Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ കൃഷ്ണഗതരോഗവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातः कृष्णगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ശുക്ലഗതരോഗവിജ്ഞാനീയാനന്തരം പ്രത്യാസത്ത്യാ കൃഷ്ണമണ്ഡലഗതാ രോഗാഃ പ്രതിപാദ്യാ ഇത്യാത ആഹ- അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
യത് സവ്രണം ശുക്ര(ക്ല)മഥാവ്രണം വാ പാകാത്യയശ്ചാപ്യജകാ തഥൈവ | ചത്വാര ഏതേऽഭിഹിതാ വികാരാഃ കൃഷ്ണാശ്രയാഃ സങ്ഗ്രഹതഃ പുരസ്താത് ||൩||
यत् सव्रणं शुक्र(क्ल)मथाव्रणं वा पाकात्ययश्चाप्यजका तथैव | चत्वार एतेऽभिहिता विकाराः कृष्णाश्रयाः सङ्ग्रहतः पुरस्तात् ||३||
🔊 Audio coming soon
താനേവ കൃഷ്ണഗതരോഗാന്നാമഭിഃ പ്രാഹ- യദിത്യാദി| സങ്ഖ്യേയനിര്ദേശാദേവ ചതുഃസങ്ഖ്യായാം ലബ്ധായാം ചതുഃസങ്ഖ്യാകരണം തന്ത്രാന്തരോദ്ദിഷ്ടാതിരിക്തസങ്ഖ്യാനിരാസാര്ഥമ്| സങ്ഗ്രഹതഃ സമ്യഗുപാദാനതഃ||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
നിമഗ്നരൂപം ഹി ഭവേത്തു കൃഷ്ണേ സൂച്യേവ വിദ്ധം പ്രതിഭാതി യദ്വൈ | സ്രാവം സ്രവേദുഷ്ണമതീവ രുക് ച തത് സവ്രണം ശുക്ര(ക്ല)മുദാഹരന്തി ||൪||
निमग्नरूपं हि भवेत्तु कृष्णे सूच्येव विद्धं प्रतिभाति यद्वै | स्रावं स्रवेदुष्णमतीव रुक् च तत् सव्रणं शुक्र(क्ल)मुदाहरन्ति ||४||
🔊 Audio coming soon
താനേവ ലക്ഷണൈര്നിര്ദിശന്നാഹ- നിമഗ്നേത്യാദി| നിമഗ്നരൂപമ് അന്തഃപ്രവിഷ്ടരൂപമ്, ഈഷദ്ദൃശ്യരൂപമിത്യര്ഥഃ| സൂച്യേവ വിദ്ധമിത്യനേന വര്തുലത്വം ദര്ശിതം, രക്തസ്യാഗ്നേയത്വാദുഷ്ണാശ്രുതാ അത്യര്ഥം ച പീഡാ ഭവതി| അവ്രണശുക്ലേ മന്ദരുഗശ്രുതാ വക്ഷ്യതേ, തസ്മാദസ്മിന് സക്ഷതേ ശുക്രേ ക്ഷതയോഗാന്നേത്രസ്യ സുകുമാരത്വാച്ചാതീവ വേദനാ യുക്താ| അത്ര വിദേഹഃ- “രക്തരാജീനിഭം കൃഷ്ണേ വിദ്രുമാഭം പ്രലക്ഷ്യതേ| സൂച്യഗ്രേണൈവ തച്ഛുക്രമുഷ്ണാശ്രുസ്രാവി സവ്രണമ്”- ഇതി| സവ്രണം സക്ഷതമിത്യര്ഥഃ| രക്തജമിദമസാധ്യം ച||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ദൃഷ്ടേഃ സമീപേ ന ഭവേത്തു യച്ച ന ചാവഗാഢം ന ച സംസ്രവേദ്ധി | അവേദനാവന്ന ച യുഗ്മശുക്രം തത്സിദ്ധിമാപ്നോതി കദാചിദേവ ||൫||
