27. navagrahākr̥tivijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ನವಗ್ರಹಾಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರಾನನ್ತರಂ ಕೌಮಾರತನ್ತ್ರಂ ಪ್ರಾರಭ್ಯತೇ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬಾಲಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಲುಪ್ತನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ| ತತ್ರ ಗ್ರಹಾ ಬಾಲಾನಾಂ ನವ, ಅಷ್ಟೌ ಪುನರಬಾಲಾನಾಂ ಭೂತವಿದ್ಯಾಯಾಂ ನಿರ್ದೇಷ್ಟವ್ಯಾಃ| ಆಕೃತಿಃ ಆಕಾರೋ ಲಿಙ್ಗಂ ಕಾರ್ಯಭೂತಂ, ನತು ಸ್ವಭಾವಾಖ್ಯಮ್||೧-೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಬಾಲಗ್ರಹಾಣಾಂ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಸಾಧನಂ ಚಾಪ್ಯನನ್ತರಮ್ | ಉತ್ಪತ್ತಿಂ ಕಾರಣಂ ಚೈವ ಸುಶ್ರುತೈಕಮನಾಃ ಶೃಣು ||೩||

ತತ್ರ ಪ್ರಥಮಂ ಕುಮಾರತನ್ತ್ರಸ್ಯಾರ್ಥಪಿಣ್ಡಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಬಾಲಗ್ರಹಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಜ್ಞಾನಂ ವಿಶಿಷ್ಟಜ್ಞಾನಮ್| ಸಾಧನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಉತ್ಪತ್ತಿಃ ಪ್ರಭವಃ| ಕಾರಣಂ ಹೇತುಃ||೩||

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5

ಸ್ಕನ್ದಗ್ರಹಸ್ತು ಪ್ರಥಮಃ ಸ್ಕನ್ದಾಪಸ್ಮಾರ ಏವ ಚ | ಶಕುನೀ ರೇವತೀ ಚೈವ ಪೂತನಾ ಚಾನ್ಧಪೂತನಾ ||೪|| ಪೂತನಾ ಶೀತನಾಮಾ ಚ ತಥೈವ ಮುಖಮಣ್ಡಿಕಾ | ನವಮೋ ನೈಗಮೇಷಶ್ಚ ಯಃ ಪಿತೃಗ್ರಹಸಞ್ಜ್ಞಿತಃ ||೫||

ಇದಾನೀಂ ತೇಷಾಂ ನವಗ್ರಹಾಣಾಂ ನಾಮಾನ್ಯಾಹ- ಸ್ಕನ್ದಗ್ರಹ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಧಾನಮಾದಿರ್ವಾ| ನವಮೋ ನೈಗಮೇಷ ಇತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಿರ್ದೇಶಾದೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಾಯಾಂ ಲಬ್ಧಾಯಾಂ ಭೂಯೋ ನವಮ ಇತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಕರಣಂ ಕಾಶ್ಯಪಾದಿತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತಾಧಿಕಸಙ್ಖ್ಯಾನಿರಾಕರಣಾರ್ಥಮ್| ಪಿತೃಗ್ರಹಸಞ್ಜ್ಞಿತ ಇತಿ ಬಾಲಸ್ಯಾನ್ಯಗ್ರಹೇಭ್ಯೋ ರಕ್ಷಕತ್ವಾತ್ಪಿತೇವ ಗ್ರಹಃ ಸೈವ ಸಞ್ಜ್ಞಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| (ನತು ಭೂತವಿದ್ಯಾವತ್ ಪಿತೃಲೋಕಾಭಿಹಿತಗ್ರಹ ಇತಿ)||೪-೫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ಧಾತ್ರೀಮಾತ್ರೋಃ ಪ್ರಾಕ್ಪ್ರದಿಷ್ಟಾಪಚಾರಾಚ್ಛೌಚಭ್ರಷ್ಟಾನ್ಮಙ್ಗಲಾಚಾರಹೀನಾನ್ | ತ್ರಸ್ತಾನ್ ಹೃಷ್ಟಾಂಸ್ತರ್ಜಿತಾನ್ ತಾಡಿತಾನ್ ವಾ ಪೂಜಾಹೇತೋರ್ಹಿಂಸ್ಯುರೇತೇ ಕುಮಾರಾನ್ ||೬||

ಕಸ್ಮಾದ್ಗ್ರಹಾ ಬಾಲಾನ್ ವಿಶನ್ತೀತ್ಯಾಹ- ಧಾತ್ರೀತ್ಯಾದಿ| ಧಾತ್ರೀ ಸ್ತನಪಾಯಿನೀ ಪೋಷಯಿತ್ರೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಮಾತಾ ಪ್ರಸವಿತ್ರೀ| ಪ್ರಾಕ್ಪ್ರದಿಷ್ಟಾಪಚಾರಾದಿತಿ ಪ್ರಾಕ್ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರದಿಷ್ಟೋಽಪಚಾರಃ ಅಕೃತ್ಯವಿಧಿಃ ಮಾಂಸಸುರಾದೀನಾಂ ಲೌಲ್ಯಾದಾಚರಣಂ ವಾ| ಶೌಚಂ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದಿಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ, ಮಙ್ಗಲಂ ಸ್ವಸ್ತಿಕಸ್ರಗ್ದಾಮದೂರ್ವಾವಚಾಸರ್ಷಪಾದಿಸ್ಪರ್ಶನಮ್, ಆಚಾರಃ ಪಾಪವಿರೋಧೀ, ತ್ರಸ್ತಾನ್ ಉದ್ವಿಗ್ನಾನ್, ಹೃಷ್ಟಾನ್ ಮುದಿತಾನ್, ತರ್ಜಿತಾನ್ ಅನ್ಯೇನ ಕೇನಚಿದ್ವಿಭೀಷಿತಾನ್| ತಾಡಿತಾನ್ ಅಭಿಹತಾನ್| ಕಥಂ ಪೂಜಾ ಜಾಯತೇ? ಕುಸುಮಾದಿನಾ ಭೋಜನಾದಿನಾ ಚ| ಅತೋ ಹೇತೋಃ ಧಾತ್ರೀಮಾತ್ರೋರಪಚಾರಾದ್ದೂಷಣಾದ್ಯನ್ವಿತಾನ್ ಬಾಲಾನ್| ಪೂಜಾ ಚಾತ್ರೋಪಲಕ್ಷಣಂ; ತೇನ ರತಿಹೇತೋರಪಿ ಹಿಂಸ್ಯುರಿತಿ| ನನು, ಧಾತ್ರೀಮಾತ್ರೋಪಚಾರಾದ್ಬಾಲಾನಾಮನಪರಾಧಿತ್ವಾತ್ ಕಥಂ ಗ್ರಹಹಿಂಸನಂ? ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ- ಬಾಲಾನಾಂ ಪ್ರಾಕ್ತನಕರ್ಮಯೋಗತ ಏವಾಪಚಾರಂ ಕುರುತಃ| ಕುಮಾರಾನಿತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಂ; ತೇನ ಕುಮಾರಿಕಾ ಅಪಿ ಹಿಂಸ್ಯುಃ| ಏತೇ ಗ್ರಹಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ಐಶ್ವರ್ಯಸ್ಥಾಸ್ತೇ ನ ಶಕ್ಯಾ ವಿಶನ್ತೋ ದೇಹಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಮಾನುಷೈರ್ವಿಶ್ವರೂಪಾಃ | ಆಪ್ತಂ ವಾಕ್ಯಂ ತತ್ಸಮೀಕ್ಷ್ಯಾಭಿಧಾಸ್ಯೇ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯೇಷಾಂ ಯಾನಿ ದೇಹೇ ಭವನ್ತಿ ||೭||

ಕಸ್ಮಾತ್ತೇ ಗ್ರಹಾ ದೇಹಂ ವಿಶನ್ತೋ ನೋಪಲಭ್ಯನ್ತೇ ಇತ್ಯಾಹ - ಐಶ್ವರ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಏಷಾಂ ಗ್ರಹಾಣಾಂ ಯಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಾನಿ ಆಪ್ತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯಾಭಿಧಾಸ್ಯೇ ಕಥಯಿಷ್ಯೇ ಇತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ಆಪ್ತಂ ವಾಕ್ಯಮ್ ಆಪ್ತೈರುಕ್ತಂ ವಾಕ್ಯಮ್; ಆಪ್ತಾಶ್ಚ ಯಥಾರ್ಥವಾದಿನಃ ||೭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ಶೂನಾಕ್ಷಃ ಕ್ಷತಜಸಗನ್ಧಿಕಃ ಸ್ತನದ್ವಿಡ್ ವಕ್ರಾಸ್ಯೋ ಹತಚಲಿತೈಕಪಕ್ಷ್ಮನೇತ್ರಃ | ಉದ್ವಿಗ್ನಃ ಸುಲುಲಿತಚಕ್ಷುರಲ್ಪರೋದೀ ಸ್ಕನ್ದಾರ್ತೋ ಭವತಿ ಚ ಗಾಢಮುಷ್ಟಿವರ್ಚಾಃ ||೮||

ಸ್ಕನ್ದಗ್ರಹಾರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶೂನಾಕ್ಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷತಜಸಗನ್ಧಿಕಃ ರುಧಿರಸಮಾನಗನ್ಧಿಕಃ, ವಿಸ್ರಗನ್ಧ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ಕ್ಷತಜಂ ರಕ್ತಂ ತತ್ಸಗನ್ಧಿಕ ಈಷದ್ರುಧಿರಗನ್ಧಿಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ತನದ್ವಿಟ್ ಸ್ತನದ್ವೇಷೀ| ವಕ್ರಾಸ್ಯಃ ವಕ್ರಮುಖಃ| ಹತಚಲಿತೈಕಪಕ್ಷ್ಮನೇತ್ರ ಇತಿ ಹತಂ ಚಲಿತಂ ಚೈಕಪಕ್ಷ್ಮ ನೇತ್ರೇ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| ಉದ್ವಿಗ್ನಃ ಉದ್ವಿಗ್ನಚಿತ್ತಃ| ಸುಲುಲಿತಚಕ್ಷುಃ ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಿಲಿತಲೋಚನಃ| ಸ್ಕನ್ದಾರ್ತ ಇತಿ ಸ್ಕನ್ದವಿನೋದನಾರ್ಥಂ ರುದ್ರೇಣ ಸೃಷ್ಟೋ ಗ್ರಹಃ ತೇನಾರ್ತಃ, ಸ್ಕನ್ದೋಽತ್ರ ನ ಪುನರ್ಭಗವಾನ್ ಕಾರ್ತಿಕೇಯಃ| ಗಾಢೇ ಮುಷ್ಟಿವರ್ಚಸೀ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| ಗಯದಾಸಸ್ತು ‘ಸ್ತಬ್ಧಾಙ್ಗಃ’ ಕ್ಷತಜಸಗನ್ಧಿಕಃ ಸ್ತನದ್ವಿಟ್ ವಕ್ರಾಸ್ಯೋ ಹತಚರಣೈಕಪಕ್ಷ್ಮನೇತ್ರಃ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ‘ಸ್ತಬ್ಧಮಙ್ಗಂ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ, ಹತಾನಿ ಏಕಪಾದೈಕಪಕ್ಷ್ಮಾರ್ಧನಯನಾನಿ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ’ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ||೮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ನಿಃಸಞ್ಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಪುನರ್ಭವೇತ್ಸಸಞ್ಜ್ಞಃ ಸಂರಬ್ಧಃ ಕರಚರಣೈಶ್ಚ ನೃತ್ಯತೀವ | ವಿಣ್ಮೂತ್ರೇ ಸೃಜತಿ ವಿನದ್ಯ ಜೃಮ್ಭಮಾಣಃ ಫೇನಂ ಚ ಪ್ರಸೃಜತಿ ತತ್ಸಖಾಭಿಪನ್ನಃ ||೯||

ಸ್ಕನ್ದಾಪಸ್ಮಾರಾರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ನಿಃಸಞ್ಜ್ಞ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಂರಬ್ಧಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಕಲಿತಃ ಸನ್, ಕರಚರಣಭ್ಯಾಂ ಹಸ್ತಪಾದಾಭ್ಯಾಂ, ನೃತ್ಯತೀವ ನರ್ತನಮಿವ ಕರೋತಿ| ವಿನದ್ಯ ಶಬ್ದಂ ಕೃತ್ವಾ; ಕ್ವಚಿತ್ ‘ವಿನಮ್ಯ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ, ತತ್ರ ಗಾತ್ರವಿನಮನಂ ಕೃತ್ವಾ; ವಿಣ್ಮೂತ್ರೇ ಮುಞ್ಚತೀತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್| ತತ್ಸಖಾಭಿಪನ್ನಃ ತಚ್ಛಬ್ದೇನ ಸ್ಕನ್ದಃ ಕಥ್ಯತೇ, ತಸ್ಯ ಸಖಾ ಸ್ಕನ್ದಾಪಸ್ಮಾರಃ, ತೇನಾಕ್ರಾನ್ತಃ||೯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗೋ ಭಯಚಕಿತೋ ವಿಹಙ್ಗಗನ್ಧಿಃ ಸಂಸ್ರಾವಿವ್ರಣಪರಿಪೀಡಿತಃ ಸಮನ್ತಾತ್ | ಸ್ಫೋಟೈಶ್ಚ ಪ್ರಚಿತತನುಃ ಸದಾಹಪಾಕೈರ್ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಭವತಿ ಶಿಶುಃ ಕ್ಷತಃ ಶಕುನ್ಯಾ ||೧೦||

ಶಕುನಿಗ್ರಹಾರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗಃ ಶಿಥಿಲಾಙ್ಗಃ| ಭಯಚಕಿತೋ ಭೀತಃ| ವಿಹಙ್ಗಾ ಅತ್ರ ಮಾಂಸಾದಾ ಜಲಚರಾಶ್ಚ| ಸಂಸ್ರಾವಿವ್ರಣಪರಿಪೀಡಿತಃ ಪೂಯಾಸ್ರಾವಿವ್ರಣಪರಿಪೀಡಿತಃ| ಸಮನ್ತಾತ್ ಸರ್ವತಃ| ಅತ್ರೋಕ್ತವ್ರಣಸ್ಫೋಟಯೋರ್ವಿದೀರ್ಣಾವಿದೀರ್ಣತ್ವೇನ ಭೇದಃ| ಕ್ಷತಃ ಅಭಿಭೂತಃ||೧೦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ರಕ್ತಾಸ್ಯೋ ಹರಿತಮಲೋಽತಿಪಾಣ್ಡುದೇಹಃ ಶ್ಯಾವೋ ವಾ ಜ್ವರಮುಖಪಾಕವೇದನಾರ್ತಃ | ರೇವತ್ಯಾ ವ್ಯಥಿತತನುಶ್ಚ ಕರ್ಣನಾಸಂ ಮೃದ್ನಾತಿ ಧ್ರುವಮಭಿಪೀಡಿತಃ ಕುಮಾರಃ ||೧೧||

ರೇವತೀಗ್ರಹಾರ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ರಕ್ತಾಸ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹರಿತಮಲ ಇತಿ ಮಲೋಽತ್ರ ವಿಷ್ಠಾ ಮೂತ್ರಂ ಚ| ಜ್ವರಮುಖಪಾಕವೇದನಾರ್ತಃ ಜ್ವರಾರ್ತೋ ಮುಖಪಾಕವೇದನಾರ್ತಶ್ಚ| ವ್ಯಥಿತತನುರಿತಿ ಸರುಜಶರೀರಃ| ಅಭಿಪೀಡಿತೋ ರೇವತ್ಯಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೧೧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗಃ ಸ್ವಪಿತಿ ಸುಖಂ ದಿವಾ ನ ರಾತ್ರೌ ವಿಡ್ ಭಿನ್ನಂ ಸೃಜತಿ ಚ ಕಾಕತುಲ್ಯಗನ್ಧಿಃ | ಛರ್ದ್ಯಾಽಽರ್ತೋ ಹೃಷಿತತನೂರುಹಃ ಕುಮಾರಸ್ತೃಷ್ಣಾಲುರ್ಭವತಿ ಚ ಪೂತನಾಗೃಹೀತಃ ||೧೨||

ಪೂತನಾಗ್ರಹಾರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ನ ದಿವಾ ಸುಖಂ ಸ್ವಪಿತಿ ನ ಚ ರಾತ್ರೌ ಸುಖಂ ಸ್ವಪಿತಿ| ಸೃಜತಿ ಮುಞ್ಚತಿ| ‘ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ಸ್ವಸ್ಥಾಙ್ಗ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸ್ವಸ್ಥಾಙ್ಗೋಽಪಿ ನ ದಿವಾ ನ ರಾತ್ರೌ ಸ್ವಪಿತೀತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೧೨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ಯೋ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಸ್ತನಮತಿಸಾರಕಾಸಹಿಕ್ಕಾಚ್ಛರ್ದೀಭಿರ್ಜ್ವರಸಹಿತಾಭಿರರ್ದ್ಯಮಾನಃ | ದುರ್ವರ್ಣಃ ಸತತಮಧಃಶಯೋಽಮ್ಲಗನ್ಧಿಸ್ತಂ ಬ್ರೂಯುರ್ಭಿಷಜ ಇಹಾನ್ಧಪೂತನಾರ್ತಮ್ ||೧೩||

ಅನ್ಧಪೂತನಾರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಧಃಶಯಃ ಅಧೋಮುಖಶಾಯೀ| ಅಮ್ಲಗನ್ಧಿಃ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದ್ಯಮ್ಲದ್ರವ್ಯಗನ್ಧಿಃ||೧೩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

ಉದ್ವಿಗ್ನೋ ಭೃಶಮತಿವೇಪತೇ ಪ್ರರುದ್ಯಾತ್ ಸಂಲೀನಃ ಸ್ವಪಿತಿ ಚ ಯಸ್ಯ ಚಾನ್ತ್ರಕೂಜಃ | ವಿಸ್ರಾಙ್ಗೋ ಭೃಶಮತಿಸಾರ್ಯತೇ ಚ ಯಸ್ತಂ ಜಾನೀಯಾದ್ಭಿಷಗಿಹ ಶೀತಪೂತನಾರ್ತಮ್ ||೧೪||

ಶೀತಪೂತನಾರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಉದ್ವಿಗ್ನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಂಲೀನಃ ಸಮ್ಯಗ್ಲೀನಃ, ಶಯ್ಯೈಕದೇಶೇ ಲಗ್ನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಸ್ರಾಙ್ಗೋ ವಿಸ್ರಗನ್ಧಾಙ್ಗಃ| ‘ಉದ್ವಿಗ್ನೋ ಭೃಶಮತಿ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ಆಕ್ರನ್ದತ್ಯತಿಚಕಿತಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೧೪||

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

ಮ್ಲಾನಾಙ್ಗಃ ಸುರುಚಿರಪಾಣಿಪಾದವಕ್ತ್ರೋ ಬಹ್ವಾಶೀ ಕಲುಷಸಿರಾವೃತೋದರೋ ಯಃ | ಸೋದ್ವೇಗೋ ಭವತಿ ಚ ಮೂತ್ರತುಲ್ಯಗನ್ಧಿಃ ಸ ಜ್ಞೇಯಃ ಶಿಶುರಿಹ ವಕ್ತ್ರಮಣ್ಡಿಕಾರ್ತಃ ||೧೫||

ಮುಖಮಣ್ಡಿಕಾಗ್ರಹಾರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಮ್ಲಾನಾಙ್ಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮ್ಲಾನಾಙ್ಗೋ ದುರ್ಬಲಮಧ್ಯಶರೀರಃ| ಸುರುಚಿರಪಾಣಿಪಾದವಕ್ತ್ರ ಇತಿ ಸುಷ್ಠು ರುಚಿರಂ ಶೋಭನಂ ಹಸ್ತಪಾದವಕ್ತ್ರಂ ಯಸ್ಯ ಸಃ| ವಕ್ತ್ರಮಣ್ಡಿಕರ್ತೋ ಮುಖಮಣ್ಡಿಕಾರ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

ಯಃ ಫೇನಂ ವಮತಿ ವಿನಮ್ಯತೇ ಚ ಮಧ್ಯೇ ಸೋದ್ವೇಗಮ್ ವಿಲಪತಿ ಚೋರ್ಧ್ವಮೀಕ್ಷಮಾಣಃ | ಜ್ವರ್ಯೇತ ಪ್ರತತಮಥೋ ವಸಾಸಗನ್ಧಿರ್ನಿಃಸಞ್ಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಹಿ ನೈಗಮೇಷಜುಷ್ಟಃ ||೧೬||

ನೈಗಮೇಷಗ್ರಹಾರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮಧ್ಯೇ ಮಧ್ಯಾಙ್ಗೇ| ಸೋದ್ವೇಗಂ ಸತ್ರಾಸಂ, ವಿಲಪತಿ ಅತಿಶಯೇನ ಶಬ್ದಂ ಕರೋತಿ, ಊರ್ಧ್ವಮೀಕ್ಷಮಾಣಃ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪಶ್ಯನ್| ‘ವಿಲಪತಿ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ವಿಹಸತಿ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಜ್ವರ್ಯೇತ ಪ್ರತತಂ ಸತತಮ್| ವಸಾಸಗನ್ಧಿಃ ವಸಯಾ ತುಲ್ಯಗನ್ಧಿಃ| ನಿಃಸಞ್ಜ್ಞಃ ನಿರ್ಗತಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನಃ||೧೬||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

ಪ್ರಸ್ತಬ್ಧೋ ಯಃ ಸ್ತನದ್ವೇಷೀ ಮುಹ್ಯತೇ ಚಾವಿಶನ್ಮುಹುಃ | ತಂ ಬಾಲಮಚಿರಾದ್ಧನ್ತಿ ಗ್ರಹಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಃ ||೧೭||

ಸಾಮ್ಪ್ರತಮಸಾಧ್ಯಗ್ರಹಾರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಪ್ರಸ್ತಬ್ಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಸ್ತಬ್ಧೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ಸ್ತಬ್ಧಾಙ್ಗಃ| ಮುಹ್ಯತೇ ಮೋಹಂ ಯಾತಿ| ಆವಿಶನ್ ಆವೇಶಂ ಕುರ್ವನ್| ಮುಹುಃ ವಾರಂವಾರಮ್||೧೭||

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

ವಿಪರೀತಮತಃ ಸಾಧ್ಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸೇದಚಿರಾರ್ದಿತಮ್ |೧೮|

ಸಾಧ್ಯಗ್ರಹಾರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವಿಪರೀತಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಪರೀತಂ ಪ್ರಸ್ತಬ್ಧ ಸ್ತನದ್ವೇಷಾದಿಲಕ್ಷಣೈರನುಪಹತಮ್| ಅಚಿರಾರ್ದಿತಮ್ ಅಲ್ಪಕಾಲಪೀಡಿತಮ್|೧೮|-

Adhikarana 17 (18-20) · Śloka 20

ಗೃಹೇ ಪುರಾಣಹವಿಷಾಽಭ್ಯಜ್ಯ ಬಾಲಂ ಶುಚೌ ಶುಚಿಃ ||೧೮|| ಸರ್ಷಪಾನ್ ಪ್ರಕಿರೇತ್ತೇಷಾಂ ತೈಲೈರ್ದೀಪಂ ಚ ಕಾರಯೇತ್ | ಸದಾ ಸನ್ನಿಹಿತಂ ಚಾಪಿ ಜುಹುಯಾದ್ಧವ್ಯವಾಹನಮ್ ||೧೯|| ಸರ್ವಗನ್ಧೌಷಧೀಬೀಜೈರ್ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯೈರಲಙ್ಕ್ರತಮ್ | ಅಗ್ನಯೇ ಕೃತ್ತಿಕಾಭ್ಯಶ್ಚ ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸನ್ತತಮ್ ||೨೦||

ಸಾಧ್ಯಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಗೃಹೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪುರಾಣಹವಿಷಾ ಜೀರ್ಣಘೃತೇನ, ಅಭ್ಯಜ್ಯ ಬಾಲಂ ಚುಪಾಟಿತ್ವಾ| ಶುಚೌ ಪವಿತ್ರದೇಶೇ, ಶುಚಿಃ ‘ಭಿಷಗ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತೇಷಾಂ ತೈಲೈಃ ಸರ್ಷಪಾಣಾಂ ತೈಲೈಃ, ದೀಪಂ ಕಾರಯೇತ್ ದೀಪಂ ಪ್ರಜ್ವಾಲಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸದೇತ್ಯಾದಿ| ಜುಹುಯಾತ್ ಹೋಮಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಹವ್ಯವಾಹನಮ್ ಅಗ್ನಿಮ್| ಕೈರ್ಜುಹುಯಾತ್? ಸರ್ವಗನ್ಧೌಷಧೀಬೀಜೈರಿತಿ; ಸರ್ವಗನ್ಧಾ ಏಲಾದಿಪರಿಪಠಿತಾಃ, ಓಷಧೀಬೀಜನಿ ಯವಧಾನ್ಯತಿಲಾದೀನಿ, ತೈರ್ಜುಹುಯಾತ್| ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯೈರಲಙ್ಕೃತಮಗ್ನಿಂ ಬಾಲಂ ವಾ, ಸತತಂ ವಾರಂವಾರಂ ನ ಸಕೃತ್| ಅಯಂ ವಿಧಿಃ ಸರ್ವಗ್ರಹಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಃ| ಅಗ್ನಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಗ್ನಿಂ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಬಲಿಂ ದದ್ಯಾತ್||೧೮-೨೦||

Adhikarana 18 (21) · Śloka 21

ನಮಃ ಸ್ಕನ್ದಾಯ ದೇವಾಯ ಗ್ರಹಾಧಿಪತಯೇ ನಮಃ | ಶಿರಸಾ ತ್ವಾಽಭಿವನ್ದೇಽಹಂ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಷ್ವ ಮೇ ಬಲಿಮ್ | ನೀರುಜೋ ನಿರ್ವಿಕಾರಶ್ಚ ಶಿಶುರ್ಮೇ ಜಾಯತಾಂ ದ್ರುತಮ್ ||೨೧||

ತತ್ರ ಯಂ ಮನ್ತ್ರಮುಚ್ಚರೇತ್ತಮಾಹ- ನಮ ಇತ್ಯಾದಿ||೨೧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 27

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕುಮಾರತನ್ತ್ರೇ ನವಗ್ರಹಾಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ (ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ಸಪ್ತವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೭||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕೌಮಾರಭೃತ್ಯತನ್ತ್ರೇ ನವಗ್ರಹಾಕೃತಿವಿಜಾನೀಯೋ ನಾಮ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೭||