Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರತಿಷೇಧಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो मूत्रकृच्छ्रप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
ಮೂತ್ರಾಘಾತಪ್ರತಿಷೇಧಾನನ್ತರಂ ಬಸ್ತಿಗತತ್ವಸಾಮಾನ್ಯಾನ್ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರತಿಷೇಧಾರಮ್ಭಃ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ದುಃಖೇನ ಮೂತ್ರಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ‘ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರತಿಷೇಧಮ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಮೂತ್ರೋಪಘಾತಪ್ರತಿಷೇಧಂ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಽಪ್ಯುಪಘಾತಶಬ್ದೇನ ಕೃಚ್ಛ್ರತಾಂ ವದನ್ತಿ; ಅಪರೇ ‘ಮೂತ್ರದೋಷಪ್ರತಿಷೇಧಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ತಾದೃಗೇವಾಭಿಪ್ರಾಯಃ| ನನು ಅಶ್ಮರೀಮೂತ್ರಾಘಾತೋದಾವರ್ತಾದಿಷು ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಸ್ಯೋಕ್ತತ್ವಾತ್ ಕಿಮರ್ಥ ಪುನರತ್ರ ತದಭಿಧಾನಂ? ಸತ್ಯಂ, ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಕ್ಷಣಕಾರ್ಯಭೇದಾತ್ ತಥಾ ಸಮಾನತನ್ತ್ರೇಽಪಿ ಪೃಥಙ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟತ್ವಾಚ್ಚ ಪುನಸ್ತೇಷಾಮುಪಾದಾನಮ್ ಕೇಚಿಚ್ಚ ಪುನರುಕ್ತಿಭಯಾದೇವಾಮುಮಧ್ಯಾಯಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ವಾತೇನ ಪಿತ್ತೇನ ಕಫೇನ ಸರ್ವೈಸ್ತಥಾಽಭಿಘಾತೈಃ ಶಕೃದಶ್ಮರೀಭ್ಯಾಮ್ |
ತಥಾಽಪರಃ ಶರ್ಕರಯಾ ಸುಕಷ್ಟೋ ಮೂತ್ರೋಪಘಾತಃ ಕಥಿತೋಽಷ್ಟಮಸ್ತು ||೩||
View original
वातेन पित्तेन कफेन सर्वैस्तथाऽभिघातैः शकृदश्मरीभ्याम् |
तथाऽपरः शर्करया सुकष्टो मूत्रोपघातः कथितोऽष्टमस्तु ||३||
ವಾತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಮೂತ್ರೋಪಘಾತೋ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರ ಏವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಷ್ಟಮ ಇತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಕರಣಂ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಸ್ಯಾಪ್ಯಶ್ಮರೀಜಸ್ಯ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಸ್ಯೈಕತ್ವೇನ ಗ್ರಹಣಮಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಮ್| ಕೇಚಿದುತ್ತರಾರ್ಧಮೀದೃಶಂ ಪಠನ್ತಿ,- “ಶುಕ್ತೋದ್ಭವಂ ಶರ್ಕರಯಾ ಚ ಕಷ್ಟಂ ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ” ಇತಿ| ಸ ಚಾನಾರ್ಷಃ ಪಾಠಃ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಅಲ್ಪಮಲ್ಪಂ ಸಮುತ್ಪೀಡ್ಯ ಮುಷ್ಕಮೇಹನಬಸ್ತಿಭಿಃ |
ಫಲದ್ಭಿರಿವ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ವಾತಾಘಾತೇನ ಮೇಹತಿ ||೪||
View original
अल्पमल्पं समुत्पीड्य मुष्कमेहनबस्तिभिः |
फलद्भिरिव कृच्छ्रेण वाताघातेन मेहति ||४||
