Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō lēkhyarōgapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1||
yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातो लेख्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
raktābhiṣyandānantaramauṣadhasādhyān gadāñcaturṣvabhiṣyandēṣvabhidhāya śastrasādhyān pratipādayitukāmō lēkhyāñjanaprasaṅgēna prathamaṁ lēkhyarōgapratiṣēdhamāha- athāta ityādi| yadyapi cikitsāpravibhāgīyōddiṣṭāt ‘chēdyāstēṣu daśaikaśca’ ityādivacanāt pūrvaṁ chēdyarōgāṇāmupādānaṁ prapnōti, tathā'pi lēkhyāñjanaprasaṅgācchēdyādiṣvalpāvasthāyāṁ lēkhanōpayōgācca likhyānāṁ prāgupādānam||1-2||
Adhikarana 2 (3-8) · Śloka 9
nava yē'bhihitā lēkhyāḥ sāmānyastēṣvayaṁ vidhiḥ |
snigdhavāntaviriktasya nivātātapasadmani ||3||
(āptairdr̥ḍhaṁ gr̥hītasya vēśmanyuttānaśāyinaḥ) |
sukhōdakaprataptēna vāsasā susamāhitaḥ |
svēdayēdvartma nirbhujya vāmāṅguṣṭhāṅgulisthitam ||4||
aṅgulyaṅguṣṭhakābhyāṁ tu ni rbhugnaṁ vartma yatnataḥ |
plōtāntarābhyāṁ na yathā calati sraṁsatē'pi vā ||5||
tataḥ pramr̥jya plōtēna vartma śastrapadāṅkitam |
likhēcchastrēṇa patrairvā, tatō raktē sthitē punaḥ ||6||
svinnaṁ manōhvākāsīsavyōṣārdrāñjanasaindhavaiḥ |
ślakṣṇapiṣṭaiḥ samākṣīkaiḥ pratisāryōṣṇavāriṇā ||7||
prakṣālya haviṣā siktaṁ vraṇavat samupācarēt |
svēdāvapīḍaprabhr̥tīṁstryahādūrdhvaṁ prayōjayēt ||8||
vyāsatastē samuddiṣṭaṁ vidhānaṁ lēkhyakarmaṇi |9|
View original
नव येऽभिहिता लेख्याः सामान्यस्तेष्वयं विधिः |
स्निग्धवान्तविरिक्तस्य निवातातपसद्मनि ||३||
(आप्तैर्दृढं गृहीतस्य वेश्मन्युत्तानशायिनः) |
सुखोदकप्रतप्तेन वाससा सुसमाहितः |
स्वेदयेद्वर्त्म निर्भुज्य वामाङ्गुष्ठाङ्गुलिस्थितम् ||४||
अङ्गुल्यङ्गुष्ठकाभ्यां तु नि र्भुग्नं वर्त्म यत्नतः |
प्लोतान्तराभ्यां न यथा चलति स्रंसतेऽपि वा ||५||
ततः प्रमृज्य प्लोतेन वर्त्म शस्त्रपदाङ्कितम् |
लिखेच्छस्त्रेण पत्रैर्वा, ततो रक्ते स्थिते पुनः ||६||
स्विन्नं मनोह्वाकासीसव्योषार्द्राञ्जनसैन्धवैः |
श्लक्ष्णपिष्टैः समाक्षीकैः प्रतिसार्योष्णवारिणा ||७||
प्रक्षाल्य हविषा सिक्तं व्रणवत् समुपाचरेत् |
स्वेदावपीडप्रभृतींस्त्र्यहादूर्ध्वं प्रयोजयेत् ||८||
व्यासतस्ते समुद्दिष्टं विधानं लेख्यकर्मणि |९|
