Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో లేఖ్యరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1||
యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो लेख्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
రక్తాభిష్యందానంతరమౌషధసాధ్యాన్ గదాంచతుర్ష్వభిష్యందేష్వభిధాయ శస్త్రసాధ్యాన్ ప్రతిపాదయితుకామో లేఖ్యాంజనప్రసంగేన ప్రథమం లేఖ్యరోగప్రతిషేధమాహ- అథాత ఇత్యాది| యద్యపి చికిత్సాప్రవిభాగీయోద్దిష్టాత్ ‘ఛేద్యాస్తేషు దశైకశ్చ’ ఇత్యాదివచనాత్ పూర్వం ఛేద్యరోగాణాముపాదానం ప్రప్నోతి, తథాఽపి లేఖ్యాంజనప్రసంగాచ్ఛేద్యాదిష్వల్పావస్థాయాం లేఖనోపయోగాచ్చ లిఖ్యానాం ప్రాగుపాదానం||1-2||
Adhikarana 2 (3-8) · Śloka 9
నవ యేఽభిహితా లేఖ్యాః సామాన్యస్తేష్వయం విధిః |
స్నిగ్ధవాంతవిరిక్తస్య నివాతాతపసద్మని ||3||
(ఆప్తైర్దృఢం గృహీతస్య వేశ్మన్యుత్తానశాయినః) |
సుఖోదకప్రతప్తేన వాససా సుసమాహితః |
స్వేదయేద్వర్త్మ నిర్భుజ్య వామాంగుష్ఠాంగులిస్థితం ||4||
అంగుల్యంగుష్ఠకాభ్యాం తు ని ర్భుగ్నం వర్త్మ యత్నతః |
ప్లోతాంతరాభ్యాం న యథా చలతి స్రంసతేఽపి వా ||5||
తతః ప్రమృజ్య ప్లోతేన వర్త్మ శస్త్రపదాంకితం |
లిఖేచ్ఛస్త్రేణ పత్రైర్వా, తతో రక్తే స్థితే పునః ||6||
స్విన్నం మనోహ్వాకాసీసవ్యోషార్ద్రాంజనసైంధవైః |
శ్లక్ష్ణపిష్టైః సమాక్షీకైః ప్రతిసార్యోష్ణవారిణా ||7||
ప్రక్షాల్య హవిషా సిక్తం వ్రణవత్ సముపాచరేత్ |
స్వేదావపీడప్రభృతీంస్త్ర్యహాదూర్ధ్వం ప్రయోజయేత్ ||8||
వ్యాసతస్తే సముద్దిష్టం విధానం లేఖ్యకర్మణి |9|
View original
नव येऽभिहिता लेख्याः सामान्यस्तेष्वयं विधिः |
स्निग्धवान्तविरिक्तस्य निवातातपसद्मनि ||३||
(आप्तैर्दृढं गृहीतस्य वेश्मन्युत्तानशायिनः) |
सुखोदकप्रतप्तेन वाससा सुसमाहितः |
स्वेदयेद्वर्त्म निर्भुज्य वामाङ्गुष्ठाङ्गुलिस्थितम् ||४||
अङ्गुल्यङ्गुष्ठकाभ्यां तु नि र्भुग्नं वर्त्म यत्नतः |
प्लोतान्तराभ्यां न यथा चलति स्रंसतेऽपि वा ||५||
ततः प्रमृज्य प्लोतेन वर्त्म शस्त्रपदाङ्कितम् |
लिखेच्छस्त्रेण पत्रैर्वा, ततो रक्ते स्थिते पुनः ||६||
स्विन्नं मनोह्वाकासीसव्योषार्द्राञ्जनसैन्धवैः |
श्लक्ष्णपिष्टैः समाक्षीकैः प्रतिसार्योष्णवारिणा ||७||
प्रक्षाल्य हविषा सिक्तं व्रणवत् समुपाचरेत् |
स्वेदावपीडप्रभृतींस्त्र्यहादूर्ध्वं प्रयोजयेत् ||८||
व्यासतस्ते समुद्दिष्टं विधानं लेख्यकर्मणि |९|
తాన్ సర్వాన్ సంఖ్యయాఽభిధాయ సంక్షేపార్థం తేష్వభిన్నవిధిముపదిశన్నాహ- నవేత్యాది| తమేవ సామాన్యవిధిమాహ- స్నిగ్ధేత్యాది|- స్నిగ్ధవాంతవిరిక్తస్యేత్యత్రానుక్తోఽపి స్నేహానంతరం స్వేదః కార్యః| సుసమాహిత ఇత్యనేన యథా దృశోః పీడా న స్యాత్తథా స్వేదయేదితీ ద్యోత్యతే| నిర్భుజ్య పరివర్త్య, ఉత్తానీకృత్యేత్యర్థః| నిర్భుగ్నం ఉత్తానీకృతం| ప్లోతాంతరాభ్యాం వస్త్రవేష్టితాభ్యామంగుల్యంగుష్ఠాభ్యాం యథా న చలతి న కంపతే, న వా స్రంసతే నాధః పతతి, తథా వర్త్మ నిర్భుజ్యేత్యర్థః| శస్త్రపదాంకితమితి ప్రచ్ఛయితవ్యే ప్రచ్ఛితం, భేదయితవ్యే చ భిన్నం, ఛేదనీయే చ ఛిన్నమిత్యర్థః| వాతకఫవ్యాధికఠినం దారుణం వర్త్మ శస్త్రేణ లిఖేత్, పిత్తరక్తగదక్రాంతం మృదువర్త్మ పునః శేఫాలికాదీనాం పత్రైర్లిఖేత్| పశ్చాత్కర్మాహ- తత ఇత్యాది| స్విన్నం స్వేదితం| మనోహ్వా మనఃశిలా| ఆర్ద్రాంజనం రసాంజనం| మాక్షీకం సువర్ణమాక్షీకం| ప్రతిసార్య అవఘృష్య| హవిషా ఘృతేన| వ్రణవత్ సద్యోవ్రణవత్ సప్తాహం యావత్, తదూర్ధ్వం శారీరవ్రణవత్; తచ్చ పర్ణబంధాదినా క్రమేణ| స్వేదావపీడేత్యాది| త్ర్యహాదూర్ధ్వం పునర్వ్రణవదేవ స్వేదాపీడాప్రభృతీన్ ప్రయోజయేదితి తాత్పర్యార్థః| స్వేదావపీడాదికం సమాసేనాభిధాయ విస్తరేణాతిదిశన్నాహా- వ్యాసత ఇత్యాది| విధానం స్వేదావపీడాదికం| లేఖ్యకర్మణీతి సకలలేఖనార్హగదకర్మణీత్యర్త్థః||3-8||-
Adhikarana 3 (9) · Śloka 10
అసృగాస్రావరహితం కండూశోఫవివర్జితం ||9||
సమం నఖనిభం వర్త్మ లిఖితం సమ్యగిష్యతే |10|
View original
असृगास्रावरहितं कण्डूशोफविवर्जितम् ||९||
समं नखनिभं वर्त्म लिखितं सम्यगिष्यते |१०|
ఇదానీం సమ్యగ్లిఖితస్య వర్త్మనో లక్షణమాహ- అసృగాస్రావరహితమిత్యాది| సమం నిమ్నోన్నతత్వరహితం| నఖనిభం నఖస్యేవ నిభా యస్య తత్తథా| తదేవ వ్రణవదుపచరణీయం||9||-
Adhikarana 4 (10-12) · Śloka 12
రక్తమక్షి స్రవేత్ స్కన్నం క్షతాచ్ఛస్త్రకృతాద్ధ్రువం ||10||
రాగశోఫపరిస్రావాస్తిమిరం వ్యాధ్యనిర్జయః |
వర్త్మ శ్యావం గురు స్తబ్ధం కండూహర్షోపదేహవత్ ||11||
నేత్రపాకముదీర్ణం వా కుర్వీతాప్రతికారిణః |
ఏతద్దుర్లిఖితం జ్ఞేయం స్నేహయిత్వా పునార్లిఖేత్ ||12||
View original
रक्तमक्षि स्रवेत् स्कन्नं क्षताच्छस्त्रकृताद्ध्रुवम् ||१०||
रागशोफपरिस्रावास्तिमिरं व्याध्यनिर्जयः |
वर्त्म श्यावं गुरु स्तब्धं कण्डूहर्षोपदेहवत् ||११||
नेत्रपाकमुदीर्णं वा कुर्वीताप्रतिकारिणः |
एतद्दुर्लिखितं ज्ञेयं स्नेहयित्वा पुनार्लिखेत् ||१२||
దుర్లిఖితస్య వర్త్మనో లక్షణమాహ- రక్తమిత్యాది| స్కన్నం స్త్యానం| వ్యాధ్యనిర్జయ ఇతి లేఖనసాధ్యస్య వ్యాధేరనుపశమః| అప్రతికారిణ ఇతి తస్య ప్రతిక్రియామకుర్వత ఇత్యర్థః| తత్ర చికిత్సామాహ- స్నేహత్వేత్యాది| కేచిత్ ‘స్వేదయిత్వా’ ఇతి పఠంతి||10-12||
Adhikarana 5 (13) · Śloka 14
వ్యావర్తతే యదా వర్త్మ పక్ష్మ చాపి విముహ్యతి |
స్యాత్ సరుక్ స్రావబహులం తదతిస్రావితం విదుః ||13||
స్నేహస్వేదాదిరిష్టః స్యాత్ క్రమస్తత్రానిలాపహః |14|
View original
व्यावर्तते यदा वर्त्म पक्ष्म चापि विमुह्यति |
स्यात् सरुक् स्रावबहुलं तदतिस्रावितं विदुः ||१३||
स्नेहस्वेदादिरिष्टः स्यात् क्रमस्तत्रानिलापहः |१४|
అతిలిఖితవర్త్మనో లక్షణమాహ- వ్యావర్తత ఇత్యాది| తచ్చికిత్సితమాహ- స్నేహస్వేదాదిరిత్యాది| అనిలాపహః క్రమోఽన్యోఽపి పరిషేకాదిర్బాహ్య ఆభ్యంతరో వాఽఽహారాదికః| అనిలాపహేన వాయుం జిత్వా పశ్చాద్వ్రణవదుపచరణీయం||13||-
Adhikarana 6 (14) · Śloka 15
వర్త్మావబంధం క్లిష్టం చ బహలం యచ్చ కీర్తితం ||14||
పోథకీశ్చాప్యవలిఖేత్ ప్రచ్ఛయిత్వాఽగ్రతః శనైః |15|
View original
वर्त्मावबन्धं क्लिष्टं च बहलं यच्च कीर्तितम् ||१४||
पोथकीश्चाप्यवलिखेत् प्रच्छयित्वाऽग्रतः शनैः |१५|
ఇదానీం రోగవిశేషే క్వచిదేవ ప్రచ్ఛన్నేన రక్తహరణమృదుకరణపూర్వకం లేఖనమతిదిశన్నాహ- వర్త్మేత్యాది| అవలిఖేత్ శస్త్రేణ, న తు పత్రాదిభిః||14||-
Adhikarana 7 (15) · Śloka 15
సమం లిఖేత్తు మేధావీ శ్యావకర్దమవర్త్మనీ ||15||
View original
समं लिखेत्तु मेधावी श्यावकर्दमवर्त्मनी ||१५||
క్వచిత్ పునర్లేఖనమాత్రమేవ కర్తవ్యం న పునశ్ఛేదభేదప్రచ్ఛన్నానీతి దర్శయన్నాహ- సమమిత్యాది| సమం ఏకకాలమిత్యర్థః; అన్యే తు నాత్యవగాఢం నాత్యుత్తానమితి సమమాహుః||15||
Adhikarana 8 (16) · Śloka 16
కుంభీకినీం శర్కరాం చ తథైవోత్సంగినీమపి |
కల్పయిత్వా తు శస్త్రేణ లిఖేత్ పశ్చాదతంద్రితః ||16||
View original
कुम्भीकिनीं शर्करां च तथैवोत्सङ्गिनीमपि |
कल्पयित्वा तु शस्त्रेण लिखेत् पश्चादतन्द्रितः ||१६||
కుత్రచిచ్ఛేదపూర్వకం లేఖనమాహ- కుంభీకినీమిత్యాది| కల్పయిత్వా ఛిత్త్వేత్యర్థః| అతంద్రితః అనలసః||16||
Adhikarana 9 (17) · Śloka 17
భవేయుర్వర్త్మసు చ యాః పిడకాః కఠినా భృశం |
హ్రస్వాస్తామ్రాశ్చ తాః పక్వా భింద్యాద్భిన్నా లిఖేదపి ||17||
View original
भवेयुर्वर्त्मसु च याः पिडकाः कठिना भृशम् |
ह्रस्वास्ताम्राश्च ताः पक्वा भिन्द्याद्भिन्ना लिखेदपि ||१७||
కస్మింశ్చిద్భేదపూర్వకం లేఖనమాహ- భవేయురిత్యాది||17||
Adhikarana 10 (18) · Śloka 18
తరుణీశ్చాల్పసంరంభా పిడకా బాహ్యవర్త్మజాః |
విదిత్వైతాః ప్రశమయేత్ స్వేదాలేపనశోధనైః ||18||
View original
तरुणीश्चाल्पसंरम्भा पिडका बाह्यवर्त्मजाः |
विदित्वैताः प्रशमयेत् स्वेदालेपनशोधनैः ||१८||
కుత్రాపి వర్త్మరోగే న పూర్వం ఛేదభేదప్రచ్ఛన్నాని, న చోత్తరకాలం లేఖనమితి దర్శయన్నాహ- తరుణీశ్చాల్పేత్యాది||18||
Adhikarana puShpikA · Śloka 13
ఇతి సుశుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే లేఖ్యరోగప్రతిషేధో నామ త్రయోదశోఽధ్యాయః ||13||
View original
इति सुशुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे लेख्यरोगप्रतिषेधो नाम त्रयोदशोऽध्यायः ||१३||
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే త్రయోదశోఽధ్యాయః||13||