6. sarvagatarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ ஸர்வகதரோகவிஜ்ஞாநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

அதாத இத்யாதி| ஸர்வகதரோகவிஜ்ஞாநீயஃ ஸர்வாஶ்ரயரோகவிஜ்ஞாநீய இத்யர்தஃ| கஷ்ணமண்டலப்ரத்யாஸத்த்யா தஷ்டிகதரோகவிஜ்ஞாநீயோ யுஜ்யதே, யஶ்ச தஷ்டிகதரோகவிஜ்ஞாநீயாத் பூர்வஂ ஸர்வகதரோகவிஜ்ஞாநீயாரம்பஃ ஸ தஷ்டிகதாநாஂ திமிராதீநாமபிஷ்யந்தநிமித்தத்வஂ ந ஸ்யாதிதி போதயதி, ஸந்த்யாதிகதாநாஂ ச ஸ்யந்தகாரணத்வஂ போதயதி||௧-௨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

ஸ்யந்தாஸ்து சத்வார இஹோபதிஷ்டாஸ்தாவந்த ஏவேஹ ததாऽதிமந்தாஃ | ஶோபாந்விதோऽஶோபயுதஶ்ச பாகாவித்யேவமேதே தஶ ஸம்ப்ரதிஷ்டாஃ ||௩|| ஹதாதிமந்தோऽநிலபர்யயஶ்ச ஶுஷ்காக்ஷிபாகோऽந்யத ஏவ வாதஃ | தஷ்டிஸ்ததாऽம்லாத்யுஷிதா ஸிராணாமுத்பாதஹர்ஷாவபி ஸர்வபாகாஃ ||௪||

ஸர்வாக்ஷிகதரோகாணாஂ ஸங்க்யாமாஹ- ஸ்யந்தா இத்யாதி| தாவந்த ஏவ சத்வார ஏவ| ப்ரதமஶ்லோகேந தஶ, த்விதீயஶ்லோகேந ஸப்த, ஏவஂ ஸப்ததஶ ஸர்வாஶ்ரயாஃ கதிதாஃ||௩-௪||

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

ப்ராயேண ஸர்வே நயநாமயாஸ்து பவந்த்யபிஷ்யந்தநிமித்தமூலாஃ | தஸ்மாதபிஷ்யந்தமுதீர்யமாணமுபாசரேதாஶு ஹிதாய தீமாந் ||௫||

ஸர்வேஷாஂ நேத்ரரோகாணாமபிஷ்யந்தபவத்வாத் தத்ப்ரதீகாரஸ்யாஶேஷநயநாமயப்ரதீகாரபூதத்வாத்யத்நதஃ பூர்வரூப ஏவாஸௌ ப்ரதிகரணீய இத்யாஹ- ப்ராயேணேத்யாதி| அபிஷ்யந்தநிமித்தமூலா இதி அபிஷ்யந்தாஶ்ச தந்நிமித்தாநி ச தாந்யேவ மூலஂ யேஷாஂ தே ததா| நிமித்தஶப்தாத்துஷ்டா தோஷா தோஷகோபநாநி ச ஸங்கஹ்யந்தே| உதீர்யமாணம் உத்பத்யமாநம்| ‘அபிஷ்யந்தநிமித்தமூலா’ இத்யத்ர ‘அபிஷ்யந்தஸமுத்பவா ஹி’ இதி கேசித் படந்தி||௫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

நிஸ்தோதநஂ ஸ்தம்பநரோமஹர்ஷஸங்கர்ஷபாருஷ்யஶிரோபிதாபாஃ | விஶுஷ்கபாவஃ ஶிஶிராஶ்ருதா ச வாதாபிபந்நே நயநே பவந்தி ||௬||

இதாநீஂ வாதாபிஷ்யந்தலக்ஷணமாஹ- நிஸ்தோதநமித்யாதி| நிஸ்தோதநஂ ஸூச்யேவ வ்யதநம்| ஸ்தம்பநஂ ஸ்தப்ததா| ஸங்கர்ஷஃ கரகரிமா| ஶிரோபிதாபஃ ஶிரோவ்யதா| ‘விஶுஷ்கபாவஃ ஶிஶிராஶ்ருதா ச’ இத்யத்ர ‘ஶுஷ்கால்பதூஷிகஹிமாஶ்ருதா ச’ இதி கேசித் படந்தி| தத்ர தூஷிகா நேத்ரமலம்| ஸாத்யோऽயம்||௬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

தாஹப்ரபாகௌ ஶிஶிராபிநந்தா தூமாயநஂ பாஷ்பஸமுச்ச்ரயஶ்ச | உஷ்ணாஶ்ருதா பீதகநேத்ரதா ச பித்தாபிபந்நே நயநே பவந்தி ||௭||

பித்தாபிஷ்யந்தலக்ஷணமாஹ- தாஹேத்யாதி| ஶிஶிராபிநந்தா ஶீதாபிலாஷஃ| தூமாயநஂ தூமஸ்யேவோத்வமநஂ, பாஷ்பஸமுச்ச்ரயஃ அஶ்ருபாஹுல்யம்| அயமபி ஸாத்யஃ||௭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

உஷ்ணாபிநந்தா குருதாऽக்ஷிஶோபஃ கண்டூபதேஹௌ ஸிததாऽதிஶைத்யம் | ஸ்ராவோ முஹுஃ பிச்சில ஏவ சாபி கபாபிபந்நே நயநே பவந்தி ||௮||

ஶ்லேஷ்மாபிஷ்யந்தலக்ஷணமாஹ- உஷ்ணேத்யாதி| உபதேஹோ மலோபலிப்ததா, ஸிததா ஶுக்லதா; ஏஷோऽபி ஸாத்யஃ||௮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

தாம்ராஶ்ருதா லோஹிதநேத்ரதா ச ராஜ்யஃ ஸமந்தாததிலோஹிதாஶ்ச | பித்தஸ்ய லிங்காநி ச யாநி தாநி ரக்தாபிபந்நே நயநே பவந்தி ||௯||

ரக்தாபிஷ்யந்தமாஹ- தாம்ரேத்யாதி| அஸாவபி ஸாத்யஃ||௯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

வத்தைரேதைரபிஷ்யந்தைர்நராணாமக்ரியாவதாம் | தாவந்தஸ்த்வதிமந்தாஃ ஸ்யுர்நயநே தீவ்ரவேதநாஃ ||௧௦||

அதிமந்தாநாமபிஷ்யந்தரோககதத்வஂ தர்ஶயந்நாஹ- வத்தைரித்யாதி| தாவந்தஃ சத்வார ஏவ| தீவ்ரவேதநா இத்யத்ர வேதநாஶப்தஃ ஸாமாந்யபீடாவசநஃ| தேந யதாஸ்வஂ வாதாதிதோஷவேதநாயுக்தா இத்யர்தஃ; ஏதேநேதமுக்தஂ பவதி- வாதிகாதபிஷ்யந்தாத்வாதிக ஏவாதிமந்தஸ்தீவ்ரவாதிகநிஸ்தோதாதிஸகலவேதநோ பவதி; ஏவஂ பைத்திகஃ, ஶ்லைஷ்மிகோ, ரக்தோத்திதஶ்சேதி||௧௦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

உத்பாட்யத இவாத்யர்தஂ நேத்ரஂ நிர்மத்யதே ததா | ஶிரஸோऽர்தஂ ச தஂ வித்யாததிமந்தஂ ஸ்வலக்ஷணைஃ ||௧௧||

அதிமந்தாநாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ- உத்பாட்யத இத்யாதி| நேத்ரஂ நிர்மத்யதே ததேதி ந கேவலஂ நேத்ரமேவ நிர்மத்யதே ஶிரஸோऽர்தஂ ச ததா நிர்மத்யத இதி, அர்தஶிரஸோ வேதநா ச வ்யாதிஸ்வபாவாத்| ஸ்வலக்ஷணைர்வாதாதீநாஂ ஸ்வகீயைர்லக்ஷணைஃ| கேசிதத்ராதிமந்தாநாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணஂ ந படந்தி, பஞ்ஜிகாயாஂ படிதத்வாதஸ்மாபிஃ படிதம்||௧௧||

Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13

நேத்ரமுத்பாட்யத இவ மத்யதேऽரணிவச்ச யத் | ஸங்கர்ஷதோதநிர்பேதமாஂஸஸஂரப்தமாவிலம் ||௧௨|| குஞ்சநாஸ்போடநாத்மாநவேபதுவ்யதநைர்யுதம் | ஶிரஸோऽர்தஂ ச யேந ஸ்யாததிமந்தஃ ஸ மாருதாத் ||௧௩||

அதிமந்தாநாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணமுக்த்வா விஸ்தரேண விஶேஷலக்ஷணமாஹ- நேத்ரமித்யாதி| ஸங்கர்ஷஃ கரகரிமா| அந்யே து ‘ஸஂஹர்ஷ’ இதி படந்தி, தத்ர ஸஂஹர்ஷோ ரோமாஞ்சப்ராயோ வேதநாவிஶேஷஃ| தோதஃ ஸூசீவ்யதநமிவ வேதநா| நிர்பேதஃ ஶஸ்த்ரேண விதாரணமிவ| மாஂஸஸஂரப்தஂ மாஂஸோபசிதமித்யர்தஃ| ஆவிலஂ ஸமலம்| ஏஷ ஸாத்யஃ||௧௨-௧௩||

Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15

ரக்தராஜிசிதஂ ஸ்ராவி வஹ்நிநேவாவதஹ்யதே | யகத்பிண்டோபமஂ தாஹி க்ஷாரேணாக்தமிவ க்ஷதம் ||௧௪|| ப்ரபக்வோச்சூநவர்த்மாந்தஂ ஸஸ்வேதஂ பீததர்ஶநம் | மூர்ச்சாஶிரோதாஹயுதஂ பித்தேநாக்ஷ்யதிமந்திதம் ||௧௫||

பித்தாதிமந்தலக்ஷணமாஹ- ரக்தராஜீத்யாதி| தாஹி க்ஷாரேணாக்தமிவ க்ஷதமிதி க்ஷாரலிப்தக்ஷதமிவ தஹநஶீலம்| ஏஷ வ்யாதிஃ ஸாத்யஃ||௧௪-௧௫||

Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 17

ஶோபவந்நாதிஸஂரப்தஂ ஸ்ராவகண்டூஸமந்விதம் | ஶைத்யகௌரவபைச்சில்யதூஷிகாஹர்ஷணாந்விதம் ||௧௬|| ரூபஂ பஶ்யதி துஃகேந பாஂஶுபூர்ணமிவாவிலம் | நாஸாத்மாநஶிரோதுஃகயுதஂ ஶ்லேஷ்மாதிமந்திதம் ||௧௭||

ஶ்லேஷ்மாதிமந்தலக்ஷணமாஹ- ஶோபவதித்யாதி| தூஷிகா நேத்ரமலம்| அயமபி ரோகஃ ஸாத்யஃ||௧௬-௧௭||

Adhikarana 13 (18-19) · Śloka 19

பந்துஜீவப்ரதீகாஶஂ தாம்யதி ஸ்பர்ஶநாக்ஷமம் | ரக்தாஸ்ராவஂ ஸநிஸ்தோதஂ பஶ்யத்யக்நிநிபா திஶஃ ||௧௮|| ரக்தமக்நாரிஷ்டவச்ச கஷ்ணபாகஶ்ச லக்ஷ்யதே | யத்தீப்தஂ ரக்தபர்யந்தஂ தத்ரக்தேநாதிமந்திதம் ||௧௯||

ரக்தாதிமந்தலக்ஷணமாஹ- பந்துஜீவேத்யாதி| பந்துஜீவோ மத்யாஹ்நபுஷ்பகஃ, அரிஷ்டகஂ கஷ்ணபலஂ ‘அரீடா’ இதி லோகே| அஸாவபி ஸாத்யஃ||௧௮-௧௯||

Adhikarana 14 (20) · Śloka 20

ஹந்யாத்தஷ்டிஂ ஸப்தராத்ராத் கபோத்தோऽதீமந்தோऽஸக்ஸம்பவஃ பஞ்சராத்ராத் | ஷட்ராத்ராத்வை மாருதோத்தோ நிஹாந்யாந்மித்யாசாராத் பைத்திகஃ ஸத்ய ஏவ ||௨௦||

இதாநீஂ வாதாத்யதிமந்தாநாஂ ஸம்யகுபசாரஸாத்யாநாஂ வைத்யாதுரயோர்யத்நாதாநார்தஂ மித்யாசாராத்தஷ்டிவிநாஶாவதிஂ யதாதோஷஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஹந்யாதித்யாதி| மித்யாசாராதிதி பதஂ ஶ்லேஷ்மோத்பவாத்யதிமந்தேஷு ஸர்வேஷ்வபி ஸம்பத்யதே| தஷ்டிநாஶகாலாவதிரப்யத்ர வ்யாதிஸ்வபாவாத்||௨௦||

Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22

கண்டூபதேஹாஶ்ருயுதஃ பக்வோதும்பரஸந்நிபஃ | தாஹஸஂஹர்ஷதாம்ரத்வஶோபநிஸ்தோதகௌரவைஃ ||௨௧|| ஜுஷ்டோ முஹுஃ ஸ்ரவேச்சாஸ்ரமுஷ்ணஶீதாம்பு பிச்சிலம் | ஸஂரம்பீ பச்யதே யஶ்ச நேத்ரபாகஃ ஸஶோபஜஃ ||௨௨||

ஸஶோபபாகமாஹ- கண்ட்வித்யாதி| ஸஂரம்பீ ஶோபயுக்தஃ||௨௧-௨௨||

Adhikarana 16 (23) · Śloka 23

ஶோபஹீநாநி லிங்காநி நேத்ரபாகே த்வஶோபஜே |௨௩|

அஶோபபாகமாஹ- ஶோபேத்யாதி| லிங்காநி ஸஶோபபாகலிங்காநீத்யர்தஃ| உபாவபி பாகௌ த்ரிதோஷஜௌ ஸாத்யௌ ச|௨௩|-

Adhikarana 17 (23) · Śloka 23

உபேக்ஷணாதக்ஷி யதாऽதிமந்தோ வாதாத்மகஃ ஸாதயதி ப்ரஸஹ்ய | ருஜாபிருக்ராபிரஸாத்ய ஏஷ ஹதாதிமந்தஃ கலு நாம ரோகஃ ||௨௩||

ஸகலநயநஶோஷலக்ஷணஂ ஹதாதிமந்தஂ தர்ஶயந்நாஹ- உபேக்ஷணாதித்யாதி| ஸாதயதி அவஸாதயதி, ஶோஷயதீத்யர்தஃ||௨௩||

Adhikarana 18 (24) · Śloka 24

அந்தஃஸிராணாஂ ஶ்வஸநஃ ஸ்திதோ தஷ்டிஂ ப்ரதிக்ஷிபந் | ஹதாதிமந்தஂ ஜநயேத்தமஸாத்யஂ விதுர்புதாஃ ||௨௪||

தஷ்டிநிர்கமலக்ஷணஂ ஹதாதிமந்தஂ தர்ஶயந்நாஹ- அந்தஃஸிராணாமித்யாதி| ப்ரதிக்ஷிபந் நிஷ்காஸயந்நித்யர்தஃ| யத்யபி ஹதாதிமந்தலக்ஷணத்வித்வஂ ஜ்ஞாயதே ததாऽப்யேக ஏவ, அதோ ந ஸங்க்யாதிரேகஃ| ஜேஜ்ஜடாசார்யஸ்து நயநஶோஷலக்ஷணஹதாதிமந்தஸ்ய பாடஂ ந படதி, தஷ்டிநிர்கமலக்ஷணஸ்ய ஹதாதிமந்தஸ்ய பாடஂ படதி, பஞ்ஜிகாகாரேண ச விதேஹோக்தஂ ப்ரகாரத்வயேந ஹதாதிமந்தலக்ஷணஂ தஷ்ட்வா ந்யூநதாதோஷபயாத் பாடத்வயமபி படிதம்| ததா ச விதேஹஃ- “அந்தர்கதஃ ஸிராணாஂ து யதா திஷ்டதி மாருதஃ| ஸ ததா நயநஂ ப்ராப்ய ஶீக்ரஂ தஷ்டிஂ நிரஸ்யதி|| தஸ்யாஂ நிரஸ்யமாநாயாஂ நிர்மத்நந்நிவ மாருதஃ| நயநஂ நிர்வமத்யாஶு ஶூலதோதாதிமந்தநைஃ|| அதவா ஶோஷயேதக்ஷி க்ஷீணதேஜோபலாநலம்| உத்பத்மமிவ ஸஂஶுஷ்கமவஸீததி லோசநம்|| ஹதாதிமந்தஂ தஂ வித்யாதஸாத்யஂ வாதகோபதஃ”- இதி||௨௪||

Adhikarana 19 (25) · Śloka 25

பக்ஷ்மத்வயாக்ஷிப்ருவமாஶ்ரிதஸ்து யத்ராநிலஃ ஸஞ்சரதி ப்ரதுஷ்டஃ | பர்யாயஶஶ்சாபி ருஜஃ கரோதி தஂ வாதபர்யாயமுதாஹரந்தி ||௨௫||

வாதபர்யாயமாஹ- பக்ஷ்மேத்யாதி| அக்ஷி லோசநஂ, ப்ரூஃ ப்ரஸித்தா| பர்யாயஶஶ்சாபி ருஜஃ கரோதி கதாசித் பக்ஷ்மத்வயே, கதாசிதக்ஷிணி, கதாசித்ப்ருவீதி பர்யாயஶப்தார்தஃ| ஸாத்யோऽயம்||௨௫||

Adhikarana 20 (26) · Śloka 26

யத் கூணிதஂ தாருணரூக்ஷவர்த்ம விலோகநே சாவிலதர்ஶநஂ யத் | ஸுதாருணஂ யத் ப்ரதிபோதநே ச ஶுஷ்காக்ஷிபாகோபஹதஂ ததக்ஷி ||௨௬||

ஶுஷ்காக்ஷிபாகமாஹ- யதித்யாதி| கூணிதஂ நிமீலிதஂ, தாருணஂ கடிநஂ ரூக்ஷஂ வர்த்ம யஸ்ய தத்ததா| விலோகநே சாவிலதர்ஶநமிதி யததிதர்ஶநே ஆகுலதர்ஶநமித்யர்தஃ| ஸுதாருணஂ யத் ப்ரதிபோதநே சேதி ப்ரதிபோதநே உந்மேஷே ச யததிஶயேந கடிநஂ; அந்யே ஸுதாருணஂ கச்ச்ரோந்மீலநம்| வாதிகோऽயஂ ஸாத்யஶ்ச||௨௬||

Adhikarana 21 (27) · Śloka 27

யஸ்யாவடூகர்ணஶிரோஹநுஸ்தோ மந்யாகதோ வாऽப்யநிலோऽந்யதோ வா | குர்யாத்ருஜோऽதி ப்ருவி லோசநே வா தமந்யதோவாதமுதாஹரந்தி ||௨௭||

அந்யதோவாதமாஹ- யஸ்யேத்யாதி| அவடுஃ க்ரீவாயாஃ பஶ்சிமோ பாகஃ| மந்யா க்ரீவாயாஃ பார்ஶ்வயோஃ ஸிராவிஶேஷஃ| அந்யதோ வேதி பஷ்டதோ வேத்யர்தஃ| அந்யதோவாத இதி யதார்தேயஂ ஸஞ்ஜ்ஞா, யதோऽந்யதஃ ஸ்திதோ வாயுரந்யதோ வேதநாஂ கரோதி| வாதிகோऽயஂ ஸாத்யஶ்ச||௨௭||

Adhikarana 22 (28) · Śloka 28

அம்லேந புக்தேந விதாஹிநா ச ஸஞ்சாத்யதே ஸர்வத ஏவ நேத்ரம் | ஶோபாந்விதஂ லோஹிதகைஃ ஸநீலைரேதாதகம்லாத்யுஷிதஂ வதந்தி ||௨௮||

அம்லாத்யுஷிதமாஹ- அம்லேநேத்யாதி| விதாஹிநா வேதி கடுகேந லவணேந வேத்யர்தஃ| லோஹிதகை ராகைரித்யர்தஃ| ஸநீலைஃ ஈஷந்நீலைஃ| ஏதாதக் ஈதஶமித்யர்தஃ| அம்லாத்யுஷிதம் அம்லஜநிதபித்தாத்யுஷிதம்| ஏஷ ரோகஃ பைத்திகஃ ஸாத்யஶ்ச||௨௮||

Adhikarana 23 (29) · Śloka 29

அவேதநா வாऽபி ஸவேதநா வா யஸ்யாக்ஷிராஜ்யோ ஹி பவந்தி தாம்ராஃ | முஹுர்விரஜ்யந்தி ச தாஃ ஸமந்தாத் வ்யாதிஃ ஸிரோத்பாத இதி ப்ரதிஷ்டஃ ||௨௯||

ஸிரோத்பாதமாஹ- அவேதநேத்யாதி| விரஜ்யந்தி விரக்தா பவந்தி ப்ரகதவர்ணா பவந்தீத்யர்தஃ | ரக்தஜோऽயஂ ஸாத்யஶ்ச||௨௯||

Adhikarana 24 (30) · Śloka 30

மோஹாத் ஸிரோத்பாத உபேக்ஷிதஸ்து ஜாயேத ரோகஸ்து ஸிராப்ரஹர்ஷஃ | தாம்ராச்சமஸ்ரஂ ஸ்ரவதி ப்ரகாடஂ ததா ந ஶக்நோத்யபிவீக்ஷிதுஂ ச ||௩௦||

ஸிராஹர்ஷமாஹ- மோஹாதித்யாதி| அயமபி ரக்தஜஃ ஸாத்யஶ்ச||௩௦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 6

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ரே ஸர்வகதரோகவிஜ்ஞாநீயோ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ ||௬||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதஶாலாக்யதந்த்ரே ஷஷ்டோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ||௬||