16. pakṣmakōpapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതഃ പക്ഷ്മകോപപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6

യാപ്യസ്തു യോ വര്ത്മഭവോ വികാരഃ പക്ഷ്മപ്രകോപോऽഭിഹിതഃ പുരസ്താത് | തത്രോപവിഷ്ടസ്യ നരസ്യ ചര്മ വര്ത്മോപരിഷ്ടാദനുതിര്യഗേവ ||൩|| ഭ്രുവോരധസ്താത് പരിമുച്യ ഭാഗൌ പക്ഷ്മാശ്രിതം ചൈകമതോऽവകൃന്തേത് | കനീനകാപാങ്ഗസമം സമന്താദ്യവാകൃതി സ്നിഗ്ധതനോര്നരസ്യ ||൪|| ഉത്കൃത്യ ശസ്ത്രേണ യവപ്രമാണം ബാലേന സീവ്യേദ്ഭിഷഗപ്രമത്തഃ | ദത്ത്വാ ച സര്പിര്മധുനാऽവശേഷം കുര്യാദ്വിധാനം വിഹിതം വ്രണേ യത് ||൫|| ലലാടദേശേ ച നിബദ്ധപട്ടം പ്രാക്സ്യൂതമത്രാപ്യപരം ച ബദ്ധ്വാ | സ്ഥൈര്യം ഗതേ ചാപ്യഥ ശസ്ത്രമാര്ഗേ ബാലാന് വിമുഞ്ചേത് കുശലോऽഭിവീക്ഷ്യ ||൬||

Adhikarana 3 (7) · Śloka 7

ഏവം ന ചേച്ഛാമ്യതി തസ്യ വര്ത്മ നിര്ഭുജ്യ ദോഷോപഹതാം വലിം ച | തതോऽഗ്നിനാ വാ പ്രതിസാരയേത്താം ക്ഷാരേണ വാ സമ്യഗവേക്ഷ്യ ധീരഃ ||൭||

Adhikarana 4 (8) · Śloka 8

ഛിത്വാ സമം വാऽപ്യുപപക്ഷ്മമാലാം സമ്യഗ്ഗൃഹീത്വാ ബഡിശൈസ്ത്രിഭിസ്തു | പഥ്യാഫലേന പ്രതിസാരയേത്തു ഘൃഷ്ടേന വാ തൌവരകേണ സമ്യക് ||൮||

Adhikarana 5 (9) · Śloka 9

ചത്വാര ഏതേ വിധയോ വിഹന്തും പക്ഷ്മോപരോധം പൃഥഗേവ ശസ്താഃ | വിരേചനാശ്ച്യോതനധൂമനസ്യലേപാഞ്ജനസ്നേഹരസക്രിയാശ്ച ||൯||

Adhikarana puShpikA · Śloka 16

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ പക്ഷ്മഗതരോഗപ്രതിഷേധോ നാമ ഷോഡശോऽധ്യായഃ ||൧൬||