Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో రక్తపిత్తప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातो रक्तपित्तप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
పాండురోగప్రతిషేధానంతరం దూష్యసామ్యాద్రక్తపిత్తప్రతిషేధారంభో యుక్త ఇత్యత ఆహ- అథాత ఇత్యాది||1-2||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 5
క్రోధశోకభయాయాసవిరుద్ధాన్నాతపానలాన్ | కట్వమ్లలవణక్షారతీక్ష్ణోష్ణాతివిదాహినః ||3|| నిత్యమభ్యసతో దుష్టో రసః పిత్తం ప్రకోపయేత్ | విదగ్ధం స్వగుణైః పిత్తం విదహత్యాశు శోణితం ||4|| తతః ప్రవర్తతే రక్తమూర్ధ్వం చాధో ద్విధాఽపి వా |5|
क्रोधशोकभयायासविरुद्धान्नातपानलान् | कट्वम्ललवणक्षारतीक्ष्णोष्णातिविदाहिनः ||३|| नित्यमभ्यसतो दुष्टो रसः पित्तं प्रकोपयेत् | विदग्धं स्वगुणैः पित्तं विदहत्याशु शोणितम् ||४|| ततः प्रवर्तते रक्तमूर्ध्वं चाधो द्विधाऽपि वा |५|
🔊 Audio coming soon
నిదానానంతరీయకత్వాత్ ప్రతిషేధస్యాదౌ రక్తపిత్తనిదానభూతే హేతుసంప్రాప్తీ ఆహ- క్రోధశోకభయాయాసేత్యాది| క్రోధాదీని నిత్యమభ్యస్యతో నిషేవమాణస్య పురుషస్య దుష్టిం గతో రసః పిత్తం ప్రకోపయేత్, తతశ్చ విదగ్ధం దుష్టం పిత్తం స్వగుణైః తీక్ష్ణోష్ణాదిభిః శోణితం విదహతి ప్రదూషయతి, తత ఊర్ధ్వమధో వా రక్తం ప్రవర్తత ఇతి పిండార్థః| తీక్ష్ణముష్ణకట్వమ్లలవణక్షారవ్యతిరిక్తం జ్యోతిష్మత్యపామార్గఫలాదికం| ఆయాసః శ్రమః| విరుద్ధాన్నం హితాహితీయోక్తం| క్రోధశోకేత్యాదిః హేతుః, నిత్యమభ్యస్యత ఇత్యాదిః సంప్రాప్తిః| ‘కట్వమ్లలవణ’- ఇత్యత్ర కేచిత్ ‘తీక్ష్ణముష్ణామ్లలవణం దివాస్వప్నం విదాహి యత్’ ఇతి పఠంతి||3-4||-
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
ఆమాశయాద్వ్రజేదూర్ధ్వమధః పక్వాశయాద్వ్రజేత్ ||5|| విదగ్ధయోర్ద్వయోశ్చాపి ద్విధాభాగం ప్రవర్తతే | కేచిత్ సయకృతః ప్లీహ్నః ప్రవదంత్యసృజో గతిం ||6||
आमाशयाद्व्रजेदूर्ध्वमधः पक्वाशयाद्व्रजेत् ||५|| विदग्धयोर्द्वयोश्चापि द्विधाभागं प्रवर्तते | केचित् सयकृतः प्लीह्नः प्रवदन्त्यसृजो गतिम् ||६||
🔊 Audio coming soon
తద్రక్తం యథోర్ధ్వమధో వా ద్విధాఽపి వా ప్రవర్తతే తథా దర్శయన్నాహ- ఆమాశయాదిత్యాది| యద్యపి రక్తస్య యకృత్ప్లీహస్థానత్వాదామాశయపక్వాశయాభ్యాం ప్రవర్తనం న సంభవతి, తథాఽపి ప్రకుపితరక్తస్య తత్రాపి గమనాత్ ప్రవర్తనం తాభ్యాం సంభవత్యేవ| విదగ్ధయోశ్చాప్యుభయోరితి దుష్టయోరామపక్వాశయయోరిత్యర్థః| తయోశ్చ దుష్టిః దుష్టరుధిరసంయోగాత్| ఏకీయమతమాహ- కేచిదిత్యాది| సయకృతః కాలఖండసహితాత్| ఏతదప్యనుమతం, అప్రతిషేధాత్| అస్మిన్ పాఠే అంగీకృతేఽపి పూర్వవాక్యేన సహ న విరోధః, యతో యకృత్ప్లీహాభ్యామేవ రక్తం ప్రవర్తతే పరమామపక్వాశయమధిష్ఠాయ||5-6||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ఊర్ధ్వం సాధ్యమధోయాప్యమసాధ్యం యుగపద్గతం |7|
ऊर्ध्वं साध्यमधोयाप्यमसाध्यं युगपद्गतम् |७|
🔊 Audio coming soon
త్రిప్రకారస్య రక్తపిత్తస్య సాధ్యయాప్యాసాధ్యత్వమాహ- ఊర్ధ్వమిత్యాది| ఊర్ధ్వం సాధ్యమితి యదా దౌర్బల్యాద్యుపద్రవహీనం మాంసప్రక్షాలనాభమిత్యాద్యసాధ్యలక్షణరహితమేకదోషానుగం భవతి తదా సాధ్యం, యదా తు తదేవ శాంతిం గత్వా పునర్భవతి మార్గాంతరం వా యాతి అల్పోపద్రవం అల్పాసాధ్యలక్షణయుక్తం ద్విదోషానుగం చ భవతి తదా యాప్యం, యదా చ బహూపద్రవయుక్తం బహ్వసాధ్యలక్షణయుక్తం త్రిదోషానుగతం చ భవతి తదా అసాధ్యం| అధో యాప్యమితి అల్పోపద్రవమసాధ్యలక్షణహీనం ద్విదోషానుగం చ భవతి తదా అధోగం యాప్యం; యదా చ త్రిదోషానుగమసాధ్యలక్షణయుక్తం తదా వర్జ్యం, యదా చైకదోషానుగం నిరుపద్రవం వర్జ్యలక్షణాసంయుక్తం తదా సాధ్యం| అసాధ్యం యుగపద్గతమితి యదా త్రిదోషానుగం బహూపద్రవమసాధ్యలక్షణయుక్తం భవతి తదా అసాధ్యం, యదా చాన్యథా తదా యాప్యమిత్యర్థః| యుగపద్గతం ఉభయమార్గప్రవృత్తమిత్యర్థః|7|-
Adhikarana 5 (7) · Śloka 8
