Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః పిత్తాభిష్యందప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातः पित्ताभिष्यन्दप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
వాతాభిష్యందప్రతిషేధానంతరం ‘వాతాద్దశ తథా పిత్తాత్’ ఇతి వచనాత్ పిత్తాభిష్యందప్రతిషేధారంభః- అథాత ఇత్యాది||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
పిత్తస్యందే పైత్తికే చాధిమంథే రక్తాస్రావః స్రంసనం చాపి కార్యం | అక్ష్ణోః సేకాలేపనస్యాంజనాని పైత్తే చ స్యాద్యద్విసర్పే విధానం ||3||
पित्तस्यन्दे पैत्तिके चाधिमन्थे रक्तास्रावः स्रंसनं चापि कार्यम् | अक्ष्णोः सेकालेपनस्याञ्जनानि पैत्ते च स्याद्यद्विसर्पे विधानम् ||३||
🔊 Audio coming soon
పిత్తేత్యాది| స్రంసనం విరేకః| పిత్తవిసర్పవిధానం ‘ఉశీరలామజ్జకచందనాని’ ఇత్యాదిప్రలేపాః| పూర్వవదత్రాప్యపతర్పణాదిభిః కృతామపాచనస్య స్నేహపూర్వకః సిరామోక్షః||3||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 6
గుంద్రాం శాలిం శైవలం శైలభేదం దార్వీమేలాముత్పలం రోధ్రమభ్రం | పద్మాత్పత్రం శర్కరా దర్భమిక్షుం తాలం రోధ్రం వేతసం పద్మకం చ ||4|| ద్రాక్షాం క్షౌద్రం చందనం యష్టికాహ్వం యోషిత్క్షీరం రాత్ర్యనంతే చ పిష్ట్వా | సర్పిఃసిద్ధం తర్పణే సేకనస్యే శస్తం క్షీరం సిద్ధమేతేషు చాజం ||5|| యోజ్యో వర్గో వ్యస్త ఏషోఽన్యథా వా సమ్యఙ్నస్యేఽష్టార్ధసంఖ్యేఽపి నిత్యం |6|
गुन्द्रां शालिं शैवलं शैलभेदं दार्वीमेलामुत्पलं रोध्रमभ्रम् | पद्मात्पत्रं शर्करा दर्भमिक्षुं तालं रोध्रं वेतसं पद्मकं च ||४|| द्राक्षां क्षौद्रं चन्दनं यष्टिकाह्वं योषित्क्षीरं रात्र्यनन्ते च पिष्ट्वा | सर्पिःसिद्धं तर्पणे सेकनस्ये शस्तं क्षीरं सिद्धमेतेषु चाजम् ||५|| योज्यो वर्गो व्यस्त एषोऽन्यथा वा सम्यङ्नस्येऽष्टार्धसङ्ख्येऽपि नित्यम् |६|
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం పిత్తస్యాభిష్యందయౌగికద్రవ్యాణ్యాహ- గుంద్రామిత్యాది| గుంద్రా ఏరకాభేదః, గవేధుకేత్యన్యే, శైవలం దూర్వా, శైలభేదః పాషాణభేదః, చందనం రక్తచందనం, రాత్రిః హరిద్రా, అనంతా ఉత్పలసారివా, యోషిత్క్షీరం స్త్రీస్తన్యం, శర్కరాదేః సాహచర్యాత్ కల్కద్రవ్యే ఇక్షురితి ఇక్షురసేన ద్రవకార్యం| వ్యస్తః అసమస్తః, అన్యథా వా సమస్త ఇత్యర్థః| యద్యపి వర్గత్వాత్ ‘సమస్తం వర్గమర్ధం వా యథాలాభమథాపి వా’ ఇతి శల్యతంత్రోక్తపరిభాషయైవ సమస్తవ్యస్తతా ప్రాప్తా, తథాఽపి శాలాక్యతంత్రత్వాదత్ర పునరుక్తా| నస్యే అష్టార్ధసంఖ్యే చతుఃసంఖ్యే ప్రతిమర్షావపీడనస్యశిరోవిరేచనాఖ్యే||4-5||-
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
క్రియాః సర్వా పిత్తహర్యః ప్రశస్తాస్త్ర్యహాచ్చోర్ధ్వం క్షీరసర్పిశ్చ నస్యం ||6||
क्रियाः सर्वा पित्तहर्यः प्रशस्तास्त्र्यहाच्चोर्ध्वं क्षीरसर्पिश्च नस्यम् ||६||
🔊 Audio coming soon
క్రియా ఇత్యాది| క్షీరసర్పిశ్చేతి ‘భోజనే’ ఇతి శేషః| నస్యమిత్యుపలక్షణం, తేనాశ్చ్యోతనసేకాంజనాది గృహ్యతే| యద్యపి ‘పైత్తే చ స్యాద్యద్విసర్పే విధానం’ ఇత్యనేనైవ పిత్తహరీ క్రియా కథితా, తథాఽపి తత్ర వ్యాధిప్రత్యనీకతయోక్తా, అత్ర తు దోషప్రత్యనీకత్వేనేతి న దోషః||6||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
పాలాశం స్యాచ్ఛోణితం చాంజనార్థే శల్లక్యా వా శర్కరాక్షౌద్రయుక్తం |7|
पालाशं स्याच्छोणितं चाञ्जनार्थे शल्लक्या वा शर्कराक्षौद्रयुक्तम् |७|
🔊 Audio coming soon
రక్తపిత్తప్రసాదకాంజనానాం రసక్రియా ప్రథమా, అతస్తామాహ- పాలాశమిత్యాది| పాలాశం శోణితం కింశుకరసః; అన్యే పలాశఖపురమాహుః|7|-
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
రసక్రియాం శర్కరాక్షౌద్రయుక్తాం పాలింద్యాం వా మధుకే వాఽపి కుర్యాత్ ||7||
रसक्रियां शर्कराक्षौद्रयुक्तां पालिन्द्यां वा मधुके वाऽपि कुर्यात् ||७||
🔊 Audio coming soon
అపరామపి రసక్రియామాహ- రసక్రియామిత్యాది| రసక్రియాఫాణితాకృతిః| తథా చోక్తం- “గృహీత్వా క్వాథకల్పేన క్వాథం పూతం పునః పునః| క్వాథయేత్ ఫాణితాకారమేషా ప్రోక్తా రసక్రియా” ఇతి| పాలిందీ శ్యామా త్రివృత్, సారివామన్యే||7||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ముస్తా ఫేనః సాగరస్యోత్పలం చ కృమిఘ్నైలాధాత్రిబీజాద్రసశ్చ |8|
मुस्ता फेनः सागरस्योत्पलं च कृमिघ्नैलाधात्रिबीजाद्रसश्च |८|
🔊 Audio coming soon
అపరమపి రసక్రియాంజనమాహ- ముస్తేత్యాది| కృమిఘ్నా విడంగాః, ధాత్రీ ఆమలకం, బీజః పీతసారః ‘బీజక’ ఇతి యావత్, ముస్తాదీనాం రసే రసక్రియా కార్యా|8|-
Adhikarana 8 (8) · Śloka 8
తాలీశైలాగైరికోశీరశంఖైరేవం యుంజ్యాదంజనం స్తన్యపిష్టైః ||8||
तालीशैलागैरिकोशीरशङ्खैरेवं युञ्ज्यादञ्जनं स्तन्यपिष्टैः ||८||
🔊 Audio coming soon
వర్త్యంజనమాహ- తాలీశేత్యాది| కాశీశైలేతి కేచిత్ పఠంతి||8||
Adhikarana 9 (9) · Śloka 9
చూర్ణం కుర్యాదంజనార్థే రసో వా స్తన్యోపేతో ధాతకీస్యందనాభ్యాం |9|
चूर्णं कुर्यादञ्जनार्थे रसो वा स्तन्योपेतो धातकीस्यन्दनाभ्याम् |९|
🔊 Audio coming soon
చూర్ణాంజనమాహ- చూర్ణమిత్యాది| రసో వేతి రసక్రియా వేత్యర్థః| స్యందనోఽనేనైవ నామ్నా ప్రసిద్ధః| కేచిత్ చందనాభ్యామితి పఠంతి|9|-
Adhikarana 10 (9) · Śloka 9
యోషిత్స్తన్యం శాతకుంభం విఘృష్టం క్షౌద్రోపేతం కైంశుకం చాపి పుష్పం ||9||
योषित्स्तन्यं शातकुम्भं विघृष्टं क्षौद्रोपेतं कैंशुकं चापि पुष्पम् ||९||
🔊 Audio coming soon
యోషిదిత్యాది| శాతకుంభం సువర్ణం, తచ్చ యోషిత్స్తన్యేన ఘృష్టమంజనం| క్షౌద్రయుక్తం వా కింశుకపుష్పం ఘృష్టం తామ్రపాత్రాదావంజనం||9||
Adhikarana 11 (10) · Śloka 10
రోధ్రం ద్రాక్షాం శర్కరాముత్పలం చ నార్యాః క్షీరే యష్టికాహ్వం వచాం చ | పిష్ట్వా క్షీరే వర్ణకస్య త్వచం చ తోయోన్మిశ్రే చందనోదుంబరే చ ||10||
रोध्रं द्राक्षां शर्करामुत्पलं च नार्याः क्षीरे यष्टिकाह्वं वचां च | पिष्ट्वा क्षीरे वर्णकस्य त्वचं च तोयोन्मिश्रे चन्दनोदुम्बरे च ||१०||
🔊 Audio coming soon
రోధ్రమిత్యాది| రోధ్రాదివచాంతం నారీక్షీరే పిష్టమేకమంజనం| వర్ణకో రోచనికా; తస్యాస్త్వక్ నారీక్షీరేణ పిష్టా ద్వితీయమంజనం| అన్యే వర్ణకత్వక్శబ్దేన కర్ణికారవృక్షస్య వల్కలం కథయంతి, తన్నేచ్ఛతి గయీ| తోయోన్మిశ్రే చందనోదుంబరే చేతి తృతీయాంజనం, తోయోన్మిశ్రే బాలకయుక్తే, చందనం కుచందనం; పంజికాకారస్తు చందనోదుంబరం భృశతరం చూర్ణితం వస్త్రబద్ధం తోయప్లుతమాశ్చ్యోతనాంజనమాహ||10||
Adhikarana 12 (11-12) · Śloka 12
కార్యః ఫేనః సాగరస్యాంజనార్థే నారీస్తన్యే మాక్షికే చాపి ఘృష్టః | యోషిత్స్తన్యే స్థాపితం యష్టికాహ్వం రోధ్రం ద్రాక్షాం శర్కరాముత్పలం చ ||11|| క్షౌమాబద్ధం పథ్యమాశ్చ్యోతనే వా సర్పిర్ఘృష్టం యష్టికాహ్వం సరోధ్రం | తోయోన్మిశ్రాః కాశ్మరీధాత్రిపథ్యాస్తద్వచ్చాహుః కట్ఫలం చాంబునైవ ||12||
कार्यः फेनः सागरस्याञ्जनार्थे नारीस्तन्ये माक्षिके चापि घृष्टः | योषित्स्तन्ये स्थापितं यष्टिकाह्वं रोध्रं द्राक्षां शर्करामुत्पलं च ||११|| क्षौमाबद्धं पथ्यमाश्च्योतने वा सर्पिर्घृष्टं यष्टिकाह्वं सरोध्रम् | तोयोन्मिश्राः काश्मरीधात्रिपथ्यास्तद्वच्चाहुः कट्फलं चाम्बुनैव ||१२||
🔊 Audio coming soon
కార్య ఇత్యాది| అపరమాశ్చ్యోతనమాహ- నారీత్యాది| యష్టిమధుకాదిద్రవ్యమతీవ చూర్ణితం స్త్రీస్తన్యస్థాపితం క్షౌమవస్త్రావబద్ధమాశ్చ్యోతనే హితమిత్యర్థః| యష్టికాహ్వం సరోధ్రమితి యష్టిమధుకరోధ్రే వా ఘృతఘృష్టే పూర్వవదాశ్చ్యోతనం||11-12||
Adhikarana 13 (13) · Śloka 13
ఏషోఽమ్లాఖ్యేఽనుక్రమశ్చాపి శుక్తౌ కార్యః సర్వః స్యాత్సిరామోక్షవర్జ్యః ||13||
एषोऽम्लाख्येऽनुक्रमश्चापि शुक्तौ कार्यः सर्वः स्यात्सिरामोक्षवर्ज्यः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీమమ్లాధ్యుషితశుక్త్యోః సామాన్యచికిత్సామాహ- ఏష ఇత్యాది| కేచిదమ్లాధ్యుషితశుక్త్యోరశస్త్రకృత్యత్వాదేవ సిరామోక్షవర్జనం సిద్ధం, అతః ‘శిరామోక్షవర్జ్య’ ఇతి పాఠం న పఠంతి||13||
Adhikarana 14 (14) · Śloka 14
సర్పిః పేయం త్రైఫలం తైల్వకం వా పేయం వా స్యాత్ కేవలం యత్ పురాణం |14|
सर्पिः पेयं त्रैफलं तैल्वकं वा पेयं वा स्यात् केवलं यत् पुराणम् |१४|
🔊 Audio coming soon
అమ్లాధ్యుషితే విశేషచికిత్సితమాహ- సర్పిరిత్యాది| ఆద్యం ఘృతద్వయం సంశోధనం, పురాణఘృతం తు సంశమనం|14|-
Adhikarana 15 (14) · Śloka 14
దోషేఽధస్తాచ్ఛుక్తికాయామపాస్తే శీతైర్ద్రవ్యైరంజనం కార్యమాశు ||14||
दोषेऽधस्ताच्छुक्तिकायामपास्ते शीतैर्द्रव्यैरञ्जनं कार्यमाशु ||१४||
🔊 Audio coming soon
శుక్తికాయాం విశేషచికిత్సితమాహ- దోషే ఇత్యాది| అధస్తాదపాస్తే దోషే ‘విరేచనేన’ ఇతి శేషః||14||
Adhikarana 16 (15) · Śloka 15
వైదూర్యం యత్ స్ఫాటికం వైద్రుమం చ మౌక్తం శాంఖం రాజతం శాతకుంభం | చూర్ణం సూక్ష్మం శర్కరాక్షౌద్రయుక్తం శుక్తిం హన్యాదంజనం చైతదాశు ||15||
वैदूर्यं यत् स्फाटिकं वैद्रुमं च मौक्तं शाङ्खं राजतं शातकुम्भम् | चूर्णं सूक्ष्मं शर्कराक्षौद्रयुक्तं शुक्तिं हन्यादञ्जनं चैतदाशु ||१५||
🔊 Audio coming soon
తాన్యేవ శీతద్రవ్యాణ్యాహ- వైదూర్యమిత్యాది||15||
Adhikarana 17 (16) · Śloka 16
యుంజ్యాత్ సర్పిర్ధూమదర్శీ నరస్తు శేషం కుర్యాద్రక్తపిత్తే విధానం | యచ్చైవాన్యత్ పిత్తహృచ్చాపి సర్వం యద్వీసర్పే పైత్తికే వై విధానం ||16||
युञ्ज्यात् सर्पिर्धूमदर्शी नरस्तु शेषं कुर्याद्रक्तपित्ते विधानम् | यच्चैवान्यत् पित्तहृच्चापि सर्वं यद्वीसर्पे पैत्तिके वै विधानम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
ధూమదర్శినశ్చికిత్సితమాహ- యుంజ్యాదిత్యాది| రక్తపిత్తే విధానమితి రక్తాభిష్యందే పిత్తాభిష్యందే చ చికిత్సితం యదుక్తం తదిత్యర్థః| అన్యత్ పిత్తహృదితి పిత్తవిదగ్ధదృష్టేర్యద్విధానం తదత్ర యోజయేత్| యద్వీసర్పే పైత్తికే వై విధానమితి పిత్తవిసర్పోక్తం విధానం యోజయేదితి సంబంధః||16||
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే పిత్తాభిష్యందప్రతిషేధో నామ దశమోఽధ్యాయః ||10||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे पित्ताभिष्यन्दप्रतिषेधो नाम दशमोऽध्यायः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే దశమోఽధ్యాయః||10||