Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರತಿಷೇಧಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो मूत्रकृच्छ्रप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರತಿಷೇಧಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो मूत्रकृच्छ्रप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ವಾತೇನ ಪಿತ್ತೇನ ಕಫೇನ ಸರ್ವೈಸ್ತಥಾಽಭಿಘಾತೈಃ ಶಕೃದಶ್ಮರೀಭ್ಯಾಮ್ | ತಥಾಽಪರಃ ಶರ್ಕರಯಾ ಸುಕಷ್ಟೋ ಮೂತ್ರೋಪಘಾತಃ ಕಥಿತೋಽಷ್ಟಮಸ್ತು ||೩||
वातेन पित्तेन कफेन सर्वैस्तथाऽभिघातैः शकृदश्मरीभ्याम् | तथाऽपरः शर्करया सुकष्टो मूत्रोपघातः कथितोऽष्टमस्तु ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಅಲ್ಪಮಲ್ಪಂ ಸಮುತ್ಪೀಡ್ಯ ಮುಷ್ಕಮೇಹನಬಸ್ತಿಭಿಃ | ಫಲದ್ಭಿರಿವ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ವಾತಾಘಾತೇನ ಮೇಹತಿ ||೪||
अल्पमल्पं समुत्पीड्य मुष्कमेहनबस्तिभिः | फलद्भिरिव कृच्छ्रेण वाताघातेन मेहति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಹಾರಿದ್ರಮುಷ್ಣಂ ರಕ್ತಂ ವಾ ಮುಷ್ಕಮೇಹನಬಸ್ತಿಭಿಃ | ಅಗ್ನಿನಾ ದಹ್ಯಾಮಾನಾಭೈಃ ಪಿತ್ತಘಾತೇನ ಮೇಹತಿ ||೫||
हारिद्रमुष्णं रक्तं वा मुष्कमेहनबस्तिभिः | अग्निना दह्यामानाभैः पित्तघातेन मेहति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶುಕ್ಲಮನುಷ್ಣಂ ಚ ಮುಷ್ಕಮೇಹನಬಸ್ತಿಭಿಃ | ಸಂಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ಗುರುಭಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಘಾತೇನ ಮೇಹತಿ ||೬||
स्निग्धं शुक्लमनुष्णं च मुष्कमेहनबस्तिभिः | संहृष्टरोमा गुरुभिः श्लेष्माघातेन मेहति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ದಾಹಶೀತರುಜಾವಿಷ್ಟೋ ನಾನಾವರ್ಣಂ ಮಹುರ್ಮುಹುಃ | ತಾಮ್ಯಮಾನಸ್ತು ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸಾನ್ನಿಪಾತೇನ ಮೇಹತಿ ||೭||
दाहशीतरुजाविष्टो नानावर्णं महुर्मुहुः | ताम्यमानस्तु कृच्छ्रेण सान्निपातेन मेहति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 10
ಮೂತ್ರವಾಹಿಷು ಶಲ್ಯೇನ ಕ್ಷತೇಷ್ವಭಿಹತೇಷು ಚ | ಸ್ರೋತಃಸು ಮೂತ್ರಾಘಾತಸ್ತು ಜಾಯತೇ ಭೃಶವೇದನಃ ||೮|| ವಾತಬಸ್ತೇಸ್ತು ತುಲ್ಯಾನಿ ತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಲಕ್ಷಯೇತ್ | ಶಕೃತಸ್ತು ಪ್ರತೀಘಾತಾದ್ವಾಯುರ್ವಿಗುಣತಾಂ ಗತಃ ||೯|| ಆಧ್ಮಾನಂ ಚ ಸಶೂಲಂ ಚ ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಂ ಕರೋತಿ ಹಿ |೧೦|
मूत्रवाहिषु शल्येन क्षतेष्वभिहतेषु च | स्रोतःसु मूत्राघातस्तु जायते भृशवेदनः ||८|| वातबस्तेस्तु तुल्यानि तस्य लिङ्गानि लक्षयेत् | शकृतस्तु प्रतीघाताद्वायुर्विगुणतां गतः ||९|| आध्मानं च सशूलं च मूत्रसङ्गं करोति हि |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ಅಶ್ಮರೀಹೇತುಕಃ ಪೂರ್ವಂ ಮೂತ್ರಾಘಾತ ಉದಾಹೃತಃ ||೧೦||
अश्मरीहेतुकः पूर्वं मूत्राघात उदाहृतः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-14) · Śloka 15
ಅಶ್ಮರೀ ಶರ್ಕರಾ ಚೈವ ತುಲ್ಯೇ ಸಮ್ಭವಲಕ್ಷಣೈಃ | ಶರ್ಕರಾಯಾ ವಿಶೇಷಂ ತು ಶೃಣು ಕೀರ್ತಯತೋ ಮಮ ||೧೧|| ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಪಿತ್ತೇನ ಭಿದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ವಾಯುನಾ | ಶ್ಲೇಷಮಣೋಽವಯವಾ ಭಿನ್ನಾಃ ಶರ್ಕರಾ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಿತಾಃ ||೧೨|| ಹೃತ್ಪೀಡಾ ವೇಪಥುಃ ಶೂಲಂ ಕುಕ್ಷೌ ವಹ್ನಿಃ ಸುದುರ್ಬಲಃ | ತಾಭಿರ್ಭವತಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚ ಮೂತ್ರಾಘಾತಶ್ಚ ದಾರುಣಃ ||೧೩|| ಮೂತ್ರವೇಗನಿರಸ್ತಾಸು ತಾಸು ಶಾಮ್ಯತಿ ವೇದನಾ | ಯಾವದನ್ಯಾ ಪುನರ್ನೈತಿ ಗುಡಿಕಾ ಸ್ರೋತಸೋ ಮುಖಮ್ ||೧೪|| ಶರ್ಕರಾಸಮ್ಭವಸ್ಯೈತನ್ಮೂತ್ರಾಘಾತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ |೧೫|
अश्मरी शर्करा चैव तुल्ये सम्भवलक्षणैः | शर्कराया विशेषं तु शृणु कीर्तयतो मम ||११|| पच्यमानस्य पित्तेन भिद्यमानस्य वायुना | श्लेषमणोऽवयवा भिन्नाः शर्करा इति सञ्ज्ञिताः ||१२|| हृत्पीडा वेपथुः शूलं कुक्षौ वह्निः सुदुर्बलः | ताभिर्भवति मूर्च्छा च मूत्राघातश्च दारुणः ||१३|| मूत्रवेगनिरस्तासु तासु शाम्यति वेदना | यावदन्या पुनर्नैति गुडिका स्रोतसो मुखम् ||१४|| शर्करासम्भवस्यैतन्मूत्राघातस्य लक्षणम् |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಥೈತೇಷಾಮಷ್ಟಾನಾಮಪಿ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೧೫||
चिकित्सितमथैतेषामष्टानामपि वक्ष्यते ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
ಅಶ್ಮರೀಂ ಚ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಯದುಕ್ತಂ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತತ್ | ಯಥಾದೋಷಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಸ್ನೇಹಾದಿಮಪಿ ಚ ಕ್ರಮಮ್ ||೧೬||
अश्मरीं च समाश्रित्य यदुक्तं प्रसमीक्ष्य तत् | यथादोषं प्रयुञ्जीत स्नेहादिमपि च क्रमम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 19
ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಶ್ಮಭಿದೌ ಕುಮ್ಭೀಂ ಹಪುಷಾಂ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಮ್ | ಬಲಾಂ ಶತಾವರೀಂ ರಾಸ್ನಾಂ ವರುಣಂ ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾಮ್ ||೧೭|| ತಥಾ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಂ ಸಂಹೃತ್ಯ ತ್ರೈವೃತಂ ಪಚೇತ್ | ತೈಲಂ ಘೃತಂ ವಾ ತತ್ ಪೇಯಂ ತೇನ ವಾಽಪ್ಯನುವಾಸನಮ್ ||೧೮|| ದದ್ಯಾದುತ್ತರಬಸ್ತಿಂ ಚ ವಾತಕೃಚ್ಛ್ರೋಪಶಾನ್ತಯೇ |೧೯|
श्वदंष्ट्राश्मभिदौ कुम्भीं हपुषां कण्टकारिकाम् | बलां शतावरीं रास्नां वरुणं गिरिकर्णिकाम् ||१७|| तथा विदारिगन्धादिं संहृत्य त्रैवृतं पचेत् | तैलं घृतं वा तत् पेयं तेन वाऽप्यनुवासनम् ||१८|| दद्यादुत्तरबस्तिं च वातकृच्छ्रोपशान्तये |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19) · Śloka 20
ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಸ್ವರಸೇ ತೈಲಂ ಸಗುಡಕ್ಷೀರನಾಗರಮ್ ||೧೯|| ಪಕ್ತ್ವಾ ತತ್ ಪೂರ್ವವದ್ಯೋಜ್ಯಂ ತತ್ರಾನಿಲರುಜಾಪಹಮ್ |೨೦|
श्वदंष्ट्रास्वरसे तैलं सगुडक्षीरनागरम् ||१९|| पक्त्वा तत् पूर्ववद्योज्यं तत्रानिलरुजापहम् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 21
ತೃಣೋತ್ಪಲಾದಿಕಾಕೋಲೀನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣೈಃ ಕೃ(ಶೃ)ತಮ್ ||೨೦|| ಪೀತಂ ಘೃತಂ ಪಿತ್ತಕೃಚ್ಛ್ರಂ ನಾಶಯೇತ ಕ್ಷೀರಮೇವ ವಾ |೨೧|
तृणोत्पलादिकाकोलीन्यग्रोधादिगणैः कृ(शृ)तम् ||२०|| पीतं घृतं पित्तकृच्छ्रं नाशयेत क्षीरमेव वा |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21) · Śloka 21
ದದ್ಯಾದುತ್ತರಬಸ್ತಿಂ ಚ ಪಿತ್ತಕೃಚ್ಛ್ರೋಪಶಾನ್ತಯೇ ||೨೧||
दद्यादुत्तरबस्तिं च पित्तकृच्छ्रोपशान्तये ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (22) · Śloka 22
ಏಭಿರೇವ ಕೃತಃ ಸ್ನೇಹಸ್ತ್ರಿವಿಧೇಷ್ವಪಿ ಬಸ್ತಿಷು | ಹಿತಂ ವಿರೇಚನಂ ಚೇಕ್ಷುಕ್ಷೀರದ್ರಾಕ್ಷಾರಸೈರ್ಯುತಮ್ ||೨೨||
एभिरेव कृतः स्नेहस्त्रिविधेष्वपि बस्तिषु | हितं विरेचनं चेक्षुक्षीरद्राक्षारसैर्युतम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
ಸುರಸೋಷಕಮುಸ್ತಾದೌ ವರುಣಾದೌ ಚ ಯತ್ ಕೃತಮ್ | ತೈಲಂ ತಥಾ ಯವಾಗ್ವಾದಿ ಕಫಾಘಾತೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೨೩||
सुरसोषकमुस्तादौ वरुणादौ च यत् कृतम् | तैलं तथा यवाग्वादि कफाघाते प्रशस्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
ಯಥಾದೋಷೋಚ್ಛ್ರ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾದೇತಾನೇವ ಚ ಸರ್ವಜೇ |೨೪|
यथादोषोच्छ्र्यं कुर्यादेतानेव च सर्वजे |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (24) · Śloka 25
ಫಲ್ಗುವೃಶ್ಚೀರದರ್ಭಾಶ್ಮಸಾರಚೂರ್ಣಂ ಚ ವಾರಿಣಾ ||೨೪|| ಸುರೇಕ್ಷುರಸದರ್ಭಾಮ್ಬುಪೀತಂ ಕೃಚ್ಛ್ರರುಜಾಪಹಮ್ |೨೫|
फल्गुवृश्चीरदर्भाश्मसारचूर्णं च वारिणा ||२४|| सुरेक्षुरसदर्भाम्बुपीतं कृच्छ्ररुजापहम् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
ತಥಾಽಭಿಘಾತಜೇ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ ||೨೫||
तथाऽभिघातजे कुर्यात् सद्योव्रणचिकित्सितम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಶಕೃಜ್ಜಾತೇ ಕಾರ್ಯಾ ವಾತಹರೀ ಕ್ರಿಯಾ | ಸ್ವೇದಾವಗಾಹಾವಭ್ಯಙ್ಗಬಸ್ತಿಚೂರ್ಣಕ್ರಿಯಾಸ್ತಥಾ ||೨೬||
मूत्रकृच्छ्रे शकृज्जाते कार्या वातहरी क्रिया | स्वेदावगाहावभ्यङ्गबस्तिचूर्णक्रियास्तथा ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
ಯೇ ತ್ವನ್ಯೇ ತು ತಥಾ ಕೃಚ್ಛ್ರೇ ತಯೋ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಃ ||೨೭||
ये त्वन्ये तु तथा कृच्छ्रे तयो प्रोक्तः क्रियाविधिः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 59
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತನ್ತ್ರೇ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ (ಏಕವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ಏಕೋನಷಷ್ಠತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫೯||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे मूत्रकृच्छ्रप्रतिषेधो नाम (एकविंशतितमोऽध्यायः, आदितः) एकोनषष्ठतमोऽध्यायः ||५९||
🔊 Audio coming soon