10. pittābhiṣyandapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಪ್ರತಿಷೇಧಾನನ್ತರಂ ‘ವಾತಾದ್ದಶ ತಥಾ ಪಿತ್ತಾತ್’ ಇತಿ ವಚನಾತ್ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಪ್ರತಿಷೇಧಾರಮ್ಭಃ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಪಿತ್ತಸ್ಯನ್ದೇ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಚಾಧಿಮನ್ಥೇ ರಕ್ತಾಸ್ರಾವಃ ಸ್ರಂಸನಂ ಚಾಪಿ ಕಾರ್ಯಮ್ | ಅಕ್ಷ್ಣೋಃ ಸೇಕಾಲೇಪನಸ್ಯಾಞ್ಜನಾನಿ ಪೈತ್ತೇ ಚ ಸ್ಯಾದ್ಯದ್ವಿಸರ್ಪೇ ವಿಧಾನಮ್ ||೩||

ಪಿತ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ರಂಸನಂ ವಿರೇಕಃ| ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪವಿಧಾನಂ ‘ಉಶೀರಲಾಮಜ್ಜಕಚನ್ದನಾನಿ’ ಇತ್ಯಾದಿಪ್ರಲೇಪಾಃ| ಪೂರ್ವವದತ್ರಾಪ್ಯಪತರ್ಪಣಾದಿಭಿಃ ಕೃತಾಮಪಾಚನಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಕಃ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷಃ||೩||

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 6

ಗುನ್ದ್ರಾಂ ಶಾಲಿಂ ಶೈವಲಂ ಶೈಲಭೇದಂ ದಾರ್ವೀಮೇಲಾಮುತ್ಪಲಂ ರೋಧ್ರಮಭ್ರಮ್ | ಪದ್ಮಾತ್ಪತ್ರಂ ಶರ್ಕರಾ ದರ್ಭಮಿಕ್ಷುಂ ತಾಲಂ ರೋಧ್ರಂ ವೇತಸಂ ಪದ್ಮಕಂ ಚ ||೪|| ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚನ್ದನಂ ಯಷ್ಟಿಕಾಹ್ವಂ ಯೋಷಿತ್ಕ್ಷೀರಂ ರಾತ್ರ್ಯನನ್ತೇ ಚ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ | ಸರ್ಪಿಃಸಿದ್ಧಂ ತರ್ಪಣೇ ಸೇಕನಸ್ಯೇ ಶಸ್ತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಸಿದ್ಧಮೇತೇಷು ಚಾಜಮ್ ||೫|| ಯೋಜ್ಯೋ ವರ್ಗೋ ವ್ಯಸ್ತ ಏಷೋಽನ್ಯಥಾ ವಾ ಸಮ್ಯಙ್ನಸ್ಯೇಽಷ್ಟಾರ್ಧಸಙ್ಖ್ಯೇಽಪಿ ನಿತ್ಯಮ್ |೬|

ಇದಾನೀಂ ಪಿತ್ತಸ್ಯಾಭಿಷ್ಯನ್ದಯೌಗಿಕದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ಗುನ್ದ್ರಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗುನ್ದ್ರಾ ಏರಕಾಭೇದಃ, ಗವೇಧುಕೇತ್ಯನ್ಯೇ, ಶೈವಲಂ ದೂರ್ವಾ, ಶೈಲಭೇದಃ ಪಾಷಾಣಭೇದಃ, ಚನ್ದನಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಂ, ರಾತ್ರಿಃ ಹರಿದ್ರಾ, ಅನನ್ತಾ ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ, ಯೋಷಿತ್ಕ್ಷೀರಂ ಸ್ತ್ರೀಸ್ತನ್ಯಂ, ಶರ್ಕರಾದೇಃ ಸಾಹಚರ್ಯಾತ್ ಕಲ್ಕದ್ರವ್ಯೇ ಇಕ್ಷುರಿತಿ ಇಕ್ಷುರಸೇನ ದ್ರವಕಾರ್ಯಮ್| ವ್ಯಸ್ತಃ ಅಸಮಸ್ತಃ, ಅನ್ಯಥಾ ವಾ ಸಮಸ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದ್ಯಪಿ ವರ್ಗತ್ವಾತ್ ‘ಸಮಸ್ತಂ ವರ್ಗಮರ್ಧಂ ವಾ ಯಥಾಲಾಭಮಥಾಪಿ ವಾ’ ಇತಿ ಶಲ್ಯತನ್ತ್ರೋಕ್ತಪರಿಭಾಷಯೈವ ಸಮಸ್ತವ್ಯಸ್ತತಾ ಪ್ರಾಪ್ತಾ, ತಥಾಽಪಿ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರತ್ವಾದತ್ರ ಪುನರುಕ್ತಾ| ನಸ್ಯೇ ಅಷ್ಟಾರ್ಧಸಙ್ಖ್ಯೇ ಚತುಃಸಙ್ಖ್ಯೇ ಪ್ರತಿಮರ್ಷಾವಪೀಡನಸ್ಯಶಿರೋವಿರೇಚನಾಖ್ಯೇ||೪-೫||-

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ಕ್ರಿಯಾಃ ಸರ್ವಾ ಪಿತ್ತಹರ್ಯಃ ಪ್ರಶಸ್ತಾಸ್ತ್ರ್ಯಹಾಚ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಶ್ಚ ನಸ್ಯಮ್ ||೬||

ಕ್ರಿಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಶ್ಚೇತಿ ‘ಭೋಜನೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ನಸ್ಯಮಿತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನಾಶ್ಚ್ಯೋತನಸೇಕಾಞ್ಜನಾದಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಯದ್ಯಪಿ ‘ಪೈತ್ತೇ ಚ ಸ್ಯಾದ್ಯದ್ವಿಸರ್ಪೇ ವಿಧಾನಂ’ ಇತ್ಯನೇನೈವ ಪಿತ್ತಹರೀ ಕ್ರಿಯಾ ಕಥಿತಾ, ತಥಾಽಪಿ ತತ್ರ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರತ್ಯನೀಕತಯೋಕ್ತಾ, ಅತ್ರ ತು ದೋಷಪ್ರತ್ಯನೀಕತ್ವೇನೇತಿ ನ ದೋಷಃ||೬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ಪಾಲಾಶಂ ಸ್ಯಾಚ್ಛೋಣಿತಂ ಚಾಞ್ಜನಾರ್ಥೇ ಶಲ್ಲಕ್ಯಾ ವಾ ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಮ್ |೭|

ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಸಾದಕಾಞ್ಜನಾನಾಂ ರಸಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರಥಮಾ, ಅತಸ್ತಾಮಾಹ- ಪಾಲಾಶಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಾಲಾಶಂ ಶೋಣಿತಂ ಕಿಂಶುಕರಸಃ; ಅನ್ಯೇ ಪಲಾಶಖಪುರಮಾಹುಃ|೭|-

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ರಸಕ್ರಿಯಾಂ ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಾಂ ಪಾಲಿನ್ದ್ಯಾಂ ವಾ ಮಧುಕೇ ವಾಽಪಿ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೭||

ಅಪರಾಮಪಿ ರಸಕ್ರಿಯಾಮಾಹ- ರಸಕ್ರಿಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ರಸಕ್ರಿಯಾಫಾಣಿತಾಕೃತಿಃ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್- “ಗೃಹೀತ್ವಾ ಕ್ವಾಥಕಲ್ಪೇನ ಕ್ವಾಥಂ ಪೂತಂ ಪುನಃ ಪುನಃ| ಕ್ವಾಥಯೇತ್ ಫಾಣಿತಾಕಾರಮೇಷಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ರಸಕ್ರಿಯಾ” ಇತಿ| ಪಾಲಿನ್ದೀ ಶ್ಯಾಮಾ ತ್ರಿವೃತ್, ಸಾರಿವಾಮನ್ಯೇ||೭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

ಮುಸ್ತಾ ಫೇನಃ ಸಾಗರಸ್ಯೋತ್ಪಲಂ ಚ ಕೃಮಿಘ್ನೈಲಾಧಾತ್ರಿಬೀಜಾದ್ರಸಶ್ಚ |೮|

ಅಪರಮಪಿ ರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನಮಾಹ- ಮುಸ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಕೃಮಿಘ್ನಾ ವಿಡಙ್ಗಾಃ, ಧಾತ್ರೀ ಆಮಲಕಂ, ಬೀಜಃ ಪೀತಸಾರಃ ‘ಬೀಜಕ’ ಇತಿ ಯಾವತ್, ಮುಸ್ತಾದೀನಾಂ ರಸೇ ರಸಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯಾ|೮|-

Adhikarana 8 (8) · Śloka 8

ತಾಲೀಶೈಲಾಗೈರಿಕೋಶೀರಶಙ್ಖೈರೇವಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಞ್ಜನಂ ಸ್ತನ್ಯಪಿಷ್ಟೈಃ ||೮||

ವರ್ತ್ಯಞ್ಜನಮಾಹ- ತಾಲೀಶೇತ್ಯಾದಿ| ಕಾಶೀಶೈಲೇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೮||

Adhikarana 9 (9) · Śloka 9

ಚೂರ್ಣಂ ಕುರ್ಯಾದಞ್ಜನಾರ್ಥೇ ರಸೋ ವಾ ಸ್ತನ್ಯೋಪೇತೋ ಧಾತಕೀಸ್ಯನ್ದನಾಭ್ಯಾಮ್ |೯|

ಚೂರ್ಣಾಞ್ಜನಮಾಹ- ಚೂರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ರಸೋ ವೇತಿ ರಸಕ್ರಿಯಾ ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ಯನ್ದನೋಽನೇನೈವ ನಾಮ್ನಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಕೇಚಿತ್ ಚನ್ದನಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಪಠನ್ತಿ|೯|-

Adhikarana 10 (9) · Śloka 9

ಯೋಷಿತ್ಸ್ತನ್ಯಂ ಶಾತಕುಮ್ಭಂ ವಿಘೃಷ್ಟಂ ಕ್ಷೌದ್ರೋಪೇತಂ ಕೈಂಶುಕಂ ಚಾಪಿ ಪುಷ್ಪಮ್ ||೯||

ಯೋಷಿದಿತ್ಯಾದಿ| ಶಾತಕುಮ್ಭಂ ಸುವರ್ಣಂ, ತಚ್ಚ ಯೋಷಿತ್ಸ್ತನ್ಯೇನ ಘೃಷ್ಟಮಞ್ಜನಮ್| ಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾ ಕಿಂಶುಕಪುಷ್ಪಂ ಘೃಷ್ಟಂ ತಾಮ್ರಪಾತ್ರಾದಾವಞ್ಜನಮ್||೯||

Adhikarana 11 (10) · Śloka 10

ರೋಧ್ರಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಶರ್ಕರಾಮುತ್ಪಲಂ ಚ ನಾರ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀರೇ ಯಷ್ಟಿಕಾಹ್ವಂ ವಚಾಂ ಚ | ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ಷೀರೇ ವರ್ಣಕಸ್ಯ ತ್ವಚಂ ಚ ತೋಯೋನ್ಮಿಶ್ರೇ ಚನ್ದನೋದುಮ್ಬರೇ ಚ ||೧೦||

ರೋಧ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ರೋಧ್ರಾದಿವಚಾನ್ತಂ ನಾರೀಕ್ಷೀರೇ ಪಿಷ್ಟಮೇಕಮಞ್ಜನಮ್| ವರ್ಣಕೋ ರೋಚನಿಕಾ; ತಸ್ಯಾಸ್ತ್ವಕ್ ನಾರೀಕ್ಷೀರೇಣ ಪಿಷ್ಟಾ ದ್ವಿತೀಯಮಞ್ಜನಮ್| ಅನ್ಯೇ ವರ್ಣಕತ್ವಕ್ಶಬ್ದೇನ ಕರ್ಣಿಕಾರವೃಕ್ಷಸ್ಯ ವಲ್ಕಲಂ ಕಥಯನ್ತಿ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ| ತೋಯೋನ್ಮಿಶ್ರೇ ಚನ್ದನೋದುಮ್ಬರೇ ಚೇತಿ ತೃತೀಯಾಞ್ಜನಂ, ತೋಯೋನ್ಮಿಶ್ರೇ ಬಾಲಕಯುಕ್ತೇ, ಚನ್ದನಂ ಕುಚನ್ದನಂ; ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರಸ್ತು ಚನ್ದನೋದುಮ್ಬರಂ ಭೃಶತರಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ವಸ್ತ್ರಬದ್ಧಂ ತೋಯಪ್ಲುತಮಾಶ್ಚ್ಯೋತನಾಞ್ಜನಮಾಹ||೧೦||

Adhikarana 12 (11-12) · Śloka 12

ಕಾರ್ಯಃ ಫೇನಃ ಸಾಗರಸ್ಯಾಞ್ಜನಾರ್ಥೇ ನಾರೀಸ್ತನ್ಯೇ ಮಾಕ್ಷಿಕೇ ಚಾಪಿ ಘೃಷ್ಟಃ | ಯೋಷಿತ್ಸ್ತನ್ಯೇ ಸ್ಥಾಪಿತಂ ಯಷ್ಟಿಕಾಹ್ವಂ ರೋಧ್ರಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಶರ್ಕರಾಮುತ್ಪಲಂ ಚ ||೧೧|| ಕ್ಷೌಮಾಬದ್ಧಂ ಪಥ್ಯಮಾಶ್ಚ್ಯೋತನೇ ವಾ ಸರ್ಪಿರ್ಘೃಷ್ಟಂ ಯಷ್ಟಿಕಾಹ್ವಂ ಸರೋಧ್ರಮ್ | ತೋಯೋನ್ಮಿಶ್ರಾಃ ಕಾಶ್ಮರೀಧಾತ್ರಿಪಥ್ಯಾಸ್ತದ್ವಚ್ಚಾಹುಃ ಕಟ್ಫಲಂ ಚಾಮ್ಬುನೈವ ||೧೨||

ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಪರಮಾಶ್ಚ್ಯೋತನಮಾಹ- ನಾರೀತ್ಯಾದಿ| ಯಷ್ಟಿಮಧುಕಾದಿದ್ರವ್ಯಮತೀವ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಸ್ತ್ರೀಸ್ತನ್ಯಸ್ಥಾಪಿತಂ ಕ್ಷೌಮವಸ್ತ್ರಾವಬದ್ಧಮಾಶ್ಚ್ಯೋತನೇ ಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಷ್ಟಿಕಾಹ್ವಂ ಸರೋಧ್ರಮಿತಿ ಯಷ್ಟಿಮಧುಕರೋಧ್ರೇ ವಾ ಘೃತಘೃಷ್ಟೇ ಪೂರ್ವವದಾಶ್ಚ್ಯೋತನಮ್||೧೧-೧೨||

Adhikarana 13 (13) · Śloka 13

ಏಷೋಽಮ್ಲಾಖ್ಯೇಽನುಕ್ರಮಶ್ಚಾಪಿ ಶುಕ್ತೌ ಕಾರ್ಯಃ ಸರ್ವಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಿರಾಮೋಕ್ಷವರ್ಜ್ಯಃ ||೧೩||

ಇದಾನೀಮಮ್ಲಾಧ್ಯುಷಿತಶುಕ್ತ್ಯೋಃ ಸಾಮಾನ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಏಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿದಮ್ಲಾಧ್ಯುಷಿತಶುಕ್ತ್ಯೋರಶಸ್ತ್ರಕೃತ್ಯತ್ವಾದೇವ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷವರ್ಜನಂ ಸಿದ್ಧಮ್, ಅತಃ ‘ಶಿರಾಮೋಕ್ಷವರ್ಜ್ಯ’ ಇತಿ ಪಾಠಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೧೩||

Adhikarana 14 (14) · Śloka 14

ಸರ್ಪಿಃ ಪೇಯಂ ತ್ರೈಫಲಂ ತೈಲ್ವಕಂ ವಾ ಪೇಯಂ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ ಕೇವಲಂ ಯತ್ ಪುರಾಣಮ್ |೧೪|

ಅಮ್ಲಾಧ್ಯುಷಿತೇ ವಿಶೇಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಸರ್ಪಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಆದ್ಯಂ ಘೃತದ್ವಯಂ ಸಂಶೋಧನಂ, ಪುರಾಣಘೃತಂ ತು ಸಂಶಮನಮ್|೧೪|-

Adhikarana 15 (14) · Śloka 14

ದೋಷೇಽಧಸ್ತಾಚ್ಛುಕ್ತಿಕಾಯಾಮಪಾಸ್ತೇ ಶೀತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರಞ್ಜನಂ ಕಾರ್ಯಮಾಶು ||೧೪||

ಶುಕ್ತಿಕಾಯಾಂ ವಿಶೇಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ದೋಷೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಧಸ್ತಾದಪಾಸ್ತೇ ದೋಷೇ ‘ವಿರೇಚನೇನ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೧೪||

Adhikarana 16 (15) · Śloka 15

ವೈದೂರ್ಯಂ ಯತ್ ಸ್ಫಾಟಿಕಂ ವೈದ್ರುಮಂ ಚ ಮೌಕ್ತಂ ಶಾಙ್ಖಂ ರಾಜತಂ ಶಾತಕುಮ್ಭಮ್ | ಚೂರ್ಣಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ಶುಕ್ತಿಂ ಹನ್ಯಾದಞ್ಜನಂ ಚೈತದಾಶು ||೧೫||

ತಾನ್ಯೇವ ಶೀತದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ವೈದೂರ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೫||

Adhikarana 17 (16) · Śloka 16

ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ ಸರ್ಪಿರ್ಧೂಮದರ್ಶೀ ನರಸ್ತು ಶೇಷಂ ಕುರ್ಯಾದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ವಿಧಾನಮ್ | ಯಚ್ಚೈವಾನ್ಯತ್ ಪಿತ್ತಹೃಚ್ಚಾಪಿ ಸರ್ವಂ ಯದ್ವೀಸರ್ಪೇ ಪೈತ್ತಿಕೇ ವೈ ವಿಧಾನಮ್ ||೧೬||

ಧೂಮದರ್ಶಿನಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ವಿಧಾನಮಿತಿ ರಕ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದೇ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದೇ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಯದುಕ್ತಂ ತದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯತ್ ಪಿತ್ತಹೃದಿತಿ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟೇರ್ಯದ್ವಿಧಾನಂ ತದತ್ರ ಯೋಜಯೇತ್| ಯದ್ವೀಸರ್ಪೇ ಪೈತ್ತಿಕೇ ವೈ ವಿಧಾನಮಿತಿ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪೋಕ್ತಂ ವಿಧಾನಂ ಯೋಜಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೧೬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 10

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೦||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||