ವಾತಕೃಚ್ಛ್ರಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಅಲ್ಪಮಲ್ಪಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಲ್ಪಮಲ್ಪಂ ಸ್ತೋಕಂ ಸ್ತೋಕಂ, ಸಮುತ್ಪೀಡ್ಯ ಅರ್ಥವಶಾನ್ಮುಷ್ಕಮೇಹನಾದಿಕಮೇವ ಪೀಡಯಿತ್ವಾ| ಮುಷ್ಕಃ ಅಣ್ಡಂ, ಮೇಹನಂ ಲಿಙ್ಗಂ, ಬಸ್ತಿಃ ಮೂತ್ರಾಧಾರಃ| ಫಲದ್ಭಿರಿವ ಸ್ಫುಟದ್ಭಿರಿವ| ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ದುಃಖನ; ಏತತ್ ಪದಂ ಮೇಹತೀತ್ಯತ್ರ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್| ವಾತಾಘಾತೇನ ವಾತಕೃಚ್ಛ್ರೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮೇಹತಿ ಮೂತ್ರಯತಿ| ಕಾರ್ತಿಕಕುಣ್ಡೋಽಮುಂ ಪಾಠಾಮನ್ಯಥಾ ಪಠತಿ, ಸ ಚಾಭಾವಾನ್ನ ದರ್ಶಿತಃ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಹಾರಿದ್ರಮುಷ್ಣಂ ರಕ್ತಂ ವಾ ಮುಷ್ಕಮೇಹನಬಸ್ತಿಭಿಃ |
ಅಗ್ನಿನಾ ದಹ್ಯಾಮಾನಾಭೈಃ ಪಿತ್ತಘಾತೇನ ಮೇಹತಿ ||೫||
View original
हारिद्रमुष्णं रक्तं वा मुष्कमेहनबस्तिभिः |
अग्निना दह्यामानाभैः पित्तघातेन मेहति ||५||
ಪಿತ್ತಕೃಚ್ಛ್ರಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಹಾರಿದ್ರಮುಷ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಹಾರಿದ್ರಂ ಹರಿದ್ರಾವರ್ಣ, ರಕ್ತಂ ರಕ್ತವರ್ಣಮ್ ಏತದ್ದ್ವಯಂ ನ್ಯೂನಾಧಿಕಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪವಶತ್| ದಹ್ಯಮಾನಾಭೈಃ ಅತ್ಯನ್ತದಾಹಪರೀತೈಃ| ಪಿತ್ತಾಘಾತೇನ ಪಿತ್ತಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶುಕ್ಲಮನುಷ್ಣಂ ಚ ಮುಷ್ಕಮೇಹನಬಸ್ತಿಭಿಃ |
ಸಂಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ಗುರುಭಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಘಾತೇನ ಮೇಹತಿ ||೬||
View original
स्निग्धं शुक्लमनुष्णं च मुष्कमेहनबस्तिभिः |
संहृष्टरोमा गुरुभिः श्लेष्माघातेन मेहति ||६||
ಕಫಕೃಚ್ಛ್ರಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸ್ನಿಗ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನುಷ್ಣಮ್ ಈಷದುಷ್ಣಮ್| ಸಂಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ಉದ್ಧರ್ಷಿತರೋಮಾ| ಗುರುಭಿಃ ಭಾರಿಕೈಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಘಾತೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ದಾಹಶೀತರುಜಾವಿಷ್ಟೋ ನಾನಾವರ್ಣಂ ಮಹುರ್ಮುಹುಃ |
ತಾಮ್ಯಮಾನಸ್ತು ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸಾನ್ನಿಪಾತೇನ ಮೇಹತಿ ||೭||
View original
दाहशीतरुजाविष्टो नानावर्णं महुर्मुहुः |
ताम्यमानस्तु कृच्छ्रेण सान्निपातेन मेहति ||७||
ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ದಾಹಶೀತೇತ್ಯಾದಿ| ಆವಿಷ್ಟೋ ಯುಕ್ತಃ| ನಾನಾವರ್ಣ ಪೀತರಕ್ತಶುಕ್ಲಾದಿವರ್ಣಮ್| ತಾಮ್ಯಮಾನೋಽತ್ಯರ್ಥ ತಮಃ ಪ್ರವಿಶನ್| ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಅತಿಕಷ್ಟೇನ||೭||
Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 10
ಮೂತ್ರವಾಹಿಷು ಶಲ್ಯೇನ ಕ್ಷತೇಷ್ವಭಿಹತೇಷು ಚ |
ಸ್ರೋತಃಸು ಮೂತ್ರಾಘಾತಸ್ತು ಜಾಯತೇ ಭೃಶವೇದನಃ ||೮||
ವಾತಬಸ್ತೇಸ್ತು ತುಲ್ಯಾನಿ ತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಲಕ್ಷಯೇತ್ |
ಶಕೃತಸ್ತು ಪ್ರತೀಘಾತಾದ್ವಾಯುರ್ವಿಗುಣತಾಂ ಗತಃ ||೯||
ಆಧ್ಮಾನಂ ಚ ಸಶೂಲಂ ಚ ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಂ ಕರೋತಿ ಹಿ |೧೦|
View original
मूत्रवाहिषु शल्येन क्षतेष्वभिहतेषु च |
स्रोतःसु मूत्राघातस्तु जायते भृशवेदनः ||८||
वातबस्तेस्तु तुल्यानि तस्य लिङ्गानि लक्षयेत् |
शकृतस्तु प्रतीघाताद्वायुर्विगुणतां गतः ||९||
आध्मानं च सशूलं च मूत्रसङ्गं करोति हि |१०|
ಮೂತ್ರವಾಹಿಷು ಶಲ್ಯೇನೇತ್ಯಾದಿ||೮-೯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ಅಶ್ಮರೀಹೇತುಕಃ ಪೂರ್ವಂ ಮೂತ್ರಾಘಾತ ಉದಾಹೃತಃ ||೧೦||
View original
अश्मरीहेतुकः पूर्वं मूत्राघात उदाहृतः ||१०||
ಅಶ್ಮರೀತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇಽಶ್ಮರೀಹೇತುಕೋ ಮೂತ್ರಾಘಾತ ಉದಾಹೃತಃ||೧೦||
Adhikarana 9 (11-14) · Śloka 15
ಅಶ್ಮರೀ ಶರ್ಕರಾ ಚೈವ ತುಲ್ಯೇ ಸಮ್ಭವಲಕ್ಷಣೈಃ |
ಶರ್ಕರಾಯಾ ವಿಶೇಷಂ ತು ಶೃಣು ಕೀರ್ತಯತೋ ಮಮ ||೧೧||
ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಪಿತ್ತೇನ ಭಿದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ವಾಯುನಾ |
ಶ್ಲೇಷಮಣೋಽವಯವಾ ಭಿನ್ನಾಃ ಶರ್ಕರಾ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಿತಾಃ ||೧೨||
ಹೃತ್ಪೀಡಾ ವೇಪಥುಃ ಶೂಲಂ ಕುಕ್ಷೌ ವಹ್ನಿಃ ಸುದುರ್ಬಲಃ |
ತಾಭಿರ್ಭವತಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚ ಮೂತ್ರಾಘಾತಶ್ಚ ದಾರುಣಃ ||೧೩||
ಮೂತ್ರವೇಗನಿರಸ್ತಾಸು ತಾಸು ಶಾಮ್ಯತಿ ವೇದನಾ |
ಯಾವದನ್ಯಾ ಪುನರ್ನೈತಿ ಗುಡಿಕಾ ಸ್ರೋತಸೋ ಮುಖಮ್ ||೧೪||
ಶರ್ಕರಾಸಮ್ಭವಸ್ಯೈತನ್ಮೂತ್ರಾಘಾತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ |೧೫|
View original
अश्मरी शर्करा चैव तुल्ये सम्भवलक्षणैः |
शर्कराया विशेषं तु शृणु कीर्तयतो मम ||११||
पच्यमानस्य पित्तेन भिद्यमानस्य वायुना |
श्लेषमणोऽवयवा भिन्नाः शर्करा इति सञ्ज्ञिताः ||१२||
हृत्पीडा वेपथुः शूलं कुक्षौ वह्निः सुदुर्बलः |
ताभिर्भवति मूर्च्छा च मूत्राघातश्च दारुणः ||१३||
मूत्रवेगनिरस्तासु तासु शाम्यति वेदना |
यावदन्या पुनर्नैति गुडिका स्रोतसो मुखम् ||१४||
शर्करासम्भवस्यैतन्मूत्राघातस्य लक्षणम् |१५|
ಯದ್ಯಪಿ ಶರ್ಕರಾಕೃಚ್ಛ್ರಮಶ್ಮರೀಜಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಚ ತುಲ್ಯಂ ತಥಾಽಪಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಭೇದಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶರ್ಕರಾಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಭಿನ್ನಮಾಹ- ಅಶ್ಮರೀತ್ಯಾದಿ| ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯೇತಿ ಪಕ್ವಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ, ಅರ್ಥವಶಾತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣ ಏವ; ಭಿದ್ಯಮಾನಸ್ಯೇತಿ ಭಿನ್ನಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ, ಭಾವಿನಿ ಭೂತವದುಪಚಾರಾತ್| ವೇಪಥುಃ ಕಮ್ಪಃ| ಸುದುರ್ಬಲೋ ಮನ್ದಃ| ತಾಭಿಃ ಶರ್ಕರಾಭಿಃ| ಮೂತ್ರವೇಗನಿರಸ್ತಾಸು ಮೂತ್ರಸ್ಯಾಧೋವೇಗೇನ ನಿಃಸೃತಾಸ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನೈತಿ ನಾಗಚ್ಛತಿ| ಕಾರ್ತಿಕಕುಣ್ಡಸ್ತ್ವಮುಂ ಪಾಠಂ ಬಹುಧಾ ವ್ಯಾಕುಲೀಕೃತ್ಯ ಪಠತಿ, ಸ ತು ಗ್ರನ್ಥಗೌರವಭಯಾತ್ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಅಶ್ಮರೀಶರ್ಕರಾಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಭಣಿತೇ, ತಥಾಽಪಿ ಪ್ರಕರಣವಶಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿಲ್ಲಕ್ಷಣಾಧಿಕ್ಯಾಚ್ಚಾತ್ರಾಪಿ ಭಣಿತೇ||೧೧-೧೪||