tān sarvān saṅkhyayā'bhidhāya saṅkṣēpārthaṁ tēṣvabhinnavidhimupadiśannāha- navētyādi| tamēva sāmānyavidhimāha- snigdhētyādi|- snigdhavāntaviriktasyētyatrānuktō'pi snēhānantaraṁ svēdaḥ kāryaḥ| susamāhita ityanēna yathā dr̥śōḥ pīḍā na syāttathā svēdayēditī dyōtyatē| nirbhujya parivartya, uttānīkr̥tyētyarthaḥ| nirbhugnam uttānīkr̥tam| plōtāntarābhyāṁ vastravēṣṭitābhyāmaṅgulyaṅguṣṭhābhyāṁ yathā na calati na kampatē, na vā sraṁsatē nādhaḥ patati, tathā vartma nirbhujyētyarthaḥ| śastrapadāṅkitamiti pracchayitavyē pracchitaṁ, bhēdayitavyē ca bhinnaṁ, chēdanīyē ca chinnamityarthaḥ| vātakaphavyādhikaṭhinaṁ dāruṇaṁ vartma śastrēṇa likhēt, pittaraktagadakrāntaṁ mr̥duvartma punaḥ śēphālikādīnāṁ patrairlikhēt| paścātkarmāha- tata ityādi| svinnaṁ svēditam| manōhvā manaḥśilā| ārdrāñjanaṁ rasāñjanam| mākṣīkaṁ suvarṇamākṣīkam| pratisārya avaghr̥ṣya| haviṣā ghr̥tēna| vraṇavat sadyōvraṇavat saptāhaṁ yāvat, tadūrdhvaṁ śārīravraṇavat; tacca parṇabandhādinā kramēṇa| svēdāvapīḍētyādi| tryahādūrdhvaṁ punarvraṇavadēva svēdāpīḍāprabhr̥tīn prayōjayēditi tātparyārthaḥ| svēdāvapīḍādikaṁ samāsēnābhidhāya vistarēṇātidiśannāhā- vyāsata ityādi| vidhānaṁ svēdāvapīḍādikam| lēkhyakarmaṇīti sakalalēkhanārhagadakarmaṇītyartthaḥ||3-8||-
Adhikarana 3 (9) · Śloka 10
asr̥gāsrāvarahitaṁ kaṇḍūśōphavivarjitam ||9||
samaṁ nakhanibhaṁ vartma likhitaṁ samyagiṣyatē |10|
View original
असृगास्रावरहितं कण्डूशोफविवर्जितम् ||९||
समं नखनिभं वर्त्म लिखितं सम्यगिष्यते |१०|
idānīṁ samyaglikhitasya vartmanō lakṣaṇamāha- asr̥gāsrāvarahitamityādi| samaṁ nimnōnnatatvarahitam| nakhanibhaṁ nakhasyēva nibhā yasya tattathā| tadēva vraṇavadupacaraṇīyam||9||-
Adhikarana 4 (10-12) · Śloka 12
raktamakṣi sravēt skannaṁ kṣatācchastrakr̥tāddhruvam ||10||
rāgaśōphaparisrāvāstimiraṁ vyādhyanirjayaḥ |
vartma śyāvaṁ guru stabdhaṁ kaṇḍūharṣōpadēhavat ||11||
nētrapākamudīrṇaṁ vā kurvītāpratikāriṇaḥ |
ētaddurlikhitaṁ jñēyaṁ snēhayitvā punārlikhēt ||12||
View original
रक्तमक्षि स्रवेत् स्कन्नं क्षताच्छस्त्रकृताद्ध्रुवम् ||१०||
रागशोफपरिस्रावास्तिमिरं व्याध्यनिर्जयः |
वर्त्म श्यावं गुरु स्तब्धं कण्डूहर्षोपदेहवत् ||११||
नेत्रपाकमुदीर्णं वा कुर्वीताप्रतिकारिणः |
एतद्दुर्लिखितं ज्ञेयं स्नेहयित्वा पुनार्लिखेत् ||१२||
durlikhitasya vartmanō lakṣaṇamāha- raktamityādi| skannaṁ styānam| vyādhyanirjaya iti lēkhanasādhyasya vyādhēranupaśamaḥ| apratikāriṇa iti tasya pratikriyāmakurvata ityarthaḥ| tatra cikitsāmāha- snēhatvētyādi| kēcit ‘svēdayitvā’ iti paṭhanti||10-12||
Adhikarana 5 (13) · Śloka 14
vyāvartatē yadā vartma pakṣma cāpi vimuhyati |
syāt saruk srāvabahulaṁ tadatisrāvitaṁ viduḥ ||13||
snēhasvēdādiriṣṭaḥ syāt kramastatrānilāpahaḥ |14|
View original
व्यावर्तते यदा वर्त्म पक्ष्म चापि विमुह्यति |
स्यात् सरुक् स्रावबहुलं तदतिस्रावितं विदुः ||१३||
स्नेहस्वेदादिरिष्टः स्यात् क्रमस्तत्रानिलापहः |१४|
atilikhitavartmanō lakṣaṇamāha- vyāvartata ityādi| taccikitsitamāha- snēhasvēdādirityādi| anilāpahaḥ kramō'nyō'pi pariṣēkādirbāhya ābhyantarō vā''hārādikaḥ| anilāpahēna vāyuṁ jitvā paścādvraṇavadupacaraṇīyam||13||-
Adhikarana 6 (14) · Śloka 15
vartmāvabandhaṁ kliṣṭaṁ ca bahalaṁ yacca kīrtitam ||14||
pōthakīścāpyavalikhēt pracchayitvā'grataḥ śanaiḥ |15|
View original
वर्त्मावबन्धं क्लिष्टं च बहलं यच्च कीर्तितम् ||१४||
पोथकीश्चाप्यवलिखेत् प्रच्छयित्वाऽग्रतः शनैः |१५|
idānīṁ rōgaviśēṣē kvacidēva pracchannēna raktaharaṇamr̥dukaraṇapūrvakaṁ lēkhanamatidiśannāha- vartmētyādi| avalikhēt śastrēṇa, na tu patrādibhiḥ||14||-
Adhikarana 7 (15) · Śloka 15
samaṁ likhēttu mēdhāvī śyāvakardamavartmanī ||15||
View original
समं लिखेत्तु मेधावी श्यावकर्दमवर्त्मनी ||१५||
kvacit punarlēkhanamātramēva kartavyaṁ na punaśchēdabhēdapracchannānīti darśayannāha- samamityādi| samam ēkakālamityarthaḥ; anyē tu nātyavagāḍhaṁ nātyuttānamiti samamāhuḥ||15||
Adhikarana 8 (16) · Śloka 16
kumbhīkinīṁ śarkarāṁ ca tathaivōtsaṅginīmapi |
kalpayitvā tu śastrēṇa likhēt paścādatandritaḥ ||16||
View original
कुम्भीकिनीं शर्करां च तथैवोत्सङ्गिनीमपि |
कल्पयित्वा तु शस्त्रेण लिखेत् पश्चादतन्द्रितः ||१६||
kutracicchēdapūrvakaṁ lēkhanamāha- kumbhīkinīmityādi| kalpayitvā chittvētyarthaḥ| atandritaḥ analasaḥ||16||
Adhikarana 9 (17) · Śloka 17
bhavēyurvartmasu ca yāḥ piḍakāḥ kaṭhinā bhr̥śam |
hrasvāstāmrāśca tāḥ pakvā bhindyādbhinnā likhēdapi ||17||
View original
भवेयुर्वर्त्मसु च याः पिडकाः कठिना भृशम् |
ह्रस्वास्ताम्राश्च ताः पक्वा भिन्द्याद्भिन्ना लिखेदपि ||१७||
kasmiṁścidbhēdapūrvakaṁ lēkhanamāha- bhavēyurityādi||17||
Adhikarana 10 (18) · Śloka 18
taruṇīścālpasaṁrambhā piḍakā bāhyavartmajāḥ |
viditvaitāḥ praśamayēt svēdālēpanaśōdhanaiḥ ||18||
View original
तरुणीश्चाल्पसंरम्भा पिडका बाह्यवर्त्मजाः |
विदित्वैताः प्रशमयेत् स्वेदालेपनशोधनैः ||१८||
kutrāpi vartmarōgē na pūrvaṁ chēdabhēdapracchannāni, na cōttarakālaṁ lēkhanamiti darśayannāha- taruṇīścālpētyādi||18||
Adhikarana puShpikA · Śloka 13
iti suśutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē śālākyatantrē lēkhyarōgapratiṣēdhō nāma trayōdaśō'dhyāyaḥ ||13||
View original
इति सुशुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे लेख्यरोगप्रतिषेधो नाम त्रयोदशोऽध्यायः ||१३||
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahakhyāyāṁ suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargatē śālākyatantrē trayōdaśō'dhyāyaḥ||13||