Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ ശ്ലേഷ്മാഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातः श्लेष्माभिष्यन्दप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
പിത്താഭിഷ്യന്ദാനന്തരം ദോഷക്രമേണ കഫാഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധാരമ്ഭഃ- അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 5
സ്യന്ദാധിമന്ഥൌ കഫജൌ പ്രവൃദ്ധൌ ജയേത് സിരാണാമഥ മോക്ഷണേന | സ്വേദാവപീഡാഞ്ജനധൂമസേകപ്രലേപയോഗൈഃ കവലഗ്രഹൈശ്ച ||൩|| രൂക്ഷൈസ്തഥാऽऽശ്ച്യോതനസംവിധാനൈസ്തഥൈവ രൂക്ഷൈഃ പുടപാകയോഗൈഃ | ത്ര്യഹാത്ത്ര്യഹാച്ചാപ്യപതര്പണാന്തേ പ്രാതസ്തയോസ്തിക്തഘൃതം പ്രശസ്തമ് ||൪|| തദന്നപാനം ച സമാചരേദ്ധി യച്ഛ്ലേഷ്മണോ നൈവ കരോതി വൃദ്ധിമ് |൫|
स्यन्दाधिमन्थौ कफजौ प्रवृद्धौ जयेत् सिराणामथ मोक्षणेन | स्वेदावपीडाञ्जनधूमसेकप्रलेपयोगैः कवलग्रहैश्च ||३|| रूक्षैस्तथाऽऽश्च्योतनसंविधानैस्तथैव रूक्षैः पुटपाकयोगैः | त्र्यहात्त्र्यहाच्चाप्यपतर्पणान्ते प्रातस्तयोस्तिक्तघृतं प्रशस्तम् ||४|| तदन्नपानं च समाचरेद्धि यच्छ्लेष्मणो नैव करोति वृद्धिम् |५|
🔊 Audio coming soon
സിരാണാമഥ മോക്ഷണേനേത്യത്രാഥശബ്ദാദയമഭിപ്രായഃ- കൃതസ്നേഹാദിപൂര്വക്രമസ്യ പ്രവൃദ്ധാവസ്ഥായാം സിരാമോക്ഷഃ| പൂര്വക്രമമാഹ- സ്വേദാവപീഡേത്യാദി| ത്ര്യഹാത് ത്ര്യഹാദിതി അതര്പണപ്രേരിതദിനചതുഷ്ടയസ്യ തിക്തദ്രവ്യസാധിതം പ്രാതഃ പ്രശസ്തം ഘൃതം, തേന സ്നിഗ്ധസ്യ ത്ര്യഹാത് സിരാമോക്ഷഃ| ‘പ്രാതസ്തയോസ്തിക്തഘൃതം പ്രശസ്തം’ ഇത്യത്ര ‘തൌ പ്രാതരേവാനു ഘൃതം പിബേതാം’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി| ‘തദന്നപാനം ച സമാചരേദ്ധി’ ഇത്യത്ര ‘തത് പ്രാതരന്നം ച സമാചരേദ്ധി’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി; പ്രാതര്ഗ്രഹണം ദ്വിരന്നകാലനിഷേധാര്ഥമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൩-൪||-
Adhikarana 3 (5) · Śloka 6
കുടന്നടാസ്ഫോടഫണിജ്ഝബില്വപത്തൂരപില്വര്കകപിത്ഥഭങ്ഗൈഃ ||൫|| സ്വേദം വിദധ്യാത്... |൬|
कुटन्नटास्फोटफणिज्झबिल्वपत्तूरपिल्वर्ककपित्थभङ्गैः ||५|| स्वेदं विदध्यात्... |६|
🔊 Audio coming soon
സ്വേദദ്രവ്യാണ്യാഹ- കുടന്നടേത്യാദി| കുടന്നടം തഗരം; ഫണിജ്ഝകഃ തീക്ഷ്ണഗന്ധഃ സ്വനാമ്നൈവ പ്രസിദ്ധഃ, അന്യേ നിര്ഗുണ്ഡീമാഹുഃ; പത്തൂരഃ ശരബാലികഃ, ഭങ്ഗൈഃ പത്രഭങ്ഗൈഃ, അന്യേ ഭങ്ഗശബ്ദേന പല്ലവാനാഹുഃ||൫||-
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
... അഥവാऽനുലേപം ബര്ഹിഷ്ഠശുണ്ഠീസുരകാഷ്ഠകുഷ്ഠൈഃ |൬|
... अथवाऽनुलेपं बर्हिष्ठशुण्ठीसुरकाष्ठकुष्ठैः |६|
🔊 Audio coming soon
അനുലേപദ്രവ്യാണ്യാഹ- അഥവേത്യാദി| ബര്ഹിഷ്ഠം ബാലകമ്|൬|-
Adhikarana 5 (6-9) · Śloka 10
സിന്ധൂത്ഥഹിങ്ഗുത്രിഫലാമധൂകപ്രപൌണ്ഡരീകാഞ്ജനതുത്ഥതാമ്രൈഃ ||൬|| പിഷ്ടൈര്ജലേനാഞ്ജനവര്തയഃ സ്യുഃ പഥ്യാഹരിദ്രാമധുകാഞ്ജനൈര്വാ | ത്രീണ്യൂഷണാനി ത്രിഫലാ ഹരിദ്രാ വിഡങ്ഗസാരശ്ച സമാനി ച സ്യുഃ ||൭|| ബര്ഹിഷ്ഠകുഷ്ഠാമരകാഷ്ഠശങ്ഖപാഠാമലവ്യോഷമനഃശിലാശ്ച | പിഷ്ട്വാऽമ്ബുനാ വാ കുസുമാനി ജാതികരഞ്ജശോഭാഞ്ജനജാനി യുഞ്ജ്യാത് ||൮|| ഫലം പ്രകീര്യാദഥവാऽപി ശിഗ്രോഃ പുഷ്പം ച തുല്യം ബൃഹതീദ്വയസ്യ | രസാഞ്ജനം സൈന്ധവചന്ദനം ച മനഃശിലാലേ ലശുനം ച തുല്യമ് ||൯|| പിഷ്ട്വാऽഞ്ജനാര്ഥേ കഫജേഷു ധീമാന് വര്തീര്വിദധ്യാന്നയനാമയേഷു |൧൦|
सिन्धूत्थहिङ्गुत्रिफलामधूकप्रपौण्डरीकाञ्जनतुत्थताम्रैः ||६|| पिष्टैर्जलेनाञ्जनवर्तयः स्युः पथ्याहरिद्रामधुकाञ्जनैर्वा | त्रीण्यूषणानि त्रिफला हरिद्रा विडङ्गसारश्च समानि च स्युः ||७|| बर्हिष्ठकुष्ठामरकाष्ठशङ्खपाठामलव्योषमनःशिलाश्च | पिष्ट्वाऽम्बुना वा कुसुमानि जातिकरञ्जशोभाञ्जनजानि युञ्ज्यात् ||८|| फलं प्रकीर्यादथवाऽपि शिग्रोः पुष्पं च तुल्यं बृहतीद्वयस्य | रसाञ्जनं सैन्धवचन्दनं च मनःशिलाले लशुनं च तुल्यम् ||९|| पिष्ट्वाऽञ्जनार्थे कफजेषु धीमान् वर्तीर्विदध्यान्नयनामयेषु |१०|
🔊 Audio coming soon
വര്ത്യഞ്ജനദ്രവ്യാണ്യാഹ- സിന്ധൂത്ഥേത്യാദി| ത്രീണ്യൂഷണാനീതി ത്രികടുകമിത്യര്ഥഃ| ബര്ഹിഷ്ഠം വാലകമ്| അമരകാഷ്ഠം ദേവദാരു| പ്രകീര്യഃ കണ്ടകികരഞ്ജഃ| കേചിത് പുഷ്പമപി പ്രകീര്യാദേവേതി കഥയന്തി| തഥാ ബൃഹതീദ്വയസ്യ പുഷ്പം ഫലം ച| ആലം ഹരിതാലമ്| ഏതാ വര്ത്യോऽര്ധശ്ലോകസമാപനാഃ പഞ്ച ത്ര്യൂഷണാദിദ്രവ്യൈര്ജ്ഞേയാഃ| പഞ്ജികായാം തു ‘വ്യോഷമനഃശിലാശ്ച’ ഇത്യനന്തരം ‘മൂര്വാ ച ജാതീമുകുലാനി ചാപി പിഷ്ട്വാऽമ്ബുനൈതാന് വിതരേത്തഥൈവ’ ഇതി പഠ്യതേ; വ്യാഖ്യാനം ച- ത്ര്യൂഷണാദ്യഷ്ടാങ്ഗമഞ്ജനം, ബര്ഹിഷ്ഠാദി ദ്വാദശാങ്ഗം, അഥവേത്യനേന വികല്പവാചിനാ കണ്ടകികരഞ്ജഫലതുല്യാംശൈര്വക്ഷ്യമാണൈരൌഷധൈരേകമഞ്ജനം, ശിഗ്രുഫലതുല്യാംശൈര്വക്ഷ്യമാണൈര്ദ്വിതീയമഞ്ജനമ്| ‘സിന്ധൂത്ഥഹിങ്ഗു’ ഇത്യത്ര കേചിത് ‘സിന്ധുപ്രസൂതം’ ഇതി പഠന്തി||൬-൯||-
Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 12
രോഗേ ബലാസഗ്രഥിതേऽഞ്ജനം ജ്ഞൈഃ കര്തവ്യമേതത് സുവിശുദ്ധകായേ ||൧൦|| നീലാന് യവാന് ഗവ്യപയോऽനുപീതാന് ശലാകിനഃ ശുഷ്കതനൂന് വിദഹ്യ | തഥാऽര്ജകാസ്ഫോതകപിത്ഥബില്വനിര്ഗുണ്ഡിജാതീകുസുമാനി ചൈവ ||൧൧|| തത്ക്ഷാരവത്സൈന്ധവതുത്ഥരോചനം പക്വം വിദധ്യാദഥ ലോഹനാഡ്യാമ് | ഏതദ്ബലാസഗ്രഥിതേऽഞ്ജനം സ്യാദേഷോऽനുകല്പസ്തു ഫണിജ്ഝകാദൌ ||൧൨||
रोगे बलासग्रथितेऽञ्जनं ज्ञैः कर्तव्यमेतत् सुविशुद्धकाये ||१०|| नीलान् यवान् गव्यपयोऽनुपीतान् शलाकिनः शुष्कतनून् विदह्य | तथाऽर्जकास्फोतकपित्थबिल्वनिर्गुण्डिजातीकुसुमानि चैव ||११|| तत्क्षारवत्सैन्धवतुत्थरोचनं पक्वं विदध्यादथ लोहनाड्याम् | एतद्बलासग्रथितेऽञ्जनं स्यादेषोऽनुकल्पस्तु फणिज्झकादौ ||१२||
🔊 Audio coming soon
രോഗേ ഇത്യാദി| ജ്ഞൈരിതി കുശലൈര്വൈദ്യൈരിത്യര്ഥഃ| ഏതദ് വക്ഷ്യമാണം ക്ഷാരാഞ്ജനമ്| സുവിശുദ്ധകായേ ഇതി സിരാവ്യധവിരേകശിരോവിരേകൈരിത്യര്ഥഃ| തദേവ ക്ഷാരഞ്ജനം വ്യുത്പാദയന്നാഹ- നീലാനിത്യാദി| നീലാന് അപക്വാന് | ഗവ്യപയോऽനുപീതാന് കൃഷ്ണഗോദുഗ്ധഭാവിതാന്, പീതാനിതി വക്തവ്യേ അനുപീതാനിതി യത് കൃതം തത് സപ്താഹം സപ്താഹദ്വയം വാ ഭാവനാ കാര്യേതി ബോധയതി| ശലാകിനഃ ശൂകയുക്താന്| തദിതി ഭസ്മേത്യര്ഥഃ| നീലയവാദിഭസ്മപ്രസ്ഥം, ഉഷ്ണോദകാഢകേന സഹ മേലയിത്വാ പുനഃ പുനരാസ്രാവയേത്, യാവത് ക്ഷാരോദകം തീക്ഷ്ണം പിച്ഛിലം രക്തം ച സ്യാത്, തദാ ഭസ്മ വിഹായ തത്ര ക്ഷാരോദകേ സൈന്ധവതുത്ഥരോചനമാവാപം ക്ഷാരോദകാദ്ദ്വാത്രിംശദ്ഭാഗം ദത്ത്വാ പചേത്| കേചിത് സൈന്ധവാദിദ്രവ്യാണി ഭസ്മാര്ഥം ന തു ആവാപാര്ഥമിതി വദന്തി, തന്മതേऽപ്രതിവാപമേവ പക്തവ്യമ്| ഫണിജ്ഝകാദാവിത്യത്രാദിശബ്ദാത് കുസുമാദയോ ഗൃഹ്യന്തേ||൧൧-൧൨||
Adhikarana 7 (13) · Śloka 13
മഹൌഷധം മാഗധികാം ച മുസ്താം സസൈന്ധവം യന്മരിചം ച ശുക്ലമ് | തന്മാതുലുങ്ഗസ്വരസേന പിഷ്ടം നേത്രാഞ്ജനം പിഷ്ടകമാശു ഹന്യാത് ||൧൩||
महौषधं मागधिकां च मुस्तां ससैन्धवं यन्मरिचं च शुक्लम् | तन्मातुलुङ्गस्वरसेन पिष्टं नेत्राञ्जनं पिष्टकमाशु हन्यात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
പിഷ്ടകരോഗേऽഞ്ജനമാഹ- മഹൌഷധമിത്യാദി| മരിചം ശുക്ലം ശോഭാഞ്ജനബീജമ്||൧൩||
Adhikarana 8 (14) · Śloka 14
ഫലേ ബൃഹത്യാ മഗധോദ്ഭവാനാം നിധായ കല്കം ഫലപാകകാലേ | സ്രോതോജയുക്തം ച തദുദ്ധൃതം സ്യാത്തദ്വത്തു പിഷ്ടേ ... |൧൪|
फले बृहत्या मगधोद्भवानां निधाय कल्कं फलपाककाले | स्रोतोजयुक्तं च तदुद्धृतं स्यात्तद्वत्तु पिष्टे ... |१४|
🔊 Audio coming soon
അപരമപ്യഞ്ജനമാഹ- ഫലേ ഇത്യാദി| ഫലപാകകാലേ കണ്ടകാരിഫലമുദ്ധൃതബീജം സൌവീരാഞ്ജനസമഭാഗേന പിപ്പലീകല്കേന പൂരയേത്, തത്കല്കം സപ്തരാത്രാദനന്തരമുദ്ധൃതം മഹൌഷധാദ്യഞ്ജനവത് പിഷ്ടകരോഗേ ഹിതം പഥ്യമിത്യര്ഥഃ|൧൪|-
Adhikarana 9 (14) · Śloka 15
...വിധിരേഷ ചാപി ||൧൪|| വാര്താകശിഗ്ര്വിന്ദ്രസുരാപടോലകിരാതതിക്താമലകീഫലേഷു |൧൫|
...विधिरेष चापि ||१४|| वार्ताकशिग्र्विन्द्रसुरापटोलकिराततिक्तामलकीफलेषु |१५|
🔊 Audio coming soon
കണ്ടകാരിഫലവിധിമന്യത്രാപി ഫലേऽതിദിശന്നാഹ- വിധിരിത്യാദി| ഇന്ദ്രസുരാ ഇന്ദ്രവാരുണീ||൧൪||-
Adhikarana 10 (15) · Śloka 16
കാസീസസാമുദ്രരസാഞ്ജനാനി ജാത്യാസ്തഥാ ക്ഷാ(കോ)രകമേവ ചാപി ||൧൫|| പ്രക്ലിന്നവര്ത്മന്യുപദിശ്യതേ തു യോഗാഞ്ജനം തന്മധുനാऽവഘൃഷ്ടമ് |൧൬|
कासीससामुद्ररसाञ्जनानि जात्यास्तथा क्षा(को)रकमेव चापि ||१५|| प्रक्लिन्नवर्त्मन्युपदिश्यते तु योगाञ्जनं तन्मधुनाऽवघृष्टम् |१६|
🔊 Audio coming soon
പ്രക്ലിന്നവര്ത്മനി രോഗേ യോഗാഞ്ജനമാഹ- കാസീസേത്യാദി| ജാത്യാഃ കോരകം ജാതീകലികാ||൧൫||
Adhikarana 11 (16) · Śloka 17
നാദേയമഗ്ര്യം മരിചം ച ശുക്ലം നേപാലജാതാ ച സമപ്രമാണാ ||൧൬|| സമാതുലുങ്ഗദ്രവ ഏഷ യോഗഃ കണ്ഡൂം നിഹന്യാത് സകൃദഞ്ജനേന |൧൭|
नादेयमग्र्यं मरिचं च शुक्लं नेपालजाता च समप्रमाणा ||१६|| समातुलुङ्गद्रव एष योगः कण्डूं निहन्यात् सकृदञ्जनेन |१७|
🔊 Audio coming soon
സര്വേഷാം കഫജാക്ഷിരോഗാണാമുപദ്രവഭൂതായാഃ കണ്ഡ്വാശ്ചികിത്സാമാഹ- നാദേയമിത്യാദി| നാദേയമിതി സൈന്ധവമിത്യര്ഥഃ| മരിചം ച ശുക്ലമിതി ശോഭാഞ്ജനബീജമിത്യര്ഥഃ; അന്യേ ശുക്ലമേവ മരിചം കഥയന്തി| നേപാലജാതാ മനഃശിലാ||൧൬||-
Adhikarana 12 (17) · Śloka 18
സശൃങ്ഗവേരം സുരദാരു മുസ്തം സിന്ധുപ്രഭൂ(സൂ)തം മുകുലാനി ജാത്യാഃ ||൧൭|| സുരാപ്രപിഷ്ടം ത്വിദമഞ്ജനം ഹി കണ്ഡ്വാം ച ശോഫേ ച ഹിതം വദന്തി |൧൮|
सशृङ्गवेरं सुरदारु मुस्तं सिन्धुप्रभू(सू)तं मुकुलानि जात्याः ||१७|| सुराप्रपिष्टं त्विदमञ्जनं हि कण्ड्वां च शोफे च हितं वदन्ति |१८|
🔊 Audio coming soon
കണ്ഡ്വാമപരമപ്യഞ്ജനമാഹ- സേത്യാദി||൧൭||-
Adhikarana 13 (18) · Śloka 19
സ്യന്ദാധിമന്ഥക്രമമാചരേച്ച സര്വേഷു ചൈതേഷു സദാऽപ്രമത്തഃ ||൧൮|| (വിശേഷതോ നാവനമേവ കാര്യം സംസര്ജനം ചാപി യഥോപദിഷ്ടമ് ) ||൧൯||
स्यन्दाधिमन्थक्रममाचरेच्च सर्वेषु चैतेषु सदाऽप्रमत्तः ||१८|| (विशेषतो नावनमेव कार्यं संसर्जनं चापि यथोपदिष्टम् ) ||१९||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ബലാസഗ്രഥിതപിഷ്ടകപ്രക്ലിന്നവര്ത്മസു വിശേഷചികിത്സാമഭിധായ സാമാന്യചികിത്സാമാഹ- സ്യന്ദേത്യാദി| ഏതേഷു ബലസഗ്രഥിതപിഷ്ടകപ്രക്ലിന്നവര്ത്മസു| ചകാരാദന്യേഷ്വപി കഫജാക്ഷിരോഗേഷു| അപ്രമത്തഃ സാവധാനഃ||൧൮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ കഫാഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധോ നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ ||൧൧||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे कफाभिष्यन्दप्रतिषेधो नामैकादशोऽध्यायः ||११||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ ഏകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||