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಥೈತೇಷಾಮಷ್ಟಾನಾಮಪಿ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೧೫||
View original
चिकित्सितमथैतेषामष्टानामपि वक्ष्यते ||१५||
ಇದಾನೀಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೇಷಾಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಾಮ್||೧೫||
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
ಅಶ್ಮರೀಂ ಚ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಯದುಕ್ತಂ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತತ್ |
ಯಥಾದೋಷಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಸ್ನೇಹಾದಿಮಪಿ ಚ ಕ್ರಮಮ್ ||೧೬||
View original
अश्मरीं च समाश्रित्य यदुक्तं प्रसमीक्ष्य तत् |
यथादोषं प्रयुञ्जीत स्नेहादिमपि च क्रमम् ||१६||
ತದೈವ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮತಿದೇಶೇನಾಹ- ಅಶ್ಮರೀತ್ಯಾದಿ| ಅಶ್ಮರೀಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಯತ್ ಪ್ರಾಕ್ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಂ ಸ್ನೇಹಾದಿಕ್ತಮಶ್ಚ, ತದ್ಯಥಾದೋಷಂ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಕುರ್ಯಾತ್| ಏತೇನೈತದುಕ್ತಮ್- ಅಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ವಾತಾದಿಭೇದೇನ ಯೋ ವಿಧಿರುಕ್ತಸ್ತಂ ತಥಾ ಸ್ನೇಹಾದಿಮಪಿ ಚ ಕ್ರಮಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಕುರ್ಯಾತ್| ಚಕಾರಾತ್ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಮೂತ್ರಾಘಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಪಿ||೧೬||
Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 19
ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಶ್ಮಭಿದೌ ಕುಮ್ಭೀಂ ಹಪುಷಾಂ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಮ್ |
ಬಲಾಂ ಶತಾವರೀಂ ರಾಸ್ನಾಂ ವರುಣಂ ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾಮ್ ||೧೭||
ತಥಾ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಂ ಸಂಹೃತ್ಯ ತ್ರೈವೃತಂ ಪಚೇತ್ |
ತೈಲಂ ಘೃತಂ ವಾ ತತ್ ಪೇಯಂ ತೇನ ವಾಽಪ್ಯನುವಾಸನಮ್ ||೧೮||
ದದ್ಯಾದುತ್ತರಬಸ್ತಿಂ ಚ ವಾತಕೃಚ್ಛ್ರೋಪಶಾನ್ತಯೇ |೧೯|
View original
श्वदंष्ट्राश्मभिदौ कुम्भीं हपुषां कण्टकारिकाम् |
बलां शतावरीं रास्नां वरुणं गिरिकर्णिकाम् ||१७||
तथा विदारिगन्धादिं संहृत्य त्रैवृतं पचेत् |
तैलं घृतं वा तत् पेयं तेन वाऽप्यनुवासनम् ||१८||
दद्यादुत्तरबस्तिं च वातकृच्छ्रोपशान्तये |१९|
ಇದಾನೀಂ ವಾತಕೃಚ್ಛ್ರಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಗೋಕ್ಷುರಕಃ| ಅಶ್ಮಭಿತ್ ಪಾಷಾಣಭೇದಃ| ಕುಮ್ಭೀ ಸ್ಥಲಕುಮ್ಭೀ ಯಸ್ಯಾಸ್ತ್ವಕ್ ವಕ್ರಾ ಭವತಿ| ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ ಅಪರಾಜಿತಾಭೇದಃ | ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಃ ಪ್ರಥಮೋ ಗಣಃ ಸಂಹೃತ್ಯ ಏಕೀಕೃತ್ಯ| ತ್ರೈವೃತಂ ತೈಲಂ ಘೃತಂ ವೇತಿ ತತ್ರ ತ್ರಿಭಿರ್ಘೃತವಸಾಮಜ್ಜಭಿರ್ವೃತಂ ತೈಲಂ, ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಭಿರ್ವೃತಂ ಘೃತಂ ವಾ ತ್ರೈವೃತಮ್| ತೈಲಂ ಘೃತಂ ವೇತಿ ವಿಕಲ್ಪಃ ಸಾತ್ಮ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ವಾತಾದಿಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ವಾ ಜ್ಞೇಯಃ||೧೭-೧೮||
Adhikarana 13 (19) · Śloka 20
ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಸ್ವರಸೇ ತೈಲಂ ಸಗುಡಕ್ಷೀರನಾಗರಮ್ ||೧೯||
ಪಕ್ತ್ವಾ ತತ್ ಪೂರ್ವವದ್ಯೋಜ್ಯಂ ತತ್ರಾನಿಲರುಜಾಪಹಮ್ |೨೦|
View original
श्वदंष्ट्रास्वरसे तैलं सगुडक्षीरनागरम् ||१९||
पक्त्वा तत् पूर्ववद्योज्यं तत्रानिलरुजापहम् |२०|
ಅಪರಮಪಿ ವಾತಕೃಚ್ಛ್ರಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಕಲ್ಕದ್ರವ್ಯಮಧ್ಯೇ ಪಠಿತಮಪಿ ಕ್ಷೀರಂ ದ್ರವತ್ವೇನ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಯೋಜ್ಯಂ ಪಾನಾನುವಾಸನೋತ್ತರಬಸ್ತಿಷು| ಅನಿಲರುಜಾಪಹಂ ವಾತೋತ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರನಾಶನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೯||-
Adhikarana 14 (20) · Śloka 21
ತೃಣೋತ್ಪಲಾದಿಕಾಕೋಲೀನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣೈಃ ಕೃ(ಶೃ)ತಮ್ ||೨೦||
ಪೀತಂ ಘೃತಂ ಪಿತ್ತಕೃಚ್ಛ್ರಂ ನಾಶಯೇತ ಕ್ಷೀರಮೇವ ವಾ |೨೧|
View original
तृणोत्पलादिकाकोलीन्यग्रोधादिगणैः कृ(शृ)तम् ||२०||
पीतं घृतं पित्तकृच्छ्रं नाशयेत क्षीरमेव वा |२१|
ಪಿತ್ತತ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರಭೇಷಜಮಾಹ- ತೃಣೋತ್ಪಲಾದೀತ್ಯಾದಿ| ಘೃತಂ ತೃಣಾದಿಸಂಸ್ಕೃತಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಂ; ಕ್ಷೀರಮೇವ ವೇತಿ ವಿಕಲ್ಪಃ ಸಾತ್ಮ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾಽಗ್ನಿಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ಭವತಿ||೨೦||-
Adhikarana 15 (21) · Śloka 21
ದದ್ಯಾದುತ್ತರಬಸ್ತಿಂ ಚ ಪಿತ್ತಕೃಚ್ಛ್ರೋಪಶಾನ್ತಯೇ ||೨೧||
View original
दद्यादुत्तरबस्तिं च पित्तकृच्छ्रोपशान्तये ||२१||
ಅನ್ಯದಪಿ ಪಿತ್ತಕೃಚ್ಛ್ರಭೇಷಜಮಾಹ- ದದ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ದದ್ಯಾದುತ್ತರಬಸ್ತಿಮಿತಿ ‘ತೃಣಾದಿಸಂಸ್ಕೃತಸ್ನೇಹೇನ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಯದ್ಯಪಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತ್ರಿವಿಧಬಸ್ತಿಗ್ರಹಣೇನೋತ್ತರಬಸ್ತಿರ್ಗೃಹೀತಃ, ತಥಾಽಪಿ ಪಿತ್ತಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಉತ್ತರಬಸ್ತಿರತ್ಯನ್ತಂ ಹಿತ ಇತಿ ಜ್ಞಾಪಾನಾರ್ಥ ಪೃಥಗಪ್ಯುತ್ತರಬಸ್ತಿತರ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ||೨೧||
Adhikarana 16 (22) · Śloka 22
ಏಭಿರೇವ ಕೃತಃ ಸ್ನೇಹಸ್ತ್ರಿವಿಧೇಷ್ವಪಿ ಬಸ್ತಿಷು |
ಹಿತಂ ವಿರೇಚನಂ ಚೇಕ್ಷುಕ್ಷೀರದ್ರಾಕ್ಷಾರಸೈರ್ಯುತಮ್ ||೨೨||
View original
एभिरेव कृतः स्नेहस्त्रिविधेष्वपि बस्तिषु |
हितं विरेचनं चेक्षुक्षीरद्राक्षारसैर्युतम् ||२२||
