Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः पानात्ययप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः पानात्ययप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਮਦ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਤਥਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਵਿਸ਼ਦਮੇਵ ਚ | ਰੂਕ੍ਸਮਾਸ਼ੁਕਰਂ ਚੈਵ ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਚ ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਚ ||੩||
मद्यमुष्णं तथा तीक्ष्णं सूक्ष्मं विशदमेव च | रूक्षमाशुकरं चैव व्यवायि च विकाशि च ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਔਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤੋਪਚਾਰਂ ਤਤ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਮਨੋਗਤਿਮ੍ | ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਵਯਵਾਨ੍ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਾਤ੍ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਨੁਤ੍ ||੪|| ਮਾਰੁਤਂ ਕੋਪਯੇਦ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਾਸ਼ੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਸ਼ੁਕਰ੍ਮਕਤ੍ | ਹਰ੍ਸਦਂ ਚ ਵ੍ਯਵਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ ||੫||
औष्ण्याच्छीतोपचारं तत्तैक्ष्ण्याद्धन्ति मनोगतिम् | विशत्यवयवान् सौक्ष्म्याद्वैशद्यात्कफशुक्रनुत् ||४|| मारुतं कोपयेद्रौक्ष्यादाशुत्वाच्चाशुकर्मकृत् | हर्षदं च व्यवायित्वाद्विकाशित्वाद्विसर्पति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਤਦਮ੍ਲਂ ਰਸਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਲਘੁ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍ | ਕੇਚਿਲ੍ਲਵਣਵਰ੍ਜ੍ਯਾਂਸ੍ਤੁ ਰਸਾਨਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੬||
तदम्लं रसतः प्रोक्तं लघु रोचनदीपनम् | केचिल्लवणवर्ज्यांस्तु रसानत्रादिशन्ति हि ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਸ੍ਤਦਨ੍ਨੈਰ੍ਮਾਂਸੈਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸਹ ਸੇਵਿਤਮ੍ | ਭਵੇਦਾਯੁਃਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਯ ਬਲਾਯੋਪਚਯਾਯ ਚ ||੭||
स्निग्धैस्तदन्नैर्मांसैश्च भक्ष्यैश्च सह सेवितम् | भवेदायुःप्रकर्षाय बलायोपचयाय च ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਕਾਮ੍ਯਤਾ ਮਨਸਸ੍ਤੁਸ੍ਟਿਰ੍ਧੈਰ੍ਯਂ ਤੇਜੋਤਿਵਿਕ੍ਰਮਃ | ਵਿਧਿਵਤ੍ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨੇ ਤੁ ਮਦ੍ਯੇ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾ ਗੁਣਾਃ ||੮||
काम्यता मनसस्तुष्टिर्धैर्यं तेजोऽतिविक्रमः | विधिवत् सेव्यमाने तु मद्ये सन्निहिता गुणाः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਤਦੇਵਾਨਨ੍ਨਮਜ੍ਞੇਨ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਮਮਾਤ੍ਰਯਾ | ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸਮਂ ਸਮੇਤ੍ਯ ਕੁਰੁਤੇ ਮਦਮ੍ ||੯||
तदेवानन्नमज्ञेन सेव्यमानममात्रया | कायाग्निना ह्यग्निसमं समेत्य कुरुते मदम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਮਦੇਨ ਕਰਣਾਨਾਂ ਤੁ ਭਾਵਾਨ੍ਯਤ੍ਵੇ ਕਤੇ ਸਤਿ | ਨਿਗੂਢਮਪਿ ਭਾਵਂ ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀਕੁਰੁਤੇਵਸ਼ਃ ||੧੦||
मदेन करणानां तु भावान्यत्वे कृते सति | निगूढमपि भावं स्वं प्रकाशीकुरुतेऽवशः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਤ੍ਰ੍ਯਵਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਮਦੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਮਧ੍ਯੋਥ ਪਸ਼੍ਚਿਮਃ |੧੧|
त्र्यवस्थश्च मदो ज्ञेयः पूर्वो मध्योऽथ पश्चिमः |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ਪੂਰ੍ਵੇ ਵੀਰ੍ਯਰਤਿਪ੍ਰੀਤਿਹਰ੍ਸਭਾਸ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੧੧||
पूर्वे वीर्यरतिप्रीतिहर्षभाष्यादिवर्धनम् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਮਧ੍ਯਮੇ ਮੋਹੋ ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਥਾ |੧੨|
प्रलापो मध्यमे मोहो युक्तायुक्तक्रियास्तथा |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (12) · Śloka 12
ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਸ਼ੇਤੇ ਨਸ੍ਟਕਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯਾਗੁਣਃ ||੧੨||
विसञ्ज्ञः पश्चिमे शेते नष्टकर्मक्रियागुणः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (13) · Śloka 13
ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਨਲ੍ਪਪਿਤ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰੋਪਸੇਵਿਨਃ | ਪਾਨਂ ਨ ਬਾਧਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਪਰੀਤਾਂਸ੍ਤੁ ਬਾਧਤੇ ||੧੩||
श्लैष्मिकानल्पपित्तांश्च स्निग्धान्मात्रोपसेविनः | पानं न बाधतेऽत्यर्थं विपरीतांस्तु बाधते ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (14) · Śloka 14
ਨਿਰ੍ਭਕ੍ਤਮੇਕਾਨ੍ਤਤ ਏਵ ਮਦ੍ਯਂ ਨਿਸੇਵ੍ਯਮਾਣਂ ਮਨੁਜੇਨ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ | ਉਤ੍ਪਾਦਯੇਤ੍ ਕਸ੍ਟਤਮਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨਾਪਾਦਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਰੀਰਮੇਦਮ੍ ||੧੪||
निर्भक्तमेकान्तत एव मद्यं निषेव्यमाणं मनुजेन नित्यम् | उत्पादयेत् कष्टतमान् विकारानापादयेच्चापि शरीरमेदम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (15-16) · Śloka 26
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨ ਭੀਤੇਨ ਪਿਪਾਸਿਤੇਨ ਸ਼ੋਕਾਭਿਤਪ੍ਤੇਨ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤੇਨ | ਵ੍ਯਾਯਾਮਭਾਰਾਧ੍ਵਪਰਿਕ੍ਸਤੇਨ ਵੇਗਾਵਰੋਧਾਭਿਹਤੇਨ ਚਾਪਿ ||੧੫|| ਅਤ੍ਯਮ੍ਲਭਕ੍ਸ੍ਯਾਵਤਤੋਦਰੇਣ ਸਾਜੀਰ੍ਣਭੁਕ੍ਤੇਨ ਤਥਾਬਲੇਨ | ਉਸ੍ਣਾਭਿਤਪ੍ਤੇਨ ਚ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਕਰੋਤਿ ਮਦ੍ਯਂ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ||੨੬||
क्रुद्धेन भीतेन पिपासितेन शोकाभितप्तेन बुभुक्षितेन | व्यायामभाराध्वपरिक्षतेन वेगावरोधाभिहतेन चापि ||१५|| अत्यम्लभक्ष्यावततोदरेण साजीर्णभुक्तेन तथाऽबलेन | उष्णाभितप्तेन च सेव्यमानं करोति मद्यं विविधान् विकारान् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਂ ਪਰਮਦਂ ਪਾਨਾਜੀਰ੍ਣਮਥਾਪਿ ਵਾ | ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਮੁਗ੍ਰਂ ਚ ਤੇਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਿ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੧੭||
पानात्ययं परमदं पानाजीर्णमथापि वा | पानविभ्रममुग्रं च तेषां वक्ष्यमि लक्षणम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18) · Śloka 19
ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਹਦਯਗ੍ਰਹਤੋਦਕਮ੍ਪਾਃ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੇਨਿਲਕਤੇ ਸ਼ਿਰਸੋ ਰੁਜਸ਼੍ਚ | ਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਲਾਪਮੁਖਸ਼ੋਸਣਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕੇ ਵਦਨਲੋਚਨਪੀਤਤਾ ਚ ||੧੮|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕੇ ਵਮਥੁਸ਼ੀਤਕਫਪ੍ਰਸੇਕਾਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੇ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰਸਮ੍ਪਤ੍ |੧੯|
स्तम्भाङ्गमर्दहृदयग्रहतोदकम्पाः पानात्ययेऽनिलकृते शिरसो रुजश्च | स्वेदप्रलापमुखशोषणदाहमूर्च्छाः पित्तात्मके वदनलोचनपीतता च ||१८|| श्लेष्मात्मके वमथुशीतकफप्रसेकाः सर्वात्मके भवति सर्वविकारसम्पत् |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19) · Śloka 20
ਊਸ੍ਮਾਣਮਙ੍ਗਗੁਰੁਤਾਂ ਵਿਰਸਾਨਨਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਤ੍ਵਮਰੁਚਿਂ ਮਲਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਮ੍ ||੧੯|| ਲਿਙ੍ਗਂ ਪਰਸ੍ਯ ਤੁ ਮਦਸ੍ਯ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਸ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਰੁਜਾਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚਾਪਿ ਭੇਦਮ੍ |੨੦|
ऊष्माणमङ्गगुरुतां विरसाननत्वं श्लेष्माधिकत्वमरुचिं मलमूत्रसङ्गम् ||१९|| लिङ्गं परस्य तु मदस्य वदन्ति तज्ज्ञास्तृष्णां रुजां शिरसि सन्धिषु चापि भेदम् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (20) · Śloka 21
ਆਧ੍ਮਾਨਮੁਦ੍ਗਿਰਣਮਮ੍ਲਰਸੋ ਵਿਦਾਹੋਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪਾਨਜਨਿਤਸ੍ਯ ਵਦਨ੍ਤਿ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ||੨੦|| ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ ਤਤ੍ਰ ਭਿਸਜਾ ਸੁਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਜਨਿਤਾਨਿ ਚ ਕਾਰਣਾਨਿ |੨੧|
आध्मानमुद्गिरणमम्लरसो विदाहोऽजीर्णस्य पानजनितस्य वदन्ति लिङ्गम् ||२०|| ज्ञेयानि तत्र भिषजा सुविनिश्चितानि पित्तप्रकोपजनितानि च कारणानि |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 22
ਹਦ੍ਗਾਤ੍ਰਤੋਦਵਮਥੁਜ੍ਵਰਕਣ੍ਠਧੂਮਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਕਫਸ੍ਰਵਣਮੂਰ੍ਧਰੁਜੋ ਵਿਦਾਹਃ ||੨੧|| ਦ੍ਵੇਸਃ ਸੁਰਾਨ੍ਨਵਿਕਤੇਸੁ ਚ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਤਂ ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਮੁਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਖਿਲੇਨ ਧੀਰਾਃ |੨੨|
हृद्गात्रतोदवमथुज्वरकण्ठधूममूर्च्छाकफस्रवणमूर्धरुजो विदाहः ||२१|| द्वेषः सुरान्नविकृतेषु च तेषु तेषु तं पानविभ्रममुशन्त्यखिलेन धीराः |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22) · Śloka 23
ਹੀਨੋਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਮਤਿਸ਼ੀਤਮਮਨ੍ਦਦਾਹਂ ਤੈਲਪ੍ਰਭਾਸ੍ਯਮਤਿ(ਪਿ)ਪਾਨਹਤਂ ਵਿਜਹ੍ਯਾਤ੍ ||੨੨|| ਜਿਹ੍ਵੌਸ੍ਠਦਨ੍ਤਮਸਿਤਂ ਤ੍ਵਥਵਾਪਿ ਨੀਲਂ ਪੀਤੇ ਚ ਯਸ੍ਯ ਨਯਨੇ ਰੁਧਿਰਪ੍ਰਭੇ ਚ |੨੩|
हीनोत्तरौष्ठमतिशीतममन्ददाहं तैलप्रभास्यमति(पि)पानहतं विजह्यात् ||२२|| जिह्वौष्ठदन्तमसितं त्वथवाऽपि नीलं पीते च यस्य नयने रुधिरप्रभे च |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
ਹਿਕ੍ਕਾਜ੍ਵਰੌ ਵਮਥੁਵੇਪਥੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਾਃ ਕਾਸਭ੍ਰਮਾਵਪਿ ਚ ਪਾਨਹਤਂ ਭਜਨ੍ਤੇ ||੨੩||
हिक्काज्वरौ वमथुवेपथुपार्श्वशूलाः कासभ्रमावपि च पानहतं भजन्ते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24) · Śloka 24
ਤੇਸਾਂ ਨਿਵਾਰਣਮਿਦਂ ਹਿ ਮਯੋਚ੍ਯਮਾਨਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਭਿਧਾਨਮਖਿਲੇਨ ਵਿਧਿਂ ਨਿਬੋਧ |੨੪|
तेषां निवारणमिदं हि मयोच्यमानं व्यक्ताभिधानमखिलेन विधिं निबोध |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (24) · Śloka 25
ਮਦ੍ਯਂ ਤੁ ਚੁਕ੍ਰਮਰਿਚਾਰ੍ਦ੍ਰਕਦੀਪ੍ਯਕੁਸ੍ਠਸੌਵਰ੍ਚਲਾਯੁਤਮਲਂ ਪਵਨਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ||੨੪|| ਪਥ੍ਵੀਕਦੀਪ੍ਯਕਮਹੌਸਧਹਿਙ੍ਗੁਭਿਰ੍ਵਾ ਸੌਵਰ੍ਚਲੇਨ ਚ ਯੁਤਂ ਵਿਤਰੇਤ੍ ਸੁਖਾਯ |੨੫|
मद्यं तु चुक्रमरिचार्द्रकदीप्यकुष्ठसौवर्चलायुतमलं पवनस्य शान्त्यै ||२४|| पृथ्वीकदीप्यकमहौषधहिङ्गुभिर्वा सौवर्चलेन च युतं वितरेत् सुखाय |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (25) · Śloka 26
ਆਮ੍ਰਾਤਕਾਮ੍ਰਫਲਦਾਡਿਮਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੁਭਾਨ੍ਯਪਿ ਚ ਸਾਡਵਪਾਨਕਾਨਿ ||੨੫|| ਸੇਵੇਤ ਵਾ ਫਲਰਸੋਪਹਿਤਾਨ੍ ਰਸਾਦੀਨਾਨੂਪਵਰ੍ਗਪਿਸ਼ਿਤਾਨ੍ਯਪਿ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ |੨੬|
आम्रातकाम्रफलदाडिममातुलुङ्गैः कुर्याच्छुभान्यपि च षाडवपानकानि ||२५|| सेवेत वा फलरसोपहितान् रसादीनानूपवर्गपिशितान्यपि गन्धवन्ति |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (26) · Śloka 26
ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕੇ ਮਧੁਰਵਰ੍ਗਕਸਾਯਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਦ੍ਯਂ ਹਿਤਂ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਮਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਮ੍ ||੨੬||
पित्तात्मके मधुरवर्गकषायमिश्रं मद्यं हितं समधुशर्करमिष्टगन्धम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (27) · Śloka 27
ਪੀਤ੍ਵਾ ਚ ਮਦ੍ਯਮਪਿ ਚੇਕ੍ਸੁਰਸਪ੍ਰਗਾਢਂ ਨਿਃਸ਼ੇਸਤਃ ਕ੍ਸਣਮਵਸ੍ਥਿਤਮੁਲ੍ਲਿਖੇਚ੍ਚ | ਲਾਵੈਣਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰਸਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਦਨਮ੍ਲਾਨ੍ ਮੌਦ੍ਗਾਨ੍ ਸੁਖਾਯ ਸਘਤਾਨ੍ ਸਸਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਯੂਸਾਨ੍ ||੨੭||
पीत्वा च मद्यमपि चेक्षुरसप्रगाढं निःशेषतः क्षणमवस्थितमुल्लिखेच्च | लावैणतित्तिरिरसांश्च पिबेदनम्लान् मौद्गान् सुखाय सघृतान् ससितांश्च यूषान् ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (28) · Śloka 28
ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੇ ਕਫਕਤੇ ਕਫਮੁਲ੍ਲਿਖੇਚ੍ਚ ਮਦ੍ਯੇਨ ਬਿਮ੍ਬਿਵਿਦੁਲੋਦਕਸਂਯੁਤੇਨ | ਸੇਵੇਤ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਨੁਦਾਰਾਨ੍ ਯੂਸਾਂਸ਼੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕੋਪਹਿਤਾਨ੍ ਹਿਤਾਯ ||੨੮||
पानात्यये कफकृते कफमुल्लिखेच्च मद्येन बिम्बिविदुलोदकसंयुतेन | सेवेत तिक्तकटुकांश्च रसानुदारान् यूषांश्च तिक्तकटुकोपहितान् हिताय ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (29) · Śloka 29
ਪਥ੍ਯਂ ਯਵਾਨ੍ਨਵਿਕਤਾਨਿ ਚ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮਨ੍ਯਦਪਿ ਯਚ੍ਚ ਨਿਰਤ੍ਯਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ |੨੯|
पथ्यं यवान्नविकृतानि च जाङ्गलानि श्लेष्मघ्नमन्यदपि यच्च निरत्ययं स्यात् |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (29) · Śloka 29
ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਮਥ ਸਰ੍ਵਭਵੇ ਵਿਧਾਨਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋਦ੍ਭਵੇ ਦ੍ਵਯਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥਾਪ੍ਰਧਾਨਮ੍ ||੨੯||
कुर्याच्च सर्वमथ सर्वभवे विधानं द्वन्द्वोद्भवे द्वयमवेक्ष्य यथाप्रधानम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (30) · Śloka 30
ਸਾਮਾਨ੍ਯਮਨ੍ਯਦਪਿ ਯਚ੍ਚ ਸਮਗ੍ਰਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਚ੍ਚ ਮਨਸੋ ਮਦਕਤ੍ ਸੁਖਂ ਚ |੩੦|
सामान्यमन्यदपि यच्च समग्रमग्र्यं वक्ष्यामि यच्च मनसो मदकृत् सुखं च |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (30-33) · Śloka 34
ਤ੍ਵਙ੍ਗਾਗਪੁਸ੍ਪਮਗਧੈਲਮਧੂਕਧਾਨ੍ਯੈਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਰਜਾਜਿਮਰਿਚੈਸ਼੍ਚ ਕਤਂ ਸਮਾਂਸ਼ੈਃ ||੩੦|| ਪਾਨਂ ਕਪਿਤ੍ਥਰਸਵਾਰਿਪਰੂਸਕਾਢ੍ਯਂ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੇਸੁ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸ੍ਰੁਤਮਮ੍ਬਰਾਨ੍ਤੇ | ਹ੍ਰੀਵੇਰਪਦ੍ਮਪਰਿਪੇਲਵਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਃ ਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਵਿਲਿਪ੍ਯ ਕਰਵੀਰਜਲੋਦ੍ਭਵੈਸ਼੍ਚ ||੩੧|| ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸਪਦ੍ਮਕਯੁਤੈਰਪਿ ਸਾਰਿਵਾਦ੍ਯੈਃ ਸੇਕਂ ਜਲੈਸ਼੍ਚ ਵਿਤਰੇਦਮਲੈਃ ਸੁਸ਼ੀਤੈਃ | ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਚੋਚਮਰਿਚੈਲਭੁਜਙ੍ਗਪੁਸ੍ਪਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਪ੍ਰਸਵਵਲ੍ਕਗੁਡੈਰੁਪੇਤਮ੍ ||੩੨|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯੁਤਂ ਹਤਮਲਂ ਮਦਿਰਾਮਯਾਰ੍ਤੈਸ੍ਤਤ੍ਪਾਨਕਂ ਸ਼ੁਚਿ ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਨਰੈਰ੍ਨਿਸੇਵ੍ਯਮ੍ | ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਮਧੁਕਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਂ ਚ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਚ ਮੂਲਮਸਕਤ੍ ਤ੍ਰਪੁਸੀਭਵਂ ਯਤ੍ ||੩੩|| ਕਾਰ੍ਪਾਸਿਨੀਮਥ ਚ ਨਾਗਬਲਾਂ ਚ ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਸਾਧੁ ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਂ ਚ |੩੪|
त्वङ्गागपुष्पमगधैलमधूकधान्यैः श्लक्ष्णैरजाजिमरिचैश्च कृतं समांशैः ||३०|| पानं कपित्थरसवारिपरूषकाढ्यं पानात्ययेषु विधिवत्स्रुतमम्बरान्ते | ह्रीवेरपद्मपरिपेलवसम्प्रयुक्तैः पुष्पैर्विलिप्य करवीरजलोद्भवैश्च ||३१|| पिष्टैः सपद्मकयुतैरपि सारिवाद्यैः सेकं जलैश्च वितरेदमलैः सुशीतैः | त्वक्पत्रचोचमरिचैलभुजङ्गपुष्पश्लेष्मातकप्रसववल्कगुडैरुपेतम् ||३२|| द्राक्षायुतं हृतमलं मदिरामयार्तैस्तत्पानकं शुचि सुगन्धि नरैर्निषेव्यम् | पिष्ट्वा पिबेच्च मधुकं कटुरोहिणीं च द्राक्षां च मूलमसकृत् त्रपुषीभवं यत् ||३३|| कार्पासिनीमथ च नागबलां च तुल्यां पीत्वा सुखी भवति साधु सुवर्चलां च |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (34) · Śloka 35
ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਦਾਰੁਵਿਡਦਾਡਿਮਪਿਪ੍ਪਲੀਸੁ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਨ੍ਵਿਤਾਸੁ ਕਤਮਮ੍ਬੁਨਿ ਪਾਨਕਂ ਯਤ੍ ||੩੪|| ਤਦ੍ਬੀਜਪੂਰਕਰਸਾਯੁਤਮਾਸ਼ੁ ਪੀਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਪਰਾਂ ਪਰਮਦੇ ਤ੍ਵਚਿਰਾਤ੍ ਕਰੋਤਿ |੩੫|
काश्मर्यदारुविडदाडिमपिप्पलीषु द्राक्षान्वितासु कृतमम्बुनि पानकं यत् ||३४|| तद्बीजपूरकरसायुतमाशु पीतं शान्तिं परां परमदे त्वचिरात् करोति |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (35-36) · Śloka 36
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਿਤਾਮਧੁਕਜੀਰਕਧਾਨ੍ਯਕਸ੍ਣਾਸ੍ਵੇਵਂ ਕਤਂ ਤ੍ਰਿਵਤਯਾ ਚ ਪਿਬੇਤ੍ਤਥੈਵ ||੩੫|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਯੁਤਮੁਦਾਰਰਸਂ ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਭਾਰ੍ਗੀਸ਼ਤੇਨ ਚ ਜਲੇਨ ਹਿਤੋਵਸੇਕਃ ||੩੬||
द्राक्षासितामधुकजीरकधान्यकृष्णास्वेवं कृतं त्रिवृतया च पिबेत्तथैव ||३५|| सौवर्चलायुतमुदाररसं फलाम्लं भार्गीशृतेन च जलेन हितोऽवसेकः ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (37) · Śloka 37
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਧਾਮਾਰ੍ਗਵਵਕ੍ਸਕਾਣਿ ਕਾਕਾਹ੍ਵਯੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾਸ਼੍ਚ ਦੁਗ੍ਧੇ | ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਨਾ ਵਮੇਦ੍ਧਿ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਚ੍ਚਾਹ੍ਨਿ ਗਤੇ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣੇ ||੩੭||
इक्ष्वाकुधामार्गववृक्षकाणि काकाह्वयोदुम्बरिकाश्च दुग्धे | विपाच्य तस्याञ्जलिना वमेद्धि मद्यं पिबेच्चाह्नि गते त्वजीर्णे ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (38) · Śloka 39
ਤ੍ਵਕ੍ਪਿਪ੍ਪਲੀਭੁਜਗਪੁਸ੍ਪਵਿਡੈਰੁਪੇਤਂ ਸੇਵੇਤ ਹਿਙ੍ਗੁਮਰਿਚੈਲਯੁਤਂ ਫਲਾਮ੍ਲਮ੍ | ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸੈਨ੍ਧਵਯੁਤਾਸ੍ਤ੍ਵਥਵਾ ਵਿਡਤ੍ਵਕ੍ਚਵ੍ਯੈਲਹਿਙ੍ਗੁਮਗਧਾਫਲਮੂਲਸ਼ੁਣ੍ਠੀਃ ||੩੮|| ਹਦ੍ਯੈਃ ਖਡੈਰਪਿ ਚ ਭੋਜਨਮਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਤਂ... |੩੯|
त्वक्पिप्पलीभुजगपुष्पविडैरुपेतं सेवेत हिङ्गुमरिचैलयुतं फलाम्लम् | उष्णाम्बुसैन्धवयुतास्त्वथवा विडत्वक्चव्यैलहिङ्गुमगधाफलमूलशुण्ठीः ||३८|| हृद्यैः खडैरपि च भोजनमत्र शस्तं... |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (39-41) · Śloka 41
... ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਪਿਤ੍ਥਫਲਦਾਡਿਮਪਾਨਕਂ ਯਤ੍ | ਤਤ੍ ਪਾਨਵਿਭ੍ਰਮਹਰਂ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਢ੍ਯਮਾਮ੍ਰਾਤਕੋਲਰਸਪਾਨਕਮੇਵ ਚਾਪਿ ||੩੯|| ਖਰ੍ਜੂਰਵੇਤ੍ਰਕਕਰੀਰਪਰੂਸਕੇਸੁ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸੁ ਚ ਕਤਂ ਸਸਿਤਂ ਹਿਮਂ ਵਾ | ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣਿਯੁਕ੍ਤਮਥਵਾ ਤੁ ਪਿਬੇਦਿਮਾਨਿ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਯੋਤ੍ਪਲਹਿਮਾਮ੍ਬੁਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ ||੪੦|| ਕ੍ਸੀਰਿਪ੍ਰਵਾਲਬਿਸਜੀਰਕਨਾਗਪੁਸ੍ਪਪਤ੍ਰੈਲਵਾਲੁਸਿਤਸਾਰਿਵਪਦ੍ਮਕਾਨਿ | ਆਮ੍ਰਾਤਭਵ੍ਯਕਰਮਰ੍ਦਕਪਿਤ੍ਥਕੋਲਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਵੇਤ੍ਰਫਲਜੀਰਕਦਾਡਿਮਾਨਿ ||੪੧||
... द्राक्षाकपित्थफलदाडिमपानकं यत् | तत् पानविभ्रमहरं मधुशर्कराढ्यमाम्रातकोलरसपानकमेव चापि ||३९|| खर्जूरवेत्रककरीरपरूषकेषु द्राक्षात्रिवृत्सु च कृतं ससितं हिमं वा | श्रीपर्णियुक्तमथवा तु पिबेदिमानि यष्ट्याह्वयोत्पलहिमाम्बुविमिश्रितानि ||४०|| क्षीरिप्रवालबिसजीरकनागपुष्पपत्रैलवालुसितसारिवपद्मकानि | आम्रातभव्यकरमर्दकपित्थकोलवृक्षाम्लवेत्रफलजीरकदाडिमानि ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (42) · Śloka 42
ਸੇਵੇਤ ਵਾ ਮਰਿਚਜੀਰਕਨਾਗਪੁਸ੍ਪਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਵਿਸ਼੍ਵਚਵਿਕੈਲਯੁਤਾਨ੍ ਰਸਾਂਸ਼੍ਚ | ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਮ੍ਬਰਸ੍ਰੁਤਹਿਮਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਗਨ੍ਧਿਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਪਾਨੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ਨੁਦਤਿ ਸਪ੍ਤਗਦਾਨਸ਼ੇਸਾਨ੍ ||੪੨||
सेवेत वा मरिचजीरकनागपुष्पत्वक्पत्रविश्वचविकैलयुतान् रसांश्च | सूक्ष्माम्बरस्रुतहिमांश्च सुगन्धिगन्धान् पानोद्भवान्नुदति सप्तगदानशेषान् ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (43-44) · Śloka 44
ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਵਿਸਯਾ ਮਦੁਪਾਨਯੋਗਾ ਹਦ੍ਯਾਃ ਸੁਖਾਸ਼੍ਚ ਮਨਸਃ ਸਤਤਂ ਨਿਸੇਵ੍ਯਾਃ | ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੇਸੁ ਵਿਕਟੋਰੁਨਿਤਮ੍ਬਵਤ੍ਯਃ ਪੀਨੋਨ੍ਨਤਸ੍ਤਨਭਰਾਨਤਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਾਃ ||੪੩|| ਪ੍ਰੌਢਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਭਿਨਵਯੌਵਨਪੀਨਗਾਤ੍ਰ੍ਯਃ ਸੇਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਵਿਸਯਾਤਿਸ਼ਯਸ੍ਵਭਾਵਾਃ ||੪੪||
पञ्चेन्द्रियार्थविषया मृदुपानयोगा हृद्याः सुखाश्च मनसः सततं निषेव्याः | पानात्ययेषु विकटोरुनितम्बवत्यः पीनोन्नतस्तनभरानतमध्यदेशाः ||४३|| प्रौढाः स्त्रियोऽभिनवयौवनपीनगात्र्यः सेव्याश्च पञ्चविषयातिशयस्वभावाः ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (45) · Śloka 45
ਪਿਬੇਦ੍ਰਸਂ ਪੁਸ੍ਪਫਲੋਦ੍ਭਵਂ ਵਾ ਸਿਤਾਮਧੂਕਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਮ੍ | ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਚ ਨਾਗਪੁਸ੍ਪੈਰਜਾਜਿਕਸ੍ਣਾਮਰਿਚੈਸ਼੍ਚ ਤੁਲ੍ਯੈਃ ||੪੫||
पिबेद्रसं पुष्पफलोद्भवं वा सितामधूकत्रिसुगन्धियुक्तम् | सञ्चूर्ण्य संयोज्य च नागपुष्पैरजाजिकृष्णामरिचैश्च तुल्यैः ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (46) · Śloka 46
ਵਰ੍ਸਾਭੂਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਮਧੂਕਲਾਕ੍ਸਾਤ੍ਵਕ੍ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਾਙ੍ਕੁਰਜੀਰਕਾਣਿ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਚ ਕਸ੍ਣਾਮਥ ਕੇਸ਼ਰਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰੇ ਸਮਾਲੋਡ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਖੇਪ੍ਸੁਃ ||੪੬||
वर्षाभूयष्ट्याह्वमधूकलाक्षात्वक्कर्बुदाराङ्कुरजीरकाणि | द्राक्षां च कृष्णामथ केशरं च क्षीरे समालोड्य पिबेत् सुखेप्सुः ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (47) · Śloka 47
ਭਵੇਚ੍ਚ ਮਦ੍ਯੇਨ ਤੁ ਯੇਨ ਪਾਤਿਤਃ ਪ੍ਰਕਾਮਪੀਤੇਨ ਸੁਰਾਸਵਾਦਿਨਾ | ਤਦੇਵ ਤਸ੍ਮੈ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਭ੍ਰਂਸ਼ਮਵਸ਼੍ਯਮਚ੍ਛਤਿ ||੪੭||
भवेच्च मद्येन तु येन पातितः प्रकामपीतेन सुरासवादिना | तदेव तस्मै विधिवत् प्रदापयेद्विपर्यये भ्रंशमवश्यमृच्छति ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (48) · Śloka 48
ਯਥਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋਪਹਤਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਭਵੇਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਤਤ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਤਃ | ਧ੍ਰੁਵਂ ਤਥਾ ਮਦ੍ਯਹਤਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨੋ ਭਵੇਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਤਤ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਤਃ ||੪੮||
यथा नरेन्द्रोपहतस्य कस्यचिद्भवेत् प्रसादस्तत एव नान्यतः | ध्रुवं तथा मद्यहतस्य देहिनो भवेत् प्रसादस्तत एव नान्यतः ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (49) · Śloka 49
ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਦ੍ਯਃ ਸਹਸਾ ਯੋਤਿਮਦ੍ਯਂ ਨਿਸੇਵਤੇ | ਤਸ੍ਯ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੪੯||
विच्छिन्नमद्यः सहसा योऽतिमद्यं निषेवते | तस्य पानात्ययोद्दिष्टा विकाराः सम्भवन्ति हि ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (50) · Śloka 50
ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਵਾਯਵ੍ਯੌ ਗੁਣਾਵਮ੍ਬੁ(ਮ੍ਭੋ)ਵਹਾਨਿ ਤੁ | ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ਼ੋਸਯੇਯਾਤਾਂ ਤੇਨ ਤਸ੍ਣੋਪਜਾਯਤੇ ||੫੦||
मद्यस्याग्नेयवायव्यौ गुणावम्बु(म्भो)वहानि तु | स्रोतांसि शोषयेयातां तेन तृष्णोपजायते ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (51) · Śloka 51
ਪਾਟਲੋਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦੇਸੁ ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣ੍ਯਾਂ ਚ ਸਾਧਿਤਮ੍ | ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਗਧਿਕੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਤਤ੍ਰਾਮ੍ਭੋ ਹਿਮਸ਼ੀਤਲਮ੍ ||੫੧||
पाटलोत्पलकन्देषु मुद्गपर्ण्यां च साधितम् | पिबेन्मागधिकोन्मिश्रं तत्राम्भो हिमशीतलम् ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (52) · Śloka 53
ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਦਧਿਭਙ੍ਗਰਸੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ | ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਬਿਲ੍ਵਯਵਯੋਃ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਪੇਸਿਤੈਃ ||੫੨|| ਪਕ੍ਵਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ... |੫੩|
सर्पिस्तैलवसामज्जदधिभृङ्गरसैर्युतम् | क्वाथेन बिल्वयवयोः सर्वगन्धैश्च पेषितैः ||५२|| पक्वमभ्यञ्जने श्रेष्ठं... |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (53) · Śloka 53
...ਸੇਕੇ ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਲਃ |੫੩|
...सेके क्वाथश्च शीतलः |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (53) · Śloka 54
ਰਸਵਨ੍ਤਿ ਚ ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਯਥਾਸ੍ਵਮਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੫੩|| ਪਾਨਕਾਨਿ ਸੁਸ਼ੀਤਾਨਿ ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਸੁਰਭੀਣਿ ਚ |੫੪|
रसवन्ति च भोज्यानि यथास्वमवचारयेत् ||५३|| पानकानि सुशीतानि हृद्यानि सुरभीणि च |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (54) · Śloka 54
ਤ੍ਵਚਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪਾਨੋਸ੍ਮਾ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ | ਦਾਹਂ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਘੋਰਂ ਪਿਤ੍ਤਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍ ||੫੪||
त्वचं प्राप्तस्तु पानोष्मा पित्तरक्ताभिमूर्च्छितः | दाहं प्रकुरुते घोरं पित्तवत्तत्र भेषजम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (55-56) · Śloka 56
ਸ਼ੀਤਂ ਵਿਧਾਨਮਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਹਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯੇ ਦਾਹਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਰਮਦ੍ਧਿਮਤਾਂ ਨਰਾਣਾਮ੍ | ਤਤ੍ਰਾਦਿਤੋ ਮਲਯਜੇਨ ਹਿਤਃ ਪ੍ਰਦੇਹਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਹਾਰਤੁਹਿਨੋਦਕਸ਼ੀਤਲੇਨ ||੫੫|| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤਲਤਰੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਯਾਨਮੇਨਂ ਹਾਰੈਰ੍ਮਣਾਲਵਲਯੈਰਬਲਾਃ ਸ੍ਪਸ਼ੇਯੁਃ | ਭਿਨ੍ਨੋਤ੍ਪਲੋਜ੍ਜ੍ਵਲਹਿਮੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ਯੀਤ ਪਤ੍ਰੇਸੁ ਵਾ ਸਜਲਬਿਨ੍ਦੁਸੁ ਪਦ੍ਮਿਨੀਨਾਮ੍ ||੫੬||
शीतं विधानमत ऊर्ध्वमहं प्रवक्ष्ये दाहप्रशान्तिकरमृद्धिमतां नराणाम् | तत्रादितो मलयजेन हितः प्रदेहश्चन्द्रांशुहारतुहिनोदकशीतलेन ||५५|| शीताम्बुशीतलतरैश्च शयानमेनं हारैर्मृणालवलयैरबलाः स्पृशेयुः | भिन्नोत्पलोज्ज्वलहिमे शयने शयीत पत्रेषु वा सजलबिन्दुषु पद्मिनीनाम् ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (57) · Śloka 57
ਆਸਾਦਯਨ੍ ਪਵਨਮਾਹਤਮਙ੍ਗਨਾਭਿਃ ਕਹ੍ਲਾਰਪਦ੍ਮਦਲਸ਼ੈਵਲਸਞ੍ਚਯੇਸੁ | ਕਾਨ੍ਤੈਰ੍ਵਨਾਨ੍ਤਪਵਨੈਃ ਪਰਿਮਸ਼੍ਯਮਾਨਃ ਸ਼ਕ੍ਤਸ਼੍ਚਰੇਦ੍ਭਵਨਕਾਨਨਦੀਰ੍ਘਿਕਾਸੁ ||੫੭||
आसादयन् पवनमाहृतमङ्गनाभिः कह्लारपद्मदलशैवलसञ्चयेषु | कान्तैर्वनान्तपवनैः परिमृश्यमानः शक्तश्चरेद्भवनकाननदीर्घिकासु ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (58) · Śloka 59
ਦਾਹਾਭਿਭੂਤਮਥਵਾ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍ਤੁ ਲਾਮਜ੍ਜਕਾਮ੍ਬੁਰੁਹਚਨ੍ਦਨਤੋਯਤੋਯੈਃ | ਵਿਸ੍ਰਾਵਿਤਾਂ ਹਤਮਲਾਂ ਨਵਵਾਰਿਪੂਰ੍ਣਾਂ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਕੁਲਜਲਾਮਧਿਵਾਸਿਤਾਮ੍ਬੁਮ੍ ||੫੮|| ਵਾਪੀਂ ਭਜੇਤ ਹਰਿਚਨ੍ਦਨਭੂਸਿਤਾਙ੍ਗਃ ਕਾਨ੍ਤਾਕਰਸ੍ਪਸ਼ਨਕਰ੍ਕਸ਼ਰੋਮਕੂਪਃ |੫੯|
दाहाभिभूतमथवा परिषेचयेत्तु लामज्जकाम्बुरुहचन्दनतोयतोयैः | विस्रावितां हृतमलां नववारिपूर्णां पद्मोत्पलाकुलजलामधिवासिताम्बुम् ||५८|| वापीं भजेत हरिचन्दनभूषिताङ्गः कान्ताकरस्पृशनकर्कशरोमकूपः |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (59) · Śloka 60
ਤਤ੍ਰੈਨਮਮ੍ਬੁਰੁਹਪਤ੍ਰਸਮੈਃ ਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤੈਃ ਕਰੋਰੁਵਦਨੈਃ ਕਠਿਨੈਃ ਸ੍ਤਨੈਸ਼੍ਚ ||੫੯|| ਤੋਯਾਵਗਾਹਕੁਸ਼ਲਾ ਮਧੁਰਸ੍ਵਭਾਵਾਃ ਸਂਹਰ੍ਸਯੇਯੁਰਬਲਾਃ ਸੁਕਲੈਃ ਪ੍ਰਲਾਪੈਃ |੬੦|
तत्रैनमम्बुरुहपत्रसमैः स्पृशन्त्यः शीतैः करोरुवदनैः कठिनैः स्तनैश्च ||५९|| तोयावगाहकुशला मधुरस्वभावाः संहर्षयेयुरबलाः सुकलैः प्रलापैः |६०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (60-61) · Śloka 62
ਧਾਰਾਗਹੇ ਪ੍ਰਗਲਿਤੋਦਕਦੁਰ੍ਦਿਨਾਭੇ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ਯੀਤ ਸਲਿਲਾਨਿਲਸ਼ੀਤਕੁਕ੍ਸੌ ||੬੦|| ਗਨ੍ਧੋਦਕੈਃ ਸਕੁਸੁਮੈਰੁਪਸਿਕ੍ਤਭੂਮੌ ਪਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਚਨ੍ਦਨਰਸੈਰੁਪਲਿਪ੍ਤਕੁਡ੍ਯੇ | ਜਾਤ੍ਯੁਤ੍ਪਲਪ੍ਰਿਯਕਕੇਸ਼ਰਪੁਣ੍ਡਰੀਕਪੁਨ੍ਨਾਗਨਾਗਕਰਵੀਰਕਤੋਪਚਾਰੇ ||੬੧|| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਹੇ ਕਮਲਰੇਣ੍ਵਰੁਣੇ ਸ਼ਯੀਤ ਯਤ੍ਨਾਹਤਾਨਿਲਵਿਕਮ੍ਪਿਤਪੁਸ੍ਪਦਾਮ੍ਨਿ |੬੨|
धारागृहे प्रगलितोदकदुर्दिनाभे क्लान्तः शयीत सलिलानिलशीतकुक्षौ ||६०|| गन्धोदकैः सकुसुमैरुपसिक्तभूमौ पत्राम्बुचन्दनरसैरुपलिप्तकुड्ये | जात्युत्पलप्रियककेशरपुण्डरीकपुन्नागनागकरवीरकृतोपचारे ||६१|| तस्मिन् गृहे कमलरेण्वरुणे शयीत यत्नाहृतानिलविकम्पितपुष्पदाम्नि |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (62-64) · Śloka 64
ਹੇਮਨ੍ਤਵਿਨ੍ਧ੍ਯਹਿਮਵਨ੍ਮਲਯਾਚਲਾਨਾਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭਸਾਂ ਸਕਦਲੀਹਰਿਤਦ੍ਰੁਮਾਣਾਮ੍ ||੬੨|| ਉਦ੍ਭਿਨ੍ਨਨੀਲਨਲਿਨਾਮ੍ਬੁਰੁਹਾਕਰਾਣਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯਸ੍ਯ ਚ ਕਥਾਃ ਸ਼ਣੁਯਾਨ੍ਮਨੋਜ੍ਞਾਃ | ਮ੍ਲਾਨਂ ਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤਮਨਸਂ ਮਨਸੋਨੁਕੂਲਾਃ ਪੀਨਸ੍ਤਨੋਰੁਜਘਨਾ ਹਰਿਚਨ੍ਦਨਾਙ੍ਗ੍ਯਃ ||੬੩|| ਤਾ ਏਨਮਾਰ੍ਦ੍ਰਵਸਨਾਃ ਸਹ ਸਂਵਿਸ਼ੇਯੁਃ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟ੍ਵਾਬਲਾਃ ਸ਼ਿਥਿਲਮੇਖਲਹਾਰਯਸ੍ਟ੍ਯਃ ||੬੪||
हेमन्तविन्ध्यहिमवन्मलयाचलानां शीताम्भसां सकदलीहरितद्रुमाणाम् ||६२|| उद्भिन्ननीलनलिनाम्बुरुहाकराणां चन्द्रोदयस्य च कथाः शृणुयान्मनोज्ञाः | म्लानं प्रतान्तमनसं मनसोऽनुकूलाः पीनस्तनोरुजघना हरिचन्दनाङ्ग्यः ||६३|| ता एनमार्द्रवसनाः सह संविशेयुः श्लिष्ट्वाऽबलाः शिथिलमेखलहारयष्ट्यः ||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (65) · Śloka 65
ਹਰ੍ਸਯੇਯੁਰ੍ਨਰਂ ਨਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਵਗੁਣੈ ਰਹਸਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ | ਤਾਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਚ੍ਛਮਯੇਯੁਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਪਾਨਾਤ੍ਯਯਾਨ੍ਤਰਮ੍ ||੬੫||
हर्षयेयुर्नरं नार्यः स्वगुणै रहसि स्थिताः | ताः शैत्याच्छमयेयुश्च पित्तपानात्ययान्तरम् ||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 58 (66) · Śloka 66
ਤਡ੍ਦਾਹਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਸੁ ਕਾਰ੍ਯੋਯਂ ਭੇਸਜਕ੍ਰਮਃ | ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ... |੬੬|
तृड्दाहरक्तपित्तेषु कार्योऽयं भेषजक्रमः | सामान्यतो... |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 59 (66) · Śloka 66
... ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਸ਼ਣੁ ਦਾਹੇਸ੍ਵਸ਼ੇਸਤਃ ||੬੬||
... विशेषं तु शृणु दाहेष्वशेषतः ||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 60 (67-69) · Śloka 69
ਕਤ੍ਸ੍ਨਦੇਹਾਨੁਗਂ ਰਕ੍ਤਮੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ ਦਹਤਿ ਹ੍ਯਤਿ | ਸਞ੍ਚੂਸ੍ਯਤੇ ਦਹ੍ਯਤੇ ਚ ਤਾਮ੍ਰਾਭਸ੍ਤਾਮ੍ਰਲੋਚਨਃ ||੬੭|| ਲੋਹਗਨ੍ਧਾਙ੍ਗਵਦਨੋ ਵਹ੍ਨਿਨੇਵਾਵਕੀਰ੍ਯਤੇ | ਤਂ ਵਿਲਙ੍ਘ੍ਯ ਵਿਧਾਨੇਨ ਸਂਸਸ੍ਟਾਹਾਰਮਾਚਰੇਤ੍ ||੬੮|| ਅਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਦਾਹੇ ਚ ਰਸੈਸ੍ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਜਾਙ੍ਗਲੈਃ | ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਾ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਰੋਹਿਣੀਰ੍ਵ੍ਯਧਯੇਤ੍ ਸਿਰਾਃ ||੬੯||
कृत्स्नदेहानुगं रक्तमुद्रिक्तं दहति ह्यति | सञ्चूष्यते दह्यते च ताम्राभस्ताम्रलोचनः ||६७|| लोहगन्धाङ्गवदनो वह्निनेवावकीर्यते | तं विलङ्घ्य विधानेन संसृष्टाहारमाचरेत् ||६८|| अप्रशाम्यति दाहे च रसैस्तृप्तस्य जाङ्गलैः | शाखाश्रया यथान्यायं रोहिणीर्व्यधयेत् सिराः ||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 61 (70) · Śloka 70
ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸਮਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸ ਚਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਧਿਰ੍ਹਿਤਃ |੭੦|
पित्तज्वरसमः पित्तात् स चाप्यस्य विधिर्हितः |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 62 (70-71) · Śloka 71
ਤਸ੍ਣਾਨਿਰੋਧਾਦਬ੍ਧਾਤੌ ਕ੍ਸੀਣੇ ਤੇਜਃ ਸਮੁਦ੍ਧਤਮ੍ ||੭੦|| ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਦੇਹਂ ਦਹੇਦ੍ਵੈ ਮਨ੍ਦਚੇਤਸਃ | ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਗਲਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠੋ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯ ਚੇਸ੍ਟਤੇ ||੭੧||
तृष्णानिरोधादब्धातौ क्षीणे तेजः समुद्धतम् ||७०|| सबाह्याभ्यन्तरं देहं दहेद्वै मन्दचेतसः | संशुष्कगलताल्वोष्ठो जिह्वां निष्कृष्य चेष्टते ||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 63 (72) · Śloka 73
ਤਤ੍ਰੋਪਸ਼ਮਯੇਤ੍ਤੇਜਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਧਾਤੁਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ | ਪਾਯਯੇਤ੍ ਕਾਮਮਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਢ੍ਯਂ ਪਯੋਪਿ ਵਾ ||੭੨|| ਸ਼ੀਤਮਿਕ੍ਸੁਰਸਂ ਮਨ੍ਥਂ ਵਿਤਰੇਚ੍ਚੇਰਿਤਂ ਵਿਧਿਮ੍ |੭੩|
तत्रोपशमयेत्तेजस्त्वब्धातुं च विवर्धयेत् | पाययेत् काममम्भश्च शर्कराढ्यं पयोऽपि वा ||७२|| शीतमिक्षुरसं मन्थं वितरेच्चेरितं विधिम् |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 64 (73) · Śloka 74
ਅਸਜਾ ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਦਾਹੋ ਭਵਤਿ ਦੁਃਸਹਃ ||੭੩|| ਵਿਧਿਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੀਯੋਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੇਵ ਚ |੭੪|
असृजा पूर्णकोष्ठस्य दाहो भवति दुःसहः ||७३|| विधिः सद्योव्रणीयोक्तस्तस्य लक्षणमेव च |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 65 (74-75) · Śloka 75
ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤੋ ਯੋ ਦਾਹਸ੍ਤੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਸਾਨ੍ਵਿਤਃ ||੭੪|| ਕ੍ਸਾਮਸ੍ਵਰਃ ਕ੍ਰਿਯਾਹੀਨੋ ਭਸ਼ਂ ਸੀਦਤਿ ਪੀਡਿਤਃ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਧਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹਿਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਨਿਲਾਪਹਃ ||੭੫||
धातुक्षयोक्तो यो दाहस्तेन मूर्च्छातृषान्वितः ||७४|| क्षामस्वरः क्रियाहीनो भृशं सीदति पीडितः | रक्तपित्तविधिस्तस्य हितः स्निग्धोऽनिलापहः ||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 66 (76-77) · Śloka 77
ਕ੍ਸਤਜੇਨਾਸ਼੍ਨਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਃ ਸ਼ੋਚਤੋ ਵਾਪ੍ਯਨੇਕਧਾ | ਤੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ਦਹ੍ਯਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪ੍ਰਲਾਪਵਾਨ੍ ||੭੬|| ਤਮਿਸ੍ਟਵਿਸਯੋਪੇਤਂ ਸੁਹਦ੍ਭਿਰਭਿਸਂਵਤਮ੍ | ਕ੍ਸੀਰਮਾਂਸਰਸਾਹਾਰਂ ਵਿਧਿਨੋਕ੍ਤੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍ ||੭੭||
क्षतजेनाश्नतश्चान्यः शोचतो वाऽप्यनेकधा | तेनान्तर्दह्यतेऽत्यर्थं तृष्णामूर्च्छाप्रलापवान् ||७६|| तमिष्टविषयोपेतं सुहृद्भिरभिसंवृतम् | क्षीरमांसरसाहारं विधिनोक्तेन साधयेत् ||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 67 (78) · Śloka 78
ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਜੋਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਸ ਚਾਸਾਧ੍ਯਤਮਃ ਸ੍ਮਤਃ |੭੮|
मर्माभिघातजोऽप्यस्ति स चासाध्यतमः स्मृतः |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 68 (78) · Śloka 78
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ਼ੀਤਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਦੇਹਿਸੁ ||੭੮|| (ਏਵਂਵਿਧੋ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਦਿਰਾਮਯਪੀਡਿਤਃ ||) |
सर्व एव च वर्ज्याः स्युः शीतगात्रेषु देहिषु ||७८|| (एवंविधो भवेद्यस्तु मदिरामयपीडितः ||) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 69 (79) · Śloka 79
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵੇ ਚਾਪਿ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਚਰੇਤ੍ ||੭੯||
प्रशान्तोपद्रवे चापि शोधनं प्राप्तमाचरेत् ||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 70 (80) · Śloka 80
ਸਜੀਰਕਾਣ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਸੌਵਰ੍ਚਲਾਨ੍ਯਰ੍ਧਜਲਪ੍ਲੁਤਾਨਿ | ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਹਦ੍ਯਾਨ੍ਯਥ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਪੀਤਾਨਿ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਣਾਮ੍ ||੮੦||
सजीरकाण्यार्द्रकशृङ्गवेरसौवर्चलान्यर्धजलप्लुतानि | मद्यानि हृद्यान्यथ गन्धवन्ति पीतानि सद्यः शमयन्ति तृष्णाम् ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 71 (81) · Śloka 81
ਜਲਪ੍ਲੁਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਭੂਸਿਤਾਙ੍ਗਃ ਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਸਭਕ੍ਤਾਂ ਪਿਸ਼ਿਤੋਪਦਂਸ਼ਾਮ੍ | ਪਿਬਨ੍ ਸੁਰਾਂ ਨੈਵ ਲਭੇਤ ਰੋਗਾਨ੍ ਮਨੋਨੁਵਿਘ੍ਨਂ ਚ ਮਦਂ ਨ ਯਾਤਿ ||੮੧||
जलप्लुतश्चन्दनभूषिताङ्गः स्रग्वी सभक्तां पिशितोपदंशाम् | पिबन् सुरां नैव लभेत रोगान् मनोनुविघ्नं च मदं न याति ||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 47
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੭||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे मदात्ययप्रतिषेधो नाम (नवमोऽध्यायः, आदितः) सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४७||
🔊 Audio coming soon