Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ലേഖ്യരോഗപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो लेख्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
രക്താഭിഷ്യന്ദാനന്തരമൌഷധസാധ്യാന് ഗദാഞ്ചതുര്ഷ്വഭിഷ്യന്ദേഷ്വഭിധായ ശസ്ത്രസാധ്യാന് പ്രതിപാദയിതുകാമോ ലേഖ്യാഞ്ജനപ്രസങ്ഗേന പ്രഥമം ലേഖ്യരോഗപ്രതിഷേധമാഹ- അഥാത ഇത്യാദി| യദ്യപി ചികിത്സാപ്രവിഭാഗീയോദ്ദിഷ്ടാത് ‘ഛേദ്യാസ്തേഷു ദശൈകശ്ച’ ഇത്യാദിവചനാത് പൂര്വം ഛേദ്യരോഗാണാമുപാദാനം പ്രപ്നോതി, തഥാऽപി ലേഖ്യാഞ്ജനപ്രസങ്ഗാച്ഛേദ്യാദിഷ്വല്പാവസ്ഥായാം ലേഖനോപയോഗാച്ച ലിഖ്യാനാം പ്രാഗുപാദാനമ്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-8) · Śloka 9
നവ യേऽഭിഹിതാ ലേഖ്യാഃ സാമാന്യസ്തേഷ്വയം വിധിഃ |
സ്നിഗ്ധവാന്തവിരിക്തസ്യ നിവാതാതപസദ്മനി ||൩||
(ആപ്തൈര്ദൃഢം ഗൃഹീതസ്യ വേശ്മന്യുത്താനശായിനഃ) |
സുഖോദകപ്രതപ്തേന വാസസാ സുസമാഹിതഃ |
സ്വേദയേദ്വര്ത്മ നിര്ഭുജ്യ വാമാങ്ഗുഷ്ഠാങ്ഗുലിസ്ഥിതമ് ||൪||
അങ്ഗുല്യങ്ഗുഷ്ഠകാഭ്യാം തു നി ര്ഭുഗ്നം വര്ത്മ യത്നതഃ |
പ്ലോതാന്തരാഭ്യാം ന യഥാ ചലതി സ്രംസതേऽപി വാ ||൫||
തതഃ പ്രമൃജ്യ പ്ലോതേന വര്ത്മ ശസ്ത്രപദാങ്കിതമ് |
ലിഖേച്ഛസ്ത്രേണ പത്രൈര്വാ, തതോ രക്തേ സ്ഥിതേ പുനഃ ||൬||
സ്വിന്നം മനോഹ്വാകാസീസവ്യോഷാര്ദ്രാഞ്ജനസൈന്ധവൈഃ |
ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടൈഃ സമാക്ഷീകൈഃ പ്രതിസാര്യോഷ്ണവാരിണാ ||൭||
പ്രക്ഷാല്യ ഹവിഷാ സിക്തം വ്രണവത് സമുപാചരേത് |
സ്വേദാവപീഡപ്രഭൃതീംസ്ത്ര്യഹാദൂര്ധ്വം പ്രയോജയേത് ||൮||
വ്യാസതസ്തേ സമുദ്ദിഷ്ടം വിധാനം ലേഖ്യകര്മണി |൯|
View original
नव येऽभिहिता लेख्याः सामान्यस्तेष्वयं विधिः |
स्निग्धवान्तविरिक्तस्य निवातातपसद्मनि ||३||
(आप्तैर्दृढं गृहीतस्य वेश्मन्युत्तानशायिनः) |
सुखोदकप्रतप्तेन वाससा सुसमाहितः |
स्वेदयेद्वर्त्म निर्भुज्य वामाङ्गुष्ठाङ्गुलिस्थितम् ||४||
अङ्गुल्यङ्गुष्ठकाभ्यां तु नि र्भुग्नं वर्त्म यत्नतः |
प्लोतान्तराभ्यां न यथा चलति स्रंसतेऽपि वा ||५||
ततः प्रमृज्य प्लोतेन वर्त्म शस्त्रपदाङ्कितम् |
लिखेच्छस्त्रेण पत्रैर्वा, ततो रक्ते स्थिते पुनः ||६||
स्विन्नं मनोह्वाकासीसव्योषार्द्राञ्जनसैन्धवैः |
श्लक्ष्णपिष्टैः समाक्षीकैः प्रतिसार्योष्णवारिणा ||७||
प्रक्षाल्य हविषा सिक्तं व्रणवत् समुपाचरेत् |
स्वेदावपीडप्रभृतींस्त्र्यहादूर्ध्वं प्रयोजयेत् ||८||
व्यासतस्ते समुद्दिष्टं विधानं लेख्यकर्मणि |९|
താന് സര്വാന് സങ്ഖ്യയാऽഭിധായ സങ്ക്ഷേപാര്ഥം തേഷ്വഭിന്നവിധിമുപദിശന്നാഹ- നവേത്യാദി| തമേവ സാമാന്യവിധിമാഹ- സ്നിഗ്ധേത്യാദി|- സ്നിഗ്ധവാന്തവിരിക്തസ്യേത്യത്രാനുക്തോऽപി സ്നേഹാനന്തരം സ്വേദഃ കാര്യഃ| സുസമാഹിത ഇത്യനേന യഥാ ദൃശോഃ പീഡാ ന സ്യാത്തഥാ സ്വേദയേദിതീ ദ്യോത്യതേ| നിര്ഭുജ്യ പരിവര്ത്യ, ഉത്താനീകൃത്യേത്യര്ഥഃ| നിര്ഭുഗ്നമ് ഉത്താനീകൃതമ്| പ്ലോതാന്തരാഭ്യാം വസ്ത്രവേഷ്ടിതാഭ്യാമങ്ഗുല്യങ്ഗുഷ്ഠാഭ്യാം യഥാ ന ചലതി ന കമ്പതേ, ന വാ സ്രംസതേ നാധഃ പതതി, തഥാ വര്ത്മ നിര്ഭുജ്യേത്യര്ഥഃ| ശസ്ത്രപദാങ്കിതമിതി പ്രച്ഛയിതവ്യേ പ്രച്ഛിതം, ഭേദയിതവ്യേ ച ഭിന്നം, ഛേദനീയേ ച ഛിന്നമിത്യര്ഥഃ| വാതകഫവ്യാധികഠിനം ദാരുണം വര്ത്മ ശസ്ത്രേണ ലിഖേത്, പിത്തരക്തഗദക്രാന്തം മൃദുവര്ത്മ പുനഃ ശേഫാലികാദീനാം പത്രൈര്ലിഖേത്| പശ്ചാത്കര്മാഹ- തത ഇത്യാദി| സ്വിന്നം സ്വേദിതമ്| മനോഹ്വാ മനഃശിലാ| ആര്ദ്രാഞ്ജനം രസാഞ്ജനമ്| മാക്ഷീകം സുവര്ണമാക്ഷീകമ്| പ്രതിസാര്യ അവഘൃഷ്യ| ഹവിഷാ ഘൃതേന| വ്രണവത് സദ്യോവ്രണവത് സപ്താഹം യാവത്, തദൂര്ധ്വം ശാരീരവ്രണവത്; തച്ച പര്ണബന്ധാദിനാ ക്രമേണ| സ്വേദാവപീഡേത്യാദി| ത്ര്യഹാദൂര്ധ്വം പുനര്വ്രണവദേവ സ്വേദാപീഡാപ്രഭൃതീന് പ്രയോജയേദിതി താത്പര്യാര്ഥഃ| സ്വേദാവപീഡാദികം സമാസേനാഭിധായ വിസ്തരേണാതിദിശന്നാഹാ- വ്യാസത ഇത്യാദി| വിധാനം സ്വേദാവപീഡാദികമ്| ലേഖ്യകര്മണീതി സകലലേഖനാര്ഹഗദകര്മണീത്യര്ത്ഥഃ||൩-൮||-
Adhikarana 3 (9) · Śloka 10
അസൃഗാസ്രാവരഹിതം കണ്ഡൂശോഫവിവര്ജിതമ് ||൯||
സമം നഖനിഭം വര്ത്മ ലിഖിതം സമ്യഗിഷ്യതേ |൧൦|
View original
असृगास्रावरहितं कण्डूशोफविवर्जितम् ||९||
समं नखनिभं वर्त्म लिखितं सम्यगिष्यते |१०|
ഇദാനീം സമ്യഗ്ലിഖിതസ്യ വര്ത്മനോ ലക്ഷണമാഹ- അസൃഗാസ്രാവരഹിതമിത്യാദി| സമം നിമ്നോന്നതത്വരഹിതമ്| നഖനിഭം നഖസ്യേവ നിഭാ യസ്യ തത്തഥാ| തദേവ വ്രണവദുപചരണീയമ്||൯||-
Adhikarana 4 (10-12) · Śloka 12
രക്തമക്ഷി സ്രവേത് സ്കന്നം ക്ഷതാച്ഛസ്ത്രകൃതാദ്ധ്രുവമ് ||൧൦||
രാഗശോഫപരിസ്രാവാസ്തിമിരം വ്യാധ്യനിര്ജയഃ |
വര്ത്മ ശ്യാവം ഗുരു സ്തബ്ധം കണ്ഡൂഹര്ഷോപദേഹവത് ||൧൧||
നേത്രപാകമുദീര്ണം വാ കുര്വീതാപ്രതികാരിണഃ |
ഏതദ്ദുര്ലിഖിതം ജ്ഞേയം സ്നേഹയിത്വാ പുനാര്ലിഖേത് ||൧൨||
View original
रक्तमक्षि स्रवेत् स्कन्नं क्षताच्छस्त्रकृताद्ध्रुवम् ||१०||
रागशोफपरिस्रावास्तिमिरं व्याध्यनिर्जयः |
वर्त्म श्यावं गुरु स्तब्धं कण्डूहर्षोपदेहवत् ||११||
नेत्रपाकमुदीर्णं वा कुर्वीताप्रतिकारिणः |
एतद्दुर्लिखितं ज्ञेयं स्नेहयित्वा पुनार्लिखेत् ||१२||
ദുര്ലിഖിതസ്യ വര്ത്മനോ ലക്ഷണമാഹ- രക്തമിത്യാദി| സ്കന്നം സ്ത്യാനമ്| വ്യാധ്യനിര്ജയ ഇതി ലേഖനസാധ്യസ്യ വ്യാധേരനുപശമഃ| അപ്രതികാരിണ ഇതി തസ്യ പ്രതിക്രിയാമകുര്വത ഇത്യര്ഥഃ| തത്ര ചികിത്സാമാഹ- സ്നേഹത്വേത്യാദി| കേചിത് ‘സ്വേദയിത്വാ’ ഇതി പഠന്തി||൧൦-൧൨||
Adhikarana 5 (13) · Śloka 14
വ്യാവര്തതേ യദാ വര്ത്മ പക്ഷ്മ ചാപി വിമുഹ്യതി |
സ്യാത് സരുക് സ്രാവബഹുലം തദതിസ്രാവിതം വിദുഃ ||൧൩||
സ്നേഹസ്വേദാദിരിഷ്ടഃ സ്യാത് ക്രമസ്തത്രാനിലാപഹഃ |൧൪|
View original
व्यावर्तते यदा वर्त्म पक्ष्म चापि विमुह्यति |
स्यात् सरुक् स्रावबहुलं तदतिस्रावितं विदुः ||१३||
स्नेहस्वेदादिरिष्टः स्यात् क्रमस्तत्रानिलापहः |१४|
അതിലിഖിതവര്ത്മനോ ലക്ഷണമാഹ- വ്യാവര്തത ഇത്യാദി| തച്ചികിത്സിതമാഹ- സ്നേഹസ്വേദാദിരിത്യാദി| അനിലാപഹഃ ക്രമോऽന്യോऽപി പരിഷേകാദിര്ബാഹ്യ ആഭ്യന്തരോ വാऽऽഹാരാദികഃ| അനിലാപഹേന വായും ജിത്വാ പശ്ചാദ്വ്രണവദുപചരണീയമ്||൧൩||-
Adhikarana 6 (14) · Śloka 15
വര്ത്മാവബന്ധം ക്ലിഷ്ടം ച ബഹലം യച്ച കീര്തിതമ് ||൧൪||
പോഥകീശ്ചാപ്യവലിഖേത് പ്രച്ഛയിത്വാऽഗ്രതഃ ശനൈഃ |൧൫|
View original
वर्त्मावबन्धं क्लिष्टं च बहलं यच्च कीर्तितम् ||१४||
पोथकीश्चाप्यवलिखेत् प्रच्छयित्वाऽग्रतः शनैः |१५|
ഇദാനീം രോഗവിശേഷേ ക്വചിദേവ പ്രച്ഛന്നേന രക്തഹരണമൃദുകരണപൂര്വകം ലേഖനമതിദിശന്നാഹ- വര്ത്മേത്യാദി| അവലിഖേത് ശസ്ത്രേണ, ന തു പത്രാദിഭിഃ||൧൪||-
Adhikarana 7 (15) · Śloka 15
സമം ലിഖേത്തു മേധാവീ ശ്യാവകര്ദമവര്ത്മനീ ||൧൫||
View original
समं लिखेत्तु मेधावी श्यावकर्दमवर्त्मनी ||१५||
ക്വചിത് പുനര്ലേഖനമാത്രമേവ കര്തവ്യം ന പുനശ്ഛേദഭേദപ്രച്ഛന്നാനീതി ദര്ശയന്നാഹ- സമമിത്യാദി| സമമ് ഏകകാലമിത്യര്ഥഃ; അന്യേ തു നാത്യവഗാഢം നാത്യുത്താനമിതി സമമാഹുഃ||൧൫||
Adhikarana 8 (16) · Śloka 16
കുമ്ഭീകിനീം ശര്കരാം ച തഥൈവോത്സങ്ഗിനീമപി |
കല്പയിത്വാ തു ശസ്ത്രേണ ലിഖേത് പശ്ചാദതന്ദ്രിതഃ ||൧൬||
View original
कुम्भीकिनीं शर्करां च तथैवोत्सङ्गिनीमपि |
कल्पयित्वा तु शस्त्रेण लिखेत् पश्चादतन्द्रितः ||१६||
കുത്രചിച്ഛേദപൂര്വകം ലേഖനമാഹ- കുമ്ഭീകിനീമിത്യാദി| കല്പയിത്വാ ഛിത്ത്വേത്യര്ഥഃ| അതന്ദ്രിതഃ അനലസഃ||൧൬||
Adhikarana 9 (17) · Śloka 17
ഭവേയുര്വര്ത്മസു ച യാഃ പിഡകാഃ കഠിനാ ഭൃശമ് |
ഹ്രസ്വാസ്താമ്രാശ്ച താഃ പക്വാ ഭിന്ദ്യാദ്ഭിന്നാ ലിഖേദപി ||൧൭||
View original
भवेयुर्वर्त्मसु च याः पिडकाः कठिना भृशम् |
ह्रस्वास्ताम्राश्च ताः पक्वा भिन्द्याद्भिन्ना लिखेदपि ||१७||
കസ്മിംശ്ചിദ്ഭേദപൂര്വകം ലേഖനമാഹ- ഭവേയുരിത്യാദി||൧൭||
Adhikarana 10 (18) · Śloka 18
തരുണീശ്ചാല്പസംരമ്ഭാ പിഡകാ ബാഹ്യവര്ത്മജാഃ |
വിദിത്വൈതാഃ പ്രശമയേത് സ്വേദാലേപനശോധനൈഃ ||൧൮||
View original
तरुणीश्चाल्पसंरम्भा पिडका बाह्यवर्त्मजाः |
विदित्वैताः प्रशमयेत् स्वेदालेपनशोधनैः ||१८||
കുത്രാപി വര്ത്മരോഗേ ന പൂര്വം ഛേദഭേദപ്രച്ഛന്നാനി, ന ചോത്തരകാലം ലേഖനമിതി ദര്ശയന്നാഹ- തരുണീശ്ചാല്പേത്യാദി||൧൮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 13
ഇതി സുശുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ ലേഖ്യരോഗപ്രതിഷേധോ നാമ ത്രയോദശോऽധ്യായഃ ||൧൩||
View original
इति सुशुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे लेख्यरोगप्रतिषेधो नाम त्रयोदशोऽध्यायः ||१३||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ ത്രയോദശോऽധ്യായഃ||൧൩||