Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਪਕ੍ਸ੍ਮਕੋਪਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः पक्ष्मकोपप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਛੇਦ੍ਯਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਕ੍ਸ੍ਮਕੋਪੇ ਚ੍ਛੇਦ੍ਯਕਰ੍ਮਸਮਵਾਯਾਤ੍ ਪਕ੍ਸ੍ਮਗਤਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤੋਤ ਆਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਕ੍ਸ੍ਮ ਵਰ੍ਤ੍ਮਗਤਰੋਮਮਾਲਿਕਾ; ਕੇਚਿਤ੍ ਪਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਕ੍ਸ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਕਥਯਨ੍ਤਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6
ਯਾਪ੍ਯਸ੍ਤੁ ਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਭਵੋ ਵਿਕਾਰਃ ਪਕ੍ਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪੋਭਿਹਿਤਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ | ਤਤ੍ਰੋਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਚਰ੍ਮ ਵਰ੍ਤ੍ਮੋਪਰਿਸ੍ਟਾਦਨੁਤਿਰ੍ਯਗੇਵ ||੩|| ਭ੍ਰੁਵੋਰਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਮੁਚ੍ਯ ਭਾਗੌ ਪਕ੍ਸ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਚੈਕਮਤੋਵਕਨ੍ਤੇਤ੍ | ਕਨੀਨਕਾਪਾਙ੍ਗਸਮਂ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਯਵਾਕਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਨੋਰ੍ਨਰਸ੍ਯ ||੪|| ਉਤ੍ਕਤ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਵਪ੍ਰਮਾਣਂ ਬਾਲੇਨ ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਭਿਸਗਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ | ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਨਾਵਸ਼ੇਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਾਨਂ ਵਿਹਿਤਂ ਵ੍ਰਣੇ ਯਤ੍ ||੫|| ਲਲਾਟਦੇਸ਼ੇ ਚ ਨਿਬਦ੍ਧਪਟ੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਯੂਤਮਤ੍ਰਾਪ੍ਯਪਰਂ ਚ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ | ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਗਤੇ ਚਾਪ੍ਯਥ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗੇ ਬਾਲਾਨ੍ ਵਿਮੁਞ੍ਚੇਤ੍ ਕੁਸ਼ਲੋਭਿਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ||੬||
याप्यस्तु यो वर्त्मभवो विकारः पक्ष्मप्रकोपोऽभिहितः पुरस्तात् | तत्रोपविष्टस्य नरस्य चर्म वर्त्मोपरिष्टादनुतिर्यगेव ||३|| भ्रुवोरधस्तात् परिमुच्य भागौ पक्ष्माश्रितं चैकमतोऽवकृन्तेत् | कनीनकापाङ्गसमं समन्ताद्यवाकृति स्निग्धतनोर्नरस्य ||४|| उत्कृत्य शस्त्रेण यवप्रमाणं बालेन सीव्येद्भिषगप्रमत्तः | दत्त्वा च सर्पिर्मधुनाऽवशेषं कुर्याद्विधानं विहितं व्रणे यत् ||५|| ललाटदेशे च निबद्धपट्टं प्राक्स्यूतमत्राप्यपरं च बद्ध्वा | स्थैर्यं गते चाप्यथ शस्त्रमार्गे बालान् विमुञ्चेत् कुशलोऽभिवीक्ष्य ||६||
🔊 Audio coming soon
ਪਕ੍ਸ੍ਮਕੋਪੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਗ੍ਨਿਃ ਕ੍ਸਾਰੋ ਭੇਸਜਮਿਤਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ; ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਯਾਪ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੇ| ਤਤ੍ਰ ਪਕ੍ਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪੇ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦੇਹਸ੍ਯੋਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ, ਭ੍ਰੁਵੋਰਧਸ੍ਤਾਦ੍ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ, ਤਤ੍ਰ ਪਕ੍ਸ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮੇਕਂ ਭਾਗਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਕਨੀਨਕਾਪਾਙ੍ਗਯੋਃ ਸਮਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਮਨੁਲਕ੍ਸੀਕਤ੍ਯ, ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤਃ ਨ ਤੁ ਕ੍ਵਚਿਦੇਵ, ਏਤੇਨੋਪਪਕ੍ਸ੍ਮਮਾਲਾਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਮੋਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਯਵਾਕਤਿ ਚਰ੍ਮ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨਿਕਨ੍ਤੇਤ੍, ਚਰ੍ਮ ਨਿਕਤ੍ਯ ਤਦਸ਼੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਬਾਲੇਨ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਮਧੁ ਘਤਂ ਚ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਯੂਤਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ ਅਪਰਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਯੂਤ੍ਵੋਦ੍ਧਤਂ ਤਤ੍ ਏਤਦ੍ਬਾਲਾਞ੍ਚਲਦ੍ਵਯੇਨ ਲਲਾਟੇ ਪਟ੍ਟਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਗਤੇ ਕਠਿਨੀਭੂਤੇ ਸਂਰੂਢੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗੇ ਵ੍ਰਣੇ, ਬਾਲਾਨ੍ ਸੇਵਨਬਾਲਾਨ੍, ਵਿਮੁਞ੍ਚੇਤ੍ ਸ੍ਯੂਤਰਨ੍ਧ੍ਰਾਤ੍ ਕ੍ਰਮੇਣਾਪਕਰ੍ਸੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਵਿਮੁਞ੍ਚੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ਕਰ੍ਤਰ੍ਯਾ ਚ੍ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੩-੬||
Adhikarana 3 (7) · Śloka 7
ਏਵਂ ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਮ੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯ ਦੋਸੋਪਹਤਾਂ ਵਲਿਂ ਚ | ਤਤੋਗ੍ਨਿਨਾ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ਤਾਂ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ ਸਮ੍ਯਗਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਧੀਰਃ ||੭||
एवं न चेच्छाम्यति तस्य वर्त्म निर्भुज्य दोषोपहतां वलिं च | ततोऽग्निना वा प्रतिसारयेत्तां क्षारेण वा सम्यगवेक्ष्य धीरः ||७||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਮਪ੍ਯਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਪਕ੍ਸ੍ਮਕੋਪੇ ਉਪਪਕ੍ਸ੍ਮਮਾਲਾਪਰਪਰ੍ਯਾਯੇ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ‘ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੭||
Adhikarana 4 (8) · Śloka 8
ਛਿਤ੍ਵਾ ਸਮਂ ਵਾਪ੍ਯੁਪਪਕ੍ਸ੍ਮਮਾਲਾਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਬਡਿਸ਼ੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤੁ | ਪਥ੍ਯਾਫਲੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ਤੁ ਘਸ੍ਟੇਨ ਵਾ ਤੌਵਰਕੇਣ ਸਮ੍ਯਕ੍ ||੮||
छित्वा समं वाऽप्युपपक्ष्ममालां सम्यग्गृहीत्वा बडिशैस्त्रिभिस्तु | पथ्याफलेन प्रतिसारयेत्तु घृष्टेन वा तौवरकेण सम्यक् ||८||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਭ੍ਯਾਮਪ੍ਯਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਮੁਪਪਕ੍ਸ੍ਮਮਾਲਾਯਾਂ ਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭਾਵਂ ਨੀਤ੍ਵਾ, ਉਤ੍ਪਾਟ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮਮ੍ ਏਕਕਾਲਮ੍| ਉਪਪਕ੍ਸ੍ਮਮਾਲਾਂ ‘ਦੋਸਾਃ ਪਕ੍ਸ੍ਮਾਸ਼ਯਗਤਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਾਣਿ ਖਰਾਣਿ ਚ’ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾਮ੍| ਪਥ੍ਯਾਫਲੇਨ ਜਲਘਸ੍ਟੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਪਿਸ੍ਟੇਨ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੮||
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਵਿਧਯੋ ਵਿਹਨ੍ਤੁਂ ਪਕ੍ਸ੍ਮੋਪਰੋਧਂ ਪਥਗੇਵ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ | ਵਿਰੇਚਨਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਧੂਮਨਸ੍ਯਲੇਪਾਞ੍ਜਨਸ੍ਨੇਹਰਸਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ||੯||
चत्वार एते विधयो विहन्तुं पक्ष्मोपरोधं पृथगेव शस्ताः | विरेचनाश्च्योतनधूमनस्यलेपाञ्जनस्नेहरसक्रियाश्च ||९||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਮੇਵੋਪਸਂਹਰਨ੍ਨਾਹ- ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤ ਇਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਭੇਸਜਾਨਿ| ਪਕ੍ਸ੍ਮੋਪਰੋਧਂ ਪਕ੍ਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪਮ੍| ਵਿਹਨ੍ਤੁਂ ਵਿਘਟ੍ਟਯਿਤੁਂ ਨ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸ਼ਮਯਿਤੁਂ, ਤਸ੍ਯ ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੋਕ੍ਤਾ ਵਿਰੇਚਨਾਦਯੋ ਯਥਾਵਸ੍ਥਮੁਪਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਥਗੇਵ ਪਕ੍ਸ੍ਮੋਪਰੋਧਂ ਵਿਹਨ੍ਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥਾਃ| ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਚਕਾਰਾਦੁਪਪਕ੍ਸ੍ਮੋਤ੍ਪਾਟਨਮ੍||੯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪਕ੍ਸ੍ਮਗਤਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਸੋਡਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੬||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे पक्ष्मगतरोगप्रतिषेधो नाम षोडशोऽध्यायः ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸੋਡਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੬||