సదనం శీతకామిత్వం కంఠధూమాయనం వమిః ||7|| లోహగంధిశ్చ నిఃశ్వాసో భవత్యస్మిన్ భవిష్యతి |8|
सदनं शीतकामित्वं कण्ठधूमायनं वमिः ||७|| लोहगन्धिश्च निःश्वासो भवत्यस्मिन् भविष्यति |८|
🔊 Audio coming soon
అథ పూర్వరూపమాహ- సదనమిత్యాది| సదనం అంగమ్లానిః| కంఠధూమాయనం కంఠే ధూమోద్వమనమివ వేదనేత్యర్థః| అస్మిన్ రక్తపిత్తే||7||-
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
బాహ్యాసృగ్లక్షణైస్తస్య సంఖ్యాదోషోచ్ఛ్రితీర్విదుః ||8||
बाह्यासृग्लक्षणैस्तस्य सङ्ख्यादोषोच्छ्रितीर्विदुः ||८||
🔊 Audio coming soon
రక్తపిత్తస్య సంఖ్యాం దోషోచ్ఛ్రయం చాతిదేశేనాహ- బాహ్యాసృగ్లక్షణైస్తస్యేత్యాది| బాహ్యాసృగ్లక్షణైరితి శోణితవర్ణనీయోక్తైః ‘ఫేనిలమరుణం’ ఇత్యాదిభిః, తస్య రక్తపిత్తస్య, సంఖ్యా సప్తవిధా| నను, పిత్తేన వి దగ్ధేన విదగ్ధం రక్తం రక్తపిత్తముచ్యతే, తత్ కథం పిత్తాదపి పృథగుద్దిశ్యతే? ఉచ్యతే, తద్రక్తాంతరేణ సంసర్గాత్| దోషోచ్ఛ్రితిః దోషాధిక్యం||8||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
దౌర్బల్యశ్వాసకాసజ్వరవమథుమదాస్తంద్రితాదాహమూర్చ్ఛా భుక్తే చాన్నే విదాహస్త్వధృతిరపి సదా హృద్యతుల్యా చ పీడా | తృష్ణా కంఠస్య భేదః శిరసి చ దవనం పూతినిష్ఠీవనం చ ద్వేషో భక్తేఽవిపాకో విరతిరపి రతే రక్తపిత్తోపసర్గాః ||9||
दौर्बल्यश्वासकासज्वरवमथुमदास्तन्द्रितादाहमूर्च्छा भुक्ते चान्ने विदाहस्त्वधृतिरपि सदा हृद्यतुल्या च पीडा | तृष्णा कण्ठस्य भेदः शिरसि च दवनं पूतिनिष्ठीवनं च द्वेषो भक्तेऽविपाको विरतिरपि रते रक्तपित्तोपसर्गाः ||९||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం రక్తపిత్తోపద్రవానాహ- దౌర్బల్యశ్వాసకాసేత్యాది| వమథుః ఛర్దిః| మదః పూగఫలేనేవ మత్తతా| అధృతిః అసంతోషః| అతుల్యా అసాధారణా| కంఠస్య భేదః కంఠక్షణనం| శిరసి చ దవనం సంతాపః| విరతిరపి రతేః సుఖస్యాపి వినాశో భవతీత్యర్థః| ఉపసర్గా ఉపద్రవాః| ‘భుక్తే చాన్నే విదాహ’ ఇత్యత్ర ‘భుక్తే ఘోరో విదాహ’ ఇత్యన్యే పఠంతి| తత్ర సప్తమీ షష్ఠ్యర్థే, తేన భుక్తస్య ఆహారస్య ఘోరో మహాన్ విదాహ ఇత్యర్థః| ‘కంఠస్య భేద’ ఇత్యత్ర ‘కోష్ఠస్య భేద’ ఇత్యపరే పఠంతి; కోష్ఠశబ్దేన కోష్ఠస్థో మలస్తస్య భేద ఇతి చ వ్యాఖ్యానయంతి| తదేతత్ పాఠద్వయమూర్ధ్వాధఃప్రవృత్తిరూపం యథాసంభవం బోద్ధవ్యం, ఏకత్ర ద్వయోరప్యనౌపయికత్వాత్| శిరసి చ దవనమిత్యత్ర ‘ప్రవితతసిరతా’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి, సిరాతతగాత్రతేతి వ్యాఖ్యానయంతి| ‘విరతిరపి రతేః’ ఇత్యత్ర అపరే ‘వినతిరపి భవేత్’ ఇతి పఠంతి; వినతిః శరీరస్య వినమనం| అపరే ‘వికృతిరపి భవేత్’ ఇతి పఠంతి, తత్రాపి కాయస్యాకుంచనాత్మికా వికృతిరిత్యర్థః||9||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
మాంసప్రక్షాలనాభం క్వథితమివ చ యత్ కర్దమాంభోనిభం వా మేదఃపూయాస్రకల్పం యకృదివ యది వా పక్వజంబూఫలాభం | యత్ కృష్ణం యచ్చ నీలం భృశమతికుణపం యత్ర చోక్తా వికారాస్తద్వర్జ్యం రక్తపిత్తం సురపతిధనుషా యచ్చ తుల్యం విభాతి ||10||
मांसप्रक्षालनाभं क्वथितमिव च यत् कर्दमाम्भोनिभं वा मेदःपूयास्रकल्पं यकृदिव यदि वा पक्वजम्बूफलाभम् | यत् कृष्णं यच्च नीलं भृशमतिकुणपं यत्र चोक्ता विकारास्तद्वर्ज्यं रक्तपित्तं सुरपतिधनुषा यच्च तुल्यं विभाति ||१०||
🔊 Audio coming soon
అసాధ్యరక్తపిత్తలక్షణమాహ- మాంసప్రక్షాలనాభమిత్యాది| మాంసప్రక్షాలనాభం మాంసధావనతోయాభం| కర్దమాంభోనిభం కర్దమేన మిశ్రితం యదంభస్తోయం తన్నిభం| మేదఃపూయాస్రకల్పం మేదఃపూయరక్తసదృశమిత్యర్థః| అతికుణపం శటితశవగంధి| ఉక్తా వికారా దౌర్బల్యశ్వాసాదయః, ‘ప్రభూతా’ ఇతి వాక్యశేషః| తద్వర్జ్యమితి ఊర్ధ్వధోమార్గత్వేన సాధ్యం యాప్యం చ యదుక్తం భవతి తదప్యేవంవిధం అసాధ్యం| సురపతిధనుః ఇంద్రధనుః| ‘క్వథితమివ చ యత్’ ఇత్యత్ర ‘క్వథితమివ యకృత్’ ఇతి పఠిత్వా పక్వకాలఖండతుల్యమితి వ్యాఖ్యానయంతి||10||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
నాదౌ సంగ్రాహ్యముద్రిక్తం యదసృగ్బలినోఽశ్నతః | తత్ పాండుగ్రహణీకుష్ఠప్లీహగుల్మజ్వరావహం ||11||
नादौ सङ्ग्राह्यमुद्रिक्तं यदसृग्बलिनोऽश्नतः | तत् पाण्डुग्रहणीकुष्ठप्लीहगुल्मज्वरावहम् ||११||
🔊 Audio coming soon
ఆదౌ బలవతి రక్తపిత్తే సంగ్రహణనిషేధమాహ- నాదౌ సంగ్రాహ్యముద్రిక్తమిత్యాది| యత్ రక్తపిత్తం, ఉద్రిక్తం అతిశయేన వృద్ధిం గతం, తద్బలయుక్తస్యాశ్నతశ్చ పురుషస్యాదౌ న సంగ్రాహ్యం; యస్మాత్తదాదౌ సంగృహీతం సత్ పాండ్వాదిరోగావహం భవతి||11||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
అధఃప్రవృత్తం వమనైరూర్ధ్వగం చ విరేచనైః | జయేదన్యతరద్వాఽపి క్షీణస్య శమనైరసృక్ ||12||
अधःप्रवृत्तं वमनैरूर्ध्वगं च विरेचनैः | जयेदन्यतरद्वाऽपि क्षीणस्य शमनैरसृक् ||१२||
🔊 Audio coming soon
తర్హి తత్ర కిం కుర్యాదిత్యాహ- అధఃప్రవృత్తం వమనైరిత్యాది| సంశోధనార్హస్య బలవతో నరస్యాధోగం రక్తపిత్తం బహుదోషం వమనైర్జయేత్, ఏవంవిధస్యోర్ధ్వగం విరేచనైరిత్యర్థః| నను, అధోగం వాతానుగం భవతి, ఊర్ధ్వగం చ కఫానుగం, తత్ కథం తయోర్వమనవిరేచనే యుజ్యేతే? సత్యం, వ్యాధిప్రత్యనీకత్వాద్యుజ్యేతే ఏవ; తథా చ తంత్రాంతరం- “అధోగం వమనైర్ధీమానూర్ధ్వగం రేచనైర్జయేత్”- ఇతి| అన్యతరద్వేతి ఊర్ధ్వగమధోగం వా క్షీణస్య పురుషస్య శమనైర్జయేదితి న వమనవిరేకైః; తథా చ తంత్రాంతరం- “ఊర్ధ్వగం వాఽప్యధోగం వా క్షీణస్య శమనైర్జయేత్”- ఇతి||12||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
అతిప్రవృద్ధదోషస్య పూర్వం లోహితపిత్తినః | అక్షీణబలమాంసాగ్నేః కర్తవ్యమపతర్పణం ||13||
अतिप्रवृद्धदोषस्य पूर्वं लोहितपित्तिनः | अक्षीणबलमांसाग्नेः कर्तव्यमपतर्पणम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం సంశోధనార్హస్య లంఘనమపి హితమితి దర్శయన్నాహ- అతిప్రవృద్ధదోషస్యేత్యాది| అపతర్పణం లంఘనం||13||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
లంఘితస్య తతః పేయాం విదధ్యాత్ స్వల్పతండులాం | రసయూషౌ ప్రదాతవ్యౌ సురాభిస్నేహసంస్కృతౌ | తర్పణం పాచనం లేహాన్ సర్పీంషి వివిధాని చ ||14||
लङ्घितस्य ततः पेयां विदध्यात् स्वल्पतण्डुलाम् | रसयूषौ प्रदातव्यौ सुराभिस्नेहसंस्कृतौ | तर्पणं पाचनं लेहान् सर्पींषि विविधानि च ||१४||
🔊 Audio coming soon
లంఘనాదనంతరం కిం కుర్యాదిత్యాహ- లంఘితస్యేత్యాది విదధ్యాత్ కుర్యాత్| కిం రక్తపిత్తే పేయామేవ విదధ్యాదుతాన్యదపీత్యాహ- తర్పణమిత్యాది| తర్పణమితి మృద్వీకామధుకాదిసాధితజలేన సశర్కరేణాలోడితాః సఘృతక్షౌద్రా లాజశక్తవః| పాచనం హ్రీబేరచందనోశీరపర్పటముస్తసాధితజలపానం| లేహానితి వక్ష్యమాణాన్ మధుకశోభాంజనకాదిపుష్పైః కృతాన్ సఘృతక్షౌద్రాన్| వివిధాని సర్పీంషి వాసాఘృతాదీని| తత్రాధోగే పేయా హితా యది మారుతో బలీ న స్యాత్, మారుతశ్చేద్బలీ భవతి తదా మాంసరస ఏవ; ఊర్ధ్వగే చ తర్పణం హితం| తథా చ తంత్రాంతరం- “అధోవహే యవాగ్వాది న చేత్ స్యాన్మారుతో బలీ| ఊర్ధ్వగే తర్పణం శస్తం యథాదోషమథాపి వా”- ఇతి| కేచిత్ ‘లంఘితస్య తతో యుక్త్యా లఘ్వన్నమవచారయేత్’ ఇతి పఠంతి, వ్యాఖ్యానయంతి చ- యుక్త్యా మాత్రయా ప్రత్యనీకం చేత్యర్థః||14||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ద్రక్షామధుకకాశ్మర్యసితాయుక్తం విరేచనం | యష్టీమధుకయుక్తం చ సక్షౌద్రం వమనం హితం ||15||
द्रक्षामधुककाश्मर्यसितायुक्तं विरेचनम् | यष्टीमधुकयुक्तं च सक्षौद्रं वमनं हितम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
పూర్వముద్దిష్టం యద్వమనవిరేచనం తయోర్ద్రవ్యాణ్యాహ- ద్రాక్షామధుకకాశ్మర్యేత్యాది| ద్రాక్షాదియుక్తం విరేచనద్రవ్యకల్పోక్తం మృదు విరేచనం, యష్టీమధుకక్షౌద్రయుక్తం వమనద్రవ్యవికల్పోక్తం మృదు వమనం హితం||15||
Adhikarana 14 (16-18) · Śloka 18
