13. lēkhyarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ಲೇಖ್ಯರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ರಕ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಾನನ್ತರಮೌಷಧಸಾಧ್ಯಾನ್ ಗದಾಞ್ಚತುರ್ಷ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದೇಷ್ವಭಿಧಾಯ ಶಸ್ತ್ರಸಾಧ್ಯಾನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಕಾಮೋ ಲೇಖ್ಯಾಞ್ಜನಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಪ್ರಥಮಂ ಲೇಖ್ಯರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಮಾಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಪ್ರವಿಭಾಗೀಯೋದ್ದಿಷ್ಟಾತ್ ‘ಛೇದ್ಯಾಸ್ತೇಷು ದಶೈಕಶ್ಚ’ ಇತ್ಯಾದಿವಚನಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ಛೇದ್ಯರೋಗಾಣಾಮುಪಾದಾನಂ ಪ್ರಪ್ನೋತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಲೇಖ್ಯಾಞ್ಜನಪ್ರಸಙ್ಗಾಚ್ಛೇದ್ಯಾದಿಷ್ವಲ್ಪಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಲೇಖನೋಪಯೋಗಾಚ್ಚ ಲಿಖ್ಯಾನಾಂ ಪ್ರಾಗುಪಾದಾನಮ್||೧-೨||

Adhikarana 2 (3-8) · Śloka 9

ನವ ಯೇಽಭಿಹಿತಾ ಲೇಖ್ಯಾಃ ಸಾಮಾನ್ಯಸ್ತೇಷ್ವಯಂ ವಿಧಿಃ | ಸ್ನಿಗ್ಧವಾನ್ತವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ನಿವಾತಾತಪಸದ್ಮನಿ ||೩|| (ಆಪ್ತೈರ್ದೃಢಂ ಗೃಹೀತಸ್ಯ ವೇಶ್ಮನ್ಯುತ್ತಾನಶಾಯಿನಃ) | ಸುಖೋದಕಪ್ರತಪ್ತೇನ ವಾಸಸಾ ಸುಸಮಾಹಿತಃ | ಸ್ವೇದಯೇದ್ವರ್ತ್ಮ ನಿರ್ಭುಜ್ಯ ವಾಮಾಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಸ್ಥಿತಮ್ ||೪|| ಅಙ್ಗುಲ್ಯಙ್ಗುಷ್ಠಕಾಭ್ಯಾಂ ತು ನಿ ರ್ಭುಗ್ನಂ ವರ್ತ್ಮ ಯತ್ನತಃ | ಪ್ಲೋತಾನ್ತರಾಭ್ಯಾಂ ನ ಯಥಾ ಚಲತಿ ಸ್ರಂಸತೇಽಪಿ ವಾ ||೫|| ತತಃ ಪ್ರಮೃಜ್ಯ ಪ್ಲೋತೇನ ವರ್ತ್ಮ ಶಸ್ತ್ರಪದಾಙ್ಕಿತಮ್ | ಲಿಖೇಚ್ಛಸ್ತ್ರೇಣ ಪತ್ರೈರ್ವಾ, ತತೋ ರಕ್ತೇ ಸ್ಥಿತೇ ಪುನಃ ||೬|| ಸ್ವಿನ್ನಂ ಮನೋಹ್ವಾಕಾಸೀಸವ್ಯೋಷಾರ್ದ್ರಾಞ್ಜನಸೈನ್ಧವೈಃ | ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟೈಃ ಸಮಾಕ್ಷೀಕೈಃ ಪ್ರತಿಸಾರ್ಯೋಷ್ಣವಾರಿಣಾ ||೭|| ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಹವಿಷಾ ಸಿಕ್ತಂ ವ್ರಣವತ್ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ | ಸ್ವೇದಾವಪೀಡಪ್ರಭೃತೀಂಸ್ತ್ರ್ಯಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೮|| ವ್ಯಾಸತಸ್ತೇ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ವಿಧಾನಂ ಲೇಖ್ಯಕರ್ಮಣಿ |೯|

ತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾಽಭಿಧಾಯ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪಾರ್ಥಂ ತೇಷ್ವಭಿನ್ನವಿಧಿಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ನವೇತ್ಯಾದಿ| ತಮೇವ ಸಾಮಾನ್ಯವಿಧಿಮಾಹ- ಸ್ನಿಗ್ಧೇತ್ಯಾದಿ|- ಸ್ನಿಗ್ಧವಾನ್ತವಿರಿಕ್ತಸ್ಯೇತ್ಯತ್ರಾನುಕ್ತೋಽಪಿ ಸ್ನೇಹಾನನ್ತರಂ ಸ್ವೇದಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಸುಸಮಾಹಿತ ಇತ್ಯನೇನ ಯಥಾ ದೃಶೋಃ ಪೀಡಾ ನ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾ ಸ್ವೇದಯೇದಿತೀ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ| ನಿರ್ಭುಜ್ಯ ಪರಿವರ್ತ್ಯ, ಉತ್ತಾನೀಕೃತ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ನಿರ್ಭುಗ್ನಮ್ ಉತ್ತಾನೀಕೃತಮ್| ಪ್ಲೋತಾನ್ತರಾಭ್ಯಾಂ ವಸ್ತ್ರವೇಷ್ಟಿತಾಭ್ಯಾಮಙ್ಗುಲ್ಯಙ್ಗುಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ ಯಥಾ ನ ಚಲತಿ ನ ಕಮ್ಪತೇ, ನ ವಾ ಸ್ರಂಸತೇ ನಾಧಃ ಪತತಿ, ತಥಾ ವರ್ತ್ಮ ನಿರ್ಭುಜ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶಸ್ತ್ರಪದಾಙ್ಕಿತಮಿತಿ ಪ್ರಚ್ಛಯಿತವ್ಯೇ ಪ್ರಚ್ಛಿತಂ, ಭೇದಯಿತವ್ಯೇ ಚ ಭಿನ್ನಂ, ಛೇದನೀಯೇ ಚ ಛಿನ್ನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಾತಕಫವ್ಯಾಧಿಕಠಿನಂ ದಾರುಣಂ ವರ್ತ್ಮ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಲಿಖೇತ್, ಪಿತ್ತರಕ್ತಗದಕ್ರಾನ್ತಂ ಮೃದುವರ್ತ್ಮ ಪುನಃ ಶೇಫಾಲಿಕಾದೀನಾಂ ಪತ್ರೈರ್ಲಿಖೇತ್| ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮಾಹ- ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಿನ್ನಂ ಸ್ವೇದಿತಮ್| ಮನೋಹ್ವಾ ಮನಃಶಿಲಾ| ಆರ್ದ್ರಾಞ್ಜನಂ ರಸಾಞ್ಜನಮ್| ಮಾಕ್ಷೀಕಂ ಸುವರ್ಣಮಾಕ್ಷೀಕಮ್| ಪ್ರತಿಸಾರ್ಯ ಅವಘೃಷ್ಯ| ಹವಿಷಾ ಘೃತೇನ| ವ್ರಣವತ್ ಸದ್ಯೋವ್ರಣವತ್ ಸಪ್ತಾಹಂ ಯಾವತ್, ತದೂರ್ಧ್ವಂ ಶಾರೀರವ್ರಣವತ್; ತಚ್ಚ ಪರ್ಣಬನ್ಧಾದಿನಾ ಕ್ರಮೇಣ| ಸ್ವೇದಾವಪೀಡೇತ್ಯಾದಿ| ತ್ರ್ಯಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಪುನರ್ವ್ರಣವದೇವ ಸ್ವೇದಾಪೀಡಾಪ್ರಭೃತೀನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇದಿತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ| ಸ್ವೇದಾವಪೀಡಾದಿಕಂ ಸಮಾಸೇನಾಭಿಧಾಯ ವಿಸ್ತರೇಣಾತಿದಿಶನ್ನಾಹಾ- ವ್ಯಾಸತ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿಧಾನಂ ಸ್ವೇದಾವಪೀಡಾದಿಕಮ್| ಲೇಖ್ಯಕರ್ಮಣೀತಿ ಸಕಲಲೇಖನಾರ್ಹಗದಕರ್ಮಣೀತ್ಯರ್ತ್ಥಃ||೩-೮||-

Adhikarana 3 (9) · Śloka 10

ಅಸೃಗಾಸ್ರಾವರಹಿತಂ ಕಣ್ಡೂಶೋಫವಿವರ್ಜಿತಮ್ ||೯|| ಸಮಂ ನಖನಿಭಂ ವರ್ತ್ಮ ಲಿಖಿತಂ ಸಮ್ಯಗಿಷ್ಯತೇ |೧೦|

ಇದಾನೀಂ ಸಮ್ಯಗ್ಲಿಖಿತಸ್ಯ ವರ್ತ್ಮನೋ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಅಸೃಗಾಸ್ರಾವರಹಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮಂ ನಿಮ್ನೋನ್ನತತ್ವರಹಿತಮ್| ನಖನಿಭಂ ನಖಸ್ಯೇವ ನಿಭಾ ಯಸ್ಯ ತತ್ತಥಾ| ತದೇವ ವ್ರಣವದುಪಚರಣೀಯಮ್||೯||-

Adhikarana 4 (10-12) · Śloka 12

ರಕ್ತಮಕ್ಷಿ ಸ್ರವೇತ್ ಸ್ಕನ್ನಂ ಕ್ಷತಾಚ್ಛಸ್ತ್ರಕೃತಾದ್ಧ್ರುವಮ್ ||೧೦|| ರಾಗಶೋಫಪರಿಸ್ರಾವಾಸ್ತಿಮಿರಂ ವ್ಯಾಧ್ಯನಿರ್ಜಯಃ | ವರ್ತ್ಮ ಶ್ಯಾವಂ ಗುರು ಸ್ತಬ್ಧಂ ಕಣ್ಡೂಹರ್ಷೋಪದೇಹವತ್ ||೧೧|| ನೇತ್ರಪಾಕಮುದೀರ್ಣಂ ವಾ ಕುರ್ವೀತಾಪ್ರತಿಕಾರಿಣಃ | ಏತದ್ದುರ್ಲಿಖಿತಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಸ್ನೇಹಯಿತ್ವಾ ಪುನಾರ್ಲಿಖೇತ್ ||೧೨||

ದುರ್ಲಿಖಿತಸ್ಯ ವರ್ತ್ಮನೋ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ರಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಕನ್ನಂ ಸ್ತ್ಯಾನಮ್| ವ್ಯಾಧ್ಯನಿರ್ಜಯ ಇತಿ ಲೇಖನಸಾಧ್ಯಸ್ಯ ವ್ಯಾಧೇರನುಪಶಮಃ| ಅಪ್ರತಿಕಾರಿಣ ಇತಿ ತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಮಕುರ್ವತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಸ್ನೇಹತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೧೦-೧೨||

Adhikarana 5 (13) · Śloka 14

ವ್ಯಾವರ್ತತೇ ಯದಾ ವರ್ತ್ಮ ಪಕ್ಷ್ಮ ಚಾಪಿ ವಿಮುಹ್ಯತಿ | ಸ್ಯಾತ್ ಸರುಕ್ ಸ್ರಾವಬಹುಲಂ ತದತಿಸ್ರಾವಿತಂ ವಿದುಃ ||೧೩|| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾದಿರಿಷ್ಟಃ ಸ್ಯಾತ್ ಕ್ರಮಸ್ತತ್ರಾನಿಲಾಪಹಃ |೧೪|

ಅತಿಲಿಖಿತವರ್ತ್ಮನೋ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವ್ಯಾವರ್ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾದಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಅನಿಲಾಪಹಃ ಕ್ರಮೋಽನ್ಯೋಽಪಿ ಪರಿಷೇಕಾದಿರ್ಬಾಹ್ಯ ಆಭ್ಯನ್ತರೋ ವಾಽಽಹಾರಾದಿಕಃ| ಅನಿಲಾಪಹೇನ ವಾಯುಂ ಜಿತ್ವಾ ಪಶ್ಚಾದ್ವ್ರಣವದುಪಚರಣೀಯಮ್||೧೩||-

Adhikarana 6 (14) · Śloka 15

ವರ್ತ್ಮಾವಬನ್ಧಂ ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಚ ಬಹಲಂ ಯಚ್ಚ ಕೀರ್ತಿತಮ್ ||೧೪|| ಪೋಥಕೀಶ್ಚಾಪ್ಯವಲಿಖೇತ್ ಪ್ರಚ್ಛಯಿತ್ವಾಽಗ್ರತಃ ಶನೈಃ |೧೫|

ಇದಾನೀಂ ರೋಗವಿಶೇಷೇ ಕ್ವಚಿದೇವ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನೇನ ರಕ್ತಹರಣಮೃದುಕರಣಪೂರ್ವಕಂ ಲೇಖನಮತಿದಿಶನ್ನಾಹ- ವರ್ತ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಅವಲಿಖೇತ್ ಶಸ್ತ್ರೇಣ, ನ ತು ಪತ್ರಾದಿಭಿಃ||೧೪||-

Adhikarana 7 (15) · Śloka 15

ಸಮಂ ಲಿಖೇತ್ತು ಮೇಧಾವೀ ಶ್ಯಾವಕರ್ದಮವರ್ತ್ಮನೀ ||೧೫||

ಕ್ವಚಿತ್ ಪುನರ್ಲೇಖನಮಾತ್ರಮೇವ ಕರ್ತವ್ಯಂ ನ ಪುನಶ್ಛೇದಭೇದಪ್ರಚ್ಛನ್ನಾನೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಮಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮಮ್ ಏಕಕಾಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ನಾತ್ಯವಗಾಢಂ ನಾತ್ಯುತ್ತಾನಮಿತಿ ಸಮಮಾಹುಃ||೧೫||

Adhikarana 8 (16) · Śloka 16

ಕುಮ್ಭೀಕಿನೀಂ ಶರ್ಕರಾಂ ಚ ತಥೈವೋತ್ಸಙ್ಗಿನೀಮಪಿ | ಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾ ತು ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಲಿಖೇತ್ ಪಶ್ಚಾದತನ್ದ್ರಿತಃ ||೧೬||

ಕುತ್ರಚಿಚ್ಛೇದಪೂರ್ವಕಂ ಲೇಖನಮಾಹ- ಕುಮ್ಭೀಕಿನೀಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾ ಛಿತ್ತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತನ್ದ್ರಿತಃ ಅನಲಸಃ||೧೬||

Adhikarana 9 (17) · Śloka 17

ಭವೇಯುರ್ವರ್ತ್ಮಸು ಚ ಯಾಃ ಪಿಡಕಾಃ ಕಠಿನಾ ಭೃಶಮ್ | ಹ್ರಸ್ವಾಸ್ತಾಮ್ರಾಶ್ಚ ತಾಃ ಪಕ್ವಾ ಭಿನ್ದ್ಯಾದ್ಭಿನ್ನಾ ಲಿಖೇದಪಿ ||೧೭||

ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿದ್ಭೇದಪೂರ್ವಕಂ ಲೇಖನಮಾಹ- ಭವೇಯುರಿತ್ಯಾದಿ||೧೭||

Adhikarana 10 (18) · Śloka 18

ತರುಣೀಶ್ಚಾಲ್ಪಸಂರಮ್ಭಾ ಪಿಡಕಾ ಬಾಹ್ಯವರ್ತ್ಮಜಾಃ | ವಿದಿತ್ವೈತಾಃ ಪ್ರಶಮಯೇತ್ ಸ್ವೇದಾಲೇಪನಶೋಧನೈಃ ||೧೮||

ಕುತ್ರಾಪಿ ವರ್ತ್ಮರೋಗೇ ನ ಪೂರ್ವಂ ಛೇದಭೇದಪ್ರಚ್ಛನ್ನಾನಿ, ನ ಚೋತ್ತರಕಾಲಂ ಲೇಖನಮಿತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತರುಣೀಶ್ಚಾಲ್ಪೇತ್ಯಾದಿ||೧೮||

Adhikarana puShpikA · Śloka 13

ಇತಿ ಸುಶುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಲೇಖ್ಯರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೩||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೩||