Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಮೂತ್ರಾಘಾತಪ್ರತಿಷೇಧಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो मूत्राघातप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
ಅರೋಚಕಪ್ರತಿಷೇಧಾನನ್ತರಂ ಪಾರಿಶೇಷ್ಯಾನ್ಮೂತ್ರಾಘಾತಪ್ರತಿಷೇಧಾರಮ್ಭಃ; ಪರಿಶೇಷತ್ವಂ ಚ ಮೂತ್ರಾಘಾತಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಯೋರೇಕತ್ವೇನ ವಿವಕ್ಷಿತತ್ವಾತ್ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಚಾಪರಸ್ಯಾಧ್ಯಾಯಸ್ಯಾಭಾವಾತ್| ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೂತ್ರಾಘಾತೋ ಮೂತ್ರಾವರೋಧಃ, ಕೇಚಿದಾಘಾತಶಬ್ದೇನ ದುಷ್ಟಿಮಾಹುಃ ನ ತ್ವವರೋಧಂ, ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಮೂತ್ರಸಾದಯೋರ್ಮೂತ್ರಾವರೋಧಾಸಮ್ಭವಾತ್||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾಽಷ್ಠೀಲಾ ವಾತಬಸ್ತಿಸ್ತಥೈವ ಚ |
ಮೂತ್ರಾತೀತಃ ಸಜಠರೋ ಮೂತ್ರೋತ್ಸಙ್ಗಃ ಕ್ಷಯಸ್ತಥಾ ||೩||
ಮೂತ್ರಗ್ರನ್ಥಿರ್ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಮುಷ್ಣವಾತಸ್ತಥೈವ ಚ |
ಮೂತ್ರೌಕಸಾದೌ ದ್ವೌ ಚಾಪಿ ರೋಗಾ ದ್ವಾದಶ ಕೀರ್ತಿತಾಃ ||೪||
View original
वातकुण्डलिकाऽष्ठीला वातबस्तिस्तथैव च |
मूत्रातीतः सजठरो मूत्रोत्सङ्गः क्षयस्तथा ||३||
मूत्रग्रन्थिर्मूत्रशुक्रमुष्णवातस्तथैव च |
मूत्रौकसादौ द्वौ चापि रोगा द्वादश कीर्तिताः ||४||
ಇದಾನೀಂ ಸುಖಬೋಧಾರ್ಥಂ ಮೂತ್ರಾಘಾತಾನ್ನಾಮಭಿಃ ಪ್ರಾಹ- ವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ಅಷ್ಠೀಲೇತಿ ವಾತಾಷ್ಠೀಲೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಾ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ವಾತಾಷ್ಠೀಲಾ ಭಣಿತಾ ಸಾ ಭಿನ್ನಾ, ಆಧ್ಮಾನಾದಿಲಕ್ಷಣರಹಿತತ್ವಾತ್ | ಸಙ್ಖ್ಯೇಯನಿರ್ದೇಶಾದೇವಸಙ್ಖ್ಯಾಯಾಂ ಸಿದ್ಧಾಯಾಂ ದ್ವಾದಶೇತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಕರಣಂ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತಾಧಿಕಸಙ್ಖ್ಯಾನಿವಾರಣಾರ್ಥಮ್||೩-೪||
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ವೇಗವಿಘಾತಾದ್ವಾ ವಾಯುರನ್ತರಮಾಶ್ರಿತಃ |
ಮೂತ್ರಂ ಚರತಿ ಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ವಿಗುಣಃ ಕುಣ್ಡಲೀಕೃತಃ ||೫||
ಸೃಜೇದಲ್ಪಾಲ್ಪಮಥವಾ ಸರುಜಸ್ಕಂ ಶನೈಃ ಶನೈಃ |
ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾಂ ತಂ ತು ವ್ಯಾಧಿಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸುದಾರುಣಮ್ ||೬||
View original
रौक्ष्याद्वेगविघाताद्वा वायुरन्तरमाश्रितः |
मूत्रं चरति सङ्गृह्य विगुणः कुण्डलीकृतः ||५||
सृजेदल्पाल्पमथवा सरुजस्कं शनैः शनैः |
वातकुण्डलिकां तं तु व्याधिं विद्यात् सुदारुणम् ||६||
ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾಯಾ ಹೇತುಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಾಹ- ರೌಕ್ಷ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ತರಮಾಶ್ರಿತ ಇತಿ ಬಸ್ತಿಮಧ್ಯಮಾಶ್ರಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮೂತ್ರಂ ಚರತಿ ಸಙ್ಗೃಹ್ಯೇತಿ ಮೂತ್ರಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ವಾಯುಶ್ಚರತಿ ಭ್ರಮತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕುಣ್ಡಲೀಕೃತ ಇತಿ ಕುಣ್ಡಲಾಕೃತ್ಯಾ ವರ್ತುಲೀಭೂತಃ| ಸೃಜೇತ್ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ಸರುಜಸ್ಕಂ ಸವೇದನಂ ಮೂತ್ರಮ್| ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ವೇಗವಿಘಾತಾದಿತಿ ವ್ಯವಹಿತಃ ಸನ್ನಿಹಿತಶ್ಚ ಹೇತುರುಕ್ತಃ, ವಾಯುರನ್ತರಮಾಶ್ರಿತ ಇತ್ಯಾದಿಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ಕುಣ್ಡಲೀಕೃತ ಇತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಮ್| ‘ಮೂತ್ರಮಲ್ಪಾಲ್ಪಮಥವಾ ಸರುಜಂ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತೇ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಅಪರೇ ‘ಸರುಜಂ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮೂತ್ರಾಘಾತಾನಾಂ ವಾಯುರೇವ ಪ್ರಾಯಶಃ ಕಾರಣಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್||೫-೬||
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
ಶಕೃನ್ಮಾರ್ಗಸ್ಯ ಬಸ್ತೇಶ್ಚ ವಾಯುರನ್ತರಮಾಶ್ರಿತಃ |
ಅಷ್ಠೀಲಾವದ್ಧನಂ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕರೋತ್ಯಚಲಮುನ್ನತಮ್ ||೭||
ವಿಣ್ಮೂತ್ರಾನಿಲಸಙ್ಗಶ್ಚ ತತ್ರಾಧ್ಮಾನಂ ಚ ಜಾಯತೇ |
ವೇದನಾ ಚ ಪರಾ ಬಸ್ತೌ ವಾತಾಷ್ಠೀಲೇತಿ ತಾಂ ವಿದುಃ ||೮||
View original
शकृन्मार्गस्य बस्तेश्च वायुरन्तरमाश्रितः |
अष्ठीलावद्धनं ग्रन्थिं करोत्यचलमुन्नतम् ||७||
विण्मूत्रानिलसङ्गश्च तत्राध्मानं च जायते |
वेदना च परा बस्तौ वाताष्ठीलेति तां विदुः ||८||
ಅಷ್ಠೀಲಾಯಾ ಹೇತುಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಾಹ- ಶಕೃನ್ಮಾರ್ಗಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಶಕೃನ್ಮಾರ್ಗೋ ಗುದಃ, ಬಸ್ತಿಃ ಮೂತ್ರಾಧಾರಃ, ವಾಯುರತ್ರ ಅಪಾನೋ ಗುದಬಸ್ತಿಸ್ಥರೋಗಕರತ್ವಾತ್, ಅನ್ತರಂ ಮಧ್ಯಮ್| ಅಷ್ಠೀಲಾ ಉತ್ತರಾಪಥೇ ದೀರ್ಘವರ್ತುಲಪಾಷಾಣವಿಶೇಷಃ, ಅನ್ಯೇ ಚರ್ಮಕಾರಾಣಾಂ ಲೌಹೀಂ ಭಾಣ್ಡೀಮಾಹುಃ| ಅಚಲಮ್ ಈಷಚ್ಚಲಮ್| ಆಧ್ಮಾನಂ ಬಸ್ತೌ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಅಪಾನೋ ವಾಯುರತ್ರ ಹೇತುಃ, ಶಕೃನ್ಮಾರ್ಗಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ಶೇಷಂ ಲಕ್ಷಣಮ್||೭-೮||
Adhikarana 5 (9-10) · Śloka 10
ವೇಗಂ ವಿಧಾರಯೇದ್ಯಸ್ತು ಮೂತ್ರಸ್ಯಾಕುಶಲೋ ನರಃ |
ನಿರುಣದ್ಧಿ ಮುಖಂ ತಸ್ಯ ಬಸ್ತೇರ್ಬಸ್ತಿಗತೋಽನಿಲಃ ||೯||
ಮೂತ್ರಸಙ್ಗೋ ಭವೇತ್ತೇನ ಬಸ್ತಿಕುಕ್ಷಿನಿಪೀಡಿತಃ |
ವಾತಬಸ್ತಿಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರಸಾಧನಃ ||೧೦||
View original
वेगं विधारयेद्यस्तु मूत्रस्याकुशलो नरः |
निरुणद्धि मुखं तस्य बस्तेर्बस्तिगतोऽनिलः ||९||
मूत्रसङ्गो भवेत्तेन बस्तिकुक्षिनिपीडितः |
वातबस्तिः स विज्ञेयो व्याधिः कृच्छ्रप्रसाधनः ||१०||
ವಾತಬಸ್ತೇರ್ಹೇತುಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಾಹ- ವೇಗಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಕುಶಲೋ ಮೂರ್ಖಃ| ತಸ್ಯ ಮೂರ್ಖಸ್ಯ| ಮೂತ್ರಸಙ್ಗೋ ಮೂತ್ರಸ್ಯಾಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ತೇನ ವ್ಯಾಧಿನಾ ಬಸ್ತಿಕುಕ್ಷಿನಿಪೀಡಿತ ಇತಿ ಬಸ್ತಿಕುಕ್ಷೇರ್ನಿಪೀಡನಂ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ(ತ್ರ) ಸ ತಥಾ; ನಿಪೀಡಿತಂ ನಿಪೀಡನಂ ವೇದನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರಸಾಧನಃ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯಃ| ವೇಗಂ ವಿಧಾರಯೇದಿತಿ ಹೇತುಃ, ನಿರುಣದ್ಧಿ ಮುಖಂ ತಸ್ಯ ಬಸ್ತೇರಿತಿ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ಶೇಷಂ ಲಕ್ಷಣಮ್||೯-೧೦||
Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 12
ವೇಗಂ ಸನ್ಧಾರ್ಯ ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಯೋ ಭೂಯಃ ಸ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛತಿ |
ತಸ್ಯ ನಾಭ್ಯೇತಿ ಯದಿ ವಾ ಕಥಞ್ಚಿತ್ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೧೧||
ಪ್ರವಾಹತೋ ಮನ್ದರುಜಮಲ್ಪಮಲ್ಪಂ ಪುನಃ ಪುನಃ |
ಮೂತ್ರಾತೀತಂ ತು ತಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮೂತ್ರವೇಗವಿಘಾತಜಮ್ ||೧೨||
View original
वेगं सन्धार्य मूत्रस्य यो भूयः स्रष्टुमिच्छति |
तस्य नाभ्येति यदि वा कथञ्चित्सम्प्रवर्तते ||११||
प्रवाहतो मन्दरुजमल्पमल्पं पुनः पुनः |
मूत्रातीतं तु तं विद्यान्मूत्रवेगविघातजम् ||१२||
ಮೂತ್ರಾತೀತಸ್ಯ ಹೇತುಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಚಾಹ- ವೇಗಮಿತ್ಯಾದಿ| ವೇಗಂ ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯುನ್ಮುಖತ್ವಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾರ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ಧೃತ್ವಾ, ಭೂಯಃ ಪುನಃ, ಸ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛತಿ ಮೋಕ್ತುಂ ವಾಞ್ಛತಿ| ನಾಭ್ಯೇತಿ ಮೂತ್ರಂ ನಾಗಚ್ಛತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರವಾಹತ ಇತಿ ನಿಕುಹನಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದ್ಯಪಿ ವೇಗಂ ಸನ್ಧಾರ್ಯ ಮೂತ್ರಸ್ಯೇತ್ಯನೇನೈವ ಮೂತ್ರವಿಘಾತಜತ್ವಮಸ್ಯ ವ್ಯಾಧೇಃ ಪ್ರಾಪ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಪುನರ್ಮೂತ್ರವೇಗವಿಘಾತಜಮಿತಿ ಕರಣಂ ಮೂತ್ರವಿಘಾತೋತ್ಥವಾತಜತ್ವಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಮ್| ವೇಗಂ ಸನ್ಧಾರ್ಯೇತ್ಯಾದಿರ್ಹೇತುಃ, ಯೋ ಭೂಯಃ ಸ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛತೀತ್ಯಾದಿಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ಶೇಷಂ ಲಕ್ಷಣಮ||೧೧-೧೨||
Adhikarana 7 (13-14) · Śloka 14
ಮೂತ್ರಸ್ಯ ವಿಹತೇ ವೇಗೇ ತದುದಾವರ್ತಹೇತುನಾ |
ಅಪಾನಃ ಕುಪಿತೋ ವಾಯುರುದರಂ ಪೂರಯೇದ್ಭೃಶಮ್ ||೧೩||
ನಾಭೇರಧಸ್ತಾದಾಧ್ಮಾನಂ ಜನಯೇತ್ತೀವ್ರವೇದನಮ್ |
ತಂ ಮೂತ್ರಜಠರಂ ವಿದ್ಯಾದಧಃಸ್ರೋತೋನಿರೋಧನಮ್ ||೧೪||
View original
मूत्रस्य विहते वेगे तदुदावर्तहेतुना |
अपानः कुपितो वायुरुदरं पूरयेद्भृशम् ||१३||
नाभेरधस्तादाध्मानं जनयेत्तीव्रवेदनम् |
तं मूत्रजठरं विद्यादधःस्रोतोनिरोधनम् ||१४||
ಮೂತ್ರಜಠರಸ್ಯ ಹೇತ್ವಾದಿಕಮಾಹ- ಮೂತ್ರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ತದುದಾವರ್ತಹೇತುನೇತಿ ತದುದಾವರ್ತೋ ಮೂತ್ರೋದಾವರ್ತಃ ಸ ಏವ ಹೇತುಸ್ತೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಏತೇನ ಮೂತ್ರವೇಗೇಽವರುದ್ಧೇ ಸತಿ ತದುದಾವರ್ತಹೇತುನಾಽಪಾನೋ ವಾಯುಃ ಕುಪಿತಃ ಸನ್ ಉದರಂ ಪೂರಯೇತ್, ತತಶ್ಚ ನಾಭೇರಧೋಭಾಗೇ ತೀವ್ರಪೀಡಮಾಧ್ಮಾನಂ ಜನಯೇತ್; ತಂ ಮೂತ್ರಜಠರಮಧಃಸ್ರೋತೋನಿರೋಧನಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಮಾರ್ಗಾವರೋಧಕಂ ಜಾನೀಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಅಧೋಬಸ್ತಿನಿರೋಧಜಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಯೇ ತು ‘ಅಪಾನಃ ಕುಪಿತೋ ವಾಯುಃ’ ಇತ್ಯಾದಿಕಮೇವ ಮೂತ್ರಜಠರಂ ಪಠನ್ತಿ, ತೇ ‘ಮೂತ್ರಸ್ಯ ವೇಗೇ ವಿಹತೇ ತದುದಾವರ್ತಹೇತುನಾ’ ಇತಿ ಪಾಠಂ ಮೂತ್ರಾತೀತಪಾಠಮಧ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ| ತಥಾ ಚ ಸತಿ ತೇ ಪ್ರಕೋಪಕಾರಣಾನುಕ್ತಾವಪಾನಪ್ರಕೋಪಕಾರಣಂ ಬಲವದ್ವಿಗ್ರಹಾದಿಕಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ತಾದೃಶಶ್ಚ ಪಾಠೋ ನ ವೃದ್ಧಚಿತ್ತಾಹ್ಲಾದಕರಃ| ಮೂತ್ರಸ್ಯ ವೇಗೇ ವಿಹತೇ ಇತ್ಯಾದಿರ್ಹೇತುಃ, ಉದರಂ ಪೂರಯೇದ್ಭೃಶಮಿತ್ಯಾದಿಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ಶೇಷಂ ಲಕ್ಷಣಮ್||೧೩-೧೪||
Adhikarana 8 (15-16) · Śloka 16
ಬಸ್ತೌ ವಾಽಪ್ಯಥವಾ ನಾಲೇ ಮಣೌ ವಾ ಯಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ |
ಮೂತ್ರಂ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಸಜ್ಜೇತ ಸರಕ್ತಂ ವಾ ಪ್ರವಾಹತಃ ||೧೫||
ಸ್ರವೇಚ್ಛನೈರಲ್ಪಮಲ್ಪಂ ಸರುಜಂ ವಾಽಥ ನೀರುಜಮ್ |
ವಿಗುಣಾನಿಲಜೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸ ಮೂತ್ರೋತ್ಸಙ್ಗಸಞ್ಜ್ಞಿತಃ ||೧೬||
View original
बस्तौ वाऽप्यथवा नाले मणौ वा यस्य देहिनः |
मूत्रं प्रवृत्तं सज्जेत सरक्तं वा प्रवाहतः ||१५||
स्रवेच्छनैरल्पमल्पं सरुजं वाऽथ नीरुजम् |
विगुणानिलजो व्याधिः स मूत्रोत्सङ्गसञ्ज्ञितः ||१६||
ಮೂತ್ರೋತ್ಸಙ್ಗಸ್ಯ ಹೇತ್ವಾದಿಕಮಾಹ- ಬಸ್ತಾವಿತ್ಯಾದಿ| ನಾಲೇ ಮೇಢ್ರಸ್ರೋತಸಿ| ಮಣೌ ಮೇಢ್ರಾಗ್ರದೇಶೇ| ಯದ್ಯಪಿ ನಾಲೇ ಇತ್ಯನೇನೈವ ಮಣೇರಪಿ ಗ್ರಹಣಂ ಸಞ್ಜಾತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಮಣೇರುಪಾದಾನಂ ಮಣಾವತ್ಯನ್ತಮೂತ್ರೋತ್ಸಙ್ಗಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಮ್| ಸಜ್ಜೇತ ಅವರುಧ್ಯೇತ| ‘ಸರಕ್ತಮ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಸಂಸಕ್ತಮ್’ ಇತಿ ಪಾಠೇ ಸಂಸಕ್ತಂ ಸಮ್ಬದ್ಧಮ್| ಪ್ರವಾಹತಃ ನಿಕುಹನಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸರುಜಮ್ ಅತಿವಾತಪ್ರಕೋಪಾತ್, ನೀರುಜಂ ಹೀನವಾತಪ್ರಕೋಪಾತ್| ವಿಗುಣಾನಿಲಜ ಇತಿ ವಿಮಾರ್ಗವಾಯುಜಃ, ವಾಯೋರ್ವಿಮಾರ್ಗಗಮನಂ ಮಾರ್ಗಾವರೋಧಾತ್ ಸ್ವಹೇತುಭಿಶ್ಚ; ಕೇಚಿನ್ಮಾರ್ಗಾವರೋಧಮೇವ ವಿಮಾರ್ಗಗಮನೇ ಕಾರಣಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ವಿಗುಣಾನಿಲಜೋ ವ್ಯಾಧಿರಿತಿ ಹೇತುಃ, ಬಸ್ತಾವಿತ್ಯಾದಿಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ಶೇಷಂ ಲಕ್ಷಣಮ್||೧೫-೧೬||
Adhikarana 9 (17) · Śloka 17
ರೂಕ್ಷಸ್ಯ ಕ್ಲಾನ್ತದೇಹಸ್ಯ ಬಸ್ತಿಸ್ಥೌ ಪಿತ್ತಮಾರುತೌ |
ಸದಾಹವೇದನಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಕುರ್ಯಾತಾಂ ಮೂತ್ರಸಙ್ಕ್ಷಯಮ್ ||೧೭||
View original
रूक्षस्य क्लान्तदेहस्य बस्तिस्थौ पित्तमारुतौ |
सदाहवेदनं कृच्छ्रं कुर्यातां मूत्रसङ्क्षयम् ||१७||
ಮೃತ್ರಕ್ಷಯಸ್ಯ ಹೇತ್ವಾದಿಕಮಾಹ- ರೂಕ್ಷಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಲಾನ್ತದೇಹಸ್ಯ ಗ್ಲಾನದೇಹಸ್ಯ| ಯದ್ಯಪಿ ರೂಕ್ಷಗ್ಲಾನದೇಹತ್ವಂ ನ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಕಾರಣಂ ತಥಾಽಪಿ ವಾತಾನ್ವಿತಪಿತ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಕೋಪಕಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಕುರ್ಯಾತಾಮ್ ಉತ್ಪಾದಯೇತಾಮ್| ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಕುಷ್ಠಜನನಮ್| ಮೂತ್ರಸಙ್ಕ್ಷಯಮಿತಿ ಮೂತ್ರಶೋಷಣಾನ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಕ್ಷಯೋ ರೋಗಃ| ರೂಕ್ಷಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿಃ ಹೇತುಃ, ಬಸ್ತಿಸ್ಥಾವಿತ್ಯಾದಿಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ಶೇಷಂ ಲಕ್ಷಣಮ್| ‘ಬಸ್ತಿಸ್ಥೌ ಪಿತ್ತಮಾರುತೌ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಬಸ್ತೌ ತಿಷ್ಠನ್ ಸದಾಗತಿಃ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ; ಸ ಚಾನಾರ್ಷಃ ಪಾಠಃ||೧೭||
Adhikarana 10 (18-19) · Śloka 19
ಅಭ್ಯನ್ತರೇ ಬಸ್ತಿಮುಖೇ ವೃತ್ತೋಽಲ್ಪಃ ಸ್ಥಿರ ಏವ ಚ |
ವೇದನಾವಾನತಿ ಸದಾ ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗನಿರೋಧನಃ ||೧೮||
ಜಾಯತೇ ಸಹಸಾ ಯಸ್ಯ ಗ್ರನ್ಥಿರಶ್ಮರಿಲಕ್ಷಣಃ |
ಸ ಮೂತ್ರಗ್ರನ್ಥಿರಿತ್ಯೇವಮುಚ್ಯತೇ ವೇದನಾದಿಭಿಃ ||೧೯||
View original
अभ्यन्तरे बस्तिमुखे वृत्तोऽल्पः स्थिर एव च |
वेदनावानति सदा मूत्रमार्गनिरोधनः ||१८||
जायते सहसा यस्य ग्रन्थिरश्मरिलक्षणः |
स मूत्रग्रन्थिरित्येवमुच्यते वेदनादिभिः ||१९||
ಮೂತ್ರಗ್ರನ್ಥೇರ್ಹೇತ್ವಾದಿಕಮಾಹ- ಅಭ್ಯನ್ತರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಭ್ಯನ್ತರೇ ಬಸ್ತಿಮುಖೇ ಇತಿ ಬಸ್ತಿದ್ವಾರಸ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವೃತ್ತೋ ವರ್ತುಲಃ| ಸ್ಥಿರಃ ಅಚಲಃ| ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗನಿರೋಧನಃ ಮೂತ್ರವಾಹಿಸ್ರೋತೋನಿರೋಧಕಾರೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಹಸಾ ಝಟಿತಿ| ಅಶ್ಮರೀಲಕ್ಷಣ ಇತ್ಯತ್ರ ವೇದನಾದಿಭಿರಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತೇನ ವೇದನಾಭಿಃ ಕೃತ್ವಾ ಅಶ್ಮರ್ಯಾಸ್ತುಲ್ಯಲಕ್ಷಣೋ ನ ತ್ವಧಿಷ್ಠಾನಾದಿಭಿರಶ್ಮರೀತುಲ್ಯಲಕ್ಷಣಃ, ಏಷ ಏವಾಶ್ಮರೀಮೂತ್ರಗ್ರನ್ಥ್ಯೋರ್ಭೇದಃ; ತಥಾ ಅಶ್ಮರ್ಯಾಂ ರಕ್ತಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನಾಸ್ತಿ, ಮೂತ್ರಗ್ರನ್ಥೌ ತು ತನ್ತ್ರಾನ್ತರದರ್ಶನಾದ್ರಕ್ತಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಜ್ಞೇಯ ಇತ್ಯಪಿ ಭೇದಃ| ತಥಾ ಚ ತದ್ವಚಃ- “ರಕ್ತಂ ವಾತಕಫಾದ್ದುಷ್ಟಂ ಬಸ್ತಿದ್ವಾರೇ ಸುದಾರುಣಮ್| ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸೃಜೇನ್ಮೂತ್ರಂ ತದಾವೃತಮ್| ಅಶ್ಮರೀಸಮಶೂಲಂ ತಂ ಮೂತ್ರಗ್ರನ್ಥಿಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ”- ಇತಿ| ಅಭ್ಯನ್ತರ ಇತ್ಯಾದಿಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ವೇದನಾವಾನಿತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಂ, ಹೇತುರತ್ರಾನುಕ್ತೋಽಪಿ ಉಷ್ಣವಾತಹೇತುಸಾಹಚರ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ಜ್ಞೇಯಃ| ಯದ್ಯೇವಂ ತರ್ಹಿ ಉಷ್ಣವಾತೇ ವಾಯುರಪಿ ಹೇತುರುಕ್ತಃ; ಸೋಽತ್ರಕಿಮಿತಿ ನ ಗೃಹ್ಯತೇ? ಸತ್ಯಂ, ಮೂತ್ರಗ್ರನ್ಥೇರ್ವ್ಯತಿಕ್ರಮಪಾಠಾದೇವ ವಾಯುರತ್ರ ಕಾರಣಂ ನ ಭವತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್||೧೮-೧೯||
Adhikarana 11 (20-21) · Śloka 21
ಪ್ರತ್ಯುಪಸ್ಥಿತಮೂತ್ರಸ್ತು ಮೈಥುನಂ ಯೋಽಭಿನನ್ದತಿ |
ತಸ್ಯ ಮೂತ್ರಯುತಂ ರೇತಃ ಸಹಸಾ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೨೦||
ಪುರಸ್ತಾದ್ವಾಽಪಿ ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾದ್ವಾಽಪಿ ಕದಾಚನ |
ಭಸ್ಮೋದಕಪ್ರತೀಕಾಶಂ ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಂ ತದುಚ್ಯತೇ ||೨೧||
View original
प्रत्युपस्थितमूत्रस्तु मैथुनं योऽभिनन्दति |
तस्य मूत्रयुतं रेतः सहसा सम्प्रवर्तते ||२०||
पुरस्ताद्वाऽपि मूत्रस्य पश्चाद्वाऽपि कदाचन |
भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तदुच्यते ||२१||
ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಸ್ಯ ಹೇತ್ವಾದಿಕಮಾಹ- ಪ್ರತ್ಯುಪಸ್ಥಿತೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತ್ಯುಪಸ್ಥಿತಮೂತ್ರ ಇತಿ ಸಞ್ಜಾತಮೂತ್ರವೇಗ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಃಪುರುಷಃ, ಮೈಥುನಮಭಿನನ್ದತಿ ಇಚ್ಛತಿ ಕರೋತೀತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ| ರೇತಃ ಶುಕ್ರಮ್| ಪುರಸ್ತಾದ್ವಾಽಪಿ ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಆದಾವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಭಸ್ಮೋದಕಪ್ರತೀಕಾಶಂ ಭಸ್ಮಮಿಶ್ರಿತಪಾನೀಯತುಲ್ಯಮ್ | ಏತಚ್ಚ ರೇತೋವಿಶೇಷಣಮ್| ಯಃಪುರುಷಃ ಸಞ್ಜಾತಮೂತ್ರವೇಗಃ ಸನ್ ಮೈಥುನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ಭಸ್ಮೋದಕಪ್ರತೀಕಾಶಂ ಮೂತ್ರಯುತಂ ರೇತೋ ಮೂತ್ರಸ್ಯಾದೌ ಕದಾಚಿತ್ ಪಶ್ಚಾದ್ವಾ ವಾಯೋರ್ವಿಚಿತ್ರಕ್ರಿಯಾಕರತ್ವಾತ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ, ತನ್ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಮುಚ್ಯತ ಇತಿ ಫಲಿತೋಽರ್ಥಃ| ಅತ್ರ ಹೇತುಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾದಿಕಂ ಸ್ವಯಮಪ್ಯೂಹ್ಯ ಜ್ಞೇಯಮ್||೨೦-೨೧||
Adhikarana 12 (22-23) · Śloka 23
ವ್ಯಾಯಾಮಾಧ್ವಾತಪೈಃ ಪಿತ್ತಂ ಬಸ್ತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾನಿಲಾವೃತಮ್ |
ಬಸ್ತಿಂ ಮೇಢ್ರಂ ಗುದಂ ಚೈವ ಪ್ರದಹನ್ ಸ್ರಾವಯೇದಧಃ ||೨೨||
ಮೂತ್ರಂ ಹಾರಿದ್ರಮಥವಾ ಸರಕ್ತಂ ರಕ್ತಮೇವ ವಾ |
ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಜನ್ತೋರುಷ್ಣವಾತಂ ವದನ್ತಿ ತಮ್ ||೨೩||
View original
व्यायामाध्वातपैः पित्तं बस्तिं प्राप्यानिलावृतम् |
बस्तिं मेढ्रं गुदं चैव प्रदहन् स्रावयेदधः ||२२||
मूत्रं हारिद्रमथवा सरक्तं रक्तमेव वा |
कृच्छ्रात् प्रवर्तते जन्तोरुष्णवातं वदन्ति तम् ||२३||
ವ್ಯಾಯಾಮಾಧ್ವಾತಪೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಅನಿಲಾವೃತಂ ವಾತಾನ್ವಿತಂ ಪಿತ್ತಮ್| ಹಾರಿದ್ರಂ ಹರಿದ್ರಾವರ್ಣಮ್| ಸರಕ್ತಮ್ ಈಷದ್ರಕ್ತ ವರ್ಣಮೀಷಚ್ಛೋಣಿತಂ ವಾ| ರಕ್ತಂ ವೇತಿ ಕೇವಲಂ ಶೋಣಿತಮ್, ಅತ್ಯನ್ತರಕ್ತವರ್ಣಂ ಮೂತ್ರಂ ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ನನು, ಅತ್ರೋದ್ದೇಶಸೂತ್ರಪಾಠಾನ್ಮೂತ್ರಗ್ರನ್ಥಿಮೂತ್ರಶುಕ್ರಯೋರುಪಾದಾನಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ನೋಷ್ಣವಾತಸ್ಯ, ತತ್ ಕಥಮತ್ರೋಷ್ಣವಾತೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ? ಉಚ್ಯತೇ- ಯಥಾ ಮೂತ್ರಕ್ಷಯಸ್ಯ ವಾತಪಿತ್ತೇ ಹೇತೂ ತಥಾಽಸ್ಯಾಪಿ ತ ಏವ ಹೇತೂ ಇತಿ ಹೇತುಸಾಮ್ಯಾದ್ವ್ಯತಿಕ್ರಮೇಣೋಷ್ಣವಾತೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ| ಯದ್ಯೇವಂ ತರ್ಹಿ ಉದ್ದೇಶೇಽಪ್ಯುಷ್ಣವಾತೋ ಮೂತ್ರಕ್ಷಯಾನನ್ತರಮೇವ ಕಿಮಿತಿ ನ ಪಠಿತಃ? ಸತ್ಯಂ, ಮೂತ್ರಗ್ರನ್ಥೌ ಕೇವಲಪಿತ್ತಸ್ಯಾನುವರ್ತನಾರ್ಥಮುಷ್ಣವಾತೋ ಮೂತ್ರಕ್ಷಯಾನನ್ತರಂ ಪಠಿತಃ| ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿಕೋ ಹೇತುಃ, ಬಸ್ತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯೇತ್ಯಾದಿಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ಶೇಷಂ ಲಕ್ಷಣಮ್||೨೨-೨೩||
Adhikarana 13 (24-26) · Śloka 26
ವಿಶದಂ ಪೀತಕಂ ಮೂತ್ರಂ ಸದಾಹಂ ಬಹಲಂ ತಥಾ |
ಶುಷ್ಕಂ ಭವತಿ ಯಚ್ಚಾಪಿ ರೋಚನಾಚೂರ್ಣಸನ್ನಿಭಮ್ ||೨೪||
ಮೂತ್ರೌಕಸಾದಂ ತಂ ವಿದ್ಯಾದ್ರೋಗಂ ಪಿತ್ತಕೃತಂ ಬುಧಃ |
ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಸಂಹತಂ ಶ್ವೇತಂ ತಥಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರವರ್ತನಮ್ ||೨೫||
ಶುಷ್ಕಂ ಭವತಿ ಯಚ್ಚಾಪಿ ಶಙ್ಖಚೂರ್ಣಪ್ರಪಾಣ್ಡುರಮ್ |
ಮೂತ್ರೌಕಸಾದಂ ತಂ ವಿದ್ಯಾದಾಮಯಂ ದ್ವಾದಶಂ ಕಫಾತ್ ||೨೬||
View original
विशदं पीतकं मूत्रं सदाहं बहलं तथा |
शुष्कं भवति यच्चापि रोचनाचूर्णसन्निभम् ||२४||
मूत्रौकसादं तं विद्याद्रोगं पित्तकृतं बुधः |
पिच्छिलं संहतं श्वेतं तथा कृच्छ्रप्रवर्तनम् ||२५||
शुष्कं भवति यच्चापि शङ्खचूर्णप्रपाण्डुरम् |
मूत्रौकसादं तं विद्यादामयं द्वादशं कफात् ||२६||
ಮೂತ್ರೌಕಸಾದಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವಿಶದಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಶದಂ ಪಿಚ್ಛಿಲವಿಪರೀತಮ್| ಪೀತಕಂ ಪೀತವರ್ಣಮ್| ಬಹಲಂ ಸ್ಥೂಲಂ ಘನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶುಷ್ಕಮಿತಿ ಆತಪಾದಿನಾ ಶುಷ್ಕಮ್| ರೋಚನಾ ಗೋರೋಚನಾ| ದ್ವಿತೀಯಮೂತ್ರೌಕಸಾದಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಪಿಚ್ಛಿಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಿಚ್ಛಿಲಮಿತಿ ವಿಶದವಿಪರೀತಮ್, ಸಂಹತಂ ಘನಮ್, ಶ್ವೇತಂ ಶ್ವೇತವರ್ಣಮ್, ಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರವರ್ತನಂ ದುಃಖೇನ ಪ್ರವರ್ತತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದ್ವಾದಶೇತಿ ಪುನರುಪಾದಾನಂ ಮೂತ್ರೌಕಸಾದಯೋರೇಕನಾಮತ್ವಾದೇವ ಮನ್ದಮತೀನಾಂ ಚೇತಸ್ಯೇಕತ್ವಂ ಮಾ ಭೂದಿತಿ ದ್ಯೋತನಾರ್ಥಮ್||೨೪-೨೬||
Adhikarana 14 (27) · Śloka 28
ಕಷಾಯಕಲ್ಕಸರ್ಪೀಂಷಿ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ಲೇಹಾನ್ ಪಯಾಂಸಿ ಚ |
ಕ್ಷಾರಮದ್ಯಾ(ಧ್ವಾ)ಸವಸ್ವೇದಾನ್ ಬಸ್ತೀಂಶ್ಚೋತ್ತರಸಞ್ಜ್ಞಿತಾನ್ ||೨೭||
ವಿದಧ್ಯಾನ್ಮತಿಮಾಂಸ್ತತ್ರ ವಿಧಿಂ ಚಾಶ್ಮರಿನಾಶನಮ್ |೨೮|
View original
कषायकल्कसर्पींषि भक्ष्यान् लेहान् पयांसि च |
क्षारमद्या(ध्वा)सवस्वेदान् बस्तींश्चोत्तरसञ्ज्ञितान् ||२७||
विदध्यान्मतिमांस्तत्र विधिं चाश्मरिनाशनम् |२८|
ಮೂತ್ರಾಘಾತಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಕಷಾಯಃ ಕ್ವಾಥಃ, ಕಲ್ಕೋ ದೃಷದಿ ಪೇಷಿತಃ ಸದ್ರವಃ| ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ಲಡ್ಡುಕಪ್ರಭೃತೀನ್| ಪಯಾಂಸಿ ಕ್ಷೀರಾಣಿ| ಆಸವೋ ಮದ್ಯಭೇದಃ| ಸ್ವೇದಾ ಉಪನಾಹಾದ್ಯಾಃ| ಬಸ್ತೀಂಶ್ಚೋತ್ತರಸಞ್ಜ್ಞಿತಾನಿತಿ ಉತ್ತರಬಸ್ತೀನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಚಕಾರಾತ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮಪಿ| ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಮತಿಮಾನಿತಿ ಊಹಾಪೋಹವಿದ್ವೈದ್ಯಃ| ತತ್ರ ಮೂತ್ರಾಘಾತರೋಗೇ| ವಿಧಿಮಶ್ಮರೀಸಾಧನಮಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಮ್| ನನು, ಯಥಾ ವಾತಾದಿಭೇದೇನ ಭಿನ್ನಾ ಮೂತ್ರಾಘಾತಾ ದರ್ಶಿತಾಃ, ತಥೈವ ಚಿಕಿತ್ಸಾಽಪಿ ಭಿನ್ನಾ ವಕ್ತುಮುಚಿತಾ, ತತ್ ಕಥಮತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಚಿಕಿತ್ಸೋಕ್ತಾ? ಉಚ್ಯತೇ- ಸರ್ವೇಷು ಮೂತ್ರಾಘಾತೇಷು ಯತೋ ವಾತಃ ಕಾರಣಮ್ ಅತಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವಕ್ತುಮುಚಿತಂ ಭವತಿ; ಏವಂ ಯದಿ ತತ್ರ ವಾಯುರೇವ ಕಾರಣಂ ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ತತ್ರ ಪಿತ್ತಕಫಾವಪ್ಯಾರಮ್ಭಕತ್ವೇನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೌ, ತತ್ ಕಥಮೇಕೈವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸರ್ವೇಷು ಮೃತ್ರಾಘಾತೇಷು ಕ್ರಿಯತೇ? ಸತ್ಯಂ, ಸರ್ವೇಽಪಿ ಮೂತ್ರಾಘಾತಾಃ ಪ್ರಾಯಶೋ ವಾತಜನ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತಕಫೌ ಪುನರಾವರಕೌ; ತಸ್ಮಾತ್ತೇಷಾಮೇಕೈವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ದೋಷಾದಿಬಲವಿಕಲ್ಪಂ ದ್ರವ್ಯತತ್ತ್ವಂ ರೋಗತತ್ತ್ವಂ ಚ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಭಿಷಜಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ, ಅತ ಏವ ಮತಿಮಾನಿತ್ಯುಕ್ತವಾನಾಚಾರ್ಯಃ| ಕೇಚಿದತ್ರ ‘ಅತಃ ಪರಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮೂತ್ರದೋಷಸ್ಯ ಭೇಷಜಮ್’ ಇತ್ಯಾದಿಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಚ ಕಷಾಯಕಲ್ಪಮಿತ್ಯನೇನೋಪಸಙ್ಗೃಹೀತ ಇತಿ ನ ದರ್ಶಿತಃ| ಅಪರೇ ತು ‘ಸ್ತ್ರೀಣಾಮತಿಪ್ರಸಙ್ಗೇನ’ ಇತ್ಯಾದಿಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಚ ನಾರ್ಷಃ||೨೭||
Adhikarana 15 (28) · Śloka 28
ಮೂತ್ರೋದಾವರ್ತಯೋಗಾಂಶ್ಚ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನಾತ್ರ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೨೮||
View original
मूत्रोदावर्तयोगांश्च कार्त्स्न्येनात्र प्रयोजयेत् ||२८||
ಮೂತ್ರಾಘಾತೇಷು ಮೂತ್ರೋದಾವರ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಮತಿದೇಶೇನಾಹ- ಮೂತ್ರೋದಾವರ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಮೂತ್ರೋದಾವರ್ತಯೋಗಾ ಯ ಉದಿತಾ ಭವನ್ತಿ ತೇಽತ್ರ ಯೋಜ್ಯಾ ಇತಿ ಅತ್ರಾರ್ಥಃ| ಮೂತ್ರೋದಾವರ್ತಯೋಗಾನ್ ‘ಸೌವರ್ಚಲಾಢ್ಯಾಂ ಮದಿರಾಮ್’ ಇತ್ಯಾದಿಮೂತ್ರೋದಾವರ್ತಪ್ರತಿಷೇಧೋಕ್ತಾನ್| ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ| ಏತೇನ ಯಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಯೇ ಮೂತ್ರೋದಾವರ್ತಯೋಗಾ ಉಚಿತಾ ಭವನ್ತಿ ತೇಽತ್ರ ಯೋಜ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನೇತ್ಯತ್ರ ಕರ್ತಿಕಕುಣ್ಡೇನ ಬಹುಧಾ ಪ್ರಜಲ್ಪಿತಂ, ತತ್ತು ಶಿಷ್ಯಬುದ್ಧಿವ್ಯಾಕುಲಹೇತುತ್ವಾದ್ಗ್ರನ್ಥಗೌರವಭಯಾಚ್ಚ ಪರಿಹೃತಮ್| ಅತ್ರ ಮೂತ್ರಾಘಾತೇ||೨೮||
Adhikarana 16 (29) · Śloka 29
ಕಲ್ಕಮೇರ್ವಾರುಬೀಜಾನಾಮಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ಸಸೈನ್ಧವಮ್ |
ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಯುಕ್ತಂ ಪೀತ್ವೈವ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ||೨೯||
View original
कल्कमेर्वारुबीजानामक्षमात्रं ससैन्धवम् |
धान्याम्लयुक्तं पीत्वैव मूत्रकृच्छ्रात् प्रमुच्यते ||२९||
ಕಲ್ಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏರ್ವಾರುಃ ಗ್ರೀಷ್ಮಕರ್ಕಟಿಕಾ| ಅಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಮ್ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ಕೇಚಿದಮುಂ ಪಾಠಮನ್ಯಥಾ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಚಾಭಾವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ||೨೯||
Adhikarana 17 (30) · Śloka 30
ಸುರಾಂ ಸೌವರ್ಚಲವತೀಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೀ ಪಿಬೇನ್ನರಃ |
ಮಧು ಮಾಂಸೋಪದಂಶಂ ವಾ ಪಿಬೇದ್ವಾಽಪ್ಯಥ ಗೌಡಿಕಮ್ ||೩೦||
View original
सुरां सौवर्चलवतीं मूत्रकृच्छ्री पिबेन्नरः |
मधु मांसोपदंशं वा पिबेद्वाऽप्यथ गौडिकम् ||३०||
ಸುರಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸುರಾ ಪಿಷ್ಟಕೃತಾ| ಮಧು ಮದ್ಯಂ; ತಚ್ಚ ಮಧುಕೃತಂ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರದರ್ಶನಾತ್| ತಥಾ ಚ- ‘ಮಾಂಸೋಪದಂಶಂ ಮಧುನಾ ಮದ್ಯಂ ವಾಽಪಿ ಪಿಬೇನ್ನರಃ’- ಇತಿ| ಮಾಂಸೋಪದಂಶಂ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಣಯುತಮ್| ಗೌಡಿಕಂ ಗುಡಕೃತಂ ಮದ್ಯಮ್||೩೦||
Adhikarana 18 (31) · Śloka 31
ಪಿಬೇತ್ ಕುಙ್ಕುಮಕರ್ಷಂ ವಾ ಮಧೂದಕಸಮಾಯುತಮ್ |
ರಾತ್ರಿಪರ್ಯುಷಿತಂ ಪ್ರಾತಸ್ತಥಾ ಸುಖಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ ||೩೧||
View original
पिबेत् कुङ्कुमकर्षं वा मधूदकसमायुतम् |
रात्रिपर्युषितं प्रातस्तथा सुखमवाप्नुयात् ||३१||
ಪಿಬೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಮಧೂದಕಂ ಮಧುಯುಕ್ತಮುದಕಮ್| ಪ್ರಾತರಿತಿ ಪಿಬೇದಿತ್ಯತ್ರ ಯೋಜ್ಯಂ; ತೇನ ಪ್ರಭಾತೇ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೧||
Adhikarana 19 (32) · Śloka 32
ದಾಡಿಮಾಮ್ಲಾಂ ಯುತಾಂ ಮುಖ್ಯಾಮೇಲಾಜೀರಕನಾಗರೈಃ |
ಪೀತ್ವಾ ಸುರಾಂ ಸಲವಣಾಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ||೩೨||
View original
दाडिमाम्लां युतां मुख्यामेलाजीरकनागरैः |
पीत्वा सुरां सलवणां मूत्रकृच्छ्रात् प्रमुच्यते ||३२||
ದಾಡಿಮಾಮ್ಲಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ದಾಡಿಮಾಮ್ಲಾಂ ದಾಡಿಮೇನಾಮ್ಲೀಕೃತಾಮ್| ಯುತಾಮಿತ್ಯತ್ರ ಏಲಾಜೀರಕನಾಗರೈರಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಸುರಾಂ ಮುಖ್ಯಾಂ ಪೈಷ್ಟೀಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಲವಣಾಂ ಸೌನ್ಧವಯುಕ್ತಾಮ್||೩೨||
Adhikarana 20 (33-34) · Śloka 34
ಪೃಥಕ್ಪರ್ಣ್ಯಾದಿವರ್ಗಸ್ಯ ಮೂಲಂ ಗೋಕ್ಷುರಕಸ್ಯ ಚ |
ಅರ್ಧಪ್ರಸ್ಥೇನ ತೋಯಸ್ಯ ಪಚೇತ್ ಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣಮ್ ||೩೩||
ಕ್ಷೀರಾವಶಿಷ್ಟಂ ತಚ್ಛೀತಂ ಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಯುತಂ ಪಿಬೇತ್ |
ನರೋ ಮಾರುತಪಿತ್ತೋತ್ಥಮೂತ್ರಾಘಾತನಿವಾರಣಮ್ ||೩೪||
View original
पृथक्पर्ण्यादिवर्गस्य मूलं गोक्षुरकस्य च |
अर्धप्रस्थेन तोयस्य पचेत् क्षीरचतुर्गुणम् ||३३||
क्षीरावशिष्टं तच्छीतं सिताक्षौद्रयुतं पिबेत् |
नरो मारुतपित्तोत्थमूत्राघातनिवारणम् ||३४||
ಪೃಥಕ್ಪರ್ಣ್ಯಾದಿವರ್ಗಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪೃಥಕ್ಪರ್ಣ್ಯಾದಿವರ್ಗೋ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಕಃ||೩೩-೩೪||
Adhikarana 21 (35) · Śloka 35
ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ವಾಸಸಾ ಸಮ್ಯಗ್ವರ್ಚೋ ರಾಸಭವಾಜಿನೋಃ |
ರಸಸ್ಯ ಕುಡವಂ ತಸ್ಯ ಪಿಬೇನ್ಮೂತ್ರರುಜಾಪಹಮ್ ||೩೫||
View original
निष्पीड्य वाससा सम्यग्वर्चो रासभवाजिनोः |
रसस्य कुडवं तस्य पिबेन्मूत्ररुजापहम् ||३५||
ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವರ್ಚಃ ಪುರೀಷಮ್| ರಾಸಭೋ ಗರ್ದಭಃ| ವಾಜೀ ಘೋಟಕಃ| ಕುಡವಂ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ||೩೫||
Adhikarana 22 (36) · Śloka 36
ಮುಸ್ತಾಭಯಾದೇವದಾರುಮೂರ್ವಾಣಾಂ ಮಧುಕಸ್ಯ ಚ |
ಪಿಬೇದಕ್ಷಸಮಂ ಕಲ್ಕಂ ಮೂತ್ರದೋಷನಿವಾರಣಮ್ ||೩೬||
View original
मुस्ताभयादेवदारुमूर्वाणां मधुकस्य च |
पिबेदक्षसमं कल्कं मूत्रदोषनिवारणम् ||३६||
ಮುಸ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಮೂರ್ವಾ ಚೋರಸ್ನಾಯುಃ| ಮಧುಕಂ ಯಷ್ಟೀಮಧು| ಅಕ್ಷಸಮಂ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಮ್||೩೬||
Adhikarana 23 (37) · Śloka 37
ಅಭಯಾಮಲಕಾಕ್ಷಾಣಾಂ ಕಲ್ಕಂ ಬದರಸಮ್ಮಿತಮ್ |
ಅಮ್ಭಸಾಽಲವಣೋಪೇತಂ ಪಿಬೇನ್ಮೂತ್ರರುಜಾಪಹಮ್ ||೩೭||
View original
अभयामलकाक्षाणां कल्कं बदरसम्मितम् |
अम्भसाऽलवणोपेतं पिबेन्मूत्ररुजापहम् ||३७||
ಅಭಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಕ್ಷೋ ಬಿಭೀತಕಃ| ಬದರಸಮ್ಮಿತಮ್ ಅರ್ಧಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಮ್| ಅಮ್ಭಸಾ ಪಾನೀಯೇನ| ಅಲವಣೋಪೇತಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸೈನ್ಧವಯುತಮ್||೩೭||
Adhikarana 24 (38) · Śloka 38
ಉದುಮ್ಬರಸಮಂ ಕಲ್ಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಾ ಜಲಸಂಯುತಮ್ |
ಪಿಬೇತ್ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ರಾತ್ರೌ ಶೀತಂ ಮೂತ್ರರುಜಾಪಹಮ್ ||೩೮||
View original
उदुम्बरसमं कल्कं द्राक्षाया जलसंयुतम् |
पिबेत् पर्युषितं रात्रौ शीतं मूत्ररुजापहम् ||३८||
ಉದುಮ್ಬರಸಮಂ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಂ, ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಾಃ ಕಲ್ಕಮ್ ಉದುಮ್ಬರಸಮಂ ಜಲಾನ್ವಿತಂ ರಾತ್ರಿಪರ್ಯುಷಿತಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ||೩೮||
Adhikarana 25 (39) · Śloka 39
ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಯಾಃ ಸ್ವರಸಂ ಪಿಬೇತ್ ಕುಡವಸಮ್ಮಿತಮ್ |
ಮೂತ್ರದೋಷಹರಂ ಕಲ್ಯ ... |೩೯|
View original
निदिग्धिकायाः स्वरसं पिबेत् कुडवसम्मितम् |
मूत्रदोषहरं कल्य ... |३९|
ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ| ಕುಡವಸಮ್ಮಿತಂ ಚತುಷ್ಪಲೋನ್ಮಿತಮ್| ಕಲ್ಯಂ ಪ್ರಾತರಿತ್ಯರ್ಥಃ|೩೯|-
Adhikarana 26 (39-40) · Śloka 40
... ಮಥವಾ ಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತಮ್ ||೩೯||
ಪ್ರಪೀಡ್ಯಾಮಲಕಾನಾಂ ತು ರಸಂ ಕುಡವಸಮ್ಮಿತಮ್ |
ಪೀತ್ವಾಽಗದೀ ಭವೇಜ್ಜನ್ತುರ್ಮೂತ್ರದೋಷರುಜಾತುರಃ ||೪೦||
View original
... मथवा क्षौद्रसंयुतम् ||३९||
प्रपीड्यामलकानां तु रसं कुडवसम्मितम् |
पीत्वाऽगदी भवेज्जन्तुर्मूत्रदोषरुजातुरः ||४०||
ಅಥವೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಪೀಡ್ಯೇತಿ ವಾಸಸಾ ಗಾಲಯಿತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕುಡವಂ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ| ಅಗದೀ ಭವೇತ್ ನೀರೋಗೋ ಭವೇತ್||೩೯-೪೦||
Adhikarana 27 (41) · Śloka 41
ಧಾತ್ರೀಫಲರಸೇನೈವಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಂ ವಾ ಪಿಬೇನ್ನರಃ |೪೧|
View original
धात्रीफलरसेनैवं सूक्ष्मैलां वा पिबेन्नरः |४१|
ಧಾತ್ರೀಫಲರಸೇನೈವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಧಾತ್ರೀಫಲರಸೇನ ಆಮಲಕರಸೇನ| ಏವಮಿತಿ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|೪೧|-
Adhikarana 28 (41-42) · Śloka 42
ಪಿಷ್ಟ್ವಾಽಥವಾ ಸುಶೀತೇನ ಶಾಲಿತಣ್ಡುಲವಾರಿಣಾ ||೪೧||
ತಾಲಸ್ಯ ತರುಣಂ ಮೂಲಂ ತ್ರಪುಸಸ್ಯ ರಸಂ ತಥಾ |
ಶ್ವೇತಂ ಕರ್ಕಟಕಂ ಚೈವ ಪ್ರಾತಸ್ತು ಪಯಸಾ ಪಿಬೇತ್ ||೪೨||
View original
पिष्ट्वाऽथवा सुशीतेन शालितण्डुलवारिणा ||४१||
तालस्य तरुणं मूलं त्रपुसस्य रसं तथा |
श्वेतं कर्कटकं चैव प्रातस्तु पयसा पिबेत् ||४२||
ಪಿಷ್ಟ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ತಾಲಸ್ಯಾಭಿನವಂ ಮೂಲಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಶಾಲಿತಣ್ಡುಲೋದಕೇನ ಪಿಬೇತ್, ತ್ರಪುಸಸ್ವರಸಮಥ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ತ್ರಪುಸಃ ಸುಧಾವಾಸಃ| ಶ್ವೇತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ವೇತಂ ಕರ್ಕಟಕಂ ತ್ರಪುಸಮ್| ಪಯಸಾ ಕ್ಷೀರೇಣ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರದರ್ಶನಾತ್; ‘ತ್ರಪುಸಂ ವಾಽಥ ದುಗ್ಧೇನ ಮೂತ್ರದೋಷಹರಂ ಪಿಬೇತ್’ ಇತಿ||೪೧-೪೨||
Adhikarana 29 (43) · Śloka 43
ಶೃತಂ ವಾ ಮಧುರೈಃ ಕ್ಷೀರಂ ಸರ್ಪಿರ್ಮಿಶ್ರಂ ಪಿಬೇನ್ನರಃ |
ಮೂತ್ರದೋಷವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ತಥೈವಾಶ್ಮರಿನಾಶನಮ್ ||೪೩||
View original
शृतं वा मधुरैः क्षीरं सर्पिर्मिश्रं पिबेन्नरः |
मूत्रदोषविशुद्ध्यर्थं तथैवाश्मरिनाशनम् ||४३||
ಶೃತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮಧುರೈಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಅಯಂ ಯೋಗೋ ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಸ್ಯ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ||೪೩||
Adhikarana 30 (44-45) · Śloka 45
ಬಲಾಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಕ್ರೌಞ್ಚಾಸ್ಥಿಕೋಕಿಲಾಕ್ಷಕತಣ್ಡುಲಾನ್ |
ಶತಪರ್ವಕಮೂಲಂ ಚ ದೇವದಾರು ಸಚಿತ್ರಕಮ್ ||೪೪||
ಅಕ್ಷಬೀಜಂ ಚ ಸುರಯಾ ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯ ಪಿಬೇನ್ನರಃ |
ಮೂತ್ರದೋಷವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ತಥೈವಾಶ್ಮರಿನಾಶನಮ್ ||೪೫||
View original
बलाश्वदंष्ट्राक्रौञ्चास्थिकोकिलाक्षकतण्डुलान् |
शतपर्वकमूलं च देवदारु सचित्रकम् ||४४||
अक्षबीजं च सुरया कल्कीकृत्य पिबेन्नरः |
मूत्रदोषविशुद्ध्यर्थं तथैवाश्मरिनाशनम् ||४५||
ಬಲಾಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಬಲಾ ಸ್ವನಾಮಖ್ಯಾತಾ, ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ, ಕ್ರೌಞ್ಚಃ ಪಕ್ಷಿವಿಶೇಷಃ, ‘ಕೈಚರ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಕೋಕಿಲಾಕ್ಷಕಃ ಖಗ್ಗಲೀ, ಶತಪರ್ವಕೋ ಜಲಗಣ್ಡೀರಃ| ಅಕ್ಷಬೀಜಂ ಬಿಭೀತಕಮಜ್ಜಾ| ಏತದ್ಬಲಾದಿಕಂ ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯ ಮೂತ್ರದೋಷವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾಽಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಮಪಿ ಮೂತ್ರದೋಷವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಯದತ್ರ ವಾರಂವಾರಂ ಭಣಿತಂ, ತದತ್ಯನ್ತಹಿತತ್ವಾಪಾದನಾರ್ಥಮ್| ಕೇಚಿತ್ ಭೋಜಸಂವಾದಾದ್ ಬಲಾದಿಕಂ ಯೋಗಚತುಷ್ಟಯಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ; ತನ್ನ, ವೃದ್ಧಾನಾಮಸಮ್ಮತತ್ವಾತ್||೪೪-೪೫||
Adhikarana 31 (46) · Śloka 46
ಪಾಟಲಾಕ್ಷಾರಮಾಹೃತ್ಯ ಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ ಪರಿಸ್ರುತಮ್ |
ಪಿಬೇನ್ಮೂತ್ರವಿಕಾರಘ್ನಂ ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ತೈಲಮಾತ್ರಯಾ ||೪೬||
View original
पाटलाक्षारमाहृत्य सप्तकृत्वः परिस्रुतम् |
पिबेन्मूत्रविकारघ्नं संसृष्टं तैलमात्रया ||४६||
ಪಾಟಲಾಕ್ಷಾರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ ಸಪ್ತವಾರಾನ್| ಪರಿಸ್ರುತಂ ಗಾಲಿತಮ್| ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಸಂಯುಕ್ತಮ್| ತೈಲಮಾತ್ರಯಾ ಸ್ತೋಕೇನ ತೈಲೇನ| ಅತ್ರ ಮಾತ್ರಾಶಬ್ದೋಽಲ್ಪವಾಚೀ| ಯಥಾ- “ಮಾತ್ರಾಂ ಖಾದೇದ್ಬುಭುಕ್ಷಿತಃ” ಇತ್ಯಾದಿಷು| ಅತ್ರ ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ತೋಯಸ್ಯ ಚ ಪ್ರಮಾಣಂ ಕ್ಷಾರಕಲ್ಪೋಕ್ತಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯಮ್| ತೇನ ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಜಲೇನ ಕ್ಷಾರಃ ಪರಿಸ್ರಾವಣೀಯಃ||೪೬||
Adhikarana 32 (47) · Śloka 47
ನಲಾಶ್ಮಭೇದದರ್ಭೇಕ್ಷುತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರುಬೀಜಕಾನ್ |
ಕ್ಷೀರೇ ಪರಿಶೃತಾನ್ ತತ್ರ ಪಿಬೇತ್ ಸರ್ಪಿಃಸಮಾಯುತಾನ್ ||೪೭||
View original
नलाश्मभेददर्भेक्षुत्रपुसैर्वारुबीजकान् |
क्षीरे परिशृतान् तत्र पिबेत् सर्पिःसमायुतान् ||४७||
ನಲಾಶ್ಮಭೇದೇತ್ಯಾದಿ| ನಲಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ ಶುಷಿರಪರ್ವಾ, ಅಶ್ಮಭೇದಃ ಪಾಷಾಣಭೇದಃ, ಏರ್ವಾರುಃ ಗ್ರೀಷ್ಮಕರ್ಕಟಿಕಾ, ಬೀಜಕಃ ಅಸನಸಾರಃ| ಕಾರ್ತಿಕಕುಣ್ಡಸ್ತು ವೃದ್ಧಕಾಶ್ಯಪೀಯಸಂವಾದಾತ್ತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರುಬೀಜಾನ್ಯೇವಾಚಕ್ಷತೇ, ಬೀಜಕಾನಿತ್ಯತ್ರ ಸ್ವಾರ್ಥಿಕಾಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತಿಲಿಙ್ಗವಚನಾನ್ಯತಿಕ್ರಾಮನ್ತೀತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ ಪುಂಲಿಙ್ಗತೇತಿ ಚ ಕಥಯತಿ ತತ್ರ| ಮೂತ್ರಾಘಾತೇ||೪೭||
Adhikarana 33 (48) · Śloka 49
ಪಾಟಲ್ಯಾ ಯಾವಶೂಕಾಚ್ಚ ಪಾರಿಭದ್ರಾತ್ತಿಲಾದಾಪಿ |
ಕ್ಷಾರೋದಕೇನ ಮತಿಮಾನ್ ತ್ವಗೇಲೋಷಣಚೂರ್ಣಕಮ್ ||೪೮||
ಪಿಬೇದ್ಗುಡೇನ ಮಿಶ್ರಂ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾಲ್ಲೇಹಾನ್ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ |೪೯|
View original
पाटल्या यावशूकाच्च पारिभद्रात्तिलादापि |
क्षारोदकेन मतिमान् त्वगेलोषणचूर्णकम् ||४८||
पिबेद्गुडेन मिश्रं वा लिह्याल्लेहान् पृथक् पृथक् |४९|
ಪಾಟಲ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಾವಶೂಕೋ ಯವಕ್ಷಾರಃ| ಪಾರಿಭದ್ರಃ ಪರ್ವತನಿಮ್ಬಃ, ಅನ್ಯೇ ಪಾರಿಭದ್ರಶಬ್ದೇನ ಕಣ್ಟಕಿವೃಕ್ಷಂ ರಕ್ತಕುಸುಮಂ ಫಲಭದ್ರಸಞ್ಜ್ಞಕಂ ವದನ್ತಿ| ಊಷಣಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ| ಪಾಟಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ಷಾರೋದಕೇನ ಸಹ ತ್ವಗೇಲೋಷಣಚೂರ್ಣಂ ಪಿಬೇತ್, ಪಾಟಲ್ಯಾದಿಕ್ಷಾರೋದಕಗುಡಕೃತಾನ್ ಲೇಹಾನ್ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಕಾರ್ತಿಕಕುಣ್ಡಸ್ತು ‘ತ್ವಗೇಲೋಷಣಚೂರ್ಣಕಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ತ್ವಗೇಲೋಷಣಸಂಯುತಮ್’ ಇತಿ ಪಠತಿ| ತತ್ರ ಪಾಟಲ್ಯಾದಿತಿಲಾನ್ತಾನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಯತ್ ಚೂರ್ಣಂ ತತ್ ಕ್ಷಾರೋದಕೇನ ಮುಷ್ಕಕಕ್ಷಾರೋದಕೇನ ಪಿಬೇತ್, ತತ್ಕೃತಾನ್ವಾ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ತ್ವಗೇಲೋಷಣಸಂಯುತಾನ್ ಲೇಹಾನ್ ಗುಡಮಿಶ್ರಿತಾನ್ ಲಿಹ್ಯಾದಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ| ತಥಾ ಚ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಃ- ‘ಪಾಟಲ್ಯಾಃ ಪಾರಿಭದ್ರಾದ್ವಾ ತಿಲಾದ್ವಾಽಪಿ ಯವಾಗ್ರಜಾತ್| ಕಣೈಲಾತ್ವಗ್ಯುತಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮುಷ್ಕಕಕ್ಷಾರವಾರಿಣಾ|| ಪಿಬೇದ್ಗುಡೇನ ಮಿಶ್ರಂ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾಲ್ಲೇಹಾನ್ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್’ ಇತಿ| ‘ಗತಿಮಾನ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಮದಿರಾಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತಥಾ ‘ಗುಡೇನ ಮಿಶ್ರಂ ವಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಗುಡೋಪದಂಶಂ ವಾ’ ಇತಿ ಚ ಪಠನ್ತಿ| ತಚ್ಚ ಪಾಠದ್ವಯಮನಾರ್ಷಮ್||೪೮||
Adhikarana 34 (49-50) · Śloka 50
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮೂತ್ರದೋಷೇ ಕ್ರಮಂ ಹಿತಮ್ ||೪೯||
ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಾನಾಂ ಹಿತಂ ತೇಷು ವಿರೇಚನಮ್ |
ತತಃ ಸಂಶುದ್ಧದೇಹಾನಾಂ ಹಿತಾಶ್ಚೋತ್ತರಬಸ್ತಯಃ ||೫೦||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि मूत्रदोषे क्रमं हितम् ||४९||
स्नेहस्वेदोपपन्नानां हितं तेषु विरेचनम् |
ततः संशुद्धदेहानां हिताश्चोत्तरबस्तयः ||५०||
ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಚ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಾರ್ಥಮಾಹ- ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಷು ಮೂತ್ರದೋಷೇಷು| ‘ತೇಷು ವಿರೇಚನಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಕಾರ್ತಿಕಕುಣ್ಡಸ್ತ ಇಮಂ ಪಾಠಂ ನ ಪಠತಿ, ‘ಕಷಾಯಕಲ್ಕಸರ್ಪೀಷಿ’ ಇತ್ಯಾದಿನೈವ ಗತಾರ್ಥತ್ವಾತ್| ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ಸ್ನಿಗ್ಧಶುದ್ಧದೇಹಾನಾಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ ಯೋಗಾಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ಇತ್ಯಾವೇದನಾಯ ಪಠತಿ, ತತ್ಪಠಿತತ್ವಾನ್ಮಯಾಽಪಿ ಪಠಿತಃ||೪೯-೫೦||
Adhikarana 35 (51) · Śloka 51
ಸ್ತ್ತ್ರೀಣಾಮತಿಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಶೋಣಿತಂ ಯಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ |
ಮೈಥುನೋಪರಮಸ್ತಸ್ಯ ಬೃಂಹಣಶ್ಚ ವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೫೧||
View original
स्त्त्रीणामतिप्रसङ्गेन शोणितं यस्य दृश्यते |
मैथुनोपरमस्तस्य बृंहणश्च विधिः स्मृतः ||५१||
ಅತ್ರ ಚ ಕೇಚಿನ್ಮೂತ್ರದೋಷಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗಪ್ರವೃತ್ತರಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ವಿಧಾನಂ ಕಥಯನ್ತಿ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಅತ್ಯನ್ತಸೇವಯಾ| ಮೈಥುನೋಪರಮೋ ಮೈಥುನನಿವೃತ್ತಿಃ| ಬೃಂಹಣಶ್ಚ ವಿಧಿಃ ಮಾಂಸಕ್ಷೀರಘೃತಾದಿಸೇವನಮ್| ಅಮುಮಪಿ ಪಾಠಂ ಕಾರ್ತಿಕಕುಣ್ಡೋ ನ ಪಠತಿ, ಶುಕ್ರಕ್ಷಯಲಿಙ್ಗೇನೈವೋಕ್ತತ್ವಾತ್ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಿರೇಕಭಯಾಚ್ಚ; ಜೇಜ್ಜಟಸ್ತು ಪ್ರಕರಣಾತ್ ತಥಾ ಶಿಷ್ಯಸುಖಬೋಧಾರ್ಥಂ ಪಠತಿ ; ತತ್ಪಠಿತತ್ವಾನ್ಮಯಾಽಪಿ ಪಠಿತಃ||೫೧||
Adhikarana 36 (52) · Śloka 52
ತಾಮ್ರಚೂಡವಸಾ ತೈಲಂ ಹಿತಂ ಚೋತ್ತರಬಸ್ತಿಷು |
ವಿಧಾನಂ ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವಂ ಹಿ ವ್ಯಾಸತಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ ||೫೨||
View original
ताम्रचूडवसा तैलं हितं चोत्तरबस्तिषु |
विधानं तस्य पूर्वं हि व्यासतः परिकीर्तितम् ||५२||
ಕಿಮೇತದೇವ ತತ್ರ ರಕ್ತೇ ಹಿತಮುತಾನ್ಯದಪೀತ್ಯಾಹ- ತಾಮ್ರಚೂಡೇತ್ಯಾದಿ| ತಾಮ್ರಚೂಡವಸಾ ಕುಕ್ಕುಟವಸಾ, ವಿಧಾನಂ ವಿಧಿಃ, ಉತ್ತರಬಸ್ತಿಷು ಉತ್ತರಬಸ್ತಿಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ, ತಸ್ಯ ಉತ್ತರಬಸ್ತೇಃ, ‘ವ್ಯಾಸತಃ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ವ್ಯಾಪದಃ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೫೨||
Adhikarana 37 (53-57) · Śloka 57
ಕ್ಷೌದ್ರಾರ್ಧಪಾತ್ರಂ ದತ್ತ್ವಾ ಚ ಪಾತ್ರಂ ತು ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಃ |
ಶರ್ಕರಾಯಾಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಂ ಚ ದ್ರಾಕ್ಷಾಚೂರ್ಣಂ ಚ ತತ್ಸಮಮ್ ||೫೩||
ಸ್ವಯಙ್ಗುಪ್ತಾಫಲಂ ಚೈವ ತಥೈವೇಕ್ಷುರಕಸ್ಯ ಚ |
ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಸಂಯುಕ್ತಮರ್ಧಭಾಗಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್ ||೫೪||
ತದೈಕಧ್ಯಂ ಸಮಾನೀಯ ಖಜೇನಾಭಿಪ್ರಮನ್ಥಯೇತ್ |
ತತಃ ಪಾಣಿತಲಂ ಚೂರ್ಣಂ ಲೀಢ್ವಾ ಕ್ಷೀರಂ ತತಃ ಪಿಬೇತ್ ||೫೫||
ಏತತ್ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಯುಞ್ಜಾನಃ ಶುದ್ಧದೇಹೋ ನರಃ ಸದಾ |
ಮೂತ್ರದೋಷಾಞ್ಜಯೇತ್ ಸರ್ವಾನನ್ಯಯೋಗೈಃ ಸುದುರ್ಜಯಾನ್ ||೫೬||
ಜಯೇಚ್ಛೋಣಿತದೋಷಾಂಶ್ಚ ವನ್ಧ್ಯಾ ಗರ್ಭಂ ಲಭೇತ ಚ |
ನಾರೀ ಚೈತತ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜಾನಾ ಯೋನಿದೋಷಾತ್ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ||೫೭||
View original
क्षौद्रार्धपात्रं दत्त्वा च पात्रं तु क्षीरसर्पिषः |
शर्करायाश्च चूर्णं च द्राक्षाचूर्णं च तत्समम् ||५३||
स्वयङ्गुप्ताफलं चैव तथैवेक्षुरकस्य च |
पिप्पलीचूर्णसंयुक्तमर्धभागं प्रकल्पयेत् ||५४||
तदैकध्यं समानीय खजेनाभिप्रमन्थयेत् |
ततः पाणितलं चूर्णं लीढ्वा क्षीरं ततः पिबेत् ||५५||
एतत् सर्पिः प्रयुञ्जानः शुद्धदेहो नरः सदा |
मूत्रदोषाञ्जयेत् सर्वानन्ययोगैः सुदुर्जयान् ||५६||
जयेच्छोणितदोषांश्च वन्ध्या गर्भं लभेत च |
नारी चैतत् प्रयुञ्जाना योनिदोषात् प्रमुच्यते ||५७||
ಕ್ಷೌದ್ರಾರ್ಧಪಾತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೌದ್ರಾರ್ಧಪಾತ್ರಂ ಮಧ್ವರ್ಧಾಢಕಂ, ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಃ ಕ್ಷೀರಸಮ್ಮಥನೋತ್ಥಘೃತಸ್ಯ| ಸ್ವಯಙ್ಗುಪ್ತಾಫಲಾದೀನಾಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯನ್ತಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಮರ್ಧಭಾಗಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ವಯಙ್ಗುಪ್ತಾ ಕಪಿಕಚ್ಛೂಃ, ಹಕ್ಷುರಕಃ ಕೋಕಿಲಾಕ್ಷಕಃ, ಖಜೇನ ಮನ್ಥನದಣ್ಡೇನ; ಪಾಣಿತಲಂ ಚೂರ್ಣಮಿತಿ ಅಙ್ಗುಲಿರಹಿತಂ ಹಸ್ತತಲಂ ಚೂರ್ಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ಪಾಣಿತಲಶಬ್ದೇನ ಕರ್ಷಂ ವದನ್ತಿ||೫೩-೫೭||
Adhikarana 38 (58-64) · Śloka 65
ಬಲಾ ಕೋಲಾಸ್ಥಿ ಮಧುಕಂ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಽಥ ಶತಾವರೀ |
ಮೃಣಾಲಂ ಚ ಕಶೇರುಶ್ಚ ಬೀಜಾನೀಕ್ಷುರಕಸ್ಯ ಚ ||೫೮||
ಸಹಸ್ರವೀರ್ಯಾಂಽಶುಮತೀ ಪಯಸ್ಯಾ ಸಹ ಕಾಲಯಾ |
ಶೃಗಾಲವಿನ್ನಾಽತಿಬಲಾ ಬೃಂಹಣೀಯೋ ಗಣಸ್ತಥಾ ||೫೯||
ಏತಾನಿ ಸಮಭಾಗಾನಿ ಮತಿಮಾನ್ ಸಹ ಸಾಧಯೇತ್ |
ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಪಯಸಾ ಗುಡಸ್ಯ ತುಲಯಾ ಸಹ ||೬೦||
ದ್ರೋಣಾವಶಿಷ್ಟಂ ತತ್ ಪೂತಂ ಪಚೇತ್ತೇನ ಘೃತಾಢಕಮ್ |
ತತ್ ಸಿದ್ಧಂ ಕಲಶೇ ಸ್ಥಾಪ್ಯಂ ಕ್ಷೌದ್ರಪ್ರಸ್ಥೇನ ಸಂಯುತಮ್ ||೬೧||
ಸರ್ಪಿರೇತತ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜಾನೋ ಮೂತ್ರದೋಷಾತ್ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ |
ತುಗಾಕ್ಷೀರ್ಯಾಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಶರ್ಕರಾಯಾಸ್ತಥೈವ ಚ ||೬೨||
ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ತುಲ್ಯಾನ್ಯಾಲೋಡ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತೇಽಹನಿ ಲೇಹಯೇತ್ |
ತಸ್ಯ ಖಾದೇದ್ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಮಾತ್ರಾಂ ಕ್ಷೀರಂ ತತಃ ಪಿಬೇತ್ ||೬೩||
ಶುಕ್ರದೋಷಾಞ್ಜಯೇನ್ಮರ್ತ್ಯಃ ಪ್ರಾಶ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ ಸುಯನ್ತ್ರಿತಃ |
ವ್ಯವಾಯಕ್ಷೀಣರೇತಾಸ್ತು ಸದ್ಯಃ ಸಂಲಭತೇ ಸುಖಮ್ ||೬೪||
ಓಜಸ್ವೀ ಬಲವಾನ್ಮರ್ತ್ಯಃ ಪಿಬನ್ನೇವ ಚ ಹೃಷ್ಯತಿ |೬೫|
View original
बला कोलास्थि मधुकं श्वदंष्ट्राऽथ शतावरी |
मृणालं च कशेरुश्च बीजानीक्षुरकस्य च ||५८||
सहस्रवीर्यांऽशुमती पयस्या सह कालया |
शृगालविन्नाऽतिबला बृंहणीयो गणस्तथा ||५९||
एतानि समभागानि मतिमान् सह साधयेत् |
चतुर्गुणेन पयसा गुडस्य तुलया सह ||६०||
द्रोणावशिष्टं तत् पूतं पचेत्तेन घृताढकम् |
तत् सिद्धं कलशे स्थाप्यं क्षौद्रप्रस्थेन संयुतम् ||६१||
सर्पिरेतत् प्रयुञ्जानो मूत्रदोषात् प्रमुच्यते |
तुगाक्षीर्याश्च चूर्णानि शर्करायास्तथैव च ||६२||
क्षौद्रेण तुल्यान्यालोड्य प्रशस्तेऽहनि लेहयेत् |
तस्य खादेद्यथाशक्ति मात्रां क्षीरं ततः पिबेत् ||६३||
शुक्रदोषाञ्जयेन्मर्त्यः प्राश्य सम्यक् सुयन्त्रितः |
व्यवायक्षीणरेतास्तु सद्यः संलभते सुखम् ||६४||
ओजस्वी बलवान्मर्त्यः पिबन्नेव च हृष्यति |६५|
ಅಗರ್ಭಂ ಬಲಾಘೃತಮಾಹ- ಬಲೇತ್ಯಾದಿ| ಕೋಲಾಸ್ಥಿ ಬದರಮಜ್ಜಾ, ಮಧುಕಂ ಯಷ್ಟೀಮಧು, ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ, ಇಕ್ಷುರಕಃ ಕೋಕಿಲಾಕ್ಷಃ, ಸಹಸ್ರವೀರ್ಯಾ ದೂರ್ವಾ, ಅಂಶುಮತೀ ಶಾಲಪರ್ಣೀ, ಪಯಸ್ಯಾ ಅರ್ಕಪುಷ್ಪೀ, ದುಗ್ಧಿಕಾಮನ್ಯೇ, ಕಾಲಾ ಕಾಲಾನುಸಾರಿವಾ, ಶ್ರೀಪರ್ಣಿಕಾಮನ್ಯೇ, ಶೃಗಾಲವಿನ್ನಾ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ, ಬೃಂಹಣೀಯೋ ಗಣೋ ಗುಡೂಚೀವರ್ಜಿತಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ ‘ಗುಡೂಚೀರಹಿತೋ ವರ್ಗಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿರುದಾಹೃತಃ| ಬೃಂಹಣೀಯಃ’ ಇತ್ಯಾದಿಸಮಾನತನ್ತ್ರಸಂವಾದಾತ್| ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಪಯಸಾ ದುಗ್ಧೇನ, ಜಲೇನೇತ್ಯನ್ಯೇ| ಪೂತಂ ವಸ್ತ್ರಗಾಲಿತಮ್| ಪಚೇತ್ತೇನ ಘೃತಾಢಕಮಿತಿ ಅಕಲ್ಕಮೇವ| ಕಾರ್ತಿಕಕುಣ್ಡಸ್ತ್ವಮುಂ ಯೋಗಮನ್ಯಥಾ ಪಠತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ ಚ, ಸ ಚ ಗ್ರನ್ಥಗೌರವಭಯಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ| ಕೇಚಿದೇನಮನಾರ್ಷಂ ವದನ್ತಿ; ತನ್ನ, ಸುಕೀರಸುಧೀರಾದಿಭಿಷ್ಟೀಕಾಕೃದ್ಭಿರಾರ್ಷತ್ವೇನ ವರ್ಣಿತತ್ವಾತ್||೫೮-೬೪||-
Adhikarana 39 (65-72) · Śloka 72
ಚಿತ್ರಕಃ ಸಾರಿವಾ ಚೈವ ಬಲಾ ಕಾಲಾನುಸಾರಿವಾ ||೬೫||
ದ್ರಾಕ್ಷಾ ವಿಶಾಲಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಸ್ತಥಾ ಚಿತ್ರಫಲಾ ಭವೇತ್ |
ತಥೈವ ಮಧುಕಂ ಪಥ್ಯಾಂ ದದ್ಯಾದಾಮಲಕಾನಿ ಚ ||೬೬||
ಘೃತಾಢಕಂ ಪಚೇದೇಭಿಃ ಕಲ್ಕೈಃ ಕರ್ಷಸಮನ್ವಿತೈಃ |
ಕ್ಷೀರದ್ರೋಣೇ ಜಲದ್ರೋಣೇ ತತ್ಸಿದ್ಧಮವತಾರಯೇತ್ ||೬೭||
ಶೀತಂ ಪರಿಸ್ರುತಂ ಚೈವ ಶರ್ಕರಾಪ್ರಸ್ಥಸಂಯುತಮ್ |
ತುಗಾಕ್ಷೀರ್ಯಾಶ್ಚ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಮತಿಮಾನ್ ಪರಿಮಿಶ್ರಯೇತ್ ||೬೮||
ತತೋ ಮಿತಂ ಪಿಬೇತ್ಕಾಲೇ ಯಥಾದೋಷಂ ಯಥಾಬಲಮ್ |
ವಾತರೇತಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮರೇತಾಃ ಪಿತ್ತರೇತಾಸ್ತು ಯೋ ಭವೇತ್ ||೬೯||
ರಕ್ತರೇತಾ ಗ್ರನ್ಥಿರೇತಾಃ ಪಿಬೇದಿಚ್ಛನ್ನರೋಗತಾಮ್ |
ಜೀವನೀಯಂ ಚ ವೃಷ್ಯಂ ಚ ಸರ್ಪಿರೇತದ್ಬಲಾವಹಮ್ ||೭೦||
ಪ್ರಜ್ಞಾಹಿತಂ ಚ ಧನ್ಯಂ ಚ ಸರ್ವರೋಗಾಪಹಂ ಶಿವಮ್ |
ಸರ್ಪಿರೇತತ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜಾನಾ ಸ್ತ್ರೀ ಗರ್ಭಂ ಲಭತೇಽಚಿರಾತ್ ||೭೧||
ಅಸೃಗ್ದೋಷಾಞ್ಜಯೇಚ್ಚಾಪಿ ಯೋನಿದೋಷಾಂಶ್ಚ ಸಂಹತಾನ್ |
ಮೂತ್ರದೋಷೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಕುರ್ಯಾದೇತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ ||೭೨||
View original
चित्रकः सारिवा चैव बला कालानुसारिवा ||६५||
द्राक्षा विशाला पिप्पल्यस्तथा चित्रफला भवेत् |
तथैव मधुकं पथ्यां दद्यादामलकानि च ||६६||
घृताढकं पचेदेभिः कल्कैः कर्षसमन्वितैः |
क्षीरद्रोणे जलद्रोणे तत्सिद्धमवतारयेत् ||६७||
शीतं परिस्रुतं चैव शर्कराप्रस्थसंयुतम् |
तुगाक्षीर्याश्च तत् सर्वं मतिमान् परिमिश्रयेत् ||६८||
ततो मितं पिबेत्काले यथादोषं यथाबलम् |
वातरेताः श्लेष्मरेताः पित्तरेतास्तु यो भवेत् ||६९||
रक्तरेता ग्रन्थिरेताः पिबेदिच्छन्नरोगताम् |
जीवनीयं च वृष्यं च सर्पिरेतद्बलावहम् ||७०||
प्रज्ञाहितं च धन्यं च सर्वरोगापहं शिवम् |
सर्पिरेतत् प्रयुञ्जाना स्त्री गर्भं लभतेऽचिरात् ||७१||
असृग्दोषाञ्जयेच्चापि योनिदोषांश्च संहतान् |
मूत्रदोषेषु सर्वेषु कुर्यादेतच्चिकित्सितम् ||७२||
ಮಹಾಬಲಂ ಘೃತಮಾಹ- ಚಿತ್ರಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚಿತ್ರಫಲಾ ಗುಡದುಗ್ಧಿಕಾ ಇನ್ದ್ರವಾರುಣೀಪರ್ಯಾಯಾ | ತುಗಾಕ್ಷೀರ್ಯಾಶ್ಚೇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಪ್ರಸ್ಥಸಂಯುತಮಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಮಿತಂ ಮಾತ್ರೋಪೇತಮ್| ಯಥಾಬಲಮಿತ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಕ್ ಅಗ್ನಿಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯ; ತೇನ ಯಥಾಗ್ನಿಬಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿದಿದಂ ಘೃತಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೬೫-೭೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 58
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತನ್ತ್ರೇ ಮೂತ್ರಾಘಾತಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ (ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ಅಷ್ಟಪಞ್ಚಾಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫೮||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे मूत्राघातप्रतिषेधो नाम (विंशोऽध्यायः, आदितः) अष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५८||
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಮೂತ್ರಾಘಾತಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮಾಷ್ಟಪಞ್ಚಾಶತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫೮||