47. pānātyayapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤਃ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||

ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ ਅਸਂਵਿਤ੍ਤਿਜਨਕਸਾਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਨਾਤ੍ਯਯ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ, ਤੇਨ ਪਰਮਦਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍||੧-੨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਮਦ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਤਥਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਵਿਸ਼ਦਮੇਵ ਚ | ਰੂਕ੍ਸਮਾਸ਼ੁਕਰਂ ਚੈਵ ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਚ ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਚ ||੩||

ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਮਦ੍ਯਗੁਣਪ੍ਰਣਯਨਂ , ਏਵਙ੍ਗੁਣਮਪਿ ਮਦ੍ਯਂ ਮਿਥ੍ਯੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਾਦਿਕਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍ | ਮਦ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸ਼ੁਕਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਕਾਰਿ| ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਸਰ੍ਵਂ ਦੇਹਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪਾਕਂ ਯਾਤਿ| ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਵਿਮੋਚਕਮ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਮਦ੍ਯਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯਧਿਕਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ||੩||

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5

ਔਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤੋਪਚਾਰਂ ਤਤ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਮਨੋਗਤਿਮ੍ | ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਵਯਵਾਨ੍ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਾਤ੍ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਨੁਤ੍ ||੪|| ਮਾਰੁਤਂ ਕੋਪਯੇਦ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਾਸ਼ੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਸ਼ੁਕਰ੍ਮਕਤ੍ | ਹਰ੍ਸਦਂ ਚ ਵ੍ਯਵਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ ||੫||

ਮਦ੍ਯਗੁਣਾਨਭਿਧਾਯ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਹ- ਔਸ੍ਣ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਔਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤੋਪਚਾਰਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਿਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਮਨੋਗਤਿਂ ਬਾਹ੍ਯਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਕਰਣਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮ੍| ਅਵਯਵਾਨ੍ ਹਦਯੌਜਃਪ੍ਰਭਤੀਨ੍| ਹਰ੍ਸਦਂ ਮਨੋਹਰ੍ਸਕਰਂ; ਨ ਤੁ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਦਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਹਰਤ੍ਵਾਤ੍||੪-੫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ਤਦਮ੍ਲਂ ਰਸਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਲਘੁ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍ | ਕੇਚਿਲ੍ਲਵਣਵਰ੍ਜ੍ਯਾਂਸ੍ਤੁ ਰਸਾਨਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੬||

ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਭਿਧਾਯ ਰਸਮਾਹ- ਤਦਮ੍ਲਂ ਰਸਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ ਮਦ੍ਯਮ੍| ਅਮ੍ਲਮ੍ ਅਮ੍ਲਰਸੋਤ੍ਕਟਂ, ਤੇਨ ਇਤਰੇਪਿ ਪਞ੍ਚਰਸਾ ਅਨੁਰਸਤ੍ਵੇਨ ਮਦ੍ਯੇ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍,- “ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਡ੍ਰਸਤ੍ਵੇਪਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤੋਮ੍ਲੋ ਰਸ ਉਚ੍ਯਤੇ”- ਇਤਿ| ਏਕੀਯਮਤਮਾਹ- ਕੇਚਿਲ੍ਲਵਣਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ||੬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਸ੍ਤਦਨ੍ਨੈਰ੍ਮਾਂਸੈਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸਹ ਸੇਵਿਤਮ੍ | ਭਵੇਦਾਯੁਃਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਯ ਬਲਾਯੋਪਚਯਾਯ ਚ ||੭||

ਏਵਙ੍ਗੁਣਮਪਿ ਮਦ੍ਯਂ ਯਥਾ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਗੁਣਾਯ ਭਵਤਿ ਤਥਾਹ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਸ੍ਤਦਨ੍ਨੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ; ਤੇਨ ਇਤਰੇਪਿ ਮਦ੍ਯਵਿਪਰੀਤਗੁਣਾਃ ਸ਼ੀਤਾਦਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਤਤ੍ ਮਦ੍ਯਮ੍| ਬਲਾਯ ਓਜਸੇ, ਉਪਚਯਾਯ ਚ ਮਾਂਸੋਪਚਯਾਯ||੭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ਕਾਮ੍ਯਤਾ ਮਨਸਸ੍ਤੁਸ੍ਟਿਰ੍ਧੈਰ੍ਯਂ ਤੇਜੋਤਿਵਿਕ੍ਰਮਃ | ਵਿਧਿਵਤ੍ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨੇ ਤੁ ਮਦ੍ਯੇ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾ ਗੁਣਾਃ ||੮||

ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਕਾਮ੍ਯਤਾਦਯੋਪਿ ਗੁਣਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਾਮ੍ਯਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਮ੍ਯਤਾ ਕਮਨੀਯਤ੍ਵਮ੍| ਤੇਜਃ ਪ੍ਰਭਾ| ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਃ ਸਮ੍ਯਗਵਸ੍ਥਿਤਾਃ||੮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ਤਦੇਵਾਨਨ੍ਨਮਜ੍ਞੇਨ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਮਮਾਤ੍ਰਯਾ | ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸਮਂ ਸਮੇਤ੍ਯ ਕੁਰੁਤੇ ਮਦਮ੍ ||੯||

ਵਿਧਿਰਹਿਤਂ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਮਦ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਤਦਾਹ- ਤਦੇਵਾਨਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦੇਵ ਮਦ੍ਯਮ੍, ਅਗ੍ਨਿਸਮਂ ਵਹ੍ਨਿਤੁਲ੍ਯਮ੍, ਅਜ੍ਞੇਨ ਉਕ੍ਤਮਦ੍ਯਪਾਨਵਿਧਾਨਾਨਭਿਜ੍ਞੇਨ, ਅਨਨ੍ਨਮ੍ ਅਨ੍ਨਰਹਿਤਮ੍ ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ ਚ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ, ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਜਠਰਾਨਲੇਨ, ਸਮੇਤ੍ਯ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ, ਮਦਂ ਕੁਰੁਤੇ ਇਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ||੯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ਮਦੇਨ ਕਰਣਾਨਾਂ ਤੁ ਭਾਵਾਨ੍ਯਤ੍ਵੇ ਕਤੇ ਸਤਿ | ਨਿਗੂਢਮਪਿ ਭਾਵਂ ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀਕੁਰੁਤੇਵਸ਼ਃ ||੧੦||

ਮਦੇਨਾਵਸ਼ਃ ਪੁਰੁਸੋ ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਤਦਾਹ- ਮਦੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰਣਾਨਾਂ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ, ਭਾਵਾਨ੍ਯਤ੍ਵੇ ਸ੍ਵਰੂਪਾਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵੇ ਕਤੇ ਸਤਿ, ਨਿਗੂਢਮਪਿ ਸਂਵਤਮਪਿ, ਭਾਵਮ੍ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਂ, ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀਕੁਰੁਤੇ ਪ੍ਰਕਟੀਕੁਰੁਤੇ, ਅਵਸ਼ੋ ਮਦਪਰਵਸ਼ ਇਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ||੧੦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ਤ੍ਰ੍ਯਵਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਮਦੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਮਧ੍ਯੋਥ ਪਸ਼੍ਚਿਮਃ |੧੧|

ਅਥ ਕਤਿਪ੍ਰਕਾਰੋ ਮਦ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਤ੍ਰ੍ਯਵਸ੍ਥਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰ੍ਯਵਸ੍ਥਃ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਃ| ਤੇ ਚ ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰਕਾਰਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾਦਯਃ|੧੧|-

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

ਪੂਰ੍ਵੇ ਵੀਰ੍ਯਰਤਿਪ੍ਰੀਤਿਹਰ੍ਸਭਾਸ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੧੧||

ਪੂਰ੍ਵਮਦਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਪੂਰ੍ਵੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਦੇ, ਵੀਰ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਸਾਹਲਕ੍ਸਣਂ, ਰਤਿਃ ਹਰ੍ਸਃ, ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਤਪ੍ਤਿਃ, ਹਰ੍ਸਃ ਤੁਸ੍ਟਿਃ; ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਹਾਸ੍ਯਾਦਯਃ||੧੧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਮਧ੍ਯਮੇ ਮੋਹੋ ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਥਾ |੧੨|

ਮਧ੍ਯਮਦਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਪ੍ਰਲਾਪ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਕ੍ਰਿਯਾ ਇਤਿ ਕਦਾਚਿਦਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕਦਾਚਿਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੧੨|-

Adhikarana 12 (12) · Śloka 12

ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਸ਼ੇਤੇ ਨਸ੍ਟਕਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯਾਗੁਣਃ ||੧੨||

ਪਸ਼੍ਚਿਮਮਦਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮਮਦੇ| ਨਸ੍ਟਕਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯਾਗੁਣ ਇਤਿ ਨਸ੍ਟਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕ੍ਰਿਯਾਗੁਣਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਫਲਾਨਿ ਚ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ; ਅਤ੍ਰ ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦਃ ਫਲੇ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਕੇਚਿਤ੍, ‘ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮਤਿਪ੍ਰੀਤਿਕਰਃ ਸੁਖਸ਼੍ਚ ਪਾਨਾਨ੍ਨਨਿਦ੍ਰਾਰੁਚਿਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਃ| ਸਮ੍ਪਾਠਗੀਤਸ੍ਵਰਵਰ੍ਧਨਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋਤਿਰਮ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਮਦੋ ਹਿ|| ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮਤਿਵਾਗ੍ਵਿਚੇਸ੍ਟਃ ਸੋਨ੍ਮਤ੍ਤਲੀਲਾਕ੍ਰੁਤਿਰਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਃ| ਆਲਸ੍ਯਨਿਦ੍ਰਾਭਿਹਤੋ ਮੁਹੁਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯੇਨ ਮਤ੍ਤਃ ਪੁਰੁਸੋ ਮਦੇਨ|| ਗਚ੍ਛੇਦਗਮ੍ਯਾਂ ਨ ਗੁਰੂਂਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਯੇਤ੍ ਖਾਦੇਦਭਕ੍ਸ੍ਯਾਣਿ ਚ ਨਸ੍ਟਸਞ੍ਜ੍ਞਃ| ਬ੍ਰੂਯਾਚ੍ਚ ਗੁਹ੍ਯਾਨਿ ਹਦਿਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਮਤ੍ਤੋ ਮਦੇਨ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮਤਿਵਾਗਿਤਿ ਅਸ੍ਪਸ੍ਟਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮਰਣਵਚਨਃ; ਵਿਚੇਸ੍ਟੋ ਵਿਗਤਕਾਯਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਃ, ਸੋਨ੍ਮਤ੍ਤਲੀਲਾਕਤਿਰਿਤਿ ਸਹ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਲੀਲਾਕਤਿਭ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਇਤਿ ਤਥਾ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਕ੍ਰੀਡਾਕਾਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਯਂ ਪਾਠਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਵਾ ਪਠਨੀਯਃ, ਨ ਤੁ ਪਾਠਦ੍ਵਯਂ ਪਠਨੀਯਮ੍||੧੨||

Adhikarana 13 (13) · Śloka 13

ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਨਲ੍ਪਪਿਤ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰੋਪਸੇਵਿਨਃ | ਪਾਨਂ ਨ ਬਾਧਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਪਰੀਤਾਂਸ੍ਤੁ ਬਾਧਤੇ ||੧੩||

ਇਦਾਨੀਂ ਪੁਰੁਸਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਮਦ੍ਯਂ ਨਾਤਿਬਾਧਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਨਲ੍ਪਪਿਤ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਪਰੀਤਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਰੂਕ੍ਸਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸੇਵਿਨਃ||੧੩||

Adhikarana 14 (14) · Śloka 14

ਨਿਰ੍ਭਕ੍ਤਮੇਕਾਨ੍ਤਤ ਏਵ ਮਦ੍ਯਂ ਨਿਸੇਵ੍ਯਮਾਣਂ ਮਨੁਜੇਨ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ | ਉਤ੍ਪਾਦਯੇਤ੍ ਕਸ੍ਟਤਮਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨਾਪਾਦਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਰੀਰਮੇਦਮ੍ ||੧੪||

ਨਿਰ੍ਭਕ੍ਤਮੇਕਾਨ੍ਤਤ ਏਵ ਮਦ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਭਕ੍ਤਮ੍ ਆਹਾਰਰਹਿਤਮ੍| ਸ਼ਰੀਰਭੇਦਂ ਦੇਹਨਾਸ਼ਮ੍| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਯਮਰ੍ਥਸ੍ਤਦੇਵਾਨਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨੈਵੋਕ੍ਤਃ ਤਥਾਪਿ ਨਿਰ੍ਭਕ੍ਤਮਿਤਿ ਯਦਤ੍ਰ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਭਕ੍ਤਪਾਨਸ੍ਯਾਤਿਗਰ੍ਹਿਤਤ੍ਵਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍||੧੪||

Adhikarana 15 (15-16) · Śloka 26

ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨ ਭੀਤੇਨ ਪਿਪਾਸਿਤੇਨ ਸ਼ੋਕਾਭਿਤਪ੍ਤੇਨ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤੇਨ | ਵ੍ਯਾਯਾਮਭਾਰਾਧ੍ਵਪਰਿਕ੍ਸਤੇਨ ਵੇਗਾਵਰੋਧਾਭਿਹਤੇਨ ਚਾਪਿ ||੧੫|| ਅਤ੍ਯਮ੍ਲਭਕ੍ਸ੍ਯਾਵਤਤੋਦਰੇਣ ਸਾਜੀਰ੍ਣਭੁਕ੍ਤੇਨ ਤਥਾਬਲੇਨ | ਉਸ੍ਣਾਭਿਤਪ੍ਤੇਨ ਚ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਕਰੋਤਿ ਮਦ੍ਯਂ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ||੨੬||

ਇਦਾਨੀਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਦਿਭਿਃ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਮਦ੍ਯਂ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਜਨਯਤੀਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਮਾਹ- ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਭਾਰਾਧ੍ਵਪਰਿਕ੍ਸਤੇਨੇਤਿ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਭਿਃ ਪਰਿਖਿਨ੍ਨੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਭਿਹਤੇਨ ਪੀਡਿਤੇਨ| ਅਤ੍ਯਮ੍ਲਭਕ੍ਸ੍ਯਾਵਤਤੋਦਰੇਣ ਅਤ੍ਯਮ੍ਲਭਕ੍ਸਣਾਵਤਜਠਰੇਣ||੧੫-੧੬||

Adhikarana 16 (17) · Śloka 17

ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਂ ਪਰਮਦਂ ਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣਮਥਾਪਿ ਵਾ | ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਮੁਗ੍ਰਂ ਚ ਤੇਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਿ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੧੭||

ਕੇ ਤੇ ਵਿਵਿਧਾ ਵਿਕਾਰਾਸ੍ਤਾਨਾਹ- ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੭||

Adhikarana 17 (18) · Śloka 19

ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਹਦਯਗ੍ਰਹਤੋਦਕਮ੍ਪਾਃ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੇਨਿਲਕਤੇ ਸ਼ਿਰਸੋ ਰੁਜਸ਼੍ਚ | ਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਲਾਪਮੁਖਸ਼ੋਸਣਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕੇ ਵਦਨਲੋਚਨਪੀਤਤਾ ਚ ||੧੮|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕੇ ਵਮਥੁਸ਼ੀਤਕਫਪ੍ਰਸੇਕਾਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੇ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰਸਮ੍ਪਤ੍ |੧੯|

ਇਦਾਨੀਂ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ੍ਤਮ੍ਭੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾ|੧੮|-

Adhikarana 18 (19) · Śloka 20

ਊਸ੍ਮਾਣਮਙ੍ਗਗੁਰੁਤਾਂ ਵਿਰਸਾਨਨਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਤ੍ਵਮਰੁਚਿਂ ਮਲਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਮ੍ ||੧੯|| ਲਿਙ੍ਗਂ ਪਰਸ੍ਯ ਤੁ ਮਦਸ੍ਯ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਸ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਰੁਜਾਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚਾਪਿ ਭੇਦਮ੍ |੨੦|

ਪਰਮਦਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਊਸ੍ਮਾਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰਸਾਨਨਤ੍ਵਂ ਵਿਰਸਮੁਖਤ੍ਵਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਤ੍ਵਂ ਕਫੋਤ੍ਕਰ੍ਸਤ੍ਵਮ੍ | ਪਰਸ੍ਯ ਤੁ ਮਦਸ੍ਯ ਪਰਮਦਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭੇਦਮਿਤਿ ਭੇਦ ਇਵ ਭੇਦਃ| ਪਰਮਦਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਦੋਸਤ੍ਰਯਜਨਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਥਗ੍ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਂ ਨੋਕ੍ਤਮ੍||੧੯||-

Adhikarana 19 (20) · Śloka 21

ਆਧ੍ਮਾਨਮੁਦ੍ਗਿਰਣਮਮ੍ਲਰਸੋ ਵਿਦਾਹੋਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪਾਨਜਨਿਤਸ੍ਯ ਵਦਨ੍ਤਿ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ||੨੦|| ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ ਤਤ੍ਰ ਭਿਸਜਾ ਸੁਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਜਨਿਤਾਨਿ ਚ ਕਾਰਣਾਨਿ |੨੧|

ਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਆਧ੍ਮਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਗਿਰਣਂ ਛਰ੍ਦਿਃ| ਅਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪਾਨਜਨਿਤਸ੍ਯ ਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ| ਕਾਰਣਾਨਿ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ, ਕਾਰਣਸ੍ਯਾਪਿ ਵ੍ਯਾਧਿਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਾਤ੍||੨੦||-

Adhikarana 20 (21) · Śloka 22

ਹਦ੍ਗਾਤ੍ਰਤੋਦਵਮਥੁਜ੍ਵਰਕਣ੍ਠਧੂਮਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਕਫਸ੍ਰਵਣਮੂਰ੍ਧਰੁਜੋ ਵਿਦਾਹਃ ||੨੧|| ਦ੍ਵੇਸਃ ਸੁਰਾਨ੍ਨਵਿਕਤੇਸੁ ਚ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਤਂ ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਮੁਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਖਿਲੇਨ ਧੀਰਾਃ |੨੨|

ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਹਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਮਥੁਃ ਛਰ੍ਦਿਃ, ਕਣ੍ਠਧੂਮਃ ਕਣ੍ਠੇ ਧੂਮੋਦ੍ਵਮਨਮਿਵ , ਮੂਰ੍ਧਰੁਜਾ ਸ਼ਿਰਃਪੀਡਾ||੨੧||-

Adhikarana 21 (22) · Śloka 23

ਹੀਨੋਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਮਤਿਸ਼ੀਤਮਮਨ੍ਦਦਾਹਂ ਤੈਲਪ੍ਰਭਾਸ੍ਯਮਤਿ(ਪਿ)ਪਾਨਹਤਂ ਵਿਜਹ੍ਯਾਤ੍ ||੨੨|| ਜਿਹ੍ਵੌਸ੍ਠਦਨ੍ਤਮਸਿਤਂ ਤ੍ਵਥਵਾਪਿ ਨੀਲਂ ਪੀਤੇ ਚ ਯਸ੍ਯ ਨਯਨੇ ਰੁਧਿਰਪ੍ਰਭੇ ਚ |੨੩|

ਇਦਾਨੀਮਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਹੀਨੋਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹੀਨੋਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਃ ਸ੍ਵਭਾਵੌਸ੍ਠਾਦਲ੍ਪੌਸ੍ਠਃ| ਅਮਨ੍ਦਦਾਹਂ ਤੀਵ੍ਰਦਾਹਮ੍| ਕਦਾਚਿਦਤਿਸ਼ੀਤਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ਤੀਵ੍ਰਦਾਹਮ੍| ਪਾਨਹਤਂ ਪਾਨਪੀਡਿਤਮ੍| ਵਿਜਹ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਅਸਿਤਂ ਕਸ੍ਣਮ੍| ਪੀਤੇ ਪੀਤਵਰ੍ਣੇ||੨੨||-

Adhikarana 22 (23) · Śloka 23

ਹਿਕ੍ਕਾਜ੍ਵਰੌ ਵਮਥੁਵੇਪਥੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਾਃ ਕਾਸਭ੍ਰਮਾਵਪਿ ਚ ਪਾਨਹਤਂ ਭਜਨ੍ਤੇ ||੨੩||

ਇਦਾਨੀਮੁਪਦ੍ਰਵਾਨਾਹ- ਹਿਕ੍ਕਾਜ੍ਵਰਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਮਥੁਃ ਛਰ੍ਦਿਃ, ਵੇਪਥੁਃ ਕਮ੍ਪਃ||੨੩||

Adhikarana 23 (24) · Śloka 24

ਤੇਸਾਂ ਨਿਵਾਰਣਮਿਦਂ ਹਿ ਮਯੋਚ੍ਯਮਾਨਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਭਿਧਾਨਮਖਿਲੇਨ ਵਿਧਿਂ ਨਿਬੋਧ |੨੪|

ਤੇਸਾਂ ਨਿਵਾਰਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਂ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਾਦੀਨਾਮ੍|੨੪|-

Adhikarana 24 (24) · Śloka 25

ਮਦ੍ਯਂ ਤੁ ਚੁਕ੍ਰਮਰਿਚਾਰ੍ਦ੍ਰਕਦੀਪ੍ਯਕੁਸ੍ਠਸੌਵਰ੍ਚਲਾਯੁਤਮਲਂ ਪਵਨਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ||੨੪|| ਪਥ੍ਵੀਕਦੀਪ੍ਯਕਮਹੌਸਧਹਿਙ੍ਗੁਭਿਰ੍ਵਾ ਸੌਵਰ੍ਚਲੇਨ ਚ ਯੁਤਂ ਵਿਤਰੇਤ੍ ਸੁਖਾਯ |੨੫|

ਤਮੇਵ ਵਿਧਿਮਾਹ- ਮਦ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੀਪ੍ਯਕਃ ਅਜਮੋਦਾ, ਯਵਾਨੀਤ੍ਯਪਰੇ| ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਯੁਤਮ੍ ਈਸਤ੍ਸੌਵਰ੍ਚਲਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਲਂ ਸਮਰ੍ਥਮ੍| ਪਵਨਸ੍ਯ ਵਾਤਜਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯ| ਵਿਤਰੇਤ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍||੨੪||-

Adhikarana 25 (25) · Śloka 26

ਆਮ੍ਰਾਤਕਾਮ੍ਰਫਲਦਾਡਿਮਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੁਭਾਨ੍ਯਪਿ ਚ ਸਾਡਵਪਾਨਕਾਨਿ ||੨੫|| ਸੇਵੇਤ ਵਾ ਫਲਰਸੋਪਹਿਤਾਨ੍ ਰਸਾਦੀਨਾਨੂਪਵਰ੍ਗਪਿਸ਼ਿਤਾਨ੍ਯਪਿ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ |੨੬|

ਕਿਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਸੇਵ੍ਯਮੁਤਾਨ੍ਯਦਪੀਤ੍ਯਾਹ- ਆਮ੍ਰਾਤਕਾਮ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਡਿਮਮਤ੍ਰ ਅਮ੍ਲਮੇਵ| ਸਾਡਵੋ ਯੂਸਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਆਮ੍ਰਾਤਕਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਵਥਿਤੈਰਿਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰਯੁਤੈਃ ਸਾਡਵਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਸਾਡਵਕਲ੍ਪਨਾ,- “ਯੁਤਮਿਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰੇਣ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਚੂਤਜਂ ਫਲਮ੍| ਘਤਸ਼ੁਣ੍ਠੀਤਿਲਯੁਤਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਘਨਸਾਡਵਃ”- ਇਤਿ| ਫਲਰਸੋਪਹਿਤਾਨ੍ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸਯੁਕ੍ਤਾਨ੍| ਰਸਾਦੀਨ੍ ਮਾਂਸਰਸਯੂਸਾਦੀਨ੍| ਆਨੂਪਵਰ੍ਗਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ ਕੂਲਚਰਾਦਿਵਰ੍ਗਮਾਂਸਾਨਿ| ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਭੂਤਹਿਙ੍ਗੁਜੀਰਕਾਦਿਯੁਤਾਨਿ||੨੫||-

Adhikarana 26 (26) · Śloka 26

ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕੇ ਮਧੁਰਵਰ੍ਗਕਸਾਯਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਦ੍ਯਂ ਹਿਤਂ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਮਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਮ੍ ||੨੬||

ਪਿਤ੍ਤਜਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕੇ ਮਧੁਰਵਰ੍ਗਕਸਾਯਮਿਸ਼੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੁਰਵਰ੍ਗੋ ਗੁਡੂਚੀਵਰ੍ਜਿਤਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਃ, ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਸਂਵਾਦਾਤ੍| ਇਸ੍ਟਗਨ੍ਧਮ੍ ਏਲਾਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਕਾਦ੍ਯੈਃ ਸੁਰਭੀਕਤਮ੍||੨੬||

Adhikarana 27 (27) · Śloka 27

ਪੀਤ੍ਵਾ ਚ ਮਦ੍ਯਮਪਿ ਚੇਕ੍ਸੁਰਸਪ੍ਰਗਾਢਂ ਨਿਃਸ਼ੇਸਤਃ ਕ੍ਸਣਮਵਸ੍ਥਿਤਮੁਲ੍ਲਿਖੇਚ੍ਚ | ਲਾਵੈਣਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰਸਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਦਨਮ੍ਲਾਨ੍ ਮੌਦ੍ਗਾਨ੍ ਸੁਖਾਯ ਸਘਤਾਨ੍ ਸਸਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਯੂਸਾਨ੍ ||੨੭||

ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਵਮਨਮਾਹ- ਪੀਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਲ੍ਲਿਖੇਤ੍ ਵਮੇਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਮਨਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਥਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਫਸ੍ਥਾਨਗਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵਮਨਂ ਹਿਤਮੇਵ, ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ| ਕਿਂ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕੇ ਏਤਦੇਵ ਕਾਰ੍ਯਮੁਤਾਨ੍ਯਦਪੀਤ੍ਯਾਹ- ਲਾਵੈਣਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰਸਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਮੌਦ੍ਗਾਨ੍ ਸੁਖਾਯ ਸਘਤਾਨ੍ ਸਸਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਯੂਸਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਮੌਦ੍ਗਾਨ੍ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਘਤਾਨ੍ ਸ ਹਿਤਾਯ ਯੂਸਾਨ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਸ ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਪਾਨਾਤ੍ਯਯੀਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੨੭||

Adhikarana 28 (28) · Śloka 28

ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੇ ਕਫਕਤੇ ਕਫਮੁਲ੍ਲਿਖੇਚ੍ਚ ਮਦ੍ਯੇਨ ਬਿਮ੍ਬਿਵਿਦੁਲੋਦਕਸਂਯੁਤੇਨ | ਸੇਵੇਤ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਨੁਦਾਰਾਨ੍ ਯੂਸਾਂਸ਼੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕੋਪਹਿਤਾਨ੍ ਹਿਤਾਯ ||੨੮||

ਕਫਜਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੇ ਕਫਕਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਿਮ੍ਬੀ ਓਸ੍ਠੋਪਮਫਲਾ ਵਿਦੁਲੋ ਵੇਤਸਃ| ਕਫਮਦਾਤ੍ਯਯੇਪਰਮਪ੍ਯੌਸਧਮਾਹ- ਸੇਵੇਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਨ੍ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਸ੍ਕਤਾਨ੍| ਰਸਾਨ੍ ਮਾਂਸਰਸਾਨ੍; ਉਦਾਰਾਨ੍ ਜਾਙ੍ਗਲਜਾਨ੍, ਮੇਦਸ੍ਕਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੂਸਾਨ੍ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਯੂਸਾਨ੍| ਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਦੁਰਾਲਭਾਦੀਨਿ, ਕਟੁਕਾਨਿ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੀਨਿ, ਉਪਹਿਤਾਨ੍ ਸਂਸ੍ਕਤਾਨ੍||੨੮||

Adhikarana 29 (29) · Śloka 29

ਪਥ੍ਯਂ ਯਵਾਨ੍ਨਵਿਕਤਾਨਿ ਚ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮਨ੍ਯਦਪਿ ਯਚ੍ਚ ਨਿਰਤ੍ਯਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ |੨੯|

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਪਾਨਾਤ੍ਯਯੇਪਰਮਪਿ ਯਦ੍ਧਿਤਂ ਤਦਾਹ- ਪਥ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਥ੍ਯਂ ਹਿਤਮ੍| ਯਵਾਨ੍ਨਵਿਕਤਾਨਿ ਯਵਾਨ੍ਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਕਾਰੈਃ ਕਤਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਅਨ੍ਨਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੇਯਲੇਹ੍ਯਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਕਃ| ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਿ ਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸਾਨਿ| ਨਿਰਤ੍ਯਯਂ ਨਿਰ੍ਦੋਸਮ੍|੨੯|-

Adhikarana 30 (29) · Śloka 29

ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਮਥ ਸਰ੍ਵਭਵੇ ਵਿਧਾਨਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋਦ੍ਭਵੇ ਦ੍ਵਯਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥਾਪ੍ਰਧਾਨਮ੍ ||੨੯||

ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਦੋਸਜਪਾਨਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਭਵੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਦ੍ਭਵੇ| ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਭਵੇ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜੇ| ਯਥਾਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯੋਗਪ੍ਰਧਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਏਤੇਨ ਸਮਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਧਾਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍, ਏਕਤਮਾਧਿਕੇ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਏਵਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜੇਪਿ||੨੯||

Adhikarana 31 (30) · Śloka 30

ਸਾਮਾਨ੍ਯਮਨ੍ਯਦਪਿ ਯਚ੍ਚ ਸਮਗ੍ਰਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਚ੍ਚ ਮਨਸੋ ਮਦਕਤ੍ ਸੁਖਂ ਚ |੩੦|

ਸਾਮਾਨ੍ਯਮਨ੍ਯਦਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯਦਪਿ ਯਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਮਨਸੋ ਹਰ੍ਸਕਤ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ ਸਮਗ੍ਰਮਪਿ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਸੁਖਂ ਚ, ਸੁਖਹੇਤੁਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੩੦|-

Adhikarana 32 (30-33) · Śloka 34

ਤ੍ਵਙ੍ਗਾਗਪੁਸ੍ਪਮਗਧੈਲਮਧੂਕਧਾਨ੍ਯੈਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਰਜਾਜਿਮਰਿਚੈਸ਼੍ਚ ਕਤਂ ਸਮਾਂਸ਼ੈਃ ||੩੦|| ਪਾਨਂ ਕਪਿਤ੍ਥਰਸਵਾਰਿਪਰੂਸਕਾਢ੍ਯਂ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੇਸੁ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸ੍ਰੁਤਮਮ੍ਬਰਾਨ੍ਤੇ | ਹ੍ਰੀਵੇਰਪਦ੍ਮਪਰਿਪੇਲਵਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਃ ਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਵਿਲਿਪ੍ਯ ਕਰਵੀਰਜਲੋਦ੍ਭਵੈਸ਼੍ਚ ||੩੧|| ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸਪਦ੍ਮਕਯੁਤੈਰਪਿ ਸਾਰਿਵਾਦ੍ਯੈਃ ਸੇਕਂ ਜਲੈਸ਼੍ਚ ਵਿਤਰੇਦਮਲੈਃ ਸੁਸ਼ੀਤੈਃ | ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਚੋਚਮਰਿਚੈਲਭੁਜਙ੍ਗਪੁਸ੍ਪਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਪ੍ਰਸਵਵਲ੍ਕਗੁਡੈਰੁਪੇਤਮ੍ ||੩੨|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯੁਤਂ ਹਤਮਲਂ ਮਦਿਰਾਮਯਾਰ੍ਤੈਸ੍ਤਤ੍ਪਾਨਕਂ ਸ਼ੁਚਿ ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਨਰੈਰ੍ਨਿਸੇਵ੍ਯਮ੍ | ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਮਧੁਕਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਂ ਚ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਚ ਮੂਲਮਸਕਤ੍ ਤ੍ਰਪੁਸੀਭਵਂ ਯਤ੍ ||੩੩|| ਕਾਰ੍ਪਾਸਿਨੀਮਥ ਚ ਨਾਗਬਲਾਂ ਚ ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਸਾਧੁ ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਂ ਚ |੩੪|

ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਂ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰਮ੍, ਏਲਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾ, ਅਜਾਜੀ ਉਤ੍ਤਰਾਪਥੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋ ਜੀਰਕਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸਮਾਂਸ਼ੈਃ ਤੁਲ੍ਯਭਾਗੈਃ| ਪਾਨਂ ਪਾਨਕਮ੍| ਕਪਿਤ੍ਥਰਸਃ ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਵਰਸਃ| ਸ੍ਰੁਤਂ ਗਾਲਿਤਮ੍| ਅਮ੍ਬਰਾਨ੍ਤੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤੇ| ਹ੍ਰੀਵੇਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹ੍ਰੀਵੇਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤੈਃ ਕਰਵੀਰਜਲੋਦ੍ਭਵੈਃ ਪੁਸ੍ਪੈਃ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਿਲਿਪ੍ਯ ਪਦ੍ਮਕਯੁਤੈਃ ਸਾਰਿਵਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਯ, ਅਮਲੈਃ ਸੁਸ਼ੀਤੈਸ਼੍ਚ ਜਲੈਃ ਸੇਕਂ ਵਿਤਰੇਤ੍ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਹ੍ਰੀਵੇਰਃ ਵਾਲਕਮ੍| ਪਦ੍ਮਕਂ ਪਦ੍ਮਕਾਸ੍ਠਂ, ਜਲੋਦ੍ਭਵਪੁਸ੍ਪਤ੍ਵੇਨ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਤ੍| ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ‘ਸਪਦ੍ਮਕਯੁਤੈਃ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪਦ੍ਮਕਸਹਿਤਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦ੍ਯਭਿਧਾਯ ਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤੈਃ ਕਰਵੀਰਾਦਿਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਹ੍ਰੀਬੇਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤੈਰਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ, ਪਦ੍ਮਕਂ ਜਲਜਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਪਰਿਪੇਲਵੋ ਵਨ੍ਯਕਃ| ਜਲੋਦ੍ਭਵੈਃ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ| ਸਪਦ੍ਮਕਯੁਤੈਰਪਿ ਸਾਰਿਵਾਦ੍ਯੈਰਿਤਿ ਸਪਦ੍ਮਕਃ ਪਦ੍ਮਕਸਹਿਤਃ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਃ, ਤੇਨ ਯੁਤੈਃ ਸਾਰਿਵਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਤ੍ਵਕ੍ ਵਨਵਾਸਿਕਾਤ੍ਵਕ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਪ੍ਰਸਵਂ ਬਹੁਵਾਰਪੁਸ੍ਪਮ੍| ਹਤਮਲਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਾਲਿਤਮ੍| ਮਦਿਰਾਮਯਾਰ੍ਤੈਃ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਪੀਡਿਤੈਃ| ਸੁਗਨ੍ਧਿਸ਼ੋਭਨਗਨ੍ਧਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਿਕਾਮਾਹੁਃ| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਕਦਿਤਿ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਚ ਪਦਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਮਧੁਕਾਦਿਸ੍ਤ੍ਰਪੁਸੀਮੂਲਾਨ੍ਤ ਏਕੋ ਯੋਗਃ| ਕਾਰ੍ਪਾਸਿਨੀਮਿਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਾਧੁਸੁਵਰ੍ਚਲਾਂ ਚੇਤ੍ਯਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ਕਾਰ੍ਪਾਸਿਨੀ ਵਨਕਾਰ੍ਪਾਸਿਨੀ| ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ਸੂਰ੍ਯਭਕ੍ਤਾ| ਕਾਰ੍ਪਾਸਿਨੀਮਥ ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਪਾਸਮੇਵਮਥੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਕਾਰ੍ਪਾਸਂ ਕਾਰ੍ਪਾਸੀਮੂਲਂ, ਏਵਮਸਕਤ੍ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵੇਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੩੦-੩੩||-

Adhikarana 33 (34) · Śloka 35

ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਦਾਰੁਵਿਡਦਾਡਿਮਪਿਪ੍ਪਲੀਸੁ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਨ੍ਵਿਤਾਸੁ ਕਤਮਮ੍ਬੁਨਿ ਪਾਨਕਂ ਯਤ੍ ||੩੪|| ਤਦ੍ਬੀਜਪੂਰਕਰਸਾਯੁਤਮਾਸ਼ੁ ਪੀਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਪਰਾਂ ਪਰਮਦੇ ਤ੍ਵਚਿਰਾਤ੍ ਕਰੋਤਿ |੩੫|

ਪਰਮਦੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਗਮ੍ਭਾਰੀਫਲਂ, ਕਤਂ ਸਂਸ੍ਕਤਂ, ਅਮ੍ਬੁਨਿ ਪਾਨੀਯੇ||੩੪||-

Adhikarana 34 (35-36) · Śloka 36

ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਿਤਾਮਧੁਕਜੀਰਕਧਾਨ੍ਯਕਸ੍ਣਾਸ੍ਵੇਵਂ ਕਤਂ ਤ੍ਰਿਵਤਯਾ ਚ ਪਿਬੇਤ੍ਤਥੈਵ ||੩੫|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਯੁਤਮੁਦਾਰਰਸਂ ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਭਾਰ੍ਗੀਸ਼ਤੇਨ ਚ ਜਲੇਨ ਹਿਤੋਵਸੇਕਃ ||੩੬||

ਪਰਮਦੇ ਪਾਨਕਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਸੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਏਵਂ ਬੀਜਪੂਰਕਰਸਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਕਤਂ ਪਾਨਕਂ ਤ੍ਰਿਵਤਯਾ ਤ੍ਰਿਜਟਯਾ ਚ ਕਤਂ ਪਾਨਕਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥੈਵ ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਯੁਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਉਦਾਰਰਸਂ ਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸਰਸਂ, ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਯੁਤਮ੍ ਈਸਤ੍ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਯੁਤਂ, ਦਾਡਿਮਾਦ੍ਯਮ੍ਲਫਲੇਨਾਮ੍ਲਂ ਤਥੈਵ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵਸੇਕਃ ਪਰਿਸੇਕਃ||੩੫-੩੬||

Adhikarana 35 (37) · Śloka 37

ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਧਾਮਾਰ੍ਗਵਵਕ੍ਸਕਾਣਿ ਕਾਕਾਹ੍ਵਯੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾਸ਼੍ਚ ਦੁਗ੍ਧੇ | ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਨਾ ਵਮੇਦ੍ਧਿ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਚ੍ਚਾਹ੍ਨਿ ਗਤੇ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣੇ ||੩੭||

ਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕ੍ਵਾਦੀਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਕ੍ਸੀਰਪਾਕਵਿਧਾਨੇਨ ਦੁਗ੍ਧੇ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਕੁਡਵੇਨਾਜੀਰ੍ਣੇ ਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣੇ ਵਮੇਤ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਅਹ੍ਨਿ ਦਿਵਸੇ ਗਤੇ ਅਤੀਤੇ ਸਤਿ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਅਗ੍ਨਿਦੀਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਇਕ੍ਸਾਕੁਃ ਤਿਕ੍ਤਾਲਾਬੂਃ| ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਃ ਪੀਤਘੋਸਃ| ਵਕ੍ਸਕਃ ਕੁਟਜਫਲਮ੍| ਕਾਕਾਹ੍ਵਯਾ ਉਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾਗੋ(ਕਾ)ਸ੍ਠੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾ| ਅਨ੍ਯੇ ਗਤੇ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣੇ ਅਪਗਤੇ ਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣੇ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੩੭||

Adhikarana 36 (38) · Śloka 39

ਤ੍ਵਕ੍ਪਿਪ੍ਪਲੀਭੁਜਗਪੁਸ੍ਪਵਿਡੈਰੁਪੇਤਂ ਸੇਵੇਤ ਹਿਙ੍ਗੁਮਰਿਚੈਲਯੁਤਂ ਫਲਾਮ੍ਲਮ੍ | ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸੈਨ੍ਧਵਯੁਤਾਸ੍ਤ੍ਵਥਵਾ ਵਿਡਤ੍ਵਕ੍ਚਵ੍ਯੈਲਹਿਙ੍ਗੁਮਗਧਾਫਲਮੂਲਸ਼ੁਣ੍ਠੀਃ ||੩੮|| ਹਦ੍ਯੈਃ ਖਡੈਰਪਿ ਚ ਭੋਜਨਮਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਤਂ... |੩੯|

ਕਿਮ੍ਮਯਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣੇ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਵਕ੍ਪਿਪ੍ਪਲੀਪ੍ਰਭਤਿਯੁਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸੇਵੇਤ, ਤਥਾ ਹਿਙ੍ਗੁਮਰਿਚਾਦਿਯੁਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸੇਵੇਤ| ਭੁਜਗਪੁਸ੍ਪਂ ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਮ੍| ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਦਾਡਿਮਬੀਜਪੂਰਕਾਦਿਭਿਰਮ੍ਲੀਕਤਂ ਮਦ੍ਯਮ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸੈਨ੍ਧਵਯੁਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਸੇਵੇਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਮਗਧਾਫਲਮੂਲਮਿਤਿ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਃ ਫਲਮੂਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭੋਜਨਮਾਹ- ਹਦ੍ਯੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਡਾ ਯੂਸਵਿਸ਼ੇਸਾਃ| ਅਤ੍ਰ ਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣੇ| ‘ਹਦ੍ਯੈਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਮਦ੍ਯੈਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਪਰੇ ‘ਖਡੈਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਫਲੈਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ‘ਵਿਡਤ੍ਵਕ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਯਥੋਕ੍ਤਂ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੩੮||-

Adhikarana 37 (39-41) · Śloka 41

... ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਪਿਤ੍ਥਫਲਦਾਡਿਮਪਾਨਕਂ ਯਤ੍ | ਤਤ੍ ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਹਰਂ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਢ੍ਯਮਾਮ੍ਰਾਤਕੋਲਰਸਪਾਨਕਮੇਵ ਚਾਪਿ ||੩੯|| ਖਰ੍ਜੂਰਵੇਤ੍ਰਕਕਰੀਰਪਰੂਸਕੇਸੁ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸੁ ਚ ਕਤਂ ਸਸਿਤਂ ਹਿਮਂ ਵਾ | ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣਿਯੁਕ੍ਤਮਥਵਾ ਤੁ ਪਿਬੇਦਿਮਾਨਿ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਯੋਤ੍ਪਲਹਿਮਾਮ੍ਬੁਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ ||੪੦|| ਕ੍ਸੀਰਿਪ੍ਰਵਾਲਬਿਸਜੀਰਕਨਾਗਪੁਸ੍ਪਪਤ੍ਰੈਲਵਾਲੁਸਿਤਸਾਰਿਵਪਦ੍ਮਕਾਨਿ | ਆਮ੍ਰਾਤਭਵ੍ਯਕਰਮਰ੍ਦਕਪਿਤ੍ਥਕੋਲਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਵੇਤ੍ਰਫਲਜੀਰਕਦਾਡਿਮਾਨਿ ||੪੧||

ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਪਿਤ੍ਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਫਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨਿ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦਿਫਲਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਪਾਨਕਂ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਢ੍ਯਂ ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮੇ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍, ਆਮ੍ਰਾਤਕੋਲਰਸਪਾਨਕਮਪਿ| ਅਥਵਾ ਖਰ੍ਜੂਰਾਦਿਸੁ ਕਤਂ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀਯੁਕ੍ਤਂ ਹਿਮਂ ਪਾਨਕਂ ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮੇ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਕਰੀਰੋ ਮਰੁਦੇਸ਼ਜਃ, ਤਸ੍ਯ ਫਲਮ੍| ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਸ਼੍ਮਰੀਫਲਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਥਵੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਅਥਵਾ ਇਮਾਨਿ ਕ੍ਸੀਰਿਪ੍ਰਵਾਲਾਦੀਨਿ ਦਾਡਿਮਾਨ੍ਤਾਨਿ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਯੋਤ੍ਪਲਹਿਮਾਮ੍ਬੁਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ ਅਤ੍ਰ ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮੇ ਪਿਬੇਤ੍| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਯੋਤ੍ਪਲਹਿਮਾਮ੍ਬੁਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨੀਤਿ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਨੀਲੋਤ੍ਪਲਯੁਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਹਿਮਾਮ੍ਬੁ ਤੇਨ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੀਰਿਪ੍ਰਵਾਲਾ ਵਟਾਦਿਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਭਵ੍ਯਂ ਤਾਲਫਲਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਾਪਥਜਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮਰਙ੍ਗਮਾਹੁਃ||੩੯-੪੧||

Adhikarana 38 (42) · Śloka 42

ਸੇਵੇਤ ਵਾ ਮਰਿਚਜੀਰਕਨਾਗਪੁਸ੍ਪਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਵਿਸ਼੍ਵਚਵਿਕੈਲਯੁਤਾਨ੍ ਰਸਾਂਸ਼੍ਚ | ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਮ੍ਬਰਸ੍ਰੁਤਹਿਮਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਗਨ੍ਧਿਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਪਾਨੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ਨੁਦਤਿ ਸਪ੍ਤਗਦਾਨਸ਼ੇਸਾਨ੍ ||੪੨||

ਇਦਾਨੀਂ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਾਦੀਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਸੇਵੇਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਾਨ੍ ਮਾਂਸਰਸਾਨ੍| ਸਮਗ੍ਰਾਨ੍ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਨ੍; ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਚੈਸਾਂ ਮਰਿਚਾਦਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਰੇਵਾਨ੍ਵਿਤਤ੍ਵਮ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਮ੍ਬਰਸ੍ਰੁਤਹਿਮਾਨ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਵਸ੍ਤ੍ਰਗਾਲਿਤਸ਼ੀਤਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਗਨ੍ਧਿਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮਗੁਰ੍ਵਾਦਿਧੂਪਿਤਾਨ੍| ਨੁਦਤਿ ਸ੍ਫੋਟਯਤਿ| ਪਾਨੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ਸਪ੍ਤਗਦਾਨ੍ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਃ, ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚ ਪਰਮਦਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਾਃ, ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਪ੍ਰਭਵਤ੍ਵਾਤ੍ਤੇਸਾਂ; ਏਵਂ ਸਪ੍ਤ||੪੨||

Adhikarana 39 (43-44) · Śloka 44

ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਵਿਸਯਾ ਮਦੁਪਾਨਯੋਗਾ ਹਦ੍ਯਾਃ ਸੁਖਾਸ਼੍ਚ ਮਨਸਃ ਸਤਤਂ ਨਿਸੇਵ੍ਯਾਃ | ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੇਸੁ ਵਿਕਟੋਰੁਨਿਤਮ੍ਬਵਤ੍ਯਃ ਪੀਨੋਨ੍ਨਤਸ੍ਤਨਭਰਾਨਤਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਾਃ ||੪੩|| ਪ੍ਰੌਢਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਭਿਨਵਯੌਵਨਪੀਨਗਾਤ੍ਰ੍ਯਃ ਸੇਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਵਿਸਯਾਤਿਸ਼ਯਸ੍ਵਭਾਵਾਃ ||੪੪||

ਏਵਂ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਾਦੀਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧਾਯਾਧੁਨਾ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੇਵਾਹ- ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਵਿਸਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਵਿਸਯਾ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਵਿਸਯਾਃ ਕਰਣਾਨਿ| ਮਦੁਪਾਨਯੋਗਾਃ ਮਦੁਮਦ੍ਯਯੋਗਾਃ; ਤੇ ਚ ਪੈਸ੍ਟਿਕਗੌਡਿਕਮਾਧ੍ਵੀਕਾਦਯਃ| ਹਦ੍ਯਾ ਹਦਯਹਿਤਾ ਹਦਯਪ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ| ਸੁਖਾਃ ਸੁਖਕਰਾਃ| ਵਿਕਟੋਰੁਨਿਤਮ੍ਬਵਤ੍ਯਃ ਵਿਕਟੌ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੌ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੌ ਵਾ ਊਰੂਯਾਸਾਂ ਤਾ ਵਿਕਟੋਰਵਃ, ਨਿਤਮ੍ਬਵਤ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਨਿਤਮ੍ਬਾਃ; ਯਸ੍ਮਾਦਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਯਾਂ ਵਤੁਪ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ| ਪੀਨੋਨ੍ਨਤਸ੍ਤਨਭਰਾਨਤਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਾਃ ਪੀਨੋਨ੍ਨਤਸ੍ਤਨਭਰੇਣ ਆਨਤ ਈਸਨ੍ਨਮ੍ਰੋ ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ੋ ਯਾਸਾਂ ਤਾਸ੍ਤਥਾ| ਪ੍ਰੌਢਾਃ ਕਾਮਕ੍ਸਮਾਃ| ਪਞ੍ਚਵਿਸਯਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਯਤਿਸ਼ਯਾਃ, ਤ ਏਵ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਯਾਸਾਂ ਤਾਸ੍ਤਥਾ| ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਵਿਸਯਾਣਾਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ੍ਵ ਆਤ੍ਮੀਯੋ ਭਾਵੋਭਿਪ੍ਰਾਯੋ ਯਾਸਾਂ ਤਾਸ੍ਤਥਾ| ‘ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਵਿਸਯਾਤਿਸ਼ਯਸ੍ਵਭਾਵਾ ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਵਿਸਯਾਣਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨਾਮਤਿਸ਼ਯੋ ਯਾਸਾਂ ਤਾਸ੍ਤਥੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੩-੪੪||

Adhikarana 40 (45) · Śloka 45

ਪਿਬੇਦ੍ਰਸਂ ਪੁਸ੍ਪਫਲੋਦ੍ਭਵਂ ਵਾ ਸਿਤਾਮਧੂਕਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਮ੍ | ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਚ ਨਾਗਪੁਸ੍ਪੈਰਜਾਜਿਕਸ੍ਣਾਮਰਿਚੈਸ਼੍ਚ ਤੁਲ੍ਯੈਃ ||੪੫||

ਅਪਰਂ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੇ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਪਿਬੇਦ੍ਰਸਂ ਪੁਸ੍ਪਫਲੋਦ੍ਭਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਸ੍ਪਫਲੋਦ੍ਭਵਂ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡੋਦ੍ਭਵਮ੍| ਮਧੂਕੋ ਗੁਡਪੁਸ੍ਪਃ| ਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਿ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਮ੍||੪੫||

Adhikarana 41 (46) · Śloka 46

ਵਰ੍ਸਾਭੂਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਮਧੂਕਲਾਕ੍ਸਾਤ੍ਵਕ੍ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਾਙ੍ਕੁਰਜੀਰਕਾਣਿ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਚ ਕਸ੍ਣਾਮਥ ਕੇਸ਼ਰਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰੇ ਸਮਾਲੋਡ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਖੇਪ੍ਸੁਃ ||੪੬||

ਵਰ੍ਸਾਭੂਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਰ੍ਸਾਭੂਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਕੇਸ਼ਰਾਨ੍ਤਾਨਿ ਕ੍ਸੀਰੇ ਸਮਾਲੋਡ੍ਯ ਸੁਖੇਪ੍ਸੁਃ ਪੁਰੁਸਃ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ ਸ਼੍ਵੇਤਪੁਨਰ੍ਨਵਾ, ਤ੍ਵਕ੍ ਚੋਚਂ, ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਾਙ੍ਕੁਰਾਃ ਕਾਞ੍ਚਨਾਰਾਙ੍ਕੁਰਾਃ||੪੬||

Adhikarana 42 (47) · Śloka 47

ਭਵੇਚ੍ਚ ਮਦ੍ਯੇਨ ਤੁ ਯੇਨ ਪਾਤਿਤਃ ਪ੍ਰਕਾਮਪੀਤੇਨ ਸੁਰਾਸਵਾਦਿਨਾ | ਤਦੇਵ ਤਸ੍ਮੈ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਭ੍ਰਂਸ਼ਮਵਸ਼੍ਯਮਚ੍ਛਤਿ ||੪੭||

ਮਦਾਤ੍ਯਯੇਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮਦ੍ਯਪਾਨੇ ਉਕ੍ਤੇਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਧਿਮਾਹ- ਭਵੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇਨ ਸੁਰਾਸਵਾਦਿਨਾ ਮਦ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਮਪੀਤੇਨ ਪੁਰੁਸਃ ਪਾਤਿਤੋ ਭਵੇਤ੍, ਤਦੇਵ ਸੁਰਾਸਵਾਦਿਕਂ ਮਦ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮੈ ਪੁਰੁਸਾਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦੇਵ ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਵਿਪਰ੍ਯਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਕਤੇ ਅਸੌ ਪੁਰੁਸੋ, ਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ, ਚ੍ਛਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦੇਵ ਮਦ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੭||

Adhikarana 43 (48) · Śloka 48

ਯਥਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋਪਹਤਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਭਵੇਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਤਤ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਤਃ | ਧ੍ਰੁਵਂ ਤਥਾ ਮਦ੍ਯਹਤਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨੋ ਭਵੇਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਤਤ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਤਃ ||੪੮||

ਮਦ੍ਯਪੀਡਿਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਯਥਾ ਮਦ੍ਯਾਦੇਵ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਮਾਹ- ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ ਇਤਿ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਤਤਃਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਦ੍ਯਂ ਪਰਾਮਸ਼੍ਯਤੇ||੪੮||

Adhikarana 44 (49) · Śloka 49

ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਦ੍ਯਃ ਸਹਸਾ ਯੋਤਿਮਦ੍ਯਂ ਨਿਸੇਵਤੇ | ਤਸ੍ਯ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੪੯||

ਇਦਾਨੀਮਨੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਯਾਹ- ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਦ੍ਯਃ ਤ੍ਯਕ੍ਤਮਦ੍ਯਃ| ਸਹਸਾ ਅਵਿਮਸ਼੍ਯੈਵ| ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਧ੍ਵਂਸਕਾਦਯਃ| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਮ੍,- “ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਦ੍ਯਃ ਸਹਸਾ ਯੋਤਿਮਦ੍ਯਂ ਨਿਸੇਵਤੇ| ਭਵੇਤਾਂ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ ਕਸ੍ਟੌ ਤਸ੍ਯ ਧ੍ਵਂਸਕਵਿਕ੍ਸਯੌ”- ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੪੯||

Adhikarana 45 (50) · Śloka 50

ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਵਾਯਵ੍ਯੌ ਗੁਣਾਵਮ੍ਬੁ(ਮ੍ਭੋ)ਵਹਾਨਿ ਤੁ | ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ਼ੋਸਯੇਯਾਤਾਂ ਤੇਨ ਤਸ੍ਣੋਪਜਾਯਤੇ ||੫੦||

ਮਦ੍ਯਪਾਨਾਦ੍ਯਥਾ ਤਸ੍ਣੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਹ- ਮਦ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਗ੍ਨੇਯਵਾਯਵ੍ਯੌ ਗੁਣੌ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਰੂਕ੍ਸੌ| ਅਮ੍ਬੁਵਹਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸੀਤ੍ਯਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਵਹਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਮ੍ਬੁ ਕਥ੍ਯਤੇ, ਉਪਚਾਰਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਯੈਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰੁਦਕਂ ਵਹਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਤੌ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸੌ ਗੁਣੌ ਸ਼ੋਸਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤ ਆਧਾਰਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੋਸਾਤ੍ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯਾਮ੍ਬੁਨੋਪਿ ਸ਼ੋਸਃ, ਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਮਦ੍ਯੇਨਾਪਿ ਤਸੋਪਜਾਯਤੇ| ‘ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠਸ੍ਥਾਨੇ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਮਦ੍ਯਮਾਗ੍ਨੇਯਭਾਵਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚਾਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਃ||੫੦||

Adhikarana 46 (51) · Śloka 51

ਪਾਟਲੋਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦੇਸੁ ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣ੍ਯਾਂ ਚ ਸਾਧਿਤਮ੍ | ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਗਧਿਕੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਤਤ੍ਰਾਮ੍ਭੋ ਹਿਮਸ਼ੀਤਲਮ੍ ||੫੧||

ਮਦ੍ਯਜਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਪਾਟਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਟਲਾ ਸੁਗਨ੍ਧਿਪੁਸ੍ਪਵਕ੍ਸਃ, ਉਤ੍ਪਲਵ੍ਯਕ੍ਤਿਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਨ੍ਦੇਸ੍ਵਿਤਿ ਬਹੁਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮ੍| ਹਿਮਃ ਤੁਸਾਰਃ, ਤਦ੍ਵਚ੍ਛੀਤਲਂ ਹਿਮਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਪਾਟਲਾਦਿਸਾਧਿਤਮਮ੍ਭੋ ਹਿਮਸ਼ੀਤਲਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ||੫੧||

Adhikarana 47 (52) · Śloka 53

ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਦਧਿਭਙ੍ਗਰਸੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ | ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਬਿਲ੍ਵਯਵਯੋਃ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਪੇਸਿਤੈਃ ||੫੨|| ਪਕ੍ਵਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ... |੫੩|

ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਕ੍ਵਾਥਮਭਿਧਾਯੋਪਚਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਨੇਹਮਾਹ- ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਙ੍ਗਰਸੋ ਭਙ੍ਗਰਾਜਰਸਃ| ਬਿਲ੍ਵਂ ਬਿਲ੍ਵਫਲਮ੍| ਯਵਾਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ| ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਏਲਾਦਿਪਠਿਤਾਃ| ਪੇਸਿਤਾਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਃ| ਦਧਿਭਙ੍ਗਰਸੈਰਿਤਿ ਦ੍ਵਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਭਙ੍ਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਰਸਸ੍ਯਾਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਤ੍ਵਂ, ਤਤੋ ਬਹੁਵਚਨਮ੍| ਦਧ੍ਨਾ ਭਙ੍ਗਰਸੇਨ ਬਿਲ੍ਵਯਵਯੋਃ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧੈਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਃ ਸ੍ਨੇਹਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਵਸਾ ਮਜ੍ਜੇਤਿ ਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹਂ ਪਕ੍ਵਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਨ੍ਯੇਤ੍ਰ ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਾਨੇ ਦੁਗ੍ਧਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਤੈਲਵਸੇਤਿ ਯਦ੍ਯਪਿ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਮਧ੍ਯੇ ਤੈਲਵਸੇ ਪਠਿਤੇ ਤਥਾਪਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਤਰੇਣਾਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸੇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯਂ ਦੁਗ੍ਧਾਦਿਚਤੁਰ੍ਦ੍ਰਵੈਃ ਪਕ੍ਵਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤਮਿਤਿ||੫੨||-

Adhikarana 48 (53) · Śloka 53

...ਸੇਕੇ ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਲਃ |੫੩|

ਅਭ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਨੇਹਮਭਿਧਾਯ ਸੇਕਮਾਹ- ਸੇਕੇ ਕ੍ਵਾਥ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੇਕੇ ਪਰਿਸੇਕੇ| ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਲ ਇਤਿ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤੋ ਹਿਮਸਨ੍ਨਿਭਃ| ਏਤਾਵਭ੍ਯਙ੍ਗਸੇਕੌ ਸਤਸਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਕਾਰ੍ਯੌ; ਅਨ੍ਯੇ ਮਦ੍ਯਜਤਸ੍ਣਾਯਾਮੇਵਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸੇਕਾਵਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ|੫੩|

Adhikarana 49 (53) · Śloka 54

ਰਸਵਨ੍ਤਿ ਚ ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਯਥਾਸ੍ਵਮਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੫੩|| ਪਾਨਕਾਨਿ ਸੁਸ਼ੀਤਾਨਿ ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਸੁਰਭੀਣਿ ਚ |੫੪|

ਸਤਸਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਰਸਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਵਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਚੁਰਮਧੁਰਰਸਾਨਿ| ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਭਕ੍ਤਾਨਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯਥਾਦੋਸਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਮਿਤਿ; ਏਤੇਨ ਯਦ੍ਭੋਜ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਂ ਤਦ੍ਦੋਸਜੇ ਸਤਸਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਤਦ੍ਭੋਜ੍ਯਮਵਚਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਾਨਕਾਨਿ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਾਡਿਮਾਦਿਕਤਾਨਿ| ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਮਨਃਪ੍ਰਿਯਾਣਿ| ਸੁਰਭੀਣਿ ਕਰ੍ਪੂਰਾਦ੍ਯਧਿਵਾਸਿਤਾਨਿ||੫੩||-

Adhikarana 50 (54) · Śloka 54

ਤ੍ਵਚਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪਾਨੋਸ੍ਮਾ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ | ਦਾਹਂ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਘੋਰਂ ਪਿਤ੍ਤਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍ ||੫੪||

ਇਦਾਨੀਂ ਮਦ੍ਯੋਸ੍ਮਣੋ ਦਾਹਕਾਰਿਤ੍ਵਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਤਜ੍ਜਨ੍ਯਦਾਹਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨਾਹ- ਤ੍ਵਚਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਨੋਸ੍ਮਾ ਮਦ੍ਯਪਾਨੋਸ੍ਮਾ| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਸਮ੍ਪਕ੍ਤਃ| ਘੋਰਂ ਭਯਾਵਹਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਂ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਾਦਿ| ‘ਪਾਨੋਸ੍ਮਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਮਦ੍ਯੋਸ੍ਮਾ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੫੪||

Adhikarana 51 (55-56) · Śloka 56

ਸ਼ੀਤਂ ਵਿਧਾਨਮਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਹਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯੇ ਦਾਹਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਰਮਦ੍ਧਿਮਤਾਂ ਨਰਾਣਾਮ੍ | ਤਤ੍ਰਾਦਿਤੋ ਮਲਯਜੇਨ ਹਿਤਃ ਪ੍ਰਦੇਹਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਹਾਰਤੁਹਿਨੋਦਕਸ਼ੀਤਲੇਨ ||੫੫|| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤਲਤਰੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਯਾਨਮੇਨਂ ਹਾਰੈਰ੍ਮਣਾਲਵਲਯੈਰਬਲਾਃ ਸ੍ਪਸ਼ੇਯੁਃ | ਭਿਨ੍ਨੋਤ੍ਪਲੋਜ੍ਜ੍ਵਲਹਿਮੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ਯੀਤ ਪਤ੍ਰੇਸੁ ਵਾ ਸਜਲਬਿਨ੍ਦੁਸੁ ਪਦ੍ਮਿਨੀਨਾਮ੍ ||੫੬||

ਦਾਹਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨਾਭਿਧਾਯੇਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਾਹ- ਸ਼ੀਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਦਾਹੇ| ਆਦਿਤ ਇਤਿ ਆਦੌ| ਮਲਯਜੇਨੇਤਿ ਸੁਰਭਿਚਨ੍ਦਨੇਨ | ਪ੍ਰਦੇਹਃ ਪ੍ਰਤਨੁਰ੍ਲੇਪਃ| ਮਲਯਜਵਿਸ਼ੇਸਣਮਾਹ- ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਹਾਰਤੁਹਿਨੋਦਕਸ਼ੀਤਲੇਨੇਤਿ|- ਹਾਰੋ ਮੁਕ੍ਤਾਹਾਰਃ, ਤੁਹਿਨੋਦਕਂ ਹਿਮਪਾਨੀਯਂ, ਤਦ੍ਵਚ੍ਛੀਤਲੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਚਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਹਾਰਹਿਮਨਿਰ੍ਮਲਸ਼ੀਤਲੇਨ’ ਇਤਿ, ਅਪਰੇ ‘ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਹਾਰਕਰਕਾਹਿਮਸ਼ੀਤਲੇਨ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਕਰਕਾਃ ਸ੍ਫਟਿਕਗੁਟਿਕਾਕਾਰਾ ਵਸ੍ਟਿਜਲਜਾਃ ਪਾਸਾਣਾਃ, ਹਿਮਂ ਤੁਸਾਰਃ, ਸ਼ੇਸਂ ਸਮਮ੍| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤਲਤਰੈਃ ਸ਼ੀਤੋਦਕਵਦਤਿਸ਼ਯਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਏਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਹਾਰੈਰ੍ਮਣਾਲਵਲਯੈਰਿਤ੍ਯਨਯੋਃ| ‘ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤਲਕਰੈਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਵਤ੍ ਸ਼ੀਤਲਹਸ੍ਤੈਃ| ਸ਼ਯਾਨਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਨ ਤੁ ਸ੍ਵਪਨ੍ਤਂ, ਤਾਦਗ੍ਦਾਹਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਦ੍ਰਾਯਾ ਅਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਮਣਾਲਵਲਯੈਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਤੁਸਾਰਵਿਮਲੈਃ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਹਾਰੈਰਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਬਲਾਃ ਪ੍ਰੌਢਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ| ਸ੍ਪਸ਼ੇਯੁਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ| ਦਾਹਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਖੋਤ੍ਪਾਦਨਾਯ ਸ਼ਯਨਮਾਹ- ਭਿਨ੍ਨੋਤ੍ਪਲੋਜ੍ਜ੍ਵਲਹਿਮੇ ਇਤਿ|- ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਨੀਲੋਤ੍ਪਲੋਜ੍ਜ੍ਵਲਸ਼ੀਤਲੇ ਏਵਂਵਿਧੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ਯੀਤ| ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਪਤ੍ਰੇਸੁ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਜਲਬਿਨ੍ਦੁਸੁ ਪਦ੍ਮਿਨੀਨਾਂ ਪਤ੍ਰੇਸੁ ਵਾ ਸ਼ਯੀਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੫੫-੫੬||

Adhikarana 52 (57) · Śloka 57

ਆਸਾਦਯਨ੍ ਪਵਨਮਾਹਤਮਙ੍ਗਨਾਭਿਃ ਕਹ੍ਲਾਰਪਦ੍ਮਦਲਸ਼ੈਵਲਸਞ੍ਚਯੇਸੁ | ਕਾਨ੍ਤੈਰ੍ਵਨਾਨ੍ਤਪਵਨੈਃ ਪਰਿਮਸ਼੍ਯਮਾਨਃ ਸ਼ਕ੍ਤਸ਼੍ਚਰੇਦ੍ਭਵਨਕਾਨਨਦੀਰ੍ਘਿਕਾਸੁ ||੫੭||

ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸ਼ਯੀਤੇਤ੍ਯਾਹ- ਆਸਾਦਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸਾਦਯਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍| ਕਂ? ਪਵਨਂ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍? ਆਹਤਮ੍ ਆਨੀਤਮ੍| ਅਙ੍ਗਨਾਭਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ; ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਭਿਃ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯੂਹ੍ਯਮ੍| ਕਹ੍ਲਾਰਪਦ੍ਮਦਲਸ਼ੈਵਲਸਞ੍ਚਯੇਸੁ ਸ਼ਯੀਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਕਹ੍ਲਾਰਂ ਸੌਗਨ੍ਧਿਕੋਤ੍ਪਲਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਸਞ੍ਚਯੇਸੁ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਞ੍ਚਯੇਭ੍ਯਃ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਕਹ੍ਲਾਰਪਦ੍ਮਦਲਸ਼ੈਵਲਸਞ੍ਚਯੇਭ੍ਯੋਬਲਾਭਿਰਾਹਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਏਵਂਵਿਧੈਃ ਸ਼ਯਨੈਰਾਹ੍ਲਾਦਿਤਃ ਸਨ੍ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਕਾਨ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਨ੍ਤੈਃ ਕਮਨੀਯੈਰ੍ਮਦੁਸ਼ੀਤਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ, ਵਨਾਨ੍ਤਪਵਨੈਃ ਆਮ੍ਰਾਦਿਵਾਟਿਕਾਸਮੀਪਵਾਤੈਃ, ਪਰਿਮਸ਼੍ਯਮਾਨਃ ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਮਾਨਃ, ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਸਮਰ੍ਥਃ ਸਨ੍, ਚਰੇਤ੍ ਭ੍ਰਮੇਤ੍| ਕਾਸੁ ਭਵਨਕਾਨਨਦੀਰ੍ਘਿਕਾਸੁ ਗਹੋਦ੍ਯਾਨਸਸੋਪਾਨਪੁਸ੍ਕਰਿਣੀਸੁ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਕਾਨ੍ਤੈਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸ਼ੀਤੈਃ’ ਇਤਿ, ‘ਵਨਾਨ੍ਤਪਵਨੈਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਜਲਾਨ੍ਤਪਵਨੈਃ’, ‘ਪਰਿਮਸ਼੍ਯਮਾਨ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪਰਿਮਜ੍ਯਮਾਨਃ,’ ‘ਸ਼ਕ੍ਤਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪ੍ਰੀਤਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੫੭||

Adhikarana 53 (58) · Śloka 59

ਦਾਹਾਭਿਭੂਤਮਥਵਾ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍ਤੁ ਲਾਮਜ੍ਜਕਾਮ੍ਬੁਰੁਹਚਨ੍ਦਨਤੋਯਤੋਯੈਃ | ਵਿਸ੍ਰਾਵਿਤਾਂ ਹਤਮਲਾਂ ਨਵਵਾਰਿਪੂਰ੍ਣਾਂ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਕੁਲਜਲਾਮਧਿਵਾਸਿਤਾਮ੍ਬੁਮ੍ ||੫੮|| ਵਾਪੀਂ ਭਜੇਤ ਹਰਿਚਨ੍ਦਨਭੂਸਿਤਾਙ੍ਗਃ ਕਾਨ੍ਤਾਕਰਸ੍ਪਸ਼ਨਕਰ੍ਕਸ਼ਰੋਮਕੂਪਃ |੫੯|

ਦਾਹਾਭਿਭੂਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥਵਾ ਤਮਾਤੁਰਂ ਦਾਹਪੀਡਿਤਂ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਕੈਃ? ਲਾਮਜ੍ਜਕੇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ; ਲਾਮਜ੍ਜਕਂ ਪਰ੍ਵਤੋਦ੍ਭੂਤਮੂਲਂ, ਅਨ੍ਯੇ ਉਸ਼ੀਰਮਾਹੁਃ; ਅਮ੍ਬੁਰੁਹਂ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਦਿਕਂ; ਚਨ੍ਦਨਮਤ੍ਰ ਸ਼੍ਵੇਤਂ, ਤਸ੍ਯੈਵ ਦਾਹਹਰਤ੍ਵਾਤ੍; ਤੋਯਂ ਵਾਲਕਂ; ਏਸਾਂ ਤੋਯੈਃ ਕ੍ਵਾਥੈਃ| ਵਿਸ੍ਰਾਵਿਤਾਮਿਤਿ ਨਿਃਸਾਰਿਤਪੂਰ੍ਵਪਾਨੀਯਾਮ੍| ਹਤਮਲਾਮ੍ ਆਕਸ੍ਟਪਙ੍ਕਾਦਿਕਾਮ੍, ਨਵਵਾਰਿਪੂਰ੍ਣਾਮ੍ ਅਪਰਨਿਰ੍ਮਲਜਲਭਤਾਂ; ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਕੁਲਜਲਾਂ ਪਦ੍ਮਮ੍ ਈਸਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ, ਉਤ੍ਪਲਾਨਿ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਨਿ, ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਜਲਾਮ੍| ਅਧਿਵਾਸਿਤਾਮ੍ਬੁਂ ਪ੍ਰਚੁਰਚਨ੍ਦਨਾਦਿਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪੇਣ ਸੁਗਨ੍ਧਿਤਜਲਾਮ੍| ਏਵਂਵਿਧਾਂ ਵਾਪੀਂ ਭਜੇਤ ਸੇਵੇਤ, ‘ਦਾਹਾਰ੍ਤ ਆਤੁਰ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ਸਨ੍? ਚਨ੍ਦਨਭੂਸਿਤਾਙ੍ਗਃ ਸ਼੍ਵੇਤਚਨ੍ਦਨਾਨੁਲਿਪ੍ਤਗਾਤ੍ਰਃ| ਪੁਨਃ ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ? ਕਾਨ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਣਯੁਕ੍ਤਃ||੫੮||-

Adhikarana 54 (59) · Śloka 60

ਤਤ੍ਰੈਨਮਮ੍ਬੁਰੁਹਪਤ੍ਰਸਮੈਃ ਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤੈਃ ਕਰੋਰੁਵਦਨੈਃ ਕਠਿਨੈਃ ਸ੍ਤਨੈਸ਼੍ਚ ||੫੯|| ਤੋਯਾਵਗਾਹਕੁਸ਼ਲਾ ਮਧੁਰਸ੍ਵਭਾਵਾਃ ਸਂਹਰ੍ਸਯੇਯੁਰਬਲਾਃ ਸੁਕਲੈਃ ਪ੍ਰਲਾਪੈਃ |੬੦|

ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯਾਂ ਵਾਪ੍ਯਮ੍| ਏਨਂ ਦਾਹਾਰ੍ਤਮ੍| ਅਮ੍ਬੁਰੁਹਂ ਕਮਲਂ, ਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਸਮੈਃ ਪਤ੍ਰਤੁਲ੍ਯੈਃ; ਏਤਚ੍ਚ ਸ਼ੀਤੈਃ ਕਰੋਰੁਵਦਨੈਰਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ‘ਵਦਨੈਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਜਘਨੈਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਮਧੁਰਸ੍ਵਭਾਵਾ ਮਦੁਪ੍ਰਚਾਰਾਃ| ਸੁਕਲੈਃ ਪ੍ਰਲਾਪੈਃ ਸ਼ੋਭਨਕਲਾਯੁਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਵਚਨੈਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਪ੍ਯਮੇਵਂਵਿਧੈਃ ਕਰੋਰੁਵਦਨੈਃ ਸ੍ਤਨੈਸ਼੍ਚ ਕਠਿਨੈਃ ਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯੋਬਲਾਃ ਪ੍ਰੌਢਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤੋਯਾਵਗਾਹਕੁਸ਼ਲਾ ਮਦੁਪ੍ਰਚਾਰਾਃ ਸੁਕਲੈਃ ਪ੍ਰਲਾਪੈਰੇਨਂ ਦਾਹਾਰ੍ਤਂ ਸਂਹਰ੍ਸਯੇਯੁਃ ਤੁਸ੍ਟਿਮੁਤ੍ਪਾਦਯੇਯੁਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੫੯||-

Adhikarana 55 (60-61) · Śloka 62

ਧਾਰਾਗਹੇ ਪ੍ਰਗਲਿਤੋਦਕਦੁਰ੍ਦਿਨਾਭੇ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ਯੀਤ ਸਲਿਲਾਨਿਲਸ਼ੀਤਕੁਕ੍ਸੌ ||੬੦|| ਗਨ੍ਧੋਦਕੈਃ ਸਕੁਸੁਮੈਰੁਪਸਿਕ੍ਤਭੂਮੌ ਪਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਚਨ੍ਦਨਰਸੈਰੁਪਲਿਪ੍ਤਕੁਡ੍ਯੇ | ਜਾਤ੍ਯੁਤ੍ਪਲਪ੍ਰਿਯਕਕੇਸ਼ਰਪੁਣ੍ਡਰੀਕਪੁਨ੍ਨਾਗਨਾਗਕਰਵੀਰਕਤੋਪਚਾਰੇ ||੬੧|| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਹੇ ਕਮਲਰੇਣ੍ਵਰੁਣੇ ਸ਼ਯੀਤ ਯਤ੍ਨਾਹਤਾਨਿਲਵਿਕਮ੍ਪਿਤਪੁਸ੍ਪਦਾਮ੍ਨਿ |੬੨|

ਧਾਰਾਗਹੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਗਲਿਤਂ ਗਲਿਤੁਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਯਦੁਦਕਂ ਤੇਨ ਦੁਰ੍ਦਿਨਸ੍ਯੇਵ ਆਭਾ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਥਾ| ਕ੍ਲਾਨ੍ਤੋ ਗ੍ਲਾਨਿਯੁਕ੍ਤਃ, ‘ਆਤੁਰ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਲਿਲੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤੋਨਿਲਃ ਸਲਿਲਾਨਿਲਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ੀਤਃ ਕੁਕ੍ਸਿਰਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਤਤ੍ਰ| ‘ਸਜਲਾਮ੍ਬੁਦਸ਼ੀਤਕੁਕ੍ਸੌ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਸਜਲਮੇਘਵਚ੍ਛੀਤਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ| ਗਨ੍ਧੋਦਕੈਃ ਏਲਾਦਿਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਕਸਾਯੈਃ| ਸਕੁਸੁਮੈਃ ਜਾਤੀਕੁਸੁਮਾਦਿਯੁਤੈਃ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਸਕੁਸੁਮੈਰੁਪਸਿਕ੍ਤਭੂਮੌ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪਟੁਭਿਰੁਕ੍ਸਿਤਭੂਮਿਭਾਗੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਏਲਾਦਿਕਸਾਯੈਃ ਪਟੁਭਿਰ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਗਨ੍ਧੈਃ ਸਿਕ੍ਤੋ ਭੂਮਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋ ਯਤ੍ਰ| ਪਤ੍ਰਂ ਪਤ੍ਰਕਮ੍, ਅਮ੍ਬੁ ਵਾਲਕਂ, ਚਨ੍ਦਨਂ ਸ਼੍ਵੇਤਚਨ੍ਦਨਂ; ਰਸੋਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਥਃ| ਕੁਡ੍ਯਂ ਭਿਤ੍ਤਿਃ| ਏਤੇਸਾਮੇਵ ਕਲ੍ਕਕ੍ਵਾਥਾਭ੍ਯਾਮੁਪਲਿਪ੍ਤਭਿਤ੍ਤਿਕੇ| ‘ਉਪਦਿਗ੍ਧਕੁਡ੍ਯੇ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਕ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ, ਉਤ੍ਪਲਂ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਂ, ਪ੍ਰਿਯਕੋ ਬੀਜਕਃ, ਕੇਸ਼ਰੋ ਬਕੁਲਃ, ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਸ਼੍ਵੇਤਪਦ੍ਮਂ, ਪੁਨ੍ਨਾਗੋ ਦੇਵਵਲ੍ਲਭਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਨਾਗਂ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰਂ, ਕਰਵੀਰੋਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਕਰਵੀਰਃ, ਅਤ੍ਰੈਤੇਸਾਂ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ; ਤੈਃ ਕਤੋਪਚਾਰੇ ਕਤਰਚਨਾਵਿਸ਼ੇਸੇ ਧਾਰਗਹੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਮਾਂਸੀਤਮਾਲਤਣਕੁਙ੍ਕੁਮਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਜਾਤ੍ਯੁਤ੍ਪਲਾਗ੍ਰਕਰਵੀਰਕਤੋਪਕਾਰੇ’ ਇਤਿ| ਤਮਾਲਂ ਪਤ੍ਰਕਂ, ਤਣਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿਤਣਂ, ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਕਂ ਕਮਲਪਤ੍ਰਂ, ਜਾਤ੍ਯੁਤ੍ਪਲੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਅਗ੍ਰਕਰਵੀਰੋ ਰਕ੍ਤਕਰਵੀਰਃ, ਸ਼ੇਸਂ ਸਮਮਿਤਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਹੇ ਧਾਰਾਗਹੇ| ਕਮਲਰੇਣ੍ਵਰੁਣੇ ਕਮਲਧੂਲੀਵਦ੍ਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗੇ ਇਤਿ ਧਾਰਾਗਹਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਯਤ੍ਨਾਹਤਾਨਿਲਵਿਕਮ੍ਪਿਤਪੁਸ੍ਪਦਾਮ੍ਨਿ ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰਾਨੀਤਵਚਾਲਿਤਪੁਸ੍ਪਮਾਲਾਯੁਕ੍ਤੇ ||੬੦-੬੧||-

Adhikarana 56 (62-64) · Śloka 64

ਹੇਮਨ੍ਤਵਿਨ੍ਧ੍ਯਹਿਮਵਨ੍ਮਲਯਾਚਲਾਨਾਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭਸਾਂ ਸਕਦਲੀਹਰਿਤਦ੍ਰੁਮਾਣਾਮ੍ ||੬੨|| ਉਦ੍ਭਿਨ੍ਨਨੀਲਨਲਿਨਾਮ੍ਬੁਰੁਹਾਕਰਾਣਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯਸ੍ਯ ਚ ਕਥਾਃ ਸ਼ਣੁਯਾਨ੍ਮਨੋਜ੍ਞਾਃ | ਮ੍ਲਾਨਂ ਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤਮਨਸਂ ਮਨਸੋਨੁਕੂਲਾਃ ਪੀਨਸ੍ਤਨੋਰੁਜਘਨਾ ਹਰਿਚਨ੍ਦਨਾਙ੍ਗ੍ਯਃ ||੬੩|| ਤਾ ਏਨਮਾਰ੍ਦ੍ਰਵਸਨਾਃ ਸਹ ਸਂਵਿਸ਼ੇਯੁਃ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟ੍ਵਾਬਲਾਃ ਸ਼ਿਥਿਲਮੇਖਲਹਾਰਯਸ੍ਟ੍ਯਃ ||੬੪||

ਏਵਂਵਿਧੇ ਧਾਰਾਗਹੇ ਸ਼ਯਾਨਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਹੇਮਨ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹੇਮਨ੍ਤਃ ਤੁਃ; ਮਲਯਾਨ੍ਤੈਰਚਲਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵਨਾਦਿਪਰਿਹਾਰਃ | ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਤ੍ਰਯਮਾਹ- ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭਸਾਂ ਸ਼ੀਤਪਾਨੀਯਾਨਾਮ੍| ਸਕਦਲੀਹਰਿਤਦ੍ਰੁਮਾਣਾਂ ਕਦਲੀਹਰਿਤਵਕ੍ਸਸਹਿਤਾਨਾਮ੍| ਉਦ੍ਭਿਨ੍ਨਨੀਲਨਲਿਨਾਮ੍ਬੁਰੁਹਾਕਰਾਣਾਮ੍ ਉਦ੍ਭਿਨ੍ਨਾਨਿ ਵਿਕਸਿਤਾਨਿ ਨੀਲਨਲਿਨਾਨਿ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਨਿ ਅਮ੍ਬੁਰੁਹਾਣਿ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਰਕ੍ਤੋਤ੍ਪਲਾਦੀਨਿ ਤੇਸਾਮਾਕਰਾਃ ਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤਜਲਾਸ਼ਯਾਃ ਤੇ ਉਤ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਯੇਸਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤੇਸਾਮੇਵਂਵਿਧਾਨਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਮਨੋਜ੍ਞਾਃ ਕਥਾਃ ਸ਼ਣੁਯਾਤ੍| ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯਸ੍ਯ ਚੇਤਿ ਕਥਾਃ ਸ਼ਣੁਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਨੋਜ੍ਞਾ ਮਨੋਨੁਕੂਲਾਃ| ਏਵਮਪਿ ਸੁਖਮਨਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਂ ਕਥਮੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਮ੍ਲਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮ੍ਲਾਨਂ ਗ੍ਲਾਨਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤਮਨਸਂ ਦੀਨਮਨਸ੍ਕਮ੍| ਪੀਨਾਨਿ ਮਾਂਸਲਾਨਿ ਸ੍ਤਨੋਰੁਜਘਨਾਨਿ ਯਾਸਾਂ ਤਾਸ੍ਤਥਾ; ਜਘਨਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕਟ੍ਯਗ੍ਰਭਾਗਃ| ਹਰਿਚਨ੍ਦਨਾਙ੍ਗ੍ਯਃ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਾਨੁਲਿਪ੍ਤਾਃ; ਅਨ੍ਯੇ ‘ਘਨਸਾਰਦਿਗ੍ਧਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਚਨ੍ਦਨਾਨੁਲਿਪ੍ਤਾਃ| ਤਾ ਇਤਿ ਅਬਲਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਨਂ ਦਾਹਾਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਮ੍| ਆਰ੍ਦ੍ਰਵਸਨਾ ਆਰ੍ਦ੍ਰਵਸ੍ਤ੍ਰਾਃ | ਸਹ ਸਂਵਿਸ਼ੇਯੁਰਿਤਿ ਦਾਹਾਰ੍ਤੇਨ ਸਹ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮਂ ਕੁਰ੍ਯੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਆਲਿਙ੍ਗ੍ਯ| ਅਬਲਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ? ਸ਼ਿਥਿਲਮੇਖਲਹਾਰਯਸ੍ਟ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ਿਥਿਲਾ ਲਮ੍ਬਮਾਨਾ ਮੇਖਲਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸੁਵਰ੍ਣਘਣ੍ਟਿਕਾਯੁਕ੍ਤਃ ਕਟਿਦੋਰਕਃ, ਹਾਰਯਸ੍ਟਿਃ ਮੌਕ੍ਤਿਕਮਾਲਾ ਯਾਸਾਂ ਤਾਸ੍ਤਥਾ| ਤਾ ਅਬਲਾਃ ਮਨਸੋਨੁਕੂਲਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਣਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ, ਗ੍ਲਾਨਂ ਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤਮਨਸਮਾਤੁਰਂ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੇਨੈਵ ਸਹ ਸਂਵਿਸ਼ੇਯੁਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟ੍ਵਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਯ ਆਸ਼੍ਲਿਸ੍ਯ; ਛਨ੍ਦੋਨੁਰੋਧੇਨ ਆਙ੍ਸ਼ਬ੍ਦਲੋਪਃ||੬੨-੬੪||

Adhikarana 57 (65) · Śloka 65

ਹਰ੍ਸਯੇਯੁਰ੍ਨਰਂ ਨਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਵਗੁਣੈ ਰਹਸਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ | ਤਾਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਚ੍ਛਮਯੇਯੁਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਪਾਨਾਤ੍ਯਯਾਨ੍ਤਰਮ੍ ||੬੫||

ਹਰ੍ਸਯੇਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਰ੍ਸਯੇਯੁਃ ਤੁਸ੍ਟਿਂ ਨਯੇਯੁਃ| ਨਰਮਿਤਿ ਦਾਹਾਰ੍ਤਮ੍| ਨਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ| ਕੈਰ੍ਹਰ੍ਸਯੇਯੁਃ? ਸ੍ਵਗੁਣੈਃ ਮਦੁਭਾਸਣਾਦਿਭਿਃ| ਰਹਸਿਸ੍ਥਿਤਾ ਏਕਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਤਾ ਨਾਰ੍ਯਃ| ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਤ੍ ‘ਆਤ੍ਮਨ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ਮਯੇਯੁਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਯੇਯੁਃ| ਕਿਂ ਸ਼ਮਯੇਯੁਃ? ਪਿਤ੍ਤਪਾਨਾਤ੍ਯਯਾਨ੍ਤਰਂ ਪਿਤ੍ਤਪਾਨਾਤ੍ਯਯਭੇਦਮ੍||੬੫||

Adhikarana 58 (66) · Śloka 66

ਤਡ੍ਦਾਹਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਸੁ ਕਾਰ੍ਯੋਯਂ ਭੇਸਜਕ੍ਰਮਃ | ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ... |੬੬|

ਇਮਂ ਵਿਧਿਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਤਿਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਡਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਟ੍ ਪਿਪਾਸਾ, ਦਾਹੋ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਃ| ਅਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਃ| ਭੇਸਜਕ੍ਰਮ ਔਸਧਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ|੬੬|-

Adhikarana 59 (66) · Śloka 66

... ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਸ਼ਣੁ ਦਾਹੇਸ੍ਵਸ਼ੇਸਤਃ ||੬੬||

ਤਡਾਦਿਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਵਿਧਿਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦਾਹੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਧਿਮਾਹ- ਵਿਸ਼ੇਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਹੇਸ੍ਵਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨਂ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵੇਨ ਦਾਹਸ੍ਯਾਭਿਧਾਸ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍; ਅਤ ਏਵ ਅਸ਼ੇਸਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਅਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੬||

Adhikarana 60 (67-69) · Śloka 69

ਕਤ੍ਸ੍ਨਦੇਹਾਨੁਗਂ ਰਕ੍ਤਮੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ ਦਹਤਿ ਹ੍ਯਤਿ | ਸਞ੍ਚੂਸ੍ਯਤੇ ਦਹ੍ਯਤੇ ਚ ਤਾਮ੍ਰਾਭਸ੍ਤਾਮ੍ਰਲੋਚਨਃ ||੬੭|| ਲੋਹਗਨ੍ਧਾਙ੍ਗਵਦਨੋ ਵਹ੍ਨਿਨੇਵਾਵਕੀਰ੍ਯਤੇ | ਤਂ ਵਿਲਙ੍ਘ੍ਯ ਵਿਧਾਨੇਨ ਸਂਸਸ੍ਟਾਹਾਰਮਾਚਰੇਤ੍ ||੬੮|| ਅਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਦਾਹੇ ਚ ਰਸੈਸ੍ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਜਾਙ੍ਗਲੈਃ | ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਾ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਰੋਹਿਣੀਰ੍ਵ੍ਯਧਯੇਤ੍ ਸਿਰਾਃ ||੬੯||

ਇਦਾਨੀਂ ਰਕ੍ਤਾਦਿਦਾਹਲਕ੍ਸਣਂ ਤੇਸਾਮੇਵ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ- ਕਤ੍ਸ੍ਨਦੇਹਾਨੁਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤ੍ਸ੍ਨਦੇਹਾਨੁਗਂ ਸਕਲਦੇਹਵ੍ਯਪ੍ਤਮ੍| ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਮ੍| ਹਿਸ਼ਬ੍ਦ ਏਵਾਰ੍ਥੇ| ਸਞ੍ਚੂਸ੍ਯਤੇ ਆਕਸ੍ਯਤ ਇਵ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ‘ਦਹ੍ਯਤੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ 'ਉਸ੍ਯਤੇ' ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਤਤ੍ਰ ਉਸ੍ਯਤੇ ਦਹ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਾਮ੍ਰਾਭਃ ਤਾਮ੍ਰਪ੍ਰਭਃ| ਤਾਮ੍ਰਲੋਚਨੋ ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸਃ| ਲੋਹਗਨ੍ਧਸ਼ਬ੍ਦੋਙ੍ਗਵਦਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵਹ੍ਨਿਨੇਵਾਵਕੀਰ੍ਯਤੇ ਜ੍ਵਲਿਤਾਙ੍ਗਾਰੈਰਿਵਾਤ੍ਮਾਨਮਾਚਿਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਅਨੇਨ ਦਾਹਾਤਿਸ਼ਯਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਃ| ਤਮਿਤਿ ਰਕ੍ਤਦਾਹਾਰ੍ਤਮ੍ | ਵਿਲਙ੍ਘਯੇਤਿ ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਕਾਰਂ ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾ| ਵਿਧਾਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ, ਸਂਸਸ੍ਟਾਹਾਰਂ ਕਤਤਰ੍ਪਣਾਦਿਕ੍ਰਮਂ, ਆਚਰੇਦਿਤਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ‘ਵੈਦ੍ਯਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਏਵਮਪ੍ਯਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਦਾਹੇ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਅਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਦਾਹੇ ਜਾਙ੍ਗਲੈ ਰਸੈਸ੍ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਾ ਬਾਹੁਜਙ੍ਘਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਰੋਹਿਣੀਃ ਲੋਹਿਤਾਃ ਸਿਰਾ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਧਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ; ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤੇਨ ਨ੍ਯਾਯੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੭-੬੯||

Adhikarana 61 (70) · Śloka 70

ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸਮਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸ ਚਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਧਿਰ੍ਹਿਤਃ |੭੦|

ਅਤਃ ਪਰਂ ਦਾਹਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇਣ ਸਹ ਸਮਤ੍ਵਂ ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ- ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|੭੦|

Adhikarana 62 (70-71) · Śloka 71

ਤਸ੍ਣਾਨਿਰੋਧਾਦਬ੍ਧਾਤੌ ਕ੍ਸੀਣੇ ਤੇਜਃ ਸਮੁਦ੍ਧਤਮ੍ ||੭੦|| ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਦੇਹਂ ਦਹੇਦ੍ਵੈ ਮਨ੍ਦਚੇਤਸਃ | ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਗਲਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠੋ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯ ਚੇਸ੍ਟਤੇ ||੭੧||

ਤਣ੍ਣਿਰੋਧਜੇ ਦਾਹੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਸ੍ਣਾਨਿਰੋਧਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਬ੍ਧਾਤੌ ਪਾਨੀਯਧਾਤੌ| ਤੇਜਃ ਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮਾ| ਸਮੁਦ੍ਧਤਮ੍ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਵਦ੍ਧਮ੍| ਏਵਂਵਿਧਂ ਤੇਜੋ ਦੇਹਂ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਮਨ੍ਦਚੇਤਸ ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਵੈ ਸ੍ਫੁਟਂ ਦਹੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ ਦਹ੍ਯਮਾਨਦੇਹਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯ ਨਿਃਸਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚੇਸ੍ਟਤੇ ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਦਿਵਿਕ੍ਸੇਪਣਂ ਕਰੋਤਿ, ‘ਦਾਹਾਰ੍ਤਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਜਿਹ੍ਵਾ ਨਿਃਸਤ੍ਯ ਵੇਪਤੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਦਾਹਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਜਿਹ੍ਵਾ ਨਿਃਸਤ੍ਯ ਕਮ੍ਪਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੦-੭੧||

Adhikarana 63 (72) · Śloka 73

ਤਤ੍ਰੋਪਸ਼ਮਯੇਤ੍ਤੇਜਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਧਾਤੁਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ | ਪਾਯਯੇਤ੍ ਕਾਮਮਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਢ੍ਯਂ ਪਯੋਪਿ ਵਾ ||੭੨|| ਸ਼ੀਤਮਿਕ੍ਸੁਰਸਂ ਮਨ੍ਥਂ ਵਿਤਰੇਚ੍ਚੇਰਿਤਂ ਵਿਧਿਮ੍ |੭੩|

ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਣਾਨਿਰੋਧਜੇ ਦਾਹੇ| ਉਪਸ਼ਮਯੇਤ੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਯੇਤ੍ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਾਦਿਭਿਃ| ਤੇਜਃ ਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮਾਣਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ‘ਤਸ੍ਯ ਤੇਜਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਦਾਹਾਰ੍ਤਸ੍ਯ, ਸ਼ੇਸਂ ਸਮਮ੍| ਅਬ੍ਧਾਤੁਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਦਿਤਿ ਸ੍ਵਯੋਨਿਵਰ੍ਧਨੈਃ ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਅਮ੍ਭਃ ਪਾਨੀਯਮ੍| ਤਂ ਤਸ੍ਣਾਨਿਰੋਧਜਦਾਹਾਰ੍ਤਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮਮ੍ਭਃ? ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਢ੍ਯਂ ਪ੍ਰਭੂਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਿਮਮ੍ਭ ਏਵ ਪਾਯਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਪਯੋਪਿ ਵੇਤਿ|- ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਢ੍ਯਂ ਦੁਗ੍ਧਂ ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਨ੍ਥਂ “ਸ਼ਕ੍ਤਵਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ” ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਵਿਤਰੇਚ੍ਚੇਰਿਤਂ ਵਿਧਿਮਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਵਿਤਰੇਚ੍ਚੇਤਰਂ ਵਿਧਿਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤਾਤ੍ ਇਤਰੋਨ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਹਰੋ ਵਿਧਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੨||-

Adhikarana 64 (73) · Śloka 74

ਅਸਜਾ ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਦਾਹੋ ਭਵਤਿ ਦੁਃਸਹਃ ||੭੩|| ਵਿਧਿਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੀਯੋਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੇਵ ਚ |੭੪|

ਅਸਜਾ ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਜਾ ਰਕ੍ਤੇਨ| ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਤੋਦਰਸ੍ਯ| ਦੁਃਸਹਃ ਰੌਦ੍ਰਃ| ਵਿਧਿਃ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਦਾਹਾਰ੍ਤਸ੍ਯ| ਲਕ੍ਸਣਮੇਵੇਤਿ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੀਯੋਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ‘ਅਸਜਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਅਸਜਃ’ ਇਤਿ ਸਸ੍ਠ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਪੂਰਣਾਰ੍ਥੇ ਸਸ੍ਠੀਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ||੭੩||-

Adhikarana 65 (74-75) · Śloka 75

ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤੋ ਯੋ ਦਾਹਸ੍ਤੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਸਾਨ੍ਵਿਤਃ ||੭੪|| ਕ੍ਸਾਮਸ੍ਵਰਃ ਕ੍ਰਿਯਾਹੀਨੋ ਭਸ਼ਂ ਸੀਦਤਿ ਪੀਡਿਤਃ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਧਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹਿਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਨਿਲਾਪਹਃ ||੭੫||

ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤੋ ਯੋ ਦਾਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤੋ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤਃ| ਯਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤ ਇਤਿ ਪਾਠੋ ਨ ਕਤਃ, ਤਦਿਤਰਧਾਤੁਕ੍ਸਯੇਪਿ ਦਾਹੋ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੇਨ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਜਦਾਹੇਨ| ਕ੍ਸਾਮਸ੍ਵਰੋ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਵਰਃ| ਕ੍ਰਿਯਾਹੀਨਃ ਕਾਯਿਕਮਾਨਸਚੇਸ੍ਟਾਹੀਨਃ| ਪੀਡਿਤੋ ‘ਦਾਹੇਨ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੭੪-੭੫||

Adhikarana 66 (76-77) · Śloka 77

ਕ੍ਸਤਜੇਨਾਸ਼੍ਨਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਃ ਸ਼ੋਚਤੋ ਵਾਪ੍ਯਨੇਕਧਾ | ਤੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ਦਹ੍ਯਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪ੍ਰਲਾਪਵਾਨ੍ ||੭੬|| ਤਮਿਸ੍ਟਵਿਸਯੋਪੇਤਂ ਸੁਹਦ੍ਭਿਰਭਿਸਂਵਤਮ੍ | ਕ੍ਸੀਰਮਾਂਸਰਸਾਹਾਰਂ ਵਿਧਿਨੋਕ੍ਤੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍ ||੭੭||

‘ਅਸਜਾ ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨ ਦਾਹਮਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰੇਣਾਹ- ਕ੍ਸਤਜੇਨਾਸ਼੍ਨਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਤਜੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨ| ਅਸ਼੍ਨਤਃ ਭੋਜਨਂ ਕੁਰ੍ਵਤਃ| ਅਨ੍ਯੋ ‘ਦਾਹ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ੋਚਤੋ ਵਾਪ੍ਯਨੇਕਧੇਤਿ ਅਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਂ ਸ਼ੋਕਂ ਕੁਰ੍ਵਤਃ| ਸ਼ੋਕਂ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਭੋਜਨਂ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਵਾਪਿ ਨਰਸ੍ਯਾਨ੍ਯੋ ਦਾਹੋ ਰਕ੍ਤੇਨ ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤੇਨ ਦਾਹੇਨ, ਅਨ੍ਤਃ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਦਹ੍ਯਤੇ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਲਾਪਵਾਨ੍ ‘ਆਤੁਰੋ ਭਵਤਿ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤਮ੍ ਆਤੁਰਮ੍| ਇਸ੍ਟਵਿਸਯੋਪੇਤਮ੍ ਅਭਿਲਸਿਤਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਿਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸੁਹਦ੍ਭਿਃ ਮਿਤ੍ਰੈਃ| ਅਭਿਸਂਵਤਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਪਰਿਵਤਮ੍| ਵਿਧਿਨੋਕ੍ਤੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍ ਦਾਹਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਰੇਣ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨੇਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਯੇਤ੍||੭੬-੭੭||

Adhikarana 67 (78) · Śloka 78

ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਜੋਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਸ ਚਾਸਾਧ੍ਯਤਮਃ ਸ੍ਮਤਃ |੭੮|

ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਜਃ ਸਦ੍ਯਃ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇ ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਹਰਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਜਃ| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਤਰ੍ਹਿ ਅਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੇਵ, ਸ ਚਾਸਾਧ੍ਯਤਮਃ ਸ੍ਮਤ ਇਤਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਨੈਵਂ, ਸ ਚਾਸਾਧ੍ਯਤਮਃ ਸ੍ਮਤ ਇਤ੍ਯਸ੍ਮਾਦੇਵ ਸਦ੍ਯਃਕਾਲਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਣਹਰਮਰ੍ਮਜੋ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਤ੍ਯਦੋਸਃ| ‘ਸ ਚਾਸਾਧ੍ਯਤਮਃ ਸ੍ਮਤਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ‘ਸੋਸਾਧ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤਮੋ ਮਤ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਚ ਦਾਹਗਣਨਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ- ਤ੍ਵਚਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪਾਨੋਸ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਦਾਹਃ, ਕਤ੍ਸ੍ਨਦੇਹਾਨੁਗਂ ਪਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਤਸ੍ਣਾਨਿਰੋਧਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਤਤੀਯਃ, ਅਸਜਾ ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ, ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ ਪਞ੍ਚਮਃ, ਕ੍ਸਤਜੇਨਾਸ਼੍ਨਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਃ ਸ਼ੋਚਤੋ ਵਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਸ੍ਠਃ, ਸਪ੍ਤਮਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਜਃ|੭੮|-

Adhikarana 68 (78) · Śloka 78

ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ਼ੀਤਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਦੇਹਿਸੁ ||੭੮|| (ਏਵਂਵਿਧੋ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਦਿਰਾਮਯਪੀਡਿਤਃ ||) |

ਅਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਪਿ ਦਾਹਾਨਾਂ ਵਰ੍ਜਨਮਾਹ- ਸਰ੍ਵ ਏਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵ ਏਵ ‘ਦਾਹਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੭੮||

Adhikarana 69 (79) · Śloka 79

ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵੇ ਚਾਪਿ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਚਰੇਤ੍ ||੭੯||

ਦਾਹਾਨਾਂ ਪੁਨਰਾਵਤ੍ਤਿਨਿਸੇਧਾਯ ਵਿਧਾਨਮਾਹ- ਏਵਂਵਿਧੋ ਭਵੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵੇ ਨਿਵਤ੍ਤਤਸ੍ਣਾਦਿਕੇ ‘ਆਤੁਰੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ੋਧਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ, ਪਿਤ੍ਤਹਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯਥਾਦੋਸਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਮ੍| ਆਚਰੇਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ‘ਵੈਦ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ੋਧਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਮਨਮਪਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਤਦ੍ਵਮਨਂ ਦਾਹਕਾਰਿਣਿ ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫਸ੍ਥਾਨਗੇ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚਾਪਿ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਏਵਂਵਿਧ ਆਤੁਰਃ ਸ਼ੋਧਨਮਾਚਰੇਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੭੯||

Adhikarana 70 (80) · Śloka 80

ਸਜੀਰਕਾਣ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਸੌਵਰ੍ਚਲਾਨ੍ਯਰ੍ਧਜਲਪ੍ਲੁਤਾਨਿ | ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਹਦ੍ਯਾਨ੍ਯਥ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਪੀਤਾਨਿ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਣਾਮ੍ ||੮੦||

ਯਥਾ ਪੀਯਮਾਨਂ ਮਦ੍ਯਂ ਤਸ੍ਣਾਕਰਂ ਨ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਹ- ਸਜੀਰਕਾਣਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਜੀਰਕਾਣਿ ਜੀਰਕਸਹਿਤਾਨਿ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ, ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਯਾਦੌ ਸਹਸ਼ਬ੍ਦੋ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ; ਤੇਨ ‘ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਸੌਵਰ੍ਚਲਾਨਿ’ ਇਤਿ ਮਦ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਅਰ੍ਧਜਲਪ੍ਲੁਤਾਨਿ ਅਰ੍ਧਪਾਨੀਯਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ| ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਮਨਃਪ੍ਰਿਯਾਣਿ| ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਗਨ੍ਧਾਨਿ| ਏਵਂਵਿਧਾਨਿ ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਪੀਤਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ||੮੦||

Adhikarana 71 (81) · Śloka 81

ਜਲਪ੍ਲੁਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਭੂਸਿਤਾਙ੍ਗਃ ਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਸਭਕ੍ਤਾਂ ਪਿਸ਼ਿਤੋਪਦਂਸ਼ਾਮ੍ | ਪਿਬਨ੍ ਸੁਰਾਂ ਨੈਵ ਲਭੇਤ ਰੋਗਾਨ੍ ਮਨੋਨੁਵਿਘ੍ਨਂ ਚ ਮਦਂ ਨ ਯਾਤਿ ||੮੧||

ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ਸਨ੍ਮਦ੍ਯਪਃ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਂ ਸੁਰਾਂ ਪਿਬਨ੍ ਪਾਨਜਰੋਗਾਨ੍ ਮਨੋਵਿਧਾਤਕਂ ਚ ਮਦਂ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਜਲਪ੍ਲੁਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਲਪ੍ਲੁਤੋ ਜਲਾਰ੍ਦ੍ਰਗਾਤ੍ਰਃ| ਚਨ੍ਦਨਭੂਸਿਤਾਙ੍ਗਃ ਚਨ੍ਦਨਾਨੁਲਿਪ੍ਤਸ਼ਰੀਰਃ| ਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਪੁਸ੍ਪਮਾਲਾਯੁਕ੍ਤਃ| ਸਭਕ੍ਤਾਂ ਭਕ੍ਤੇਨ ਸਹਿਤਾਮ੍| ਪਿਸ਼ਿਤੋਪਦਂਸ਼ਾਂ ਮਾਂਸਭਕ੍ਸਣਸਹਿਤਾਮ੍| ਰੋਗਾਨ੍ ਪਾਨਜਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਨੋਨੁਵਿਘ੍ਨਂ ਚ ਮਦਂ ਨ ਯਾਤਿ ਮਨੋਵਿਘਾਤਕਂ ਮਦਂ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਏਤੇਨੋਤ੍ਤਰੌ ਮਦੌ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਮਨੋਮਤਿਘ੍ਨਂ ਚ ਮਦਂ ਨ ਯਾਤਿ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਮੋਹਲਕ੍ਸਣਂ ਮਦਂ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮੧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 47

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੭||

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੭||