दृष्टेः समीपे न भवेत्तु यच्च न चावगाढं न च संस्रवेद्धि | अवेदनावन्न च युग्मशुक्रं तत्सिद्धिमाप्नोति कदाचिदेव ||५||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം തസ്യൈവാവസ്ഥാദ്വാരേണ കാദാചിക്തം സാധ്യത്വം ദര്ശയന്നാഹ- ദൃഷ്ടേരിത്യാദി| സംസ്രവേദ്ധീത്യത്ര സംശബ്ദോऽതിശയാര്ഥഃ| അവേദനാവത് മന്ദവേദനമ്||൫||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
വിച്ഛിന്നമധ്യം പിശിതാവൃതം വാ ചലം സിരാസക്തമദൃഷ്ടികൃച്ച | ദ്വിത്വഗ്ഗതം ലോഹിതമന്തതശ്ച ചിരോത്ഥിതം ചാപി വിവര്ജനീയമ് ||൬|| ഉഷ്ണാശ്രുപാതഃ പിഡകാ ച കൃഷ്ണേ യസ്മിന് ഭവേന്മുദ്ഗനിഭം ച ശുക്രമ് | തദപ്യസാധ്യം പ്രവദന്തി കേചിദന്യച്ച യത്തിത്തിരിപക്ഷതുല്യമ് ||൭||
विच्छिन्नमध्यं पिशितावृतं वा चलं सिरासक्तमदृष्टिकृच्च | द्वित्वग्गतं लोहितमन्ततश्च चिरोत्थितं चापि विवर्जनीयम् ||६|| उष्णाश्रुपातः पिडका च कृष्णे यस्मिन् भवेन्मुद्गनिभं च शुक्रम् | तदप्यसाध्यं प्रवदन्ति केचिदन्यच्च यत्तित्तिरिपक्षतुल्यम् ||७||
🔊 Audio coming soon
തസ്യൈവ കദാചിത്സാധ്യസ്യ ലക്ഷണം പ്രതിപാദ്യാസാധ്യസ്യ ലക്ഷണം പ്രതിപാദയന്നാഹ- വിച്ഛിന്നേത്യാദി| വിച്ഛിന്നമധ്യമിതി വിദീര്ണമാംസത്വാന്മധ്യേ സച്ഛിദ്രമിവ| പക്ഷാന്തരമാഹ- പിശിതാവൃതം വേതി, ആച്ഛിന്നമധ്യമേവോന്നതമാംസേന വേഷ്ടിതം വാ| ചലം സിരാസക്തമിതി യതഃ സിരാസക്തമത ഏവ ചലം, സിരാ ഹി സ്വഭാവത ഏവ ചലാഃ; തദാശ്രിതം ശുക്രമപി ചലമേവ; അന്യേ തു ചലം ചലദിവ ന തു സാക്ഷാച്ചലമേവ| അദൃഷ്ടികൃത് ദര്ശനരോധകൃത്| ദ്വിത്വാഗ്ഗതം ദ്വിപടലാശ്രിതമ്| ലോഹിതമന്തതശ്ചേതി പ്രാന്തേഷു ലോഹിതമിത്യര്ഥഃ| ഇദാനീം ദ്വിപടലാശ്രിതസ്യ ലക്ഷണം ദര്ശയന്നാഹ- ഉഷ്ണേത്യാദി| കസ്മിംശ്ചിത് പുസ്തകേ ‘പിഡകാ ച പീതാ’ ഇതി പാഠഃ, സ ന സങ്ഗച്ഛതേ | തഥാ ച വിദേഹഃ- “ചോഷോഷ്ണസ്രാവദാഹാസ്തു കൃഷ്ണേ ച പിഡികോദ്ഗമഃ| വ്യക്തമുദ്ഗഫലാകാരം ശുക്രം ദ്വിത്വഗ്ഗതം ഭവേത്” ഇതി| ഏകീയമതമാഹ- തദിത്യാദി| യച്ചാന്യച്ഛുക്രം തിത്തിരിപക്ഷതുല്യം തദപ്യസാധ്യം കേചിദ്വദന്തീതി സമ്ബന്ധഃ| ഏതത് പരമതമപ്യപ്രതിഷിദ്ധത്വാദനുമതമേവ||൬-൭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
സിതം യദാ ഭാത്യസിതപ്രദേശേ സ്യന്ദാത്മകം നാതിരുഗശ്രുയുക്തമ് | വിഹായസീവാച്ഛഘനാനുകാരി തദവ്രണം സാധ്യതമം വദന്തി ||൮||
सितं यदा भात्यसितप्रदेशे स्यन्दात्मकं नातिरुगश्रुयुक्तम् | विहायसीवाच्छघनानुकारि तदव्रणं साध्यतमं वदन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം സവ്രണം ശുക്രം പ്രതിപാദ്യാവ്രണം പ്രതിപാദയന്നാഹ- സിതമിത്യാദി| സ്യന്ദാത്മകമ് അഭിഷ്യന്ദകാരണം വിഹായസീവ ആകാശ ഇവ, അച്ഛഘനാനുകാരി പ്രതനുമേഘഖണ്ഡാനുകാരീത്യര്ഥഃ| രക്തജമിദം സാധ്യം ച||൮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ഗമ്ഭീരജാതം ബഹലം ച ശുക്രം ചിരോത്ഥിതം ചാപി വദന്തി കൃച്ഛ്രമ് |൯|
गम्भीरजातं बहलं च शुक्रं चिरोत्थितं चापि वदन्ति कृच्छ्रम् |९|
🔊 Audio coming soon
അസ്യൈവാവ്രണസ്യ ശുക്രസ്യാവസ്ഥാഭേദേന കൃച്ഛ്രതാം ദര്ശയന്നാഹ- ഗമ്ഭീരേത്യാദി| ഏവമ്ഭൂതമവ്രണമപി ശുക്രം കൃച്ഛ്രം വദന്തീതി സമ്ബന്ധഃ| ഗമ്ഭീരജാതം ദ്വിപടലാശ്രിതമിത്യര്ഥഃ| ജേജ്ജടാചാര്യസ്തു സവ്രണാവ്രണശുക്രസ്യ ലക്ഷണം സാധ്യാസാധ്യത്വം ച വിപരീതക്രമേണ പഠതി, മയാ തു പഞ്ജികാകാരാഭിപ്രായേണാനേനൈവ ക്രമേണ പഠിതമ്|൯|-
Adhikarana 8 (9) · Śloka 10
സഞ്ച്ഛാദ്യതേ ശ്വേതനിഭേന സര്വം ദോഷേണ യസ്യാസിതമണ്ഡലം തു ||൯|| തമക്ഷിപാകാത്യയമക്ഷികോപസമുത്ഥിതം തീവ്രരുജം വദന്തി |൧൦|
सञ्च्छाद्यते श्वेतनिभेन सर्वं दोषेण यस्यासितमण्डलं तु ||९|| तमक्षिपाकात्ययमक्षिकोपसमुत्थितं तीव्ररुजं वदन्ति |१०|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം പാകാത്യയമാഹ- സഞ്ച്ഛാദ്യത ഇത്യാദി| അക്ഷികോപാത് സമുത്ഥിതം സ്യന്ദാദുത്പന്നമിത്യര്ഥഃ| ഏഷ ത്രിദോഷജോऽസാധ്യശ്ച||൯||-
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
അജാപുരീഷപ്രതിമോ രുജാവാന് സലോഹിതോ ലോഹിതപിച്ഛിലാശ്രുഃ | വിദാര്യ കൃഷ്ണം പ്രചയോऽഭ്യുപൈതി തം ചാജകാജാതമിതി വ്യവസ്യേത് ||൧൦||
अजापुरीषप्रतिमो रुजावान् सलोहितो लोहितपिच्छिलाश्रुः | विदार्य कृष्णं प्रचयोऽभ्युपैति तं चाजकाजातमिति व्यवस्येत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
അജേത്യാദി| അജാപുരീഷപ്രതിമ ഇതി വിശുഷ്കച്ഛഗലീപുരീഷതുല്യഃ| സലോഹിത ഈഷല്ലോഹിതഃ| ലോഹിതപിച്ഛിലാശ്രുരിതി ലോഹിതം പിച്ഛിലം ചാശ്രു യസ്യ സഃ| പ്രചയഃ സാമര്ഥ്യാന്മേദസഃ| ഏഷ ശ്ലേഷ്മജോऽസാധ്യശ്ച||൧൦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ കൃഷ്ണഗതരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ ||൫||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे कृष्णगतरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ||൫||