Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਕਸ੍ਣਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः कृष्णगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਲਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਤ੍ਤ੍ਯਾ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਗਤਾ ਰੋਗਾਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਤ ਆਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਯਤ੍ ਸਵ੍ਰਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ(ਕ੍ਲ)ਮਥਾਵ੍ਰਣਂ ਵਾ ਪਾਕਾਤ੍ਯਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਜਕਾ ਤਥੈਵ | ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇਭਿਹਿਤਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਕਸ੍ਣਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਤਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ||੩||
यत् सव्रणं शुक्र(क्ल)मथाव्रणं वा पाकात्ययश्चाप्यजका तथैव | चत्वार एतेऽभिहिता विकाराः कृष्णाश्रयाः सङ्ग्रहतः पुरस्तात् ||३||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨੇਵ ਕਸ੍ਣਗਤਰੋਗਾਨ੍ਨਾਮਭਿਃ ਪ੍ਰਾਹ- ਯਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵ ਚਤੁਃਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਂ ਲਬ੍ਧਾਯਾਂ ਚਤੁਃਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਰਣਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਤਿਰਿਕ੍ਤਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਤਃ ਸਮ੍ਯਗੁਪਾਦਾਨਤਃ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਨਿਮਗ੍ਨਰੂਪਂ ਹਿ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਕਸ੍ਣੇ ਸੂਚ੍ਯੇਵ ਵਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਯਦ੍ਵੈ | ਸ੍ਰਾਵਂ ਸ੍ਰਵੇਦੁਸ੍ਣਮਤੀਵ ਰੁਕ੍ ਚ ਤਤ੍ ਸਵ੍ਰਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ(ਕ੍ਲ)ਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ ||੪||
निमग्नरूपं हि भवेत्तु कृष्णे सूच्येव विद्धं प्रतिभाति यद्वै | स्रावं स्रवेदुष्णमतीव रुक् च तत् सव्रणं शुक्र(क्ल)मुदाहरन्ति ||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨੇਵ ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਨਿਮਗ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਮਗ੍ਨਰੂਪਮ੍ ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਰੂਪਮ੍, ਈਸਦ੍ਦਸ਼੍ਯਰੂਪਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੂਚ੍ਯੇਵ ਵਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਵਰ੍ਤੁਲਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ, ਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਤ੍ਵਾਦੁਸ੍ਣਾਸ਼੍ਰੁਤਾ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚ ਪੀਡਾ ਭਵਤਿ| ਅਵ੍ਰਣਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਮਨ੍ਦਰੁਗਸ਼੍ਰੁਤਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਸਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਕ੍ਸਤਯੋਗਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸੁਕੁਮਾਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਤੀਵ ਵੇਦਨਾ ਯੁਕ੍ਤਾ| ਅਤ੍ਰ ਵਿਦੇਹਃ- “ਰਕ੍ਤਰਾਜੀਨਿਭਂ ਕਸ੍ਣੇ ਵਿਦ੍ਰੁਮਾਭਂ ਪ੍ਰਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਸੂਚ੍ਯਗ੍ਰੇਣੈਵ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਰਮੁਸ੍ਣਾਸ਼੍ਰੁਸ੍ਰਾਵਿ ਸਵ੍ਰਣਮ੍”- ਇਤਿ| ਸਵ੍ਰਣਂ ਸਕ੍ਸਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਕ੍ਤਜਮਿਦਮਸਾਧ੍ਯਂ ਚ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਦਸ੍ਟੇਃ ਸਮੀਪੇ ਨ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਯਚ੍ਚ ਨ ਚਾਵਗਾਢਂ ਨ ਚ ਸਂਸ੍ਰਵੇਦ੍ਧਿ | ਅਵੇਦਨਾਵਨ੍ਨ ਚ ਯੁਗ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਦਾਚਿਦੇਵ ||੫||
दृष्टेः समीपे न भवेत्तु यच्च न चावगाढं न च संस्रवेद्धि | अवेदनावन्न च युग्मशुक्रं तत्सिद्धिमाप्नोति कदाचिदेव ||५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਤਸ੍ਯੈਵਾਵਸ੍ਥਾਦ੍ਵਾਰੇਣ ਕਾਦਾਚਿਕ੍ਤਂ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦਸ੍ਟੇਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸ੍ਰਵੇਦ੍ਧੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਬ੍ਦੋਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਃ| ਅਵੇਦਨਾਵਤ੍ ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਮ੍||੫||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਧ੍ਯਂ ਪਿਸ਼ਿਤਾਵਤਂ ਵਾ ਚਲਂ ਸਿਰਾਸਕ੍ਤਮਦਸ੍ਟਿਕਚ੍ਚ | ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਗ੍ਗਤਂ ਲੋਹਿਤਮਨ੍ਤਤਸ਼੍ਚ ਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਂ ਚਾਪਿ ਵਿਵਰ੍ਜਨੀਯਮ੍ ||੬|| ਉਸ੍ਣਾਸ਼੍ਰੁਪਾਤਃ ਪਿਡਕਾ ਚ ਕਸ੍ਣੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵੇਨ੍ਮੁਦ੍ਗਨਿਭਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍ | ਤਦਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਦਨ੍ਯਚ੍ਚ ਯਤ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪਕ੍ਸਤੁਲ੍ਯਮ੍ ||੭||
विच्छिन्नमध्यं पिशितावृतं वा चलं सिरासक्तमदृष्टिकृच्च | द्वित्वग्गतं लोहितमन्ततश्च चिरोत्थितं चापि विवर्जनीयम् ||६|| उष्णाश्रुपातः पिडका च कृष्णे यस्मिन् भवेन्मुद्गनिभं च शुक्रम् | तदप्यसाध्यं प्रवदन्ति केचिदन्यच्च यत्तित्तिरिपक्षतुल्यम् ||७||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯੈਵ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸਾਧ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਧ੍ਯਮਿਤਿ ਵਿਦੀਰ੍ਣਮਾਂਸਤ੍ਵਾਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮਿਵ| ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਪਿਸ਼ਿਤਾਵਤਂ ਵੇਤਿ, ਆਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਧ੍ਯਮੇਵੋਨ੍ਨਤਮਾਂਸੇਨ ਵੇਸ੍ਟਿਤਂ ਵਾ| ਚਲਂ ਸਿਰਾਸਕ੍ਤਮਿਤਿ ਯਤਃ ਸਿਰਾਸਕ੍ਤਮਤ ਏਵ ਚਲਂ, ਸਿਰਾ ਹਿ ਸ੍ਵਭਾਵਤ ਏਵ ਚਲਾਃ; ਤਦਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਪਿ ਚਲਮੇਵ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਚਲਂ ਚਲਦਿਵ ਨ ਤੁ ਸਾਕ੍ਸਾਚ੍ਚਲਮੇਵ| ਅਦਸ੍ਟਿਕਤ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨਰੋਧਕਤ੍| ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਗ੍ਗਤਂ ਦ੍ਵਿਪਟਲਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਲੋਹਿਤਮਨ੍ਤਤਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇਸੁ ਲੋਹਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਦਾਨੀਂ ਦ੍ਵਿਪਟਲਾਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਉਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪੁਸ੍ਤਕੇ ‘ਪਿਡਕਾ ਚ ਪੀਤਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ, ਸ ਨ ਸਙ੍ਗਚ੍ਛਤੇ | ਤਥਾ ਚ ਵਿਦੇਹਃ- “ਚੋਸੋਸ੍ਣਸ੍ਰਾਵਦਾਹਾਸ੍ਤੁ ਕਸ੍ਣੇ ਚ ਪਿਡਿਕੋਦ੍ਗਮਃ| ਵ੍ਯਕ੍ਤਮੁਦ੍ਗਫਲਾਕਾਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਗ੍ਗਤਂ ਭਵੇਤ੍” ਇਤਿ| ਏਕੀਯਮਤਮਾਹ- ਤਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪਕ੍ਸਤੁਲ੍ਯਂ ਤਦਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਂ ਕੇਚਿਦ੍ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਏਤਤ੍ ਪਰਮਤਮਪ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦਨੁਮਤਮੇਵ||੬-੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਸਿਤਂ ਯਦਾ ਭਾਤ੍ਯਸਿਤਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਯਨ੍ਦਾਤ੍ਮਕਂ ਨਾਤਿਰੁਗਸ਼੍ਰੁਯੁਕ੍ਤਮ੍ | ਵਿਹਾਯਸੀਵਾਚ੍ਛਘਨਾਨੁਕਾਰਿ ਤਦਵ੍ਰਣਂ ਸਾਧ੍ਯਤਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ||੮||
सितं यदा भात्यसितप्रदेशे स्यन्दात्मकं नातिरुगश्रुयुक्तम् | विहायसीवाच्छघनानुकारि तदव्रणं साध्यतमं वदन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਵ੍ਰਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਾਵ੍ਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਯਨ੍ਦਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਕਾਰਣਂ ਵਿਹਾਯਸੀਵ ਆਕਾਸ਼ ਇਵ, ਅਚ੍ਛਘਨਾਨੁਕਾਰਿ ਪ੍ਰਤਨੁਮੇਘਖਣ੍ਡਾਨੁਕਾਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਕ੍ਤਜਮਿਦਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਚ||੮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਗਮ੍ਭੀਰਜਾਤਂ ਬਹਲਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਂ ਚਾਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਮ੍ |੯|
गम्भीरजातं बहलं च शुक्रं चिरोत्थितं चापि वदन्ति कृच्छ्रम् |९|
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਯੈਵਾਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਗਮ੍ਭੀਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮ੍ਭੂਤਮਵ੍ਰਣਮਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਗਮ੍ਭੀਰਜਾਤਂ ਦ੍ਵਿਪਟਲਾਸ਼੍ਰਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਵ੍ਰਣਾਵ੍ਰਣਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਪਰੀਤਕ੍ਰਮੇਣ ਪਠਤਿ, ਮਯਾ ਤੁ ਪਞ੍ਜਿਕਾਕਾਰਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣਾਨੇਨੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਠਿਤਮ੍|੯|-
Adhikarana 8 (9) · Śloka 10
ਸਞ੍ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤਨਿਭੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਦੋਸੇਣ ਯਸ੍ਯਾਸਿਤਮਣ੍ਡਲਂ ਤੁ ||੯|| ਤਮਕ੍ਸਿਪਾਕਾਤ੍ਯਯਮਕ੍ਸਿਕੋਪਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਂ ਵਦਨ੍ਤਿ |੧੦|
सञ्च्छाद्यते श्वेतनिभेन सर्वं दोषेण यस्यासितमण्डलं तु ||९|| तमक्षिपाकात्ययमक्षिकोपसमुत्थितं तीव्ररुजं वदन्ति |१०|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਪਾਕਾਤ੍ਯਯਮਾਹ- ਸਞ੍ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਕ੍ਸਿਕੋਪਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਸ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੋਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ||੯||-
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਅਜਾਪੁਰੀਸਪ੍ਰਤਿਮੋ ਰੁਜਾਵਾਨ੍ ਸਲੋਹਿਤੋ ਲੋਹਿਤਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ਼੍ਰੁਃ | ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਕਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਚਯੋਭ੍ਯੁਪੈਤਿ ਤਂ ਚਾਜਕਾਜਾਤਮਿਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ ||੧੦||
अजापुरीषप्रतिमो रुजावान् सलोहितो लोहितपिच्छिलाश्रुः | विदार्य कृष्णं प्रचयोऽभ्युपैति तं चाजकाजातमिति व्यवस्येत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਅਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਜਾਪੁਰੀਸਪ੍ਰਤਿਮ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਚ੍ਛਗਲੀਪੁਰੀਸਤੁਲ੍ਯਃ| ਸਲੋਹਿਤ ਈਸਲ੍ਲੋਹਿਤਃ| ਲੋਹਿਤਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ਼੍ਰੁਰਿਤਿ ਲੋਹਿਤਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਚਾਸ਼੍ਰੁ ਯਸ੍ਯ ਸਃ| ਪ੍ਰਚਯਃ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਨ੍ਮੇਦਸਃ| ਏਸ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੋਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ||੧੦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕਸ੍ਣਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे कृष्णगतरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||