ಅಪರಮಪಿ ಪಿತ್ತಕೃಚ್ಛ್ರವಿಧಿಮಾಹ- ಏಭಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಏಭಿರೇವ ಅನನ್ತರೋಕ್ತೈಸ್ತೃಣೋತ್ಪಲಾದಿಪ್ರಭೃತಿಭಿರೇವ| ತ್ರಿವಿಧೇಷು ಬಸ್ತಿಷು ನಿರುಹಾನುವಾಸನೋತ್ತರಬಸ್ತಿಷು| ಅನ್ಯೇ ನಿರುಹಸ್ಥಾನೇ ಶಿರೋಬಸ್ತಿಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ; ತನ್ನ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರವಿರೋಧಾತ್| ರಸಶಬ್ದ ಇಕ್ಷಾವಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಃ||೨೨||
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
ಸುರಸೋಷಕಮುಸ್ತಾದೌ ವರುಣಾದೌ ಚ ಯತ್ ಕೃತಮ್ |
ತೈಲಂ ತಥಾ ಯವಾಗ್ವಾದಿ ಕಫಾಘಾತೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೨೩||
View original
सुरसोषकमुस्तादौ वरुणादौ च यत् कृतम् |
तैलं तथा यवाग्वादि कफाघाते प्रशस्यते ||२३||
ಕಫಕೃಚ್ಛ್ರಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಸುರಸೋಷಕೇತ್ಯಾದಿ| ಸುರಸಾದೌ ಊಷಕಾದೌ ಮುಸ್ತಾದೌ ವರುಣಾದೌ ಚ ಯತ್ ಕೃತಂ ತೈಲಂ, ತಥಾ ಯವಾಗ್ವಾದಿ, ತತ್ ಕಫಾಘಾತೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಯವಾಗ್ವಾದಿರಿತ್ಯತ್ರ ಆದಿಶಬ್ದಾದ್ವಿಲೇಪ್ಯಾದಯಃ; ತೇ ಚ ಸುರಸಾದಿಸಂಸ್ಕೃತಾ ಏವ ಬೋದ್ವವ್ಯಾಃ| ಕಫಾಘಾತೇ ಕಫಕೃಚ್ಛ್ರೇ||೨೩||
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
ಯಥಾದೋಷೋಚ್ಛ್ರ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾದೇತಾನೇವ ಚ ಸರ್ವಜೇ |೨೪|
View original
यथादोषोच्छ्र्यं कुर्यादेतानेव च सर्वजे |२४|
ಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಯಥಾದೋಷೋಚ್ಛ್ರ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ|- ಯಥಾದೋಷಾಧಿಕ್ಯಮ್| ಏತಾನೇವೇತಿ ಅನನ್ತರೋಕ್ತವಾತಾದಿಕೃಚ್ಛ್ರಹರಯೋಗಾನ್| ಸರ್ವಜೇ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೇ ಕೃಚ್ಛ್ರೇ| ಏತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೇ ಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಯಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯಾಧಿಕ್ಯಂ ದ್ದಶ್ಯತೇ ತದ್ದೋಷೋಕ್ತಕೃಚ್ಛ್ರಹರಯೋಗೋತ್ಕಟಾನ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಾತಾದಿಕೃಚ್ಛ್ರಯೋಗಾನೇಕೀಕೃತ್ಯ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ|೨೪|-
Adhikarana 19 (24) · Śloka 25
ಫಲ್ಗುವೃಶ್ಚೀರದರ್ಭಾಶ್ಮಸಾರಚೂರ್ಣಂ ಚ ವಾರಿಣಾ ||೨೪||
ಸುರೇಕ್ಷುರಸದರ್ಭಾಮ್ಬುಪೀತಂ ಕೃಚ್ಛ್ರರುಜಾಪಹಮ್ |೨೫|
View original
फल्गुवृश्चीरदर्भाश्मसारचूर्णं च वारिणा ||२४||
सुरेक्षुरसदर्भाम्बुपीतं कृच्छ्ररुजापहम् |२५|
ಅಪರಮಪಿ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಕೃಚ್ಛ್ರಯೋಗಮಾಹ- ಫಲ್ಗುವೃಶ್ಚೀರೇತ್ಯಾದಿ| ಫಲ್ಗುವೃಶ್ಚೀರಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣ ವಾರಿಣಾ ಪೀತಂ ಯಥಾದೋಷಂ ಸುರೇಕ್ಷುರಸಾದಿಭಿಶ್ಚ ಪೀತಂ ಕೃಚ್ಛ್ರರುಜಾಪಹಂ, ಅರ್ಥವಶಾತ್ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಕೃಚ್ಛ್ರರುಜಾಪಹಂ ಭವತೀತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ಫಲ್ಗುಃ ಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾ| ವೃಶ್ಚೀರಃ ಶುಕ್ಲಪುನರ್ನವಾ| ಅಶ್ಮಸಾರಂ ಶಿಲಾಜತು ||೨೪||-
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
ತಥಾಽಭಿಘಾತಜೇ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ ||೨೫||
View original
तथाऽभिघातजे कुर्यात् सद्योव्रणचिकित्सितम् ||२५||
ಅಭಿಘಾತಜಕೃಚ್ಛ್ರಸ್ಯಾತಿದೇಶೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ತಥೇತ್ಯಾದಿ| ಅಭಿಘಾತಜೇ ಅಭಿಘಾತಜಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ, ಸದ್ಯೋವ್ರಣಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿತ್ಯತ್ರ ಲುಪ್ತಚಕಾರನಿರ್ದೇಶಾತ್ ವಾತಕೃಚ್ಛ್ರಶಾನ್ತಿಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯಾ||೨೫||
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಶಕೃಜ್ಜಾತೇ ಕಾರ್ಯಾ ವಾತಹರೀ ಕ್ರಿಯಾ |
ಸ್ವೇದಾವಗಾಹಾವಭ್ಯಙ್ಗಬಸ್ತಿಚೂರ್ಣಕ್ರಿಯಾಸ್ತಥಾ ||೨೬||
View original
मूत्रकृच्छ्रे शकृज्जाते कार्या वातहरी क्रिया |
स्वेदावगाहावभ्यङ्गबस्तिचूर्णक्रियास्तथा ||२६||
ಪರೀಷಕೃಚ್ಛ್ರೇಽತಿದೇಶೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಮೂತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಶಕೃಜ್ಜೇ ತಾಮೇವ ವಾತಹರೀಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ವಿವೃಣೋತಿ- ಸ್ವೇದಾವಗಾಹಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವೇದಾದಯಶ್ಚಾತ್ರ ವಾತವ್ಯಾಧ್ಯುಕ್ತಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ||೨೬||
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
ಯೇ ತ್ವನ್ಯೇ ತು ತಥಾ ಕೃಚ್ಛ್ರೇ ತಯೋ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಃ ||೨೭||
View original
ये त्वन्ये तु तथा कृच्छ्रे तयो प्रोक्तः क्रियाविधिः ||२७||
ಅಶ್ಮರೀಶರ್ಕರೋತ್ಪನ್ನಯೋಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಯೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೇ ದ್ವೇ ಅನ್ಯೇ ಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಅಶ್ಮರೀಶರ್ಕರೋತ್ಥೇ ತಯೋಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಅಶ್ಮರೀಶರ್ಕರಾಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ| ಅಪರೇ ‘ದ್ವೌ ತಥಾಽನ್ಯೌ ತು ಯೌ ಕೃಚ್ಛ್ರೌ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ||೨೭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 59
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತನ್ತ್ರೇ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ (ಏಕವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ಏಕೋನಷಷ್ಠತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫೯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे मूत्रकृच्छ्रप्रतिषेधो नाम (एकविंशतितमोऽध्यायः, आदितः) एकोनषष्ठतमोऽध्यायः ||५९||
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಏಕೋನಷಷ್ಠಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫೯||