Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

6. sarvagatarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ ஸர்வகதரோகவிஜ்ஞாநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

View original

अथातः सर्वगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

ஸ்யந்தாஸ்து சத்வார இஹோபதிஷ்டாஸ்தாவந்த ஏவேஹ ததாऽதிமந்தாஃ | ஶோபாந்விதோऽஶோபயுதஶ்ச பாகாவித்யேவமேதே தஶ ஸம்ப்ரதிஷ்டாஃ ||௩|| ஹதாதிமந்தோऽநிலபர்யயஶ்ச ஶுஷ்காக்ஷிபாகோऽந்யத ஏவ வாதஃ | தஷ்டிஸ்ததாऽம்லாத்யுஷிதா ஸிராணாமுத்பாதஹர்ஷாவபி ஸர்வபாகாஃ ||௪||

View original

स्यन्दास्तु चत्वार इहोपदिष्टास्तावन्त एवेह तथाऽधिमन्थाः | शोफान्वितोऽशोफयुतश्च पाकावित्येवमेते दश सम्प्रदिष्टाः ||३|| हताधिमन्थोऽनिलपर्ययश्च शुष्काक्षिपाकोऽन्यत एव वातः | दृष्टिस्तथाऽम्लाध्युषिता सिराणामुत्पातहर्षावपि सर्वभागाः ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

ப்ராயேண ஸர்வே நயநாமயாஸ்து பவந்த்யபிஷ்யந்தநிமித்தமூலாஃ | தஸ்மாதபிஷ்யந்தமுதீர்யமாணமுபாசரேதாஶு ஹிதாய தீமாந் ||௫||

View original

प्रायेण सर्वे नयनामयास्तु भवन्त्यभिष्यन्दनिमित्तमूलाः | तस्मादभिष्यन्दमुदीर्यमाणमुपाचरेदाशु हिताय धीमान् ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

நிஸ்தோதநஂ ஸ்தம்பநரோமஹர்ஷஸங்கர்ஷபாருஷ்யஶிரோபிதாபாஃ | விஶுஷ்கபாவஃ ஶிஶிராஶ்ருதா ச வாதாபிபந்நே நயநே பவந்தி ||௬||

View original

निस्तोदनं स्तम्भनरोमहर्षसङ्घर्षपारुष्यशिरोभितापाः | विशुष्कभावः शिशिराश्रुता च वाताभिपन्ने नयने भवन्ति ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

தாஹப்ரபாகௌ ஶிஶிராபிநந்தா தூமாயநஂ பாஷ்பஸமுச்ச்ரயஶ்ச | உஷ்ணாஶ்ருதா பீதகநேத்ரதா ச பித்தாபிபந்நே நயநே பவந்தி ||௭||

View original

दाहप्रपाकौ शिशिराभिनन्दा धूमायनं बाष्पसमुच्छ्रयश्च | उष्णाश्रुता पीतकनेत्रता च पित्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

உஷ்ணாபிநந்தா குருதாऽக்ஷிஶோபஃ கண்டூபதேஹௌ ஸிததாऽதிஶைத்யம் | ஸ்ராவோ முஹுஃ பிச்சில ஏவ சாபி கபாபிபந்நே நயநே பவந்தி ||௮||

View original

उष्णाभिनन्दा गुरुताऽक्षिशोफः कण्डूपदेहौ सितताऽतिशैत्यम् | स्रावो मुहुः पिच्छिल एव चापि कफाभिपन्ने नयने भवन्ति ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

தாம்ராஶ்ருதா லோஹிதநேத்ரதா ச ராஜ்யஃ ஸமந்தாததிலோஹிதாஶ்ச | பித்தஸ்ய லிங்காநி ச யாநி தாநி ரக்தாபிபந்நே நயநே பவந்தி ||௯||

View original

ताम्राश्रुता लोहितनेत्रता च राज्यः समन्तादतिलोहिताश्च | पित्तस्य लिङ्गानि च यानि तानि रक्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

வத்தைரேதைரபிஷ்யந்தைர்நராணாமக்ரியாவதாம் | தாவந்தஸ்த்வதிமந்தாஃ ஸ்யுர்நயநே தீவ்ரவேதநாஃ ||௧௦||

View original

वृद्धैरेतैरभिष्यन्दैर्नराणामक्रियावताम् | तावन्तस्त्वधिमन्थाः स्युर्नयने तीव्रवेदनाः ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

உத்பாட்யத இவாத்யர்தஂ நேத்ரஂ நிர்மத்யதே ததா | ஶிரஸோऽர்தஂ ச தஂ வித்யாததிமந்தஂ ஸ்வலக்ஷணைஃ ||௧௧||

View original

उत्पाट्यत इवात्यर्थं नेत्रं निर्मथ्यते तथा | शिरसोऽर्धं च तं विद्यादधिमन्थं स्वलक्षणैः ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13

நேத்ரமுத்பாட்யத இவ மத்யதேऽரணிவச்ச யத் | ஸங்கர்ஷதோதநிர்பேதமாஂஸஸஂரப்தமாவிலம் ||௧௨|| குஞ்சநாஸ்போடநாத்மாநவேபதுவ்யதநைர்யுதம் | ஶிரஸோऽர்தஂ ச யேந ஸ்யாததிமந்தஃ ஸ மாருதாத் ||௧௩||

View original

नेत्रमुत्पाट्यत इव मथ्यतेऽरणिवच्च यत् | सङ्घर्षतोदनिर्भेदमांससंरब्धमाविलम् ||१२|| कुञ्चनास्फोटनाध्मानवेपथुव्यथनैर्युतम् | शिरसोऽर्धं च येन स्यादधिमन्थः स मारुतात् ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15

ரக்தராஜிசிதஂ ஸ்ராவி வஹ்நிநேவாவதஹ்யதே | யகத்பிண்டோபமஂ தாஹி க்ஷாரேணாக்தமிவ க்ஷதம் ||௧௪|| ப்ரபக்வோச்சூநவர்த்மாந்தஂ ஸஸ்வேதஂ பீததர்ஶநம் | மூர்ச்சாஶிரோதாஹயுதஂ பித்தேநாக்ஷ்யதிமந்திதம் ||௧௫||

View original

रक्तराजिचितं स्रावि वह्निनेवावदह्यते | यकृत्पिण्डोपमं दाहि क्षारेणाक्तमिव क्षतम् ||१४|| प्रपक्वोच्छूनवर्त्मान्तं सस्वेदं पीतदर्शनम् | मूर्च्छाशिरोदाहयुतं पित्तेनाक्ष्यधिमन्थितम् ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 17

ஶோபவந்நாதிஸஂரப்தஂ ஸ்ராவகண்டூஸமந்விதம் | ஶைத்யகௌரவபைச்சில்யதூஷிகாஹர்ஷணாந்விதம் ||௧௬|| ரூபஂ பஶ்யதி துஃகேந பாஂஶுபூர்ணமிவாவிலம் | நாஸாத்மாநஶிரோதுஃகயுதஂ ஶ்லேஷ்மாதிமந்திதம் ||௧௭||

View original

शोफवन्नातिसंरब्धं स्रावकण्डूसमन्वितम् | शैत्यगौरवपैच्छिल्यदूषिकाहर्षणान्वितम् ||१६|| रूपं पश्यति दुःखेन पांशुपूर्णमिवाविलम् | नासाध्मानशिरोदुःखयुतं श्लेष्माधिमन्थितम् ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (18-19) · Śloka 19

பந்துஜீவப்ரதீகாஶஂ தாம்யதி ஸ்பர்ஶநாக்ஷமம் | ரக்தாஸ்ராவஂ ஸநிஸ்தோதஂ பஶ்யத்யக்நிநிபா திஶஃ ||௧௮|| ரக்தமக்நாரிஷ்டவச்ச கஷ்ணபாகஶ்ச லக்ஷ்யதே | யத்தீப்தஂ ரக்தபர்யந்தஂ தத்ரக்தேநாதிமந்திதம் ||௧௯||

View original

बन्धुजीवप्रतीकाशं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम् | रक्तास्रावं सनिस्तोदं पश्यत्यग्निनिभा दिशः ||१८|| रक्तमग्नारिष्टवच्च कृष्णभागश्च लक्ष्यते | यद्दीप्तं रक्तपर्यन्तं तद्रक्तेनाधिमन्थितम् ||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (20) · Śloka 20

ஹந்யாத்தஷ்டிஂ ஸப்தராத்ராத் கபோத்தோऽதீமந்தோऽஸக்ஸம்பவஃ பஞ்சராத்ராத் | ஷட்ராத்ராத்வை மாருதோத்தோ நிஹாந்யாந்மித்யாசாராத் பைத்திகஃ ஸத்ய ஏவ ||௨௦||

View original

हन्याद्दृष्टिं सप्तरात्रात् कफोत्थोऽधीमन्थोऽसृक्सम्भवः पञ्चरात्रात् | षड्रात्राद्वै मारुतोत्थो निहान्यान्मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22

கண்டூபதேஹாஶ்ருயுதஃ பக்வோதும்பரஸந்நிபஃ | தாஹஸஂஹர்ஷதாம்ரத்வஶோபநிஸ்தோதகௌரவைஃ ||௨௧|| ஜுஷ்டோ முஹுஃ ஸ்ரவேச்சாஸ்ரமுஷ்ணஶீதாம்பு பிச்சிலம் | ஸஂரம்பீ பச்யதே யஶ்ச நேத்ரபாகஃ ஸஶோபஜஃ ||௨௨||

View original

कण्डूपदेहाश्रुयुतः पक्वोदुम्बरसन्निभः | दाहसंहर्षताम्रत्वशोफनिस्तोदगौरवैः ||२१|| जुष्टो मुहुः स्रवेच्चास्रमुष्णशीताम्बु पिच्छिलम् | संरम्भी पच्यते यश्च नेत्रपाकः सशोफजः ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (23) · Śloka 23

ஶோபஹீநாநி லிங்காநி நேத்ரபாகே த்வஶோபஜே |௨௩|

View original

शोफहीनानि लिङ्गानि नेत्रपाके त्वशोफजे |२३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (23) · Śloka 23

உபேக்ஷணாதக்ஷி யதாऽதிமந்தோ வாதாத்மகஃ ஸாதயதி ப்ரஸஹ்ய | ருஜாபிருக்ராபிரஸாத்ய ஏஷ ஹதாதிமந்தஃ கலு நாம ரோகஃ ||௨௩||

View original

उपेक्षणादक्षि यदाऽधिमन्थो वातात्मकः सादयति प्रसह्य | रुजाभिरुग्राभिरसाध्य एष हताधिमन्थः खलु नाम रोगः ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (24) · Śloka 24

அந்தஃஸிராணாஂ ஶ்வஸநஃ ஸ்திதோ தஷ்டிஂ ப்ரதிக்ஷிபந் | ஹதாதிமந்தஂ ஜநயேத்தமஸாத்யஂ விதுர்புதாஃ ||௨௪||

View original

अन्तःसिराणां श्वसनः स्थितो दृष्टिं प्रतिक्षिपन् | हताधिमन्थं जनयेत्तमसाध्यं विदुर्बुधाः ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (25) · Śloka 25

பக்ஷ்மத்வயாக்ஷிப்ருவமாஶ்ரிதஸ்து யத்ராநிலஃ ஸஞ்சரதி ப்ரதுஷ்டஃ | பர்யாயஶஶ்சாபி ருஜஃ கரோதி தஂ வாதபர்யாயமுதாஹரந்தி ||௨௫||

View original

पक्ष्मद्वयाक्षिभ्रुवमाश्रितस्तु यत्रानिलः सञ्चरति प्रदुष्टः | पर्यायशश्चापि रुजः करोति तं वातपर्यायमुदाहरन्ति ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (26) · Śloka 26

யத் கூணிதஂ தாருணரூக்ஷவர்த்ம விலோகநே சாவிலதர்ஶநஂ யத் | ஸுதாருணஂ யத் ப்ரதிபோதநே ச ஶுஷ்காக்ஷிபாகோபஹதஂ ததக்ஷி ||௨௬||

View original

यत् कूणितं दारुणरूक्षवर्त्म विलोकने चाविलदर्शनं यत् | सुदारुणं यत् प्रतिबोधने च शुष्काक्षिपाकोपहतं तदक्षि ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (27) · Śloka 27

யஸ்யாவடூகர்ணஶிரோஹநுஸ்தோ மந்யாகதோ வாऽப்யநிலோऽந்யதோ வா | குர்யாத்ருஜோऽதி ப்ருவி லோசநே வா தமந்யதோவாதமுதாஹரந்தி ||௨௭||

View original

यस्यावटूकर्णशिरोहनुस्थो मन्यागतो वाऽप्यनिलोऽन्यतो वा | कुर्याद्रुजोऽति भ्रुवि लोचने वा तमन्यतोवातमुदाहरन्ति ||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (28) · Śloka 28

அம்லேந புக்தேந விதாஹிநா ச ஸஞ்சாத்யதே ஸர்வத ஏவ நேத்ரம் | ஶோபாந்விதஂ லோஹிதகைஃ ஸநீலைரேதாதகம்லாத்யுஷிதஂ வதந்தி ||௨௮||

View original

अम्लेन भुक्तेन विदाहिना च सञ्छाद्यते सर्वत एव नेत्रम् | शोफान्वितं लोहितकैः सनीलैरेतादृगम्लाध्युषितं वदन्ति ||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (29) · Śloka 29

அவேதநா வாऽபி ஸவேதநா வா யஸ்யாக்ஷிராஜ்யோ ஹி பவந்தி தாம்ராஃ | முஹுர்விரஜ்யந்தி ச தாஃ ஸமந்தாத் வ்யாதிஃ ஸிரோத்பாத இதி ப்ரதிஷ்டஃ ||௨௯||

View original

अवेदना वाऽपि सवेदना वा यस्याक्षिराज्यो हि भवन्ति ताम्राः | मुहुर्विरज्यन्ति च ताः समन्ताद् व्याधिः सिरोत्पात इति प्रदिष्टः ||२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (30) · Śloka 30

மோஹாத் ஸிரோத்பாத உபேக்ஷிதஸ்து ஜாயேத ரோகஸ்து ஸிராப்ரஹர்ஷஃ | தாம்ராச்சமஸ்ரஂ ஸ்ரவதி ப்ரகாடஂ ததா ந ஶக்நோத்யபிவீக்ஷிதுஂ ச ||௩௦||

View original

मोहात् सिरोत्पात उपेक्षितस्तु जायेत रोगस्तु सिराप्रहर्षः | ताम्राच्छमस्रं स्रवति प्रगाढं तथा न शक्नोत्यभिवीक्षितुं च ||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 6

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ரே ஸர்வகதரோகவிஜ்ஞாநீயோ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ ||௬||

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्वगतरोगविज्ञानीयो नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||

🔊 Audio coming soon

6. sarvagatarōgavijñānīyādhyāyaḥ — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi