Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ പക്ഷ്മകോപപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातः पक्ष्मकोपप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ഛേദ്യരോഗപ്രതിഷേധാനന്തരം പക്ഷ്മകോപേ ച്ഛേദ്യകര്മസമവായാത് പക്ഷ്മഗതരോഗപ്രതിഷേധാരമ്ഭോ യുക്തോऽത ആഹ- അഥാത ഇത്യാദി| പക്ഷ്മ വര്ത്മഗതരോമമാലികാ; കേചിത് പക്ഷ്മശബ്ദേന പക്ഷ്മാശ്രയം വര്ത്മ കഥയന്തി||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6
യാപ്യസ്തു യോ വര്ത്മഭവോ വികാരഃ പക്ഷ്മപ്രകോപോऽഭിഹിതഃ പുരസ്താത് | തത്രോപവിഷ്ടസ്യ നരസ്യ ചര്മ വര്ത്മോപരിഷ്ടാദനുതിര്യഗേവ ||൩|| ഭ്രുവോരധസ്താത് പരിമുച്യ ഭാഗൌ പക്ഷ്മാശ്രിതം ചൈകമതോऽവകൃന്തേത് | കനീനകാപാങ്ഗസമം സമന്താദ്യവാകൃതി സ്നിഗ്ധതനോര്നരസ്യ ||൪|| ഉത്കൃത്യ ശസ്ത്രേണ യവപ്രമാണം ബാലേന സീവ്യേദ്ഭിഷഗപ്രമത്തഃ | ദത്ത്വാ ച സര്പിര്മധുനാऽവശേഷം കുര്യാദ്വിധാനം വിഹിതം വ്രണേ യത് ||൫|| ലലാടദേശേ ച നിബദ്ധപട്ടം പ്രാക്സ്യൂതമത്രാപ്യപരം ച ബദ്ധ്വാ | സ്ഥൈര്യം ഗതേ ചാപ്യഥ ശസ്ത്രമാര്ഗേ ബാലാന് വിമുഞ്ചേത് കുശലോऽഭിവീക്ഷ്യ ||൬||
याप्यस्तु यो वर्त्मभवो विकारः पक्ष्मप्रकोपोऽभिहितः पुरस्तात् | तत्रोपविष्टस्य नरस्य चर्म वर्त्मोपरिष्टादनुतिर्यगेव ||३|| भ्रुवोरधस्तात् परिमुच्य भागौ पक्ष्माश्रितं चैकमतोऽवकृन्तेत् | कनीनकापाङ्गसमं समन्ताद्यवाकृति स्निग्धतनोर्नरस्य ||४|| उत्कृत्य शस्त्रेण यवप्रमाणं बालेन सीव्येद्भिषगप्रमत्तः | दत्त्वा च सर्पिर्मधुनाऽवशेषं कुर्याद्विधानं विहितं व्रणे यत् ||५|| ललाटदेशे च निबद्धपट्टं प्राक्स्यूतमत्राप्यपरं च बद्ध्वा | स्थैर्यं गते चाप्यथ शस्त्रमार्गे बालान् विमुञ्चेत् कुशलोऽभिवीक्ष्य ||६||
🔊 Audio coming soon
പക്ഷ്മകോപേ ശസ്ത്രമഗ്നിഃ ക്ഷാരോ ഭേഷജമിതി ചതുര്വിധം കര്മ; തത്രാദൌ ശസ്ത്രകര്മ നിര്ദിശന്നാഹ- യാപ്യ ഇത്യാദി| പുരസ്താത് വര്ത്മരോഗവിജ്ഞാനീയേ| തത്ര പക്ഷ്മപ്രകോപേ| സ്നിഗ്ധദേഹസ്യോപവിഷ്ടസ്യ നരസ്യ, ഭ്രുവോരധസ്താദ്ദ്വൌ ഭാഗൌ, തത്ര പക്ഷ്മാശ്രിതമേകം ഭാഗം വിമുച്യ കനീനകാപാങ്ഗയോഃ സമം പ്രദേശമനുലക്ഷീകൃത്യ, സമന്താത് സര്വതഃ ന തു ക്വചിദേവ, ഏതേനോപപക്ഷ്മമാലാപ്രമാണേന വര്ത്മോപരിഷ്ടാദ്യവാകൃതി ചര്മ തിര്യക് ശസ്ത്രേണ നികൃന്തേത്, ചര്മ നികൃത്യ തദശ്വാദീനാം ബാലേന സീവ്യേത്| തതഃ സന്ധാനാര്ഥം മധു ഘൃതം ച ദത്ത്വാ, പ്രാക്സ്യൂതം യത്തത് അപരം യത് സ്യൂത്വോദ്ധൃതം തത് ഏതദ്ബാലാഞ്ചലദ്വയേന ലലാടേ പട്ടം ബദ്ധ്വാ വ്രണോക്തം വിധിം കുര്യാദിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| സ്ഥൈര്യം ഗതേ കഠിനീഭൂതേ സംരൂഢേ ഇത്യര്ഥഃ| ശസ്ത്രമാര്ഗേ വ്രണേ, ബാലാന് സേവനബാലാന്, വിമുഞ്ചേത് സ്യൂതരന്ധ്രാത് ക്രമേണാപകര്ഷേദിത്യര്ഥഃ| കേചിത് ‘വിമുഞ്ചേത്’ ഇത്യത്ര ‘പ്രകല്പയേത്’ ഇതി പഠന്തി, പ്രകല്പയേത് കര്തര്യാ ച്ഛിന്ദ്യാദിതി ച വ്യാഖ്യാനയന്തി||൩-൬||
Adhikarana 3 (7) · Śloka 7
ഏവം ന ചേച്ഛാമ്യതി തസ്യ വര്ത്മ നിര്ഭുജ്യ ദോഷോപഹതാം വലിം ച | തതോऽഗ്നിനാ വാ പ്രതിസാരയേത്താം ക്ഷാരേണ വാ സമ്യഗവേക്ഷ്യ ധീരഃ ||൭||
एवं न चेच्छाम्यति तस्य वर्त्म निर्भुज्य दोषोपहतां वलिं च | ततोऽग्निना वा प्रतिसारयेत्तां क्षारेण वा सम्यगवेक्ष्य धीरः ||७||
🔊 Audio coming soon
ഏവമപ്യശാമ്യതി പക്ഷ്മകോപേ ഉപപക്ഷ്മമാലാപരപര്യായേ കര്മാന്തരമാഹ- ഏവമിത്യാദി| നിര്ഭുജ്യ ഉത്താനീകൃത്വേത്യര്ഥഃ| അവേക്ഷ്യ ‘ശാസ്ത്രമ്’ ഇതി ശേഷഃ||൭||
Adhikarana 4 (8) · Śloka 8
ഛിത്വാ സമം വാऽപ്യുപപക്ഷ്മമാലാം സമ്യഗ്ഗൃഹീത്വാ ബഡിശൈസ്ത്രിഭിസ്തു | പഥ്യാഫലേന പ്രതിസാരയേത്തു ഘൃഷ്ടേന വാ തൌവരകേണ സമ്യക് ||൮||
छित्वा समं वाऽप्युपपक्ष्ममालां सम्यग्गृहीत्वा बडिशैस्त्रिभिस्तु | पथ्याफलेन प्रतिसारयेत्तु घृष्टेन वा तौवरकेण सम्यक् ||८||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷാരാഗ്നിഭ്യാമപ്യപ്രശാമ്യന്ത്യാമുപപക്ഷ്മമാലായാം വിധ്യന്തരമാഹ- ഛിത്ത്വാ സമമിത്യാദി| ഛിത്ത്വാ ദ്വിധാ ഭാവം നീത്വാ, ഉത്പാട്യേത്യര്ഥഃ| സമമ് ഏകകാലമ്| ഉപപക്ഷ്മമാലാം ‘ദോഷാഃ പക്ഷ്മാശയഗതാസ്തീക്ഷ്ണാഗ്രാണി ഖരാണി ച’ ഇത്യാദ്യുക്തലക്ഷണാമ്| പഥ്യാഫലേന ജലഘൃഷ്ടേന പ്രതിസാരയേത്| കേചിത് ‘പിഷ്ടേന’ ഇതി പഠന്തി||൮||
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ചത്വാര ഏതേ വിധയോ വിഹന്തും പക്ഷ്മോപരോധം പൃഥഗേവ ശസ്താഃ | വിരേചനാശ്ച്യോതനധൂമനസ്യലേപാഞ്ജനസ്നേഹരസക്രിയാശ്ച ||൯||
चत्वार एते विधयो विहन्तुं पक्ष्मोपरोधं पृथगेव शस्ताः | विरेचनाश्च्योतनधूमनस्यलेपाञ्जनस्नेहरसक्रियाश्च ||९||
🔊 Audio coming soon
ഉക്തമേവോപസംഹരന്നാഹ- ചത്വാര ഇത്യാദി| ചത്വാര ഏത ഇതി ശസ്ത്രാഗ്നിക്ഷാരഭേഷജാനി| പക്ഷ്മോപരോധം പക്ഷ്മപ്രകോപമ്| വിഹന്തും വിഘട്ടയിതും ന പുനഃ സര്വഥാ ശമയിതും, തസ്യ യാപ്യത്വാത്| തഥാऽഭിഷ്യന്ദോക്താ വിരേചനാദയോ യഥാവസ്ഥമുപയുക്താഃ പൃഥഗേവ പക്ഷ്മോപരോധം വിഹന്തും സമര്ഥാഃ| രസക്രിയാശ്ചേത്യത്ര ചകാരാദുപപക്ഷ്മോത്പാടനമ്||൯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ പക്ഷ്മഗതരോഗപ്രതിഷേധോ നാമ ഷോഡശോऽധ്യായഃ ||൧൬||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे पक्ष्मगतरोगप्रतिषेधो नाम षोडशोऽध्यायः ||१६||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ ഷോഡശോऽധ്യായഃ||൧൬||