Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో రక్తపిత్తప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो रक्तपित्तप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
45. raktapittapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 5
క్రోధశోకభయాయాసవిరుద్ధాన్నాతపానలాన్ | కట్వమ్లలవణక్షారతీక్ష్ణోష్ణాతివిదాహినః ||3|| నిత్యమభ్యసతో దుష్టో రసః పిత్తం ప్రకోపయేత్ | విదగ్ధం స్వగుణైః పిత్తం విదహత్యాశు శోణితం ||4|| తతః ప్రవర్తతే రక్తమూర్ధ్వం చాధో ద్విధాఽపి వా |5|
View original
क्रोधशोकभयायासविरुद्धान्नातपानलान् | कट्वम्ललवणक्षारतीक्ष्णोष्णातिविदाहिनः ||३|| नित्यमभ्यसतो दुष्टो रसः पित्तं प्रकोपयेत् | विदग्धं स्वगुणैः पित्तं विदहत्याशु शोणितम् ||४|| ततः प्रवर्तते रक्तमूर्ध्वं चाधो द्विधाऽपि वा |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
ఆమాశయాద్వ్రజేదూర్ధ్వమధః పక్వాశయాద్వ్రజేత్ ||5|| విదగ్ధయోర్ద్వయోశ్చాపి ద్విధాభాగం ప్రవర్తతే | కేచిత్ సయకృతః ప్లీహ్నః ప్రవదంత్యసృజో గతిం ||6||
View original
आमाशयाद्व्रजेदूर्ध्वमधः पक्वाशयाद्व्रजेत् ||५|| विदग्धयोर्द्वयोश्चापि द्विधाभागं प्रवर्तते | केचित् सयकृतः प्लीह्नः प्रवदन्त्यसृजो गतिम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ఊర్ధ్వం సాధ్యమధోయాప్యమసాధ్యం యుగపద్గతం |7|
View original
ऊर्ध्वं साध्यमधोयाप्यमसाध्यं युगपद्गतम् |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 8
సదనం శీతకామిత్వం కంఠధూమాయనం వమిః ||7|| లోహగంధిశ్చ నిఃశ్వాసో భవత్యస్మిన్ భవిష్యతి |8|
View original
सदनं शीतकामित्वं कण्ठधूमायनं वमिः ||७|| लोहगन्धिश्च निःश्वासो भवत्यस्मिन् भविष्यति |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
బాహ్యాసృగ్లక్షణైస్తస్య సంఖ్యాదోషోచ్ఛ్రితీర్విదుః ||8||
View original
बाह्यासृग्लक्षणैस्तस्य सङ्ख्यादोषोच्छ्रितीर्विदुः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
దౌర్బల్యశ్వాసకాసజ్వరవమథుమదాస్తంద్రితాదాహమూర్చ్ఛా భుక్తే చాన్నే విదాహస్త్వధృతిరపి సదా హృద్యతుల్యా చ పీడా | తృష్ణా కంఠస్య భేదః శిరసి చ దవనం పూతినిష్ఠీవనం చ ద్వేషో భక్తేఽవిపాకో విరతిరపి రతే రక్తపిత్తోపసర్గాః ||9||
View original
दौर्बल्यश्वासकासज्वरवमथुमदास्तन्द्रितादाहमूर्च्छा भुक्ते चान्ने विदाहस्त्वधृतिरपि सदा हृद्यतुल्या च पीडा | तृष्णा कण्ठस्य भेदः शिरसि च दवनं पूतिनिष्ठीवनं च द्वेषो भक्तेऽविपाको विरतिरपि रते रक्तपित्तोपसर्गाः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
మాంసప్రక్షాలనాభం క్వథితమివ చ యత్ కర్దమాంభోనిభం వా మేదఃపూయాస్రకల్పం యకృదివ యది వా పక్వజంబూఫలాభం | యత్ కృష్ణం యచ్చ నీలం భృశమతికుణపం యత్ర చోక్తా వికారాస్తద్వర్జ్యం రక్తపిత్తం సురపతిధనుషా యచ్చ తుల్యం విభాతి ||10||
View original
मांसप्रक्षालनाभं क्वथितमिव च यत् कर्दमाम्भोनिभं वा मेदःपूयास्रकल्पं यकृदिव यदि वा पक्वजम्बूफलाभम् | यत् कृष्णं यच्च नीलं भृशमतिकुणपं यत्र चोक्ता विकारास्तद्वर्ज्यं रक्तपित्तं सुरपतिधनुषा यच्च तुल्यं विभाति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
నాదౌ సంగ్రాహ్యముద్రిక్తం యదసృగ్బలినోఽశ్నతః | తత్ పాండుగ్రహణీకుష్ఠప్లీహగుల్మజ్వరావహం ||11||
View original
नादौ सङ्ग्राह्यमुद्रिक्तं यदसृग्बलिनोऽश्नतः | तत् पाण्डुग्रहणीकुष्ठप्लीहगुल्मज्वरावहम् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
అధఃప్రవృత్తం వమనైరూర్ధ్వగం చ విరేచనైః | జయేదన్యతరద్వాఽపి క్షీణస్య శమనైరసృక్ ||12||
View original
अधःप्रवृत्तं वमनैरूर्ध्वगं च विरेचनैः | जयेदन्यतरद्वाऽपि क्षीणस्य शमनैरसृक् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
అతిప్రవృద్ధదోషస్య పూర్వం లోహితపిత్తినః | అక్షీణబలమాంసాగ్నేః కర్తవ్యమపతర్పణం ||13||
View original
अतिप्रवृद्धदोषस्य पूर्वं लोहितपित्तिनः | अक्षीणबलमांसाग्नेः कर्तव्यमपतर्पणम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
లంఘితస్య తతః పేయాం విదధ్యాత్ స్వల్పతండులాం | రసయూషౌ ప్రదాతవ్యౌ సురాభిస్నేహసంస్కృతౌ | తర్పణం పాచనం లేహాన్ సర్పీంషి వివిధాని చ ||14||
View original
लङ्घितस्य ततः पेयां विदध्यात् स्वल्पतण्डुलाम् | रसयूषौ प्रदातव्यौ सुराभिस्नेहसंस्कृतौ | तर्पणं पाचनं लेहान् सर्पींषि विविधानि च ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ద్రక్షామధుకకాశ్మర్యసితాయుక్తం విరేచనం | యష్టీమధుకయుక్తం చ సక్షౌద్రం వమనం హితం ||15||
View original
द्रक्षामधुककाश्मर्यसितायुक्तं विरेचनम् | यष्टीमधुकयुक्तं च सक्षौद्रं वमनं हितम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16-18) · Śloka 18
పయాంసి శీతాని రసాశ్చ జాంగలాః సతీనయూషాశ్చ సశాలిషష్టికాః | పటోలశేలూసునిషణ్ణయూథికావటాతిముక్తాంకురసిందువారజం ||16|| హితం చ శాకం ఘృతసంస్కృతం సదా తథైవ ధాత్రీఫలదాడిమాన్వితం | రసాశ్చ పారావతశంఖకూర్మజాస్తథా యవాగ్వో విహితా ఘృతోత్తరాః ||17|| సంతానికాశ్చోత్పలవర్గసాధితే క్షీరే ప్రశస్తా మధుశర్కరోత్తరాః | హిమాః ప్రదేహా మధురా గణాశ్చ యే ఘృతాని పథ్యాని రక్తపిత్తినాం ||18||
View original
पयांसि शीतानि रसाश्च जाङ्गलाः सतीनयूषाश्च सशालिषष्टिकाः | पटोलशेलूसुनिषण्णयूथिकावटातिमुक्ताङ्कुरसिन्दुवारजम् ||१६|| हितं च शाकं घृतसंस्कृतं सदा तथैव धात्रीफलदाडिमान्वितम् | रसाश्च पारावतशङ्खकूर्मजास्तथा यवाग्वो विहिता घृतोत्तराः ||१७|| सन्तानिकाश्चोत्पलवर्गसाधिते क्षीरे प्रशस्ता मधुशर्करोत्तराः | हिमाः प्रदेहा मधुरा गणाश्च ये घृतानि पथ्यानि रक्तपित्तिनाम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (19-20) · Śloka 20
మధూకశోభాంజనకోవిదారజైః ప్రియంగుకాయాః కుసుమైశ్చ చూర్ణితైః | భిషగ్విదధ్యాచ్చతురః సమాక్షికాన్ హితాయ లేహానసృజః ప్రశాంతయే ||19|| లిహ్యాచ్చ దూర్వావటజాంశ్చ పల్లవాన్ మధుద్వితీయాన్ సితకర్ణికస్య చ | హితం చ ఖర్జూరఫలం సమాక్షికం ఫలాని చాన్యాన్యపి తద్గుణాన్యథ ||20||
View original
मधूकशोभाञ्जनकोविदारजैः प्रियङ्गुकायाः कुसुमैश्च चूर्णितैः | भिषग्विदध्याच्चतुरः समाक्षिकान् हिताय लेहानसृजः प्रशान्तये ||१९|| लिह्याच्च दूर्वावटजांश्च पल्लवान् मधुद्वितीयान् सितकर्णिकस्य च | हितं च खर्जूरफलं समाक्षिकं फलानि चान्यान्यपि तद्गुणान्यथ ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
రక్తాతిసారప్రోక్తాంశ్చ యోగానత్రాపి యోజయేత్ |21|
View original
रक्तातिसारप्रोक्तांश्च योगानत्रापि योजयेत् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21-22) · Śloka 22
శుద్ధేక్షుకాండమాపోథ్య నవే కుంభే హిమాంభసా ||21|| యోజాయిత్వా క్షిపేద్రాత్రావాకాశే సోత్పలం తు తత్ | ప్రాతః స్రుతం క్షౌద్రయుతం పిబేచ్ఛోణితపిత్తవాన్ ||22||
View original
शुद्धेक्षुकाण्डमापोथ्य नवे कुम्भे हिमाम्भसा ||२१|| योजायित्वा क्षिपेद्रात्रावाकाशे सोत्पलं तु तत् | प्रातः स्रुतं क्षौद्रयुतं पिबेच्छोणितपित्तवान् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23) · Śloka 23
పిబేచ్ఛీతకషాయం వా జంబ్వామ్రార్జునసంభవం | ఉదుంబరఫలం పిష్ట్వా పిబేత్తద్రసమేవ వా ||23||
View original
पिबेच्छीतकषायं वा जम्ब्वाम्रार्जुनसम्भवम् | उदुम्बरफलं पिष्ट्वा पिबेत्तद्रसमेव वा ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (24-27) · Śloka 27
త్రపుషీమూలకల్కం వా సక్షౌద్రం తండులాంబునా | పిబేదక్షసమం కల్కం యష్టీమధుకమేవ వా ||24|| చందనం మధుకం రోధ్రమేవమేవ సమం పిబేత్ | కరంజబీజమేవం వా సితాక్షౌద్రయుతం పిబేత్ ||25|| మజ్జానమింగుదయస్యైవం పిబేన్మధుకసంయుతం | సుఖోష్ణం లవణం బీజం కారంజం దధిమస్తునా ||26|| పిబేద్వాఽపి త్ర్యహం మర్త్యో రక్తపిత్తాభిపీడితః | రక్తపిత్తహరాః శస్తాః షడేతే యోగసత్తమాః ||27||
View original
त्रपुषीमूलकल्कं वा सक्षौद्रं तण्डुलाम्बुना | पिबेदक्षसमं कल्कं यष्टीमधुकमेव वा ||२४|| चन्दनं मधुकं रोध्रमेवमेव समं पिबेत् | करञ्जबीजमेवं वा सिताक्षौद्रयुतं पिबेत् ||२५|| मज्जानमिङ्गुदयस्यैवं पिबेन्मधुकसंयुतम् | सुखोष्णं लवणं बीजं कारञ्जं दधिमस्तुना ||२६|| पिबेद्वाऽपि त्र्यहं मर्त्यो रक्तपित्ताभिपीडितः | रक्तपित्तहराः शस्ताः षडेते योगसत्तमाः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (28) · Śloka 28
పథ్యాశ్చైవావపీడేషు ఘ్రాణతః ప్రస్రుతేఽసృజి |28|
View original
पथ्याश्चैवावपीडेषु घ्राणतः प्रस्रुतेऽसृजि |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (28) · Śloka 28
అతినిస్రుతరక్తో వా క్షౌద్రయుక్తం పిబేదసృక్ | యకృద్వా భక్షయేదాజమామం పిత్తసమాయుతం ||28||
View original
अतिनिस्रुतरक्तो वा क्षौद्रयुक्तं पिबेदसृक् | यकृद्वा भक्षयेदाजमामं पित्तसमायुतम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (29-32) · Śloka 33
పలాశవృక్షస్వరసే విపక్వం సర్పిః పిబేత్ క్షౌద్రయుతం సుశీతం | వనస్పతీనాం స్వరసైః కృతం వా సశర్కరం క్షీరఘృతం పిబేద్వా ||29|| ద్రాక్షాముశీరాణ్యథ పద్మకం సితా పృథక్పలాంశాన్యుదకే సమావపేత్ | స్థితం నిశాం తద్రుధిరామయం జయేత్ పీతం పయో వాఽంబుసమం హితాశినః ||30|| తురంగవర్చఃస్వరసం సమాక్షికం పిబేత్ సితాక్షౌద్రయుతం వృషస్య వా | లిహేత్తథా వాస్తుకబీజచూర్ణం క్షౌద్రాన్వితం తండులసాహ్వయం వా ||31|| లిహ్యాచ్చ లాజాంజనచూర్ణమేకమేవం సితాక్షౌద్రయుతాం తుగాఖ్యాం | ద్రాక్షాం సితాం తిక్తకరోహిణీం చ హిమాంబునా వా మధుకేన యుక్తాం ||32|| పథ్యామహింస్రాం రజనీం ఘృతం చ లిహ్యాత్తథా శోణితపిత్తరోగీ |33|
View original
पलाशवृक्षस्वरसे विपक्वं सर्पिः पिबेत् क्षौद्रयुतं सुशीतम् | वनस्पतीनां स्वरसैः कृतं वा सशर्करं क्षीरघृतं पिबेद्वा ||२९|| द्राक्षामुशीराण्यथ पद्मकं सिता पृथक्पलांशान्युदके समावपेत् | स्थितं निशां तद्रुधिरामयं जयेत् पीतं पयो वाऽम्बुसमं हिताशिनः ||३०|| तुरङ्गवर्चःस्वरसं समाक्षिकं पिबेत् सिताक्षौद्रयुतं वृषस्य वा | लिहेत्तथा वास्तुकबीजचूर्णं क्षौद्रान्वितं तण्डुलसाह्वयं वा ||३१|| लिह्याच्च लाजाञ्जनचूर्णमेकमेवं सिताक्षौद्रयुतां तुगाख्याम् | द्राक्षां सितां तिक्तकरोहिणीं च हिमाम्बुना वा मधुकेन युक्ताम् ||३२|| पथ्यामहिंस्रां रजनीं घृतं च लिह्यात्तथा शोणितपित्तरोगी |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (33) · Śloka 34
వాసాకషాయోత్పలమృత్ప్రియంగురోధ్రాంజనాంభోరుహకేశరాణి ||33|| పీత్వా సితాక్షౌద్రయుతాని జహ్యాత్ పిత్తాసృజో వేగముదీర్ణమాశు |34|
View original
वासाकषायोत्पलमृत्प्रियङ्गुरोध्राञ्जनाम्भोरुहकेशराणि ||३३|| पीत्वा सिताक्षौद्रयुतानि जह्यात् पित्तासृजो वेगमुदीर्णमाशु |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (34) · Śloka 35
గాయత్రిజంబ్వర్జునకోవిదారశిరీషరోధ్రాశనశాల్మలీనాం ||34|| పుష్పాణి శిగ్రోశ్చ విచూర్ణ్య లేహో మధ్వన్వితః శోణితపిత్తరోగే |35|
View original
गायत्रिजम्ब्वर्जुनकोविदारशिरीषरोध्राशनशाल्मलीनाम् ||३४|| पुष्पाणि शिग्रोश्च विचूर्ण्य लेहो मध्वन्वितः शोणितपित्तरोगे |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (35) · Śloka 36
సక్షౌద్రమిందీవరభస్మవారి కరంజబీజం మధుసర్పిషీ చ ||35|| జంబ్వర్జునామ్రక్వథితం చ తోయం ఘ్నంతి త్రయః పిత్తమసృక్ చ యోగాః |36|
View original
सक्षौद्रमिन्दीवरभस्मवारि करञ्जबीजं मधुसर्पिषी च ||३५|| जम्ब्वर्जुनाम्रक्वथितं च तोयं घ्नन्ति त्रयः पित्तमसृक् च योगाः |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (36) · Śloka 37
మూలాని పుష్పాణి చ మాతులుంగ్యాః పిష్ట్వా పిబేత్తండులధావనేన ||36|| ఘ్రాణప్రవృత్తే జలమాశు దేయం సశర్కరం నాసికయా పయో వా |37|
View original
मूलानि पुष्पाणि च मातुलुङ्ग्याः पिष्ट्वा पिबेत्तण्डुलधावनेन ||३६|| घ्राणप्रवृत्ते जलमाशु देयं सशर्करं नासिकया पयो वा |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (37) · Śloka 37
ద్రాక్షారసం క్షీరఘృతం పిబేద్వా సశర్కరం చేక్షురసం హిమం వా ||37||
View original
द्राक्षारसं क्षीरघृतं पिबेद्वा सशर्करं चेक्षुरसं हिमं वा ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (38) · Śloka 38
శీతోపచారం మధురం చ కుర్యాద్విశేషతః శోణితపిత్తరోగే |38|
View original
शीतोपचारं मधुरं च कुर्याद्विशेषतः शोणितपित्तरोगे |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (38) · Śloka 39
ద్రాక్షాఘృతక్షౌద్రసితాయుతేన విదారిగంధాదివిపాచితేన ||38|| క్షీరేణ చాస్థాపనమగ్ర్యముక్తం హితం ఘృతం చాప్యనువాసనార్థం |39|
View original
द्राक्षाघृतक्षौद्रसितायुतेन विदारिगन्धादिविपाचितेन ||३८|| क्षीरेण चास्थापनमग्र्यमुक्तं हितं घृतं चाप्यनुवासनार्थम् |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (39-41) · Śloka 42
ప్రియంగురోధ్రాంజనగైరికోత్పలైః సువర్ణకాలీయకరక్తచందనైః ||39|| సితాశ్వగంధాంబుదయష్టికాహ్వయైర్మృణాలసౌగంధికతుల్యపేషితైః | నిరూహ్య చైనం పయసా సమాక్షికైర్ఘృతప్లుతైః శీతజలావసేచితం ||40|| క్షీరౌదనం భుక్తమథానువాసయేద్ఘృతేన యష్టీమధుసాధితేన చ | అధోవహం శోణితమేష నాశయేత్తథాఽతిసారం రుధిరస్య దుస్తరం ||41|| విరేకయోగే త్వతి చైవ శస్యతే... |42|
View original
प्रियङ्गुरोध्राञ्जनगैरिकोत्पलैः सुवर्णकालीयकरक्तचन्दनैः ||३९|| सिताश्वगन्धाम्बुदयष्टिकाह्वयैर्मृणालसौगन्धिकतुल्यपेषितैः | निरूह्य चैनं पयसा समाक्षिकैर्घृतप्लुतैः शीतजलावसेचितम् ||४०|| क्षीरौदनं भुक्तमथानुवासयेद्घृतेन यष्टीमधुसाधितेन च | अधोवहं शोणितमेष नाशयेत्तथाऽतिसारं रुधिरस्य दुस्तरम् ||४१|| विरेकयोगे त्वति चैव शस्यते... |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (42) · Śloka 42
... వామ్యశ్చ రక్తే విజితే బలాన్వితః ||42||
View original
... वाम्यश्च रक्ते विजिते बलान्वितः ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (43) · Śloka 43
ఏవంవిధా ఉత్తరబస్తయశ్చ మూత్రాశయస్థే రుధిరే విధేయాః |43|
View original
एवंविधा उत्तरबस्तयश्च मूत्राशयस्थे रुधिरे विधेयाः |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (43) · Śloka 43
ప్రవృత్తరక్తేషు చ పాయుజేషు కుర్యాద్విధానం ఖలు రక్తపైత్తం ||43||
View original
प्रवृत्तरक्तेषु च पायुजेषु कुर्याद्विधानं खलु रक्तपैत्तम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (44) · Śloka 44
విధిశ్చాసృగ్దరేఽప్యేష స్త్రీణాం కార్యో విజానతా | శస్త్రకర్మణి రక్తం చ యస్యాతీవ ప్రవర్తతే ||44||
View original
विधिश्चासृग्दरेऽप्येष स्त्रीणां कार्यो विजानता | शस्त्रकर्मणि रक्तं च यस्यातीव प्रवर्तते ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (45) · Śloka 45
త్రయాణామపి దోషాణాం శోణితేఽపి చ సర్వశః | లింగాన్యాలోక్య కర్తవ్యం చికిత్సితమనంతరం ||45||
View original
त्रयाणामपि दोषाणां शोणितेऽपि च सर्वशः | लिङ्गान्यालोक्य कर्तव्यं चिकित्सितमनन्तरम् ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 45
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కాయచికిత్సాతంత్రే రక్తపిత్తప్రతిషేధో నామ (సప్తమోఽధ్యాయః, ఆదితః) పంచచత్వారింశత్తమోఽధ్యాయః ||45||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे रक्तपित्तप्रतिषेधो नाम (सप्तमोऽध्यायः, आदितः) पञ्चचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४५||
🔊 Audio coming soon