పయాంసి శీతాని రసాశ్చ జాంగలాః సతీనయూషాశ్చ సశాలిషష్టికాః | పటోలశేలూసునిషణ్ణయూథికావటాతిముక్తాంకురసిందువారజం ||16|| హితం చ శాకం ఘృతసంస్కృతం సదా తథైవ ధాత్రీఫలదాడిమాన్వితం | రసాశ్చ పారావతశంఖకూర్మజాస్తథా యవాగ్వో విహితా ఘృతోత్తరాః ||17|| సంతానికాశ్చోత్పలవర్గసాధితే క్షీరే ప్రశస్తా మధుశర్కరోత్తరాః | హిమాః ప్రదేహా మధురా గణాశ్చ యే ఘృతాని పథ్యాని రక్తపిత్తినాం ||18||
पयांसि शीतानि रसाश्च जाङ्गलाः सतीनयूषाश्च सशालिषष्टिकाः | पटोलशेलूसुनिषण्णयूथिकावटातिमुक्ताङ्कुरसिन्दुवारजम् ||१६|| हितं च शाकं घृतसंस्कृतं सदा तथैव धात्रीफलदाडिमान्वितम् | रसाश्च पारावतशङ्खकूर्मजास्तथा यवाग्वो विहिता घृतोत्तराः ||१७|| सन्तानिकाश्चोत्पलवर्गसाधिते क्षीरे प्रशस्ता मधुशर्करोत्तराः | हिमाः प्रदेहा मधुरा गणाश्च ये घृतानि पथ्यानि रक्तपित्तिनाम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
వమనవిరేచనద్రవ్యాణ్యభిధాయ భోజనద్రవ్యాణి ప్రతిపాదయతి- పయాంసీత్యాది| శీతాని ఉత్పలాదిద్రవ్యక్వథితశీతాని, తాని తు పిత్తప్రాయే| జాంగలరసా ఏణాదిలావాదికృతాః, తే చ వాతానుబంధే| సతీనయూషా వర్తులకలాయయూషాః, తే చ కఫానుగే రక్తపిత్తే హితాః| పటోలేత్యాది| శేలూః దక్షిణాపథజం శాకం, శ్లేష్మాంతకమపరే| సునిషణ్ణకః శిరవాలికా, చతుష్పర్ణీత్యపరే| అతిముక్త ఆవంతకః| అంకురాః కోమలపల్లవాః పటోలాదీనాం| సిందువారః నిర్గుండీ| ఏతాన్యపి శాకాని కఫానుగే శస్తానీతి| పటోలేత్యత్ర కేచిత్ జీవంతీతి పఠంతి| రసాశ్చేత్యాది| జాంగలరసాభిధానేనైవ పారావతరసస్యాపి పరిగ్రహే తదభిధానం విశేషేణ రక్తపిత్తే హితత్వాపాదనార్థం| ధాత్రీదాడిమే సంస్కారార్థం| యవాగ్వః అభిహితాః| సంతానికా ఘృతస్యోపరితనః స్త్యానో భాగః| ఘృతోత్తరా ఘృతప్రధానాః| హిమాః ప్రదేహా ఇత్యాది| హిమాః ప్రదేహాః శీతా లేపాః; తే చ న్యగ్రోధాదిప్రభృతిశీతలగణకృతాః| మధురా గణాః కాకోల్యాదయః| తే చ పానాదినా యోజ్యాః| ఘృతాని మధురగణసాధితాని తంత్రాంతరసంవాదాత్| పథ్యాని హితాని||16-18||
Adhikarana 15 (19-20) · Śloka 20
మధూకశోభాంజనకోవిదారజైః ప్రియంగుకాయాః కుసుమైశ్చ చూర్ణితైః | భిషగ్విదధ్యాచ్చతురః సమాక్షికాన్ హితాయ లేహానసృజః ప్రశాంతయే ||19|| లిహ్యాచ్చ దూర్వావటజాంశ్చ పల్లవాన్ మధుద్వితీయాన్ సితకర్ణికస్య చ | హితం చ ఖర్జూరఫలం సమాక్షికం ఫలాని చాన్యాన్యపి తద్గుణాన్యథ ||20||
मधूकशोभाञ्जनकोविदारजैः प्रियङ्गुकायाः कुसुमैश्च चूर्णितैः | भिषग्विदध्याच्चतुरः समाक्षिकान् हिताय लेहानसृजः प्रशान्तये ||१९|| लिह्याच्च दूर्वावटजांश्च पल्लवान् मधुद्वितीयान् सितकर्णिकस्य च | हितं च खर्जूरफलं समाक्षिकं फलानि चान्यान्यपि तद्गुणान्यथ ||२०||
🔊 Audio coming soon
మధూకేత్యాది| మధూకాదిపుష్పైరేకైకైశ్చూర్ణితైస్త్రయో లేహాః, ప్రియంగుకాయాః కుసుమైశ్చతుర్థో లేహః| అపరానపి లేహానాహ- లిహ్యాదిత్యాది| దూర్వావటపల్లవాన్ మధుద్వితీయాన్ లిహ్యాదిత్యేకో యోగః| సితకర్ణికః శ్వేతకర్ణికారః, తస్యాపి పల్లవాన్ మధుద్వితీయాన్ లిహ్యాదితి ద్వితీయో యోగః| కేచిత్ సముదితమేకం యోగం మన్యంతే; తన్నేచ్ఛంతి నిబంధకారాః, సమానతంత్రసంవాదాత్| ‘దూర్వావటజాంశ్చ పల్లవాన్’ ఇత్యత్రాపరే ‘దుగ్ధద్రుమపల్లవాన్’ ఇతి పఠిత్వా వటాదిపల్లవానితి వ్యాచక్షతే| కిం రక్తపిత్తే ఏతదేవ హితముతాన్యదపీత్యాహ- హితమిత్యాది| సమాక్షికం సమధు| అనుక్తసంగ్రహాయాహ- ఫలాని చాన్యాన్యపీత్యాది| అన్యాని ఫలాని కాశ్మర్యాదీని| తద్గుణాని ఖర్జూరఫలతుల్యగుణాని||19-20||
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
రక్తాతిసారప్రోక్తాంశ్చ యోగానత్రాపి యోజయేత్ |21|
रक्तातिसारप्रोक्तांश्च योगानत्रापि योजयेत् |२१|
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం రక్తపిత్తేఽతిదేశేన చికిత్సామాహ- రక్తాతీసారప్రోక్తాంశ్చేత్యాది| రక్తాతీసారప్రోక్తాన్ యోగాన్ ‘ప్రియాలమల్లికా’ ఇత్యాదీన్| అస్యాగ్రే కార్తికకుండః ‘నీలోత్పలానాం మధునా భస్మ వాఽపి పరిస్రుతం’ ఇత్యాదియోగం పఠతి, స చ జేజ్జటాచార్యేణ ‘సక్షౌద్రమిందీవరభస్మ’ ఇత్యాదినా అగ్రే పఠితః|21|-
Adhikarana 17 (21-22) · Śloka 22
శుద్ధేక్షుకాండమాపోథ్య నవే కుంభే హిమాంభసా ||21|| యోజాయిత్వా క్షిపేద్రాత్రావాకాశే సోత్పలం తు తత్ | ప్రాతః స్రుతం క్షౌద్రయుతం పిబేచ్ఛోణితపిత్తవాన్ ||22||
शुद्धेक्षुकाण्डमापोथ्य नवे कुम्भे हिमाम्भसा ||२१|| योजायित्वा क्षिपेद्रात्रावाकाशे सोत्पलं तु तत् | प्रातः स्रुतं क्षौद्रयुतं पिबेच्छोणितपित्तवान् ||२२||
🔊 Audio coming soon
శుద్ధేక్షుకాండమాపోథ్యేత్యాది| శుద్ధేక్షుకాండాని నిర్వల్కలేక్షుకాండాని, ఆపోథ్య అవక్షుద్య| హిమాంభసా యోజయిత్వేత్యాది శీతలజలేన యోజయిత్వా నవే ఘటే రాత్రావాకాశే నిరావరణస్థానే క్షిపేత్ ధారయేత్, తతశ్చ ప్రాతఃకాలే స్రుతం గాలితం నీలోత్పలచూర్ణమధుభ్యాం యుతం శోణితపిత్తవాన్ నరః పిబేత్||21-22||
Adhikarana 18 (23) · Śloka 23
పిబేచ్ఛీతకషాయం వా జంబ్వామ్రార్జునసంభవం | ఉదుంబరఫలం పిష్ట్వా పిబేత్తద్రసమేవ వా ||23||
पिबेच्छीतकषायं वा जम्ब्वाम्रार्जुनसम्भवम् | उदुम्बरफलं पिष्ट्वा पिबेत्तद्रसमेव वा ||२३||
🔊 Audio coming soon
పిబేదిత్యాది| పిబేదిత్యత్ర మధుయుతమిత్యనుక్తమపి సంబధ్యతే, సమానతంత్రసంవాదాత్| ఉదుంబరఫలమిత్యాది| ఉదుంబరఫలం పిష్ట్వా తద్రసం గృహీత్వా మధుయుతం పిబేత్||23||
Adhikarana 19 (24-27) · Śloka 27
త్రపుషీమూలకల్కం వా సక్షౌద్రం తండులాంబునా | పిబేదక్షసమం కల్కం యష్టీమధుకమేవ వా ||24|| చందనం మధుకం రోధ్రమేవమేవ సమం పిబేత్ | కరంజబీజమేవం వా సితాక్షౌద్రయుతం పిబేత్ ||25|| మజ్జానమింగుదయస్యైవం పిబేన్మధుకసంయుతం | సుఖోష్ణం లవణం బీజం కారంజం దధిమస్తునా ||26|| పిబేద్వాఽపి త్ర్యహం మర్త్యో రక్తపిత్తాభిపీడితః | రక్తపిత్తహరాః శస్తాః షడేతే యోగసత్తమాః ||27||
त्रपुषीमूलकल्कं वा सक्षौद्रं तण्डुलाम्बुना | पिबेदक्षसमं कल्कं यष्टीमधुकमेव वा ||२४|| चन्दनं मधुकं रोध्रमेवमेव समं पिबेत् | करञ्जबीजमेवं वा सिताक्षौद्रयुतं पिबेत् ||२५|| मज्जानमिङ्गुदयस्यैवं पिबेन्मधुकसंयुतम् | सुखोष्णं लवणं बीजं कारञ्जं दधिमस्तुना ||२६|| पिबेद्वाऽपि त्र्यहं मर्त्यो रक्तपित्ताभिपीडितः | रक्तपित्तहराः शस्ताः षडेते योगसत्तमाः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం రక్తపిత్తే సిద్ధతమాన్ షడ్యోగానాహ- త్రపుసీమూలకల్కమిత్యాది| సక్షౌద్రం కర్షోన్మితమధుసహితం, తండులాంబునా కల్కాచ్చతుర్గుణేనేత్యర్థః| అక్షసమం కర్షప్రమాణం, ఏవమేవేతి సక్షౌద్రం తండులాంబునేత్యర్థః| కరంజబీజాదియోగద్వయం కఫానుబంధే ఊర్ధ్వగే శస్తం| మజ్జానమింగుదస్యేత్యాది సితామధుయుతమేవ(క)మేవ పిబేదిత్యర్థః||24-27||
Adhikarana 20 (28) · Śloka 28
పథ్యాశ్చైవావపీడేషు ఘ్రాణతః ప్రస్రుతేఽసృజి |28|
पथ्याश्चैवावपीडेषु घ्राणतः प्रस्रुतेऽसृजि |२८|
🔊 Audio coming soon
అనంతరోక్తాః షడ్యోగా ఘ్రాణగే రక్తేఽవపీడనేఽపి యోజ్యా ఇత్యాహ- పథ్యా ఇత్యాది| పథ్యా హితాః, అనంతరోక్తాః త్రపుసీమూలకల్కమిత్యాది షడ్యోగాః ఇతి శేషః|28|-
Adhikarana 21 (28) · Śloka 28
అతినిస్రుతరక్తో వా క్షౌద్రయుక్తం పిబేదసృక్ | యకృద్వా భక్షయేదాజమామం పిత్తసమాయుతం ||28||
अतिनिस्रुतरक्तो वा क्षौद्रयुक्तं पिबेदसृक् | यकृद्वा भक्षयेदाजमामं पित्तसमायुतम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
అసృగితి శరీరధాతుసామాన్యాత్ ఏణాదీనామిత్యర్థః| యకృత్ కాలఖండం||28||
Adhikarana 22 (29-32) · Śloka 33
పలాశవృక్షస్వరసే విపక్వం సర్పిః పిబేత్ క్షౌద్రయుతం సుశీతం | వనస్పతీనాం స్వరసైః కృతం వా సశర్కరం క్షీరఘృతం పిబేద్వా ||29|| ద్రాక్షాముశీరాణ్యథ పద్మకం సితా పృథక్పలాంశాన్యుదకే సమావపేత్ | స్థితం నిశాం తద్రుధిరామయం జయేత్ పీతం పయో వాఽంబుసమం హితాశినః ||30|| తురంగవర్చఃస్వరసం సమాక్షికం పిబేత్ సితాక్షౌద్రయుతం వృషస్య వా | లిహేత్తథా వాస్తుకబీజచూర్ణం క్షౌద్రాన్వితం తండులసాహ్వయం వా ||31|| లిహ్యాచ్చ లాజాంజనచూర్ణమేకమేవం సితాక్షౌద్రయుతాం తుగాఖ్యాం | ద్రాక్షాం సితాం తిక్తకరోహిణీం చ హిమాంబునా వా మధుకేన యుక్తాం ||32|| పథ్యామహింస్రాం రజనీం ఘృతం చ లిహ్యాత్తథా శోణితపిత్తరోగీ |33|
पलाशवृक्षस्वरसे विपक्वं सर्पिः पिबेत् क्षौद्रयुतं सुशीतम् | वनस्पतीनां स्वरसैः कृतं वा सशर्करं क्षीरघृतं पिबेद्वा ||२९|| द्राक्षामुशीराण्यथ पद्मकं सिता पृथक्पलांशान्युदके समावपेत् | स्थितं निशां तद्रुधिरामयं जयेत् पीतं पयो वाऽम्बुसमं हिताशिनः ||३०|| तुरङ्गवर्चःस्वरसं समाक्षिकं पिबेत् सिताक्षौद्रयुतं वृषस्य वा | लिहेत्तथा वास्तुकबीजचूर्णं क्षौद्रान्वितं तण्डुलसाह्वयं वा ||३१|| लिह्याच्च लाजाञ्जनचूर्णमेकमेवं सिताक्षौद्रयुतां तुगाख्याम् | द्राक्षां सितां तिक्तकरोहिणीं च हिमाम्बुना वा मधुकेन युक्ताम् ||३२|| पथ्यामहिंस्रां रजनीं घृतं च लिह्यात्तथा शोणितपित्तरोगी |३३|
🔊 Audio coming soon
వనస్పతీనాం వటాదీనాం| క్షీరఘృతం క్షీరోత్థం ఘృతం| పయో వాఽంబుసమమితి దుగ్ధం జలం చ తుల్యమిత్యర్థః| కేచిదేవం పఠంతి- ‘వాసాకషాయం ససితం పిబేద్వా తురంగవర్చఃస్వరసం సమాక్షికం’ ఇతి| లిహేత్తథా వాస్తుకబీజచూర్ణమిత్యాది|- వాస్తుకబీజచూర్ణం టంకవాస్తుకబీజచూర్ణం క్షౌద్రాన్వితం లిహేత్| తండులసాహ్వయం వేతి తండులీయం క్షౌద్రాన్వితం వా లిహ్యాదిత్యర్థః| కేచిదేవం పఠంతి- ‘సతండులీయం మధునాఽవలేహయేత్ సితాయుతం వాస్తుకమూలమేవ వా’ ఇతి| లిహ్యాచ్చేత్యాది| లాజా భృష్టధాన్యాని| అంజనం రసాంజనం| ఏకం ప్రధానం, ఏవం క్షాద్రేణేత్యర్థః| ‘లాజాంజనచూర్ణం’ ఇత్యత్ర ‘కాలాంజనచూర్ణం’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి; తత్ర కాలాంజనం సౌవీరాంజనం| సితాక్షౌద్రయుతమిత్యాది| తుగాఖ్యా వంశరోచనానుకారి పార్థివం ద్రవ్యం, అన్యే వంశరోచనామాహుః; తాం చ శర్కరాక్షౌద్రయుతాం లిహ్యాత్| ద్రాక్షాం సితామిత్యాది| ద్రాక్షాదీని త్రీణి ద్రవ్యాణి యష్టీమధుకేన యుతాని శీతోదకేన వా లిహ్యాత్| పథ్యామిత్యాది| పథ్యా హరీతకీ, రజనీ హరిద్రా, ఏతాని హరీతకీప్రభృతీని ద్రవ్యాణి ఘృతేన సహ లిహ్యాత్| అయం యోగః కంఠగే ప్రసృతే చ రక్తపిత్తే యోజ్యః| కేచిత్ ‘రజనీం ఘృతం చ’ ఇత్యత్ర ‘రజనీద్వయం చ’ ఇతి పఠంతి, తే చ శీతోదకేనైవ లేహ్యమిచ్ఛంతి; అయం పాఠః సమానతంత్రవిరోధాదన్యాయ్యః||29-32||-
Adhikarana 23 (33) · Śloka 34
వాసాకషాయోత్పలమృత్ప్రియంగురోధ్రాంజనాంభోరుహకేశరాణి ||33|| పీత్వా సితాక్షౌద్రయుతాని జహ్యాత్ పిత్తాసృజో వేగముదీర్ణమాశు |34|
वासाकषायोत्पलमृत्प्रियङ्गुरोध्राञ्जनाम्भोरुहकेशराणि ||३३|| पीत्वा सिताक्षौद्रयुतानि जह्यात् पित्तासृजो वेगमुदीर्णमाशु |३४|
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం వేగవతి రక్తపిత్తే సిద్ధతమం యోగమాహ- వాసాకషాయోత్పలేత్యాది| ఉత్పలం నీలోత్పలం మృత్ కేదారమృత్తికా, అంభోరుహకేశరం పద్మకేశరం| కల్పనామాహ- పీత్వా సితాక్షౌద్రయుతాని జహ్యాదిత్యాది| వాసాకషాయముత్పలమృదాదిచూర్ణప్రక్షేపం సితాక్షౌద్రయుతం పీత్వా నరో రక్తపిత్తస్యోదీర్ణముద్రిక్తం వేగమాశు జహ్యాత్ శీఘ్రం పరిత్యజేత్||33||-
Adhikarana 24 (34) · Śloka 35
గాయత్రిజంబ్వర్జునకోవిదారశిరీషరోధ్రాశనశాల్మలీనాం ||34|| పుష్పాణి శిగ్రోశ్చ విచూర్ణ్య లేహో మధ్వన్వితః శోణితపిత్తరోగే |35|
गायत्रिजम्ब्वर्जुनकोविदारशिरीषरोध्राशनशाल्मलीनाम् ||३४|| पुष्पाणि शिग्रोश्च विचूर्ण्य लेहो मध्वन्वितः शोणितपित्तरोगे |३५|
🔊 Audio coming soon
గాయత్రిజంబ్వర్జునకోవిదారేత్యాది| గాయత్రీ ఖదిరః, అర్జునః కకుభః, కోవిదారః కాంచనారః, అశనో బీజకః| శిగ్రుః శోభాంజనకః||34||-
Adhikarana 25 (35) · Śloka 36
సక్షౌద్రమిందీవరభస్మవారి కరంజబీజం మధుసర్పిషీ చ ||35|| జంబ్వర్జునామ్రక్వథితం చ తోయం ఘ్నంతి త్రయః పిత్తమసృక్ చ యోగాః |36|
सक्षौद्रमिन्दीवरभस्मवारि करञ्जबीजं मधुसर्पिषी च ||३५|| जम्ब्वर्जुनाम्रक्वथितं च तोयं घ्नन्ति त्रयः पित्तमसृक् च योगाः |३६|
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం రక్తపిత్తే త్రీన్ యోగానాహ- సక్షౌద్రమిందీవరభస్మేత్యాది| ఇందీవరభస్మవారి ఇందీవరక్షారోదకం సక్షౌద్రం పిబేదిత్యేకో యోగః| కరంజబీజం మధుసర్పిషా చేతి కరంజబీజం మధుసర్పిషా వా లిహ్యాదితి ద్వితీయో యోగః| జంబ్వర్జునామ్రక్వథితం తోయమిత్యాది|- జంబ్వాదిక్వథితం తోయం సక్షౌద్రం పిబేదితి తృతీయో యోగః| ఏషు మధ్యే అంత్యౌ యోగౌ కంఠాంతఃస్థితే రక్తపిత్తే యోజ్యౌ||35||-
Adhikarana 26 (36) · Śloka 37
మూలాని పుష్పాణి చ మాతులుంగ్యాః పిష్ట్వా పిబేత్తండులధావనేన ||36|| ఘ్రాణప్రవృత్తే జలమాశు దేయం సశర్కరం నాసికయా పయో వా |37|
मूलानि पुष्पाणि च मातुलुङ्ग्याः पिष्ट्वा पिबेत्तण्डुलधावनेन ||३६|| घ्राणप्रवृत्ते जलमाशु देयं सशर्करं नासिकया पयो वा |३७|
🔊 Audio coming soon
మూలానీత్యాది| మాతులుంగో బీజపూరకః, ‘మధుకర్కటీ’ ఇతి అన్యే| ఘ్రాణప్రవృత్తే జలమాశు దేయమిత్యాది| ఘ్రాణప్రవృత్తే రక్తపిత్తే సశర్కరం పానీయం దుగ్ధం వా సశర్కరం నాసికయా దేయం| కేచిత్ ‘నాసికయా’ ఇత్యత్ర ‘నాసికయోః’ ఇతి పఠంతి||36||-
Adhikarana 27 (37) · Śloka 37
ద్రాక్షారసం క్షీరఘృతం పిబేద్వా సశర్కరం చేక్షురసం హిమం వా ||37||
द्राक्षारसं क्षीरघृतं पिबेद्वा सशर्करं चेक्षुरसं हिमं वा ||३७||
🔊 Audio coming soon
ఘ్రాణప్రవృత్తేఽపరమపి నస్యయోగమాహ- ద్రాక్షారసమిత్యాది| ద్రాక్షారసం సశర్కరం నాసికయా పిబేత్, క్షీరఘృతం క్షీరమథనోద్భూతం తద్వా సశర్కరం నాసికయా పిబేత్, ఇక్షురసం హిమం వా తథైవ పిబేత్, ఇత్థం త్రయో యోగాః కల్పనీయాః| తథా చ తంత్రాంతరం- “ద్రాక్షారసస్య నస్యం నస్యం వా క్షీరసర్పిషః సపది| ఇక్షో రసస్య నస్యం సశర్కరం రక్తనుద్భవతి”- ఇతి||37||
Adhikarana 28 (38) · Śloka 38
శీతోపచారం మధురం చ కుర్యాద్విశేషతః శోణితపిత్తరోగే |38|
शीतोपचारं मधुरं च कुर्याद्विशेषतः शोणितपित्तरोगे |३८|
🔊 Audio coming soon
సర్వతంత్రోక్తచికిత్సాసంగ్రహార్థమాహ- శీతోపచారమిత్యాది| శీతోపచారం దాహాదిషు బాహ్యేఽపి కుర్యాదితి|38|-
Adhikarana 29 (38) · Śloka 39
ద్రాక్షాఘృతక్షౌద్రసితాయుతేన విదారిగంధాదివిపాచితేన ||38|| క్షీరేణ చాస్థాపనమగ్ర్యముక్తం హితం ఘృతం చాప్యనువాసనార్థం |39|
द्राक्षाघृतक्षौद्रसितायुतेन विदारिगन्धादिविपाचितेन ||३८|| क्षीरेण चास्थापनमग्र्यमुक्तं हितं घृतं चाप्यनुवासनार्थम् |३९|
🔊 Audio coming soon
రక్తపిత్తే ఆస్థాపనార్థం క్షీరమనువాసనార్థం చ ఘృతమాహ- ద్రాక్షేత్యాది| విదారిగంధాదిగణసాధితేన క్షీరేణ ఘృతక్షౌద్రసితాయుతేనాస్థాపనం రక్తపిత్తేఽగ్ర్యముక్తం, తథా చానువాసనార్థం ఘృతం హితం| తచ్చ ఘృతం యష్టీమధుకసాధితం, అపక్వస్య స్నేహస్య వ్యాపత్కరత్వాత్| అన్యే విదారిగంధాదిసాధితక్షీరేణ ఘృతపాకమిచ్ఛంతి||38||-
Adhikarana 30 (39-41) · Śloka 42
ప్రియంగురోధ్రాంజనగైరికోత్పలైః సువర్ణకాలీయకరక్తచందనైః ||39|| సితాశ్వగంధాంబుదయష్టికాహ్వయైర్మృణాలసౌగంధికతుల్యపేషితైః | నిరూహ్య చైనం పయసా సమాక్షికైర్ఘృతప్లుతైః శీతజలావసేచితం ||40|| క్షీరౌదనం భుక్తమథానువాసయేద్ఘృతేన యష్టీమధుసాధితేన చ | అధోవహం శోణితమేష నాశయేత్తథాఽతిసారం రుధిరస్య దుస్తరం ||41|| విరేకయోగే త్వతి చైవ శస్యతే... |42|
प्रियङ्गुरोध्राञ्जनगैरिकोत्पलैः सुवर्णकालीयकरक्तचन्दनैः ||३९|| सिताश्वगन्धाम्बुदयष्टिकाह्वयैर्मृणालसौगन्धिकतुल्यपेषितैः | निरूह्य चैनं पयसा समाक्षिकैर्घृतप्लुतैः शीतजलावसेचितम् ||४०|| क्षीरौदनं भुक्तमथानुवासयेद्घृतेन यष्टीमधुसाधितेन च | अधोवहं शोणितमेष नाशयेत्तथाऽतिसारं रुधिरस्य दुस्तरम् ||४१|| विरेकयोगे त्वति चैव शस्यते... |४२|
🔊 Audio coming soon
అపరేఽపి రక్తపిత్తే ఆస్థాపనానువాసనే ఆహ- ప్రియంగురోధ్రాంజనగైరికోత్పలైరిత్యాది| అంజనం సౌవీరాంజనం| గైరికం సామాన్యగైరికం| ఉత్పలం నీలోత్పలం; నాగకేశరమపరే| సువర్ణం సువర్ణగైరికం, అంతలోపాత్| కాలీయకం దారుహరిద్రానుకారి ద్రవ్యం| అంబుదో ముస్తా| యష్టికాహ్వయో మధుయష్టికా| మృణాలం పద్మకేశరం| సౌగంధికం కుముదభేదః| ప్రియంగ్వాదిభిః సౌగంధికాంతైస్తుల్యైః పేషితైః కల్కీకృతైః సమఘృతైః పయసా సహైనం రక్తపిత్తినం నిరూహయేత్| తతశ్చ శీతలజలావసేచితం క్షీరౌదనం భుక్తం పురుషం యష్టీమధుకసాధితేన ఘృతేనానువాసయేత్| అధోవహం శోణితమధోగం రక్తపిత్తం| ఏష ఆస్థాపనానువాసనప్రయోగః| అతిసారం రుధిరస్యేతి రక్తాతిసారమిత్యర్థః| విరేకయోగే త్వతీతి విరేకాతియోగే||39-41||-
Adhikarana 31 (42) · Śloka 42
... వామ్యశ్చ రక్తే విజితే బలాన్వితః ||42||
... वाम्यश्च रक्ते विजिते बलान्वितः ||४२||
🔊 Audio coming soon
వామ్యశ్చ రక్తే ఇత్యాది| నిరూహనానువాసనాభ్యాం విజితే రక్తపిత్తే సతి బలాన్వితః పురుషో వామ్యో వామనీయః, అధోమార్గప్రవృత్తినివారణార్థం| అత్ర కార్తికకుండేన బహూక్తం, తచ్చ గ్రంథగౌరవభయాత్ పరిహృతం||42||
Adhikarana 32 (43) · Śloka 43
ఏవంవిధా ఉత్తరబస్తయశ్చ మూత్రాశయస్థే రుధిరే విధేయాః |43|
एवंविधा उत्तरबस्तयश्च मूत्राशयस्थे रुधिरे विधेयाः |४३|
🔊 Audio coming soon
విశిష్టస్థానగే రక్తపిత్తే విశిష్టచికిత్సామాహ- ఏవంవిధా ఉత్తరతబస్తయశ్చేత్యాది| ఏవంవిధా అనంతరోక్తాస్థాపనానువాసనతుల్యాః| మూత్రాశయస్థే బస్తిస్థే మూత్రస్రోతఃప్రవృత్తే చ|43|-
Adhikarana 33 (43) · Śloka 43
ప్రవృత్తరక్తేషు చ పాయుజేషు కుర్యాద్విధానం ఖలు రక్తపైత్తం ||43||
प्रवृत्तरक्तेषु च पायुजेषु कुर्याद्विधानं खलु रक्तपैत्तम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
అర్శసః అతిప్రవృత్తౌ చ రక్తపిత్తచికిత్సితమతిదిశన్నాహ- ప్రవృత్తరక్తేష్విత్యాది| పాయుజేషు అర్శఃసు||43||
Adhikarana 34 (44) · Śloka 44
విధిశ్చాసృగ్దరేఽప్యేష స్త్రీణాం కార్యో విజానతా | శస్త్రకర్మణి రక్తం చ యస్యాతీవ ప్రవర్తతే ||44||
विधिश्चासृग्दरेऽप्येष स्त्रीणां कार्यो विजानता | शस्त्रकर्मणि रक्तं च यस्यातीव प्रवर्तते ||४४||
🔊 Audio coming soon
విధిశ్చాసృగ్దరేఽప్యేష ఇత్యాది| ఏష విధిః అధోగరక్తపిత్తఘ్నో విధిః| విజానతా వైద్యేన అసృగ్దరే కార్యః| న కేవలమసృగ్దరే ఏవ ఏష విధిః కార్యః కింతు యస్య శస్త్రకర్మణి కృతే అతిరక్తం ప్రవర్తతే తస్యాప్యేష ఏవ విధిః కార్యః| కేచిదత్రైవాసృగ్దరలక్షణం పఠంతి| తద్యథా- ‘దహేదధో వంక్షణదేశమస్యాః శ్రోణీం చ పృష్ఠం చ తథైవ వృక్కౌ | అసృగ్దరం చాపి కరోతి నార్యా గర్భాశయార్తిం త్వచిరేణ ఘోరాం’- ఇతి| యే త్వత్ర పఠంతి తే శుక్రశోణితశుద్ధావసృగ్దరలక్షణం న పఠంతి||44||
Adhikarana 35 (45) · Śloka 45
త్రయాణామపి దోషాణాం శోణితేఽపి చ సర్వశః | లింగాన్యాలోక్య కర్తవ్యం చికిత్సితమనంతరం ||45||
त्रयाणामपि दोषाणां शोणितेऽपि च सर्वशः | लिङ्गान्यालोक्य कर्तव्यं चिकित्सितमनन्तरम् ||४५||
🔊 Audio coming soon
కిం రక్తపిత్తఘ్నో విధిః రక్తపిత్తాఖ్యే రోగేఽసృగ్దరే శస్త్రకర్మణ్యతిరక్తప్రవృత్తౌ చావిశేషేణైవ కార్య ఉత కించిదపేక్ష్యేత్యాహ- త్రయాణామపి దోషాణామిత్యాది| త్రయాణామపి దోషాణాం పృథగ్ద్వంద్వసమస్తానాం లింగాని శోణితవర్ణనీయోక్తాని శోణితే సర్వశ ఆలోక్యానంతరం చికిత్సితం కర్తవ్యం, అసృగ్దరే వా శస్త్రకర్మణి రక్తాతిప్రవృత్తౌ రక్తపిత్తఘ్నో విధిః కార్య ఇత్యర్థః| అత్రాధోవహస్య నాశనం యాపనం వాఽభిప్రేతం, తేన సాన్నిపాతికస్యాక్షీణమాంసాగ్నేర్యాప్యత్వమభిప్రేతం| అత్ర కార్తికకుండ ఆపాతనికాపూర్వం గర్భిణీత్యాదిపాఠం పఠతి, స చాభావాన్న లిఖితః||45||
Adhikarana puShpikA · Śloka 45
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కాయచికిత్సాతంత్రే రక్తపిత్తప్రతిషేధో నామ (సప్తమోఽధ్యాయః, ఆదితః) పంచచత్వారింశత్తమోఽధ్యాయః ||45||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे रक्तपित्तप्रतिषेधो नाम (सप्तमोऽध्यायः, आदितः) पञ्चचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४५||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రే కాయచికిత్సాయాం పంచచత్వారింశత్తమోఽధ్యాయః||45||