Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ੋਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः शोषप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਤੀਸਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੋਸੇਪ੍ਯਤੀਸਾਰਸਮ੍ਭੂਤੇਰਥਵਾ ਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਸਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤੇਃ ਸ਼ੋਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਸ਼ੋਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਸ਼ੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਅਨੇਕਰੋਗਾਨੁਗਤੋ ਬਹੁਰੋਗਪੁਰੋਗਮਃ | ਦੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਃ ਸ਼ੋਸੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਮਹਾਬਲਃ ||੩||
अनेकरोगानुगतो बहुरोगपुरोगमः | दुर्विज्ञेयो दुर्निवारः शोषो व्याधिर्महाबलः ||३||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ, ਸ਼ੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਦਾਨਾਭਿਧਾਨੇ ਕੋ ਹੇਤੁਃ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਅਜ੍ਞਾਤਰੋਗਸ੍ਯ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਪ੍ਰਗਲ੍ਭ੍ਯਂ ਨ ਸ੍ਯਾਦਤੋ ਨਿਦਾਨਾਰਮ੍ਭ ਇਤਿ; ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- “ਰੋਗਮਾਦੌ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਮੌਸਧਮ੍”- ਇਤਿ| ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਵਿਕਾਰਸ੍ਵਭਾਵਾਭਿਧਾਨਾਯ ਵਾਕ੍ਯਮਾਹ- ਅਨੇਕਰੋਗਾਨੁਗਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੇਕਰੋਗਾ ਉਪਦ੍ਰਵਸਞ੍ਜ੍ਞਕਾਃ, ਤੈਰਨੁਗਤ ਆਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਬਹਵੋ ਰੋਗਾਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਙ੍ਗਸਾਦਕਫਸਂਸ੍ਰਵਾਦਯਃ, ਪੁਰੋਗਮਾਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵੇਨੋਪਸ੍ਥਿਤਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਦੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯ ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਾਦਂਸ਼ਾਂਸ਼ਬਲਵਿਕਲ੍ਪਨਾਭਿਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਦੋਸਾਣਾਂ ਲਿਙ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰ ਇਤਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਵਾਤ੍; ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਯਂ ਮਹਾਬਲਃ||੩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਸਂਸ਼ੋਸਣਾਦ੍ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੋਸ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ | ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਸਯਕਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕ੍ਸਯ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ ||੪|| ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋ ਯਸ੍ਮਾਦਭੂਦੇਸ ਕਿਲਾਮਯਃ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮੇਤਿ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ ਪੁਨਰ੍ਜਨਾਃ ||੫||
संशोषणाद्रसादीनां शोष इत्यभिधीयते | क्रियाक्षयकरत्वाच्च क्षय इत्युच्यते पुनः ||४|| राज्ञश्चन्द्रमसो यस्मादभूदेष किलामयः | तस्मात्तं राजयक्ष्मेति केचिदाहुः पुनर्जनाः ||५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਯਥਾ ਸ਼ੋਸਕ੍ਸਯਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮੇਤਿ ਨਾਮਾਨਿ ਤਥਾਹ- ਸਂਸ਼ੋਸਣਾਦ੍ਰਸਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਰਿਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ, ਕਾਯਵਾਙ੍ਮਾਨਸਂ ਵਾ ਕਰ੍ਮ, ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਕਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਰਾਜ੍ਞ ਇਤਿ ‘ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਃ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ, ਆਮਯੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਰੋਗਃ, ਕੇਚਿਦਿਤਿ ਆਤ੍ਰੇਯਪ੍ਰਭਤਯਃ; ਯਸ੍ਮਾਦੇਸ ਆਮਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਭੂਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਂ ਰੋਗਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਜਨਾ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮੇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੇ; ਯਤੋਯਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਰੋਗੋ ਰੋਗਾਣਾਂ ਰਾਜਾ ਅਤੋ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮੇਤਿ ਵਾਗ੍ਭਟੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ| ਕਿਲੇਤਿ ਵਾਰ੍ਤਾਯਾਮ੍| ਏਵਂ ਖਲੁ ਯਥਾ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ- ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸਨਾਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਭੂਤ੍, ਤਸ੍ਯ ਬਹ੍ਵਯੋ ਦੁਹਿਤਰੋ ਬਭੂਵੁਃ, ਤੇਨ ਚ ਸਪ੍ਤਾਧਿਕਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਕਨ੍ਯਕਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਵਿਵੋਢੇ ਦਤ੍ਤਾਃ, ਸ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ੍ਤਾਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਮੇਵਾਨੁਰਕ੍ਤੋ ਬਭੂਵ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਸਸ਼ੋਕਾਭਿਰਸ਼੍ਵਿਨ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਹਿਤਭਿਰਾਤ੍ਮਪਿਤਰਿ ਦਕ੍ਸਸਞ੍ਜ੍ਞਕੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਮਾਸਕ੍ਤਿਵਤ੍ਤਾਨ੍ਤੋ ਨਿਵੇਦਿਤਃ, ਤਤੋ ਦੁਹਿਤਣਾਂ ਵਾਰ੍ਤਾਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ, ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਹੂਯ, ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਪਿ ਨਿਜਪੁਤ੍ਰੀਸੁ ਸਮਤਯਾ ਵਰ੍ਤਨਾਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਭਿਹਿਤਃ, ਸ ਚ ਤਥੇਤਿ ਸ੍ਵੀਕਤ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਵਗੁਰੋਰ੍ਵਚਨਮਨਾਦਤ੍ਯ ਨ ਤਾਸੁ ਸਮਵਰ੍ਤਤ, ਤਤੋ ਦਕ੍ਸਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਨਿਸ਼੍ਵਾਸਰੂਪੇਣ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਿਃਸਤ੍ਯ ਯਕ੍ਸ੍ਮਰੂਪੇਣ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਮਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨਾਵਿਲਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਵਿਸ਼ਤ੍, ਤਤੋਸੌ ਤੇਨ ਰੋਗੇਣਾਭਿਭੂਤਃ ਸਨ੍ ਗਤਪ੍ਰਭੋ ਗਤੋਤ੍ਸਾਹਸ਼੍ਚ ਸਞ੍ਜਾਤਃ, ਗੁਰੁਵਚਨਾਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਦੋਸਂ ਮਤ੍ਵਾ ਤਮੇਵ ਦਕ੍ਸਨਾਮਾਨਂ ਗੁਰੁਂ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਵਾਨ੍, ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਦੇਵਵੈਦ੍ਯਾਭ੍ਯਾਮਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਸ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਃ, ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਬਲਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ (ਰਰਾਜਾਤੀਵ ਸੁਪ੍ਰਭਃ) ਲਘ੍ਵਗੁਰੁਪ੍ਰਸਾਦੋਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਭੂਤ੍ | ਏਵਂ ਚ ਸਤਿ ਕਰ੍ਮਦੋਸਜੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍||੪-੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਸ ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਰ੍ਜਾਯਤੇ ਦੋਸੈਰਿਤਿ ਕੇਚਿਦ੍ਵਦਨ੍ਤਿ ਹਿ |੬|
स व्यस्तैर्जायते दोषैरिति केचिद्वदन्ति हि |६|
🔊 Audio coming soon
ਏਕੀਯਮਤੇਨਾਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਪਥਗ੍ਦੋਸਜਤ੍ਵਮਾਹ- ਸ ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਵ੍ਯਾਧਿਃ| ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਃ ਪਥਗ੍ਭੂਤੈਃ|੬|-
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
ਏਕਾਦਸ਼ਾਨਾਮੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਤਃ ||੬|| ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਮਵਿਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਾਗੇਕੋਤ੍ਪਾਦਨੇਨ ਚ | ਏਕ ਏਵ ਮਤਃ ਸ਼ੋਸਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍ਮਕੋ ਹ੍ਯਤਃ ||੭||
एकादशानामेकस्मिन् सान्निध्यात्तन्त्रयुक्तितः ||६|| क्रियाणामविभागेन प्रागेकोत्पादनेन च | एक एव मतः शोषः सन्निपातात्मको ह्यतः ||७||
🔊 Audio coming soon
ਪਰਮਤਨਿਰਾਕਰਣਾਯ ਸ੍ਵਮਤਮਾਹ- ਏਕਾਦਸ਼ਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕਾਦਸ਼ਾਨਾਮਿਤਿ ਸ੍ਵਰਭੇਦਸ਼ੂਲਾਦੀਨਾਮ੍| ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਰੋਗੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਤੁਰ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ, ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਤਃ ਅਰ੍ਥਯੁਕ੍ਤਿਤਃ ; ਅਨ੍ਯੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਨ੍, ਯੁਕ੍ਤਿਤੋ ਯੁਕ੍ਤਿਵਸ਼ਾਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਕਾ ਸਾ ਯੁਕ੍ਤਿਃ? ਯਦ੍ਵਸ਼ੇਨੈਕ ਏਵ ਸ਼ੋਸ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਮਵਿਭਾਗੇਨੇਤਿ|- ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨਾਮਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਕਤ੍ਵੇ ਤਤੀਯਂ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਪ੍ਰਾਗੇਕੋਤ੍ਪਾਦਨੇਨ ਚੇਤਿ|- ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸੇਣ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨੈਕਸ੍ਯੋਤ੍ਪਾਦਨਂ ਕਤਮ੍| ਹਿਃ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ; ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ਼ੋਸਸ੍ਯੈਕਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਤ੍ਰਿਤਯਮਤ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍, ਅਤ ਏਕ ਏਵ ਸ਼ੋਸਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍ਮਕੋ ਮਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੬-੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਉਦ੍ਰੇਕਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ ਹਿ |੮|
उद्रेