕੈਰ੍ਗੋਪੁਰੀਸੈਃ, ਗਵਾਮਿਤਿ ਪਦਂ ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਾਦਿਸੁ ਸਰ੍ਪਿਃਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇਸੁ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਮਾਕ੍ਸਿਕੇ ਮਧੁਨਿ, ਵਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਂਸਸ੍ਨੇਹਃ| ਅਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸੇ ਤਥਾ ਜਲੇ ਪਾਨੀਯੇ| ਪ੍ਲੋਤਬਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਪਟਬਦ੍ਧਮ੍| ਕੇਚਿਚ੍ਛਿਕ੍ਯਾਰੋਪਿਤਂ ਪਾਨੀਯਮਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸਂ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦਞ੍ਜਨਂ ਸ਼ੋਸਯਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੁਕ੍ਤਾ ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ, ਵਿਦ੍ਰੁਮਂ ਪ੍ਰਵਾਲਂ, ਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਵਾ ਤਗਰਮੂਲਂ, ਜੇਜ੍ਜਟਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸਾਰਿਵਾਮਾਹ| ਸ਼ੁਚਿਰਿਤਿ ਵੈਦ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਆਵਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ, ਯੋਗਤਃ ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਯਾ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ ਮੁਕ੍ਤਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਨਿਹਿਤਂ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮ੍| ਅਸਨੋ ਬੀਜਕਃ, ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭੇ ਸੁਵਰ੍ਣਮਯੇ, ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇ ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਮਯੇ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਸ੍ਫਟਿਕਵੈਦੂਰ੍ਯਾਦਿਭਾਜਨਪਾਠਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤੇ ਚਾਤ੍ਰ ਪਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤਾਮ੍ਰਰਜਤਸੁਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸ਼ੁਭਭਾਜਨਂ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਸਹਸ੍ਰਪਾਕਵਤ੍ ਸ਼ਙ੍ਖਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਿਰ੍ਘੋਸਾਦਿਨਾ, ਪੂਜ੍ਯਂ ਪੂਜਨੀਯਮ੍| ਕਤ੍ਵੇਤਿ ਪਦਂ ਨਿਹਿਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ਸਹਸ੍ਰਪਾਕਵਤ੍ ਪੂਜਾਂ ਕਤ੍ਵੇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਧਸ੍ਯਃ ਅਗਮ੍ਯਃ| ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਦੇਵਾਸੁਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸਰਕ੍ਸਃਪਿਤਪਿਸ਼ਾਚਨਾਗਾਨਾਮਸ੍ਟਾਨਾਮ੍| ‘ਦਸ੍ਟਿਰਾਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਂ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਰਾਗਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ‘ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਤਃ ਸਡਪਿ ਯੇਭਿਹਿਤਾਸ੍ਤੁ ਕਾਚਾ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੮੫-੯੩||

Adhikarana 74 (94-97) · Śloka 97

ਕੁਸ੍ਠਂ ਚਨ੍ਦਨਮੇਲਾਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਰਂ ਮਧੁਕਮਞ੍ਜਨਮ੍ | ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਵਕ੍ਰਂ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਚ ||੯੪|| ਉਤ੍ਪਲਸ੍ਯ ਬਹਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਕੇਸ਼ਰਮ੍ | ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਮੁਸ਼ੀਰਾਣਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਤੁਤ੍ਥਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੯੫|| ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਕਪਾਲਾਨਿ ਦਾਰ੍ਵੀਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਸਰੋਚਨਾਮ੍ | ਮਰਿਚਾਨ੍ਯਕ੍ਸਮਜ੍ਜਾਨਂ ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਚ ਗਹਗੋਪਿਕਾਮ੍ ||੯੬|| ਕਤ੍ਵਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਨ੍ਯਸੇਦਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ | ਏਤਦ੍ਭਦ੍ਰੋਦਯਂ ਨਾਮ ਸਦੈਵਾਰ੍ਹਤਿ ਭੂਮਿਪਃ ||੯੭||

ਕੁਸ੍ਠਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਕ੍ਰਂ ਤਗਰਂ, ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਰਕਤਨੀਲਵਵੈਦੂਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਾਪ੍ਰਵਾਲਹੇਮਾਨਿ| ਉਤ੍ਪਲਸ੍ਯ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਸ੍ਯ, ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਕੁਸੁਮਾਨਿ, ਬਹਤ੍ਯੋਃ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀਦ੍ਵਯਸ੍ਯਾਪਿ ਕੁਸੁਮਾਨਿ, ਤੁਤ੍ਥਮੁਤ੍ਤਮਂ ਮਯੂਰਗ੍ਰੀਵਾਖ੍ਯਂ, ਕੇਚਿਤ੍ ਤੁਤ੍ਥਂ ਖਰ੍ਪਰਿਕਾਤੁਤ੍ਥਂ, ਉਤ੍ਤਮਂ ਮਯੂਰਗ੍ਰੀਵਾਖ੍ਯਤੁਤ੍ਥਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ, ਗਹਗੋਪਿਕਾ ਗਹਗੋਧਿਕਾ, ਗਹਕਾਰਿਕੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਨ੍ਯਸੇਤ੍ ਸ਼ੁਭੇ ਭਾਜਨੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਅਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਖਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਿਰ੍ਘੋਸਾਦਿਨਾ ਪੂਜਾਂ ਕਤ੍ਵਾ| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਯਾਦਗ੍ਗੁਣਂ ਪੂਰ੍ਵਾਞ੍ਜਨਂ ਤਾਦਗ੍ਗੁਣਮੇਤਦਪਿ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸ਼ਙ੍ਖਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਿਰ੍ਘੋਸਾਦਿਨਾਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯੇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਭਦ੍ਰੋਦਯਂ ਭਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਲ੍ਯਾਣਸ੍ਯ ਉਦਯੋ ਲਾਭੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਤਥਾ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਭਦ੍ਰ ਉਦਯੋ ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਹੁਃ||੯੪-੯੭||

Adhikarana 75 (98-99) · Śloka 99

ਵਕ੍ਰਂ ਸਮਰਿਚਂ ਚੈਵ ਮਾਂਸੀਂ ਸ਼ੈਲੇਯਮੇਵ ਚ | ਤੁਲ੍ਯਾਂਸ਼ਾਨਿ ਸਮਾਨੈਸ੍ਤੈਃ ਸਮਗ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ ||੯੮|| ਪਤ੍ਰਸ੍ਯ ਭਾਗਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਸਰ੍ਵਤੋਞ੍ਜਨਮ੍ | ਤਾਵਚ੍ਚ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਂ ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚੈਤਦਞ੍ਜਨਮ੍ ||੯੯||

ਵਕ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਾਨੈਸ੍ਤੈਃ ਸਮਗ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਮਨਃਸ਼ਿਲੇਤਿ ਸਮਭਾਗੈਃ ਸਰ੍ਵਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਮਾ ਮਨਃਸ਼ਿਲੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਤ੍ਰਸ੍ਯ ਭਾਗਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਤਿ ਆਦ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ ਪਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਭਾਗਾਃ| ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਸਰ੍ਵਤੋਞ੍ਜਨਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦੇਵ ਸਮੁਦਿਤਾਞ੍ਜਨਚੂਰ੍ਣਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਅਞ੍ਜਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਰੋਤੋਜਰਸਾਞ੍ਜਨਮਾਹੁਃ| ਤਾਵਚ੍ਚ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਂ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਸ੍ਟੌ ਭਾਗਾਨਞ੍ਜਨਸ੍ਯੇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਮਞ੍ਜਨਂ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਮੇਤਦਪ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਾ ਸ਼ਙ੍ਖਾਦਿਧ੍ਵਨਿਪੂਜਨੇਨ ਭਾਜਨਸ੍ਥਾਪਨੇਨ ਚ| ਅਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕੇਚਿਦੁਸ਼ੀਰਾਦ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਚ੍ਚਾਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍||੯੮-੯੯||

Adhikarana 76 (100-102) · Śloka 102

ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਂ ਦੇਵਕਾਸ੍ਠਂ ਰਜਨ੍ਯੌ ਤ੍ਰਿਫਲੋਸਣਮ੍ | ਲਾਕ੍ਸਾਲਸ਼ੁਨਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸੈਨ੍ਧਵੈਲਾਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਃ ||੧੦੦|| ਰੋਧ੍ਰਂ ਸਾਵਰਕਂ ਚੂਰ੍ਣਮਾਯਸਂ ਤਾਮ੍ਰਮੇਵ ਚ | ਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਵਾਂ ਚੈਵ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਦਲਾਨਿ ਚ ||੧੦੧|| ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਪਯਸਾ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਗੁਟਿਕਾਂ ਕਾਰਯੇਦ੍ਬੁਧਃ | ਕਣ੍ਡੂਤਿਮਿਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾਰ੍ਮਰਕ੍ਤਰਾਜ੍ਯੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ||੧੦੨||

ਮਨਃਸ਼ਿਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਊਸਣਂ ਮਰਿਚਮ੍||੧੦੦-੧੦੨||

Adhikarana 77 (103-104) · Śloka 104

ਕਾਂਸ੍ਯਾਪਮਾਰ੍ਜਨਮਸੀ ਮਧੁਕਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤਥਾ | ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਂ ਚ ਸਮਂ ਬਹਤ੍ਯਂਸ਼ਦ੍ਵਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੧੦੩|| ਆਜੇਨ ਪਯਸਾ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਮ੍ਰਪਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ | ਸਪ੍ਤਕਤ੍ਵਸ੍ਤੁ ਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਛਾਯਾਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਰੁਜਾਪਹਾਃ ||੧੦੪||

ਕਾਂਸ੍ਯਾਪਮਾਰ੍ਜਨਮਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਂਸ੍ਯਾਪਮਾਰ੍ਜਨਮਸੀ ਕਾਂਸ੍ਯਾਪਮਾਰ੍ਜਨਸ੍ਯੋਲ੍ਲੇਖਨਨੀਲਿਕਾ, ਨਤਂ ਤਗਰਮੂਲਂ, ਬਹਤ੍ਯਂਸ਼ਦ੍ਵਯਾਨ੍ਵਿਤਂ ਬਹਤੀਫਲਯੋਰ੍ਬਹਤੀਮੂਲਯੋਰ੍ਵਾ ਆਦ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦ੍ਯਦਂਸ਼ਦ੍ਵਯਂ ਤੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੦੩-੧੦੪||

Adhikarana 78 (105) · Śloka 105

ਪਥ੍ਯਾਤੁਤ੍ਥਕਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯੈਰ੍ਮਰਿਚਸੋਡਸ਼ਾ | ਪਥ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰੇਸੁ ਵਰ੍ਤਿਃ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪੇਸਿਤਾ ||੧੦੫||

ਪਥ੍ਯਾਤੁਤ੍ਥਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਰਿਚਸ੍ਯ ਸੋਡਸ਼ਭਾਗੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਮਰਿਚਸੋਡਸ਼ਾ ਵਰ੍ਤਿਃ| ਪਥ੍ਯਾ ਹਿਤਾ||੧੦੫||

Adhikarana 79 (106) · Śloka 106

ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਾਨੇਨ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਿਕੋਵਿਦਃ | ਪਿਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਾਨਿ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਯਥਾਯੋਗਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ ||੧੦੬||

ਸਾ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਵਰ੍ਤਿਰਞ੍ਜਨੇਵਚਾਰ੍ਯਮਾਣਾ ਨਯਨੇ ਕ੍ਸਤਾਦਿਜਨਨੀਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਾਨੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਾਨੇਨ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਯਾ ਯਦ੍ਵਿਧਾਨਂ ਨਾਤਿਤਨੁ ਨਾਤਿਘਨਂ ਸ਼ਲਾਕੋਪਲੇਪਕ੍ਸਮਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯੁਪਲੇਪਕ੍ਸਮਂ ਵਾ ਤੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਿਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਾਨਿ ਵਰ੍ਤ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਸ਼ਿਲਾਪਟ੍ਟਕਘਸ੍ਟਾਨਿ ਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਵਾ| ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ- ਨ ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਵਰ੍ਤ੍ਯਾ ਨਯਨਮਞ੍ਜ੍ਯਾਦਿਤਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਯਥਾਯੋਗਮਿਤਿ ਯਥਾ ਨਯਨੇ ਕ੍ਸਤਾਦਯੋ ਨ ਭਵੇਯੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ ਅਨਲਸਃ| ਕੇਚਿਦਮੁਂ ਸ਼੍ਲੋਕਮਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍||੧੦੬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 18

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੮||

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਟਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੮||