Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो मूर्च्छाप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
46. mūrcchāpratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਹਾਰਸੇਵਿਨਃ | ਵੇਗਾਘਾਤਾਦਭੀਘਾਤਾਦ੍ਧੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਵਾ ਪੁਨਃ ||੩|| ਕਰਣਾਯਤਨੇਸੂਗ੍ਰਾ ਬਾਹ੍ਯੇਸ੍ਵਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇਸੁ ਚ | ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ ਯਦਾ ਦੋਸਾਸ੍ਤਦਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ||੪|| ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਜਮ੍ਭਣਂ ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ੋ ਬਲਸ੍ਯ ਚ | ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ, ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤਾ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍ ||੫||
View original
क्षीणस्य बहुदोषस्य विरुद्धाहारसेविनः | वेगाघातादभीघाताद्धीनसत्त्वस्य वा पुनः ||३|| करणायतनेषूग्रा बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च | निविशन्ते यदा दोषास्तदा मूर्च्छन्ति मानवाः ||४|| हृत्पीडा जृम्भणं ग्लानिः सञ्ज्ञानाशो बलस्य च | सर्वासां पूर्वरूपाणि, यथास्वं ता विभावयेत् ||५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਦੋਸਜਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੀ ਆਹ- ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਵੇਗਾਘਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਹੇਤੁਭਿਰੁਗ੍ਰਾ ਦੋਸਾ ਯਦਾ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇਸੁ ਕਰਣਾਯਤਨੇਸੁ ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ ਤਦਾ ਮਾਨਵਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਹੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਅਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ| ਕਰਣਾਯਤਨੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਥਾਨੇਸੁ| ਉਗ੍ਰਾ ਅਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਸਤਾਸ਼੍ਚ| ਬਾਹ੍ਯੇਸ੍ਵਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇਸੁ ਚੇਤਿ ਬਾਹ੍ਯਕਰਣਾਯਤਨਾਨਿ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ, ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਕਰਣਾਯਤਨਾਨਿ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਥਾਨਾਨਿ| ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਕਰਣਾਯਤਨਸ੍ਯ ਹਦਯਸ੍ਯੈਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਥਂ ਬਹੁਵਚਨਂ? ਸਤ੍ਯਂ, ਅਨ੍ਤਃਸਞ੍ਜ੍ਞਾਵਹਨਾਡੀਨਾਮਪ੍ਯਨ੍ਤਃਕਰਣਾਯਤਨਤ੍ਵੇਨਾਭਿਮਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ ਅਵਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ| ਅਪਰੇ ਕਰਣਾਯਤਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ ਕਰਣਾਨਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ, ਉਪਚਾਰਾਤ੍| ਤੇਨ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇਸੁ ਕਰਣੇਸੁ ਯਦਾ ਦੋਸਾ ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ ਤਦਾ ਮਾਨਵਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਕਰਣਾਯਤਨੇਸੁ ਯਦਾ ਦੋਸਾ ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ ਤਥਾ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨਰੇਸੁ ਕਰਣੇਸੁ ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ ਤਦਾ ਮਾਨਵਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ||੩-੫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 7
ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਵਹਾਸੁ ਨਾਡੀਸੁ ਪਿਹਿਤਾਸ੍ਵਨਿਲਾਦਿਭਿਃ | ਤਮੋਭ੍ਯੁਪੈਤਿ ਸਹਸਾ ਸੁਖਦੁਃਖਵ੍ਯਪੋਹਕਤ੍ ||੬|| ਸੁਖਦੁਃਖਵ੍ਯਪੋਹਾਚ੍ਚ ਨਰਃ ਪਤਤਿ ਕਾਸ੍ਠਵਤ੍ | ਮੋਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛੇਤਿ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ... |੭|
View original
सञ्ज्ञावहासु नाडीषु पिहितास्वनिलादिभिः | तमोऽभ्युपैति सहसा सुखदुःखव्यपोहकृत् ||६|| सुखदुःखव्यपोहाच्च नरः पतति काष्ठवत् | मोहो मूर्च्छेति तां प्राहुः... |७|
🔊 Audio coming soon
ਯਯਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਯਾ ਮਾਨਵੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤਿ ਤਾਮਾਹ- ਸਞ੍ਜ੍ਞੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਖਦੁਃਖਵ੍ਯਪੋਹਕਤ੍ ਸੁਖਦੁਃਖਨਾਸ਼ਕਤ੍, ਸੁਖਦੁਃਖਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ਾਤ੍; ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ਸ੍ਤੁ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਵਹਨਾਡੀਪਿਧਾਨਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸੀ, ਤਯੋਰ੍ਵ੍ਯਪੋਹੋ ਨਾਸ਼ਸ੍ਤਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੬||-
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
... ਸਡ੍ਵਿਧਾ ਸਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ||੭|| ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਚ ਵਿਸੇਣ ਚ | ਸਟ੍ਸ੍ਵਪ੍ਯੇਤਾਸੁ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹਿ ਪ੍ਰਭੁਤ੍ਵੇਨਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ||੮||
View original
... षड्विधा सा प्रकीर्तिता ||७|| वातादिभिः शोणितेन मद्येन च विषेण च | षट्स्वप्येतासु पित्तं हि प्रभुत्वेनावतिष्ठते ||८||
🔊 Audio coming soon
ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਸਡ੍ਵਿਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੀਯਾ ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇਨ ਚ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇਸਾਮਯਮਾਸ਼ਯਃ- ਮਦ੍ਯਵਿਸਯੋਸ੍ਤ੍ਵਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਵਤ੍ ਪਥਗੁਪਾਦਾਨਂ, ਤੇਨ ਸ੍ਵਮਤੇ ਸਡ੍ਵਿਧੈਵ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ| ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਪਿ ਮੁਰ੍ਚ੍ਛਾਸੁ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਧਾਨਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਸਟ੍ਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਭੁਤ੍ਵੇਨਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਇਤਰਦੋਸਾਵਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵੇਗਾਘਾਤਾਦਿਃ ਹੇਤੁਃ; ਕਰਣਾਯਤਨੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਪ੍ਤਿਃ||੭-੮||
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ਅਪਸ੍ਮਾਰੋਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਤਾਸਾਮੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ |੯|
View original
अपस्मारोक्तलिङ्गानि तासामुक्तानि तत्त्वतः |९|
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਾਦਿਜਾਨਾਂ ਤਿਸਣਾਂ ਲਿਙ੍ਗਮਪਸ੍ਮਾਰੋਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਤਿਦੇਸ਼ੇਨਾਹ- ਅਪਸ੍ਮਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਸ੍ਮਾਰੋਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤਾਸਾਂ ਜਾਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਅਪਸ੍ਮਾਰੋਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਨਿ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਅਪਸ੍ਮਾਰੇਣ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਦਨ੍ਤਨਖਖਾਦਨਾਕ੍ਸਿਵੈਕਤਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵਾਦਿਰਹਿਤਾਨ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰੇਣ ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਲਕ੍ਸਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ,- “ਸਰ੍ਵਾਕਤਿਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦਪਸ੍ਮਾਰ ਇਵਾਗਤਃ| ਸ ਜਨ੍ਤੁਂ ਪਾਤਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਨਾ ਬੀਭਤ੍ਸਚੇਸ੍ਟਿਤੈਃ”- ਇਤਿ|੯|-
Adhikarana 6 (9) · Śloka 10
ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭਸ੍ਤਮੋਰੂਪਂ ਰਕ੍ਤਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਮਯਃ ||੯|| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਾਃ |੧੦|
View original
पृथिव्यम्भस्तमोरूपं रक्तगन्धश्च तन्मयः ||९|| तस्माद्रक्तस्य गन्धेन मूर्च्छन्ति भुवि मानवाः |१०|
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਜਾਦੀਨਾਂ ਤਿਸਣਾਂ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਤਿਦਿਸ਼੍ਯ ਰਕ੍ਤਜਾਯਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਾਹ- ਪਥਿਵੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਥ੍ਵੀ ਅਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਤਮੋਰੂਪਂ ਤਮੋਬਹੁਲਂ; ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾ- ‘ਤਮੋਬਹੁਲਾ ਪਥਿਵੀ, ਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋਬਹੁਲਾ ਆਪਃ’ ਇਤਿ, ਰਕ੍ਤਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਮਯ ਇਤਿ ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭਃਸਮੁਦ੍ਭਵਃ; ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕੇਪਿ ਰਕ੍ਤੇ ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭਸੋਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਾ ਇਤ੍ਯੇਤੇਨ ਗਨ੍ਧਸ੍ਯ ਤਮੋਬਹੁਲਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਨਨੁ, ਗਨ੍ਧਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸ੍ਤਤ੍ਕਥਂ ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭਃਸਮੁਦ੍ਭਵ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ? ਸਤ੍ਯਂ, ਪਰਸ੍ਪਰੋਪਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ | ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਾ ਇਤਿ ਯੇ ਮਾਨਵਾ ਪਥਿਵੀਗੁਣਬਹੁਲਾਸ੍ਤਾਮਸਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਯਦਿ ਰਕ੍ਤਗਨ੍ਧੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜਨਕਃ, ਤਰ੍ਹਿ ਕਿਮਿਤਿ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ? ਸਤ੍ਯਂ, ਯੇ ਹੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ ਨ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮ੍| ਅਪਰੇ ‘ਰਕ੍ਤਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਮਯ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ, ਤਦ੍ਯਥਾ- ਤਨ੍ਮਯਃ ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭੋਮਯਃ; ਅਤ੍ਰ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ; ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਮਮ੍ਭੋਮਯਂ, ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍; ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪਥਿਵੀਮਯਃ, ਪਾਰ੍ਥਿਵਤ੍ਵਾਦ੍ਗਨ੍ਧਸ੍ਯ; ਤੇਨ ਤਮੋਭੂਯਿਸ੍ਠਾਯਾਃ ਪਥਿਵ੍ਯਾਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਗਨ੍ਧਸ੍ਯ ਜਾਤਤ੍ਵਾਦ੍ਗਨ੍ਧੋਪਿ ਤਮੋਬਹੁਲ ਏਵ, ਕਾਰਣਾਨੁਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ; ਸ਼ੇਸਂ ਸਮਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭਸ੍ਤਮੋਰੂਪਂ ਰਕ੍ਤਂ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਮਯ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਪਥਿਵੀ ਚਾਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭਸੀ, ਤਯੋਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਯਤ੍ਤਮਃ, ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਤਦ੍ਬਹੁਲਂ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਾ ਰਕ੍ਤਂ, ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਮਯ ਇਤਿ ਤਮੋਮਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤਮੋਬਹੁਲਪਥਿਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਵਾਦ੍ਗਨ੍ਧਸ੍ਯ| ਏਤੇਨ ਤਮੋਭੂਯਿਸ੍ਠਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭੌਤ੍ਪਨ੍ਨਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਧਾਤੁਜਨਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ਗਨ੍ਧਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ ਤਮੋਭੂਯਿਸ੍ਠਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਗਨ੍ਧੋ ਮਾਨਵੈਰਾਘ੍ਰਾਤਃ ਸਨ੍ ਹਦ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਂ ਤਮੋ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਾਪਾਦਯਤਿ, ‘ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਵਦ੍ਧਿਕਾਰਣਮ੍’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਨੁ, ਤਮੋਬਹੁਲਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜਨਕਂ ਤਰ੍ਹਿ ਤਮੋਭੂਯਿਸ੍ਠੇ ਏਤੇ ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭਸੀ ਕੁਤੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਨੋਤ੍ਪਾਦਯਤਃ? ਸਤ੍ਯਂ, ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭਸੀ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਯਾ ਸ੍ਵਰੂਪਤਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਨੋਤ੍ਪਾਦਯਤਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭਸ੍ਤਮੋਰੂਪਂ ਰਕ੍ਤਗਨ੍ਧੇਨ ਤੁ ਤ੍ਰਯਮ੍’ ਇਤਿ; ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭਸ੍ਤਮਸਾਂ ਰੂਪਂ ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਯਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭਸ੍ਤਮੋਰੂਪਂ; ਰਕ੍ਤਗਨ੍ਧੇਨ ਕਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਯਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮਸਾਂ ਗੁਣਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ‘ਰਕ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਯਤੇ’ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਃ| ਨਨੁ, ਗਨ੍ਧੇਨ ਕਤ੍ਵਾ ਕਥਂ ਗੁਣਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਰਕ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਇਤਿ ਚੇਤ੍? ਸਤ੍ਯਂ, ਰਕ੍ਤੇ ਗਨ੍ਧੋ ਵਿਸ੍ਰੋ ਵਰ੍ਤਤੇ, ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਉਕ੍ਤਂ ਚ,- “ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਾਃ”- ਇਤਿ, ਤੇ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਃ; ਉਕ੍ਤਂ ਚ,- “ਸਰ੍ਵ ਏਵੈਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮੋਮਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ” ਇਤਿ| ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਤਮੋਗੁਣਸ੍ਯਾਧਿਕ੍ਯਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਭਸ੍ਤਮਃਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧੇਨ ਤ੍ਰਿਗੁਣੇਨ ਤਮੋਗੁਣਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇਨ ਮਾਨਵਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤਿ||੯||-
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਯਦਭਿਮੁਹ੍ਯਤਿ ||੧੦||
View original
द्रव्यस्वभाव इत्येके दृष्ट्वा यदभिमुह्यति ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਮਤਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਪਰਮਤਮਾਹ- ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੦||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ਗੁਣਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਤਰਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤੁ ਵਿਸਮਦ੍ਯਯੋਃ | ਤ ਏਵ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਯੇਤ ਮੋਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯਥੇਰਿਤਃ ||੧੧||
View original
गुणास्तीव्रतरत्वेन स्थितास्तु विषमद्ययोः | त एव तस्माज्जायेत मोहस्ताभ्यां यथेरितः ||११||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥੇ ਆਹ- ਗੁਣਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ ਏਵ ਗੁਣਾ ਰੂਕ੍ਸਾਦਯਃ| ਮੋਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ| ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਸਮਦ੍ਯਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਯਥੇਰਿਤੋ ਯਥਾਕਥਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਥ ਵਿਸਮਦ੍ਯਵਿਕਾਰਯੋਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੈਵ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪ੍ਰਣਯਨਾਤ੍ ਕਥਮਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਭਿਧਾਨਮ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਤਤ੍ਰ ਇਤਰਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸਹ ਤਦ੍ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਨਨੁ, ਯਦਿ ਵਿਸਮਦ੍ਯਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਗੁਣਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ, ਤਤ੍ ਕਿਮਿਤਿ ਵਿਸਵਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਰਣਾਤ੍ਮਕਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍? ਸਤ੍ਯਂ, ਮਦ੍ਯੇ ਤੇਸਾਂ ਗੁਣਾਨਾਮਨਤਿਤੀਵ੍ਰਤ੍ਵੇਨਾਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਤਰ੍ਹਿ ‘ਗੁਣਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਤਰਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤੁ ਵਿਸਮਦ੍ਯਯੋਃ’ ਇਤਿ ਕਥਂ ਨ ਵ੍ਯਾਹਨ੍ਯਤੇ? ਸਤ੍ਯਂ, ਤੀਵ੍ਰਤਰਸ਼ਬ੍ਦਾਦਗ੍ਰੇ ਤੀਵ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਧ੍ਯੇ ਲੁਪ੍ਤੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ| ਤੇਨ ਵਿਸੇ ਤੀਵ੍ਰਤਰਤ੍ਵੇਨ ਤੇ ਗੁਣਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ, ਮਦ੍ਯੇ ਤੀਵ੍ਰਤ੍ਵੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਮ੍,- “ਵਿਸਸ੍ਯ ਯੇ ਗੁਣਾ ਦਸ੍ਟਾਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਃ| ਤ ਏਵ ਮਦ੍ਯੇ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸੇ ਤੁ ਬਲਵਤ੍ਤਰਾਃ|| ਤ ਏਵ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਮੋਹੌ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਯਥੇਰਿਤੌ” (ਚ. ਚਿ. ੨੪)- ਇਤਿ||੧੧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਙ੍ਗਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤ੍ਵਸਜਾ ਗੂਢੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ |੧੨|
View original
स्तब्धाङ्गदृष्टिस्त्वसृजा गूढोच्छ्वासश्च मूर्च्छितः |१२|
🔊 Audio coming soon
ਰੁਧਿਰਜਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਙ੍ਗਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤ੍ਵਸਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਤਬ੍ਧਸ਼ਬ੍ਦੋਙ੍ਗਦਸ੍ਟਿਭ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਗੂਢੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ ਅਸ੍ਪਸ੍ਟਸ਼੍ਵਾਸਃ|੧੨|-
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ਮਦ੍ਯੇਨ ਵਿਲਪਂਸ਼੍ਛੇਤੇ ਨਸ੍ਟਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ | ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਕ੍ਸਿਪਨ੍ ਭੂਮੌ ਜਰਾਂ ਯਾਵਨ੍ਨ ਯਾਤਿ ਤਤ੍ ||੧੨||
View original
मद्येन विलपंश्छेते नष्टविभ्रान्तमानसः | गात्राणि विक्षिपन् भूमौ जरां यावन्न याति तत् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਮਦ੍ਯਜਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਮਦ੍ਯੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਲਪਨ੍ਨਿਤਿ ਵਿਲਾਪਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍| ਨਸ੍ਟਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਨਸ ਇਤਿ ਨਸ੍ਟਮਾਨਸਃ ਅਪਸ੍ਮਰਣਃ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਨਸੋ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਚੇਤਾਃ| ਜਰਾਂ ਪਾਕਮ੍||੧੨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਵੇਪਥੁਸ੍ਵਪ੍ਨਤਸ੍ਣਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਵਿਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੇ | ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਂ ਤੀਵ੍ਰਤਰਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਿਸਲਕ੍ਸਣੈਃ ||੧੩||
View original
वेपथुस्वप्नतृष्णाः स्युः स्तम्भश्च विषमूर्च्छिते | वेदितव्यं तीव्रतरं यथास्वं विषलक्षणैः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸਜਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵੇਪਥੁਸ੍ਵਪ੍ਨਤਸ੍ਣਾਃ ਸ੍ਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੇਪਥੁਃ ਕਮ੍ਪਃ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾ| ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਲਾਦਿਕਨ੍ਦਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸਸ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯਾਨਿ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਤੈਃ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯਥਾਤ੍ਮੀਯਂ ਵਿਸਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ਸੇਕਾਵਗਾਹੌ ਮਣਯਃ ਸਹਾਰਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾ ਵ੍ਯਜਨਾਨਿਲਾਸ਼੍ਚ | ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਪਾਨਾਨਿ ਚ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ੍ਵਨਿਵਾਰਿਤਾਨਿ ||੧੪||
View original
सेकावगाहौ मणयः सहाराः शीताः प्रदेहा व्यजनानिलाश्च | शीतानि पानानि च गन्धवन्ति सर्वासु मूर्च्छास्वनिवारितानि ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਃ ਪਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਸੇਕਾਵਗਾਹਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਣਯਃ ਸਹਾਰਾ ਇਤਿ ਮਣਯੋ ਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਫਟਿਕਪ੍ਰਭਤਯਃ| ਤੇ ਚ ਸਹਾਰਾ ਹਾਰਾਰੋਪਿਤਾ ਹਿਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਯਜਨਾਨਿਲਾ ਵ੍ਯਜਨਾਨਾਂ ਵਾਯਵਃ| ਸ਼ੀਤਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾਃ ਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲਪ੍ਰਭਤਿਕਤਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪਾਃ| ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਪਾਨਾਨਿ ਚ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤੀਤਿ ਯਾਨਿ ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਚ ਪਾਨਾਨਿ ਤਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨਿਵਾਰਿਤਾਨਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ||੧੪||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ਸਿਤਾਪ੍ਰਿਯਾਲੇਕ੍ਸੁਰਸਪ੍ਲੁਤਾਨਿ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕਸ੍ਵਰਸਾਨ੍ਵਿਤਾਨਿ | ਖਰ੍ਜੂਰਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਰਸੈਃ ਸ਼ਤਾਨਿ ਪਾਨਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਚ ਜੀਵਨਾਨਿ ||੧੫||
View original
सिताप्रियालेक्षुरसप्लुतानि द्राक्षामधूकस्वरसान्वितानि | खर्जूरकाश्मर्यरसैः शृतानि पानानि सर्पींषि च जीवनानि ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਚ ਪਾਨਾਨ੍ਯਾਹ- ਸਿਤਾਪ੍ਰਿਯਾਲੇਕ੍ਸੁਰਸਪ੍ਲੁਤਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਰ੍ਜੂਰਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਰਸੈਃ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸਿਤਾਪ੍ਰਿਯਾਲਾਦਿਯੁਤਾਨਿ ਪਾਨਾਨਿ ਪਾਨਕਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਨਿਵਾਰਿਤਾਨਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਪਾਨਾਨ੍ਯੇਵਾਨਿਵਾਰਿਤਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਚ ਜੀਵਨਾਨੀਤਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਸਿਦ੍ਧਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ਪਾਨਾਨੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਾਨੀਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਚ ਘਤਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਵਰ੍ਗੇ ਮਧੁਰੇ ਪਯਾਂਸਿ ਸਦਾਡਿਮਾ ਜਾਙ੍ਗਲਜਾ ਰਸਾਸ਼੍ਚ | ਤਥਾ ਯਵਾ ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲਯਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸੁ ਪਥ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਸਤੀਨਾਃ ||੧੬||
View original
सिद्धानि वर्गे मधुरे पयांसि सदाडिमा जाङ्गलजा रसाश्च | तथा यवा लोहितशालयश्च मूर्च्छासु पथ्याश्च सदा सतीनाः ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਕਿਮੇਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਵਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸੁ ਹਿਤਾਨ੍ਯੁਤਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪੀਤ੍ਯਾਹ- ਸਿਦ੍ਧਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੁਰੇ ਵਰ੍ਗੇ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੌ| ਪਯਾਂਸਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਪਿ ਦੁਗ੍ਧਾਨਿ, ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਕ੍ਸੀਰਾਣਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਹਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਸਦਾਡਿਮਾ ਦਾਡਿਮੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤਾਃ, ਜਾਙ੍ਗਲਜਾ ਰਸਾਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸੁ ਯੇ ਭੋਜਨੇ ਹਿਤਾਸ੍ਤਾਨਾਹ- ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਥ੍ਯਾ ਹਿਤਾਃ, ‘ਭੋਜਨੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਤੀਨੋ ਵਰ੍ਤੁਲਕਲਾਯਃ||੧੬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ਭੁਜਙ੍ਗਪੁਸ੍ਪਂ ਮਰਿਚਾਨ੍ਯੁਸ਼ੀਰਂ ਕੋਲਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਂ ਚ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਮਾਨਿ | ਸ਼ੀਤੇਨ ਤੋਯੇਨ ਬਿਸਂ ਮਣਾਲਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਕਸ੍ਣਾਂ ਸਿਤਯਾ ਚ ਪਥ੍ਯਾਮ੍ ||੧੭||
View original
भुजङ्गपुष्पं मरिचान्युशीरं कोलस्य मध्यं च पिबेत् समानि | शीतेन तोयेन बिसं मृणालं क्षौद्रेण कृष्णां सितया च पथ्याम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਭੁਜਙ੍ਗਪੁਸ੍ਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੁਜਙ੍ਗਪੁਸ੍ਪਂ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰਮ੍| ਕੋਲਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਂ ਬਦਰਮਜ੍ਜਾ| ਏਤਾਨਿ ਭੁਜਙ੍ਗਪੁਸ੍ਪਾਦੀਨਿ ਸਮਾਨਿ ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ੀਤਤੋਯੇਨ ਸਹ ਪਿਬੇਤ੍| ਨ ਕੇਵਲਮੇਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸ਼ੀਤਤੋਯੇਨ ਸਹ ਪਿਬੇਤ੍ ਬਿਸਂ ਮਣਾਲਂ ਚਾਪਿ ਸ਼ੀਤਤੋਯੇਨ ਪਿਬੇਤ੍; ਬਿਸਂ ਬਿਸੇਨ੍ਦ੍ਰਕਂ, ਮਣਾਲਂ ਪਦ੍ਮਨਾਲਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਕਸ੍ਣਾਮਿਤਿ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਲਿਹੇਦਿਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸਿਤਯਾ ਚ ਪਥ੍ਯਾਮਿਤਿ ਹਰੀਤਕੀਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਸਹ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਨਾਸਾਵਦਨਾਵਰੋਧਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਪ੍ਯਥ ਮਾਨੁਸੀਣਾਮ੍ | ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਂ ਤੁ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕੈਰ੍ਜਯੇਦਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਮਨੈਸ਼੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ||੧੮||
View original
कुर्याच्च नासावदनावरोधं क्षीरं पिबेद्वाऽप्यथ मानुषीणाम् | मूर्च्छां प्रसक्तां तु शिरोविरेकैर्जयेदभीक्ष्णं वमनैश्च तीक्ष्णैः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਃ ਪਰਂ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਸਾਵਕ੍ਤ੍ਰਯੋਰਵਰੋਧੇਨ ਵ੍ਯਾਘੁਟ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੋ ਮਾਰੁਤੋ ਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਵਿਵਣ੍ਵਨ੍ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਪਹਨ੍ਤਿ; ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰਂ ਚਾਤਿਸ਼ੀਤਲਤ੍ਵਾਤ੍| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਂ ਭੂਯੋ ਭੂਯੋਨੁਸਙ੍ਗਿਨੀਮ੍| ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕੈਃ ਨਸ੍ਯੈਃ| ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਰ੍ਵਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇ ਨਸ੍ਯਵਮਨੇ ਨ ਯੁਕ੍ਤੇਸ੍ਯ, ਤਥਾਪਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਵਹਸ੍ਰੋਤੋਨਿਰੋਧਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਰਤ੍ਵਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਹਿਤੇ ਏਵ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪਥ੍ਯੈਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 20
ਹਰੀਤਕੀਕ੍ਵਾਥਸ਼ਤਂ ਘਤਂ ਵਾ ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰਸੈਃ ਕਤਂ ਵਾ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਿਤਾਦਾਡਿਮਲਾਜਵਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਵਨ੍ਤਿ ||੧੯|| ਪਿਬੇਤ੍ ਕਸਾਯਾਣਿ ਚ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਂ ਯਾਨਿ ਸ਼ਮਂ ਨਯਨ੍ਤਿ |੨੦|
View original
हरीतकीक्वाथशृतं घृतं वा धात्रीफलानां स्वरसैः कृतं वा | द्राक्षासितादाडिमलाजवन्ति शीतानि नीलोत्पलपद्मवन्ति ||१९|| पिबेत् कषायाणि च गन्धवन्ति पित्तज्वरं यानि शमं नयन्ति |२०|
🔊 Audio coming soon
ਹਰੀਤਕੀਕ੍ਵਾਥਸ਼ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਰੀਤਕੀਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸ਼ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹਰੀਤਕੀਕ੍ਵਾਥਸ਼ਤਮ੍| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨਾਮ੍ ਆਮਲਕਫਲਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰਸੈਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾਨਿ ਕਸਾਯਾਣਿ ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਕਤਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਂ ਸ਼ਮਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਿਤਾਦਾਡਿਮਲਾਜਵਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਿ ਪਿਬੇਤ੍| ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਵਨ੍ਤਿ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਪ੍ਰਧਾਨਾਨਿ| ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਾਢ੍ਯਾਨਿ| ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰਕਸਾਯਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍||੧੯||-
Adhikarana 18 (20) · Śloka 21
ਪ੍ਰਭੂਤਦੋਸਸ੍ਤਮਸੋਤਿਰੇਕਾਤ੍ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੋ ਨੈਵ ਵਿਬੁਧ੍ਯਤੇ ਯਃ ||੨੦|| ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਭਸ਼ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਦਾ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾ ਮਨੁਸ੍ਯਃ |੨੧|
View original
प्रभूतदोषस्तमसोऽतिरेकात् सम्मूर्च्छितो नैव विबुध्यते यः ||२०|| सन्न्यस्तसञ्ज्ञो भृशदुश्चिकित्स्यो ज्ञेयस्तदा बुद्धिमता मनुष्यः |२१|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾ ਅਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਪ੍ਰਭੂਤਦੋਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਃ ਪ੍ਰਭੂਤਦੋਸੋ ਮਨੁਸ੍ਯਃ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ ਸਨ੍ ਤਮਸੋਤਿਰੇਕਾਨ੍ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਤੇ ਨਾਵਬੋਧਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯੋ ਮਤਿਮਤਾ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞੇਯ ਇਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਸਞ੍ਜ੍ਞ ਇਤਿ ਮਤ੍ਯੁਮੁਖੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤ ਇਵ ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਃ||੨੦||-
Adhikarana 19 (21) · Śloka 22
ਯਥਾਮਲੋਸ੍ਟਂ ਸਲਿਲੇ ਨਿਸਿਕ੍ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਧਰੇਦਾਸ਼੍ਵਵਿਲੀਨਮੇਵ ||੨੧|| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍ਤ੍ਵਰਯਾ ਭਿਸਕ੍ਤਮਸ੍ਵੇਦਨਂ ਮਤ੍ਯੁਵਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯਾਤਮ੍ |੨੨|
View original
यथाऽऽमलोष्टं सलिले निषिक्तं समुद्धरेदाश्वविलीनमेव ||२१|| तद्वच्चिकित्सेत्त्वरया भिषक्तमस्वेदनं मृत्युवशं प्रयातम् |२२|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਾਯ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਮਾਹ- ਯਥਾਮਲੋਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮਲੋਸ੍ਟਮ੍ ਆਮਮਤ੍ਪਿਣ੍ਡਮ੍| ਤਂ ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਸਞ੍ਜ੍ਞਮ੍| ਅਸ੍ਵੇਦਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਰਹਿਤਮ੍||੨੧||-
Adhikarana 20 (22) · Śloka 23
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਧੂਮਯੋਗੈਸ੍ਤਥਾ ਨਖਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤੋਤ੍ਰਪਾਤੈਃ ||੨੨|| ਵਾਦਿਤ੍ਰਗੀਤਾਨੁਨਯੈਰਪੂਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਘਟ੍ਟਨੈਰ੍ਗੁਪ੍ਤਫਲਾਵਘਰ੍ਸੈਃ |੨੩|
View original
तीक्ष्णाञ्जनाभ्यञ्जनधूमयोगैस्तथा नखाभ्यन्तरतोत्रपातैः ||२२|| वादित्रगीतानुनयैरपूर्वैर्विघट्टनैर्गुप्तफलावघर्षैः |२३|
🔊 Audio coming soon
ਕੈਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਬ੍ਦੋਞ੍ਜਨਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੋਤ੍ਰਾਣਿ ਸੂਚਿਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ| ਵਾਦਿਤ੍ਰਂ ਵੀਣਾਦਿ| ਅਨੁਨਯਃ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਨਾਪੂਰ੍ਵਕਂ ਵਚਨਾਦਿ| ਵਿਘਟ੍ਟਨੈਃ ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਚਾਲਨੈਃ| ਗੁਪ੍ਤਫਲਾਵਘਰ੍ਸੈਃ ਕਪਿਕਚ੍ਛੂਫਲਾਵਘਰ੍ਸਣੈਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਗੁਪ੍ਤਫਲਂ ਵਸਣਂ, ਤਸ੍ਯਾਵਘਰ੍ਸਣੈਃ ਪੀਡਨੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਘਟ੍ਟਨੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਵਿਸ੍ਮਾਪਨੈਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਕਾਰਕੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੈਰੁਪਚਾਰੈਃ ਉਪਾਚਰੇਤ੍ ਆਸਞ੍ਜ੍ਞਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਃ||੨੨||-
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
ਆਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਸ਼੍ਚ ਨ ਲਬ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਸਾਨਾਹਲਾਲਾਸ਼੍ਵਸਨਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਃ ||੨੩||
View original
आभिः क्रियाभिश्च न लब्धसञ्ज्ञः सानाहलालाश्वसनश्च वर्ज्यः ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਆਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਃ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਭਿਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਦਿਭਿਃ| ਸਾਨਾਹਲਾਲਾਸ਼੍ਵਸਨਸ਼੍ਚ ਆਨਾਹਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ; ਸ਼੍ਵਸਨਃ ਸ਼੍ਵਾਸ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੩||
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਵਮਨਾਨੁਲੋਮ੍ਯੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਲਘੁਪਥ੍ਯਭੁਕ੍ਤਮ੍ | ਫਲਤ੍ਰਿਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਨਾਗਰਾਢ੍ਯੈਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਮਜਾਤਾਜ੍ਜਤੁਨਃ ਪ੍ਰਯੋਗੈਃ | ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੈਰ੍ਮਾਸਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਜੀਰ੍ਣਘਤਂ ਸ ਪਾਯ੍ਯਃ ||੨੪||
View original
प्रबुद्धसञ्ज्ञं वमनानुलोम्यैस्तीक्ष्णैर्विशुद्धं लघुपथ्यभुक्तम् | फलत्रिकैश्चित्रकनागराढ्यैस्तथाऽश्मजाताज्जतुनः प्रयोगैः | सशर्करैर्मासमुपक्रमेत विशेषतो जीर्णघृतं स पाय्यः ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਦਿਭਿਰ੍ਲਬ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞੇ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਿਨਿ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮਾਹ- ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਿਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਵਮਨਾਨੁਲੋਮ੍ਯੈਰ੍ਵਮਨਵਿਰੇਚਨੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ, ਅਨ੍ਨਸਂਸਰ੍ਜਨਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਲਘੁਪਥ੍ਯਭੁਕ੍ਤਂ, ਤ੍ਰਿਫਲਾਚਿਤ੍ਰਕਸ਼ੁਣ੍ਠੀਭਾਵਿਤੈਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੈਃ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਪ੍ਰਯੋਗੈਃ ਵਜ੍ਰਕਵਟਕਕਲ੍ਪਨਯਾ ਕਲ੍ਪਿਤੈਰ੍ਮਾਸਂ ਯਾਵਦੁਪਕ੍ਰਮੇਤ, ਸ਼ੇਸਦੋਸੋਪਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਂ ਘਤਂ ਦਸ਼ਾਬ੍ਦਿਕਂ ਪਾਯ੍ਯਃ ਪਾਯਯਿਤਵ੍ਯਃ||੨੪||
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਾਨਿ ਕਸਾਯਾਣ੍ਯੁਪਯੋਜਯੇਤ੍ | ਸਰ੍ਵਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਰੀਤਾਨਾਂ ਵਿਸਜਾਯਾਂ ਵਿਸਾਪਹਮ੍ ||੨੫||
View original
यथास्वं च ज्वरघ्नानि कषायाण्युपयोजयेत् | सर्वमूर्च्छापरीतानां विषजायां विषापहम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਾਨੀਤਿ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਜ੍ਵਰੇਸੁ ਯਾਨਿ ਕਸਾਯਾਣ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਤਦ੍ਦੋਸਜਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ੍ਵਪਿ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ| ਵਿਸਾਪਹਮਿਤਿ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਂ ਵਿਸਮੋਹਸ਼ਮਨਂ ਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਾਦਿਕਮ੍||੨੫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 46
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਅਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਸਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे मूर्च्छाप्रतिषेधो नाम (अष्टमोऽध्यायः, आदितः) षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४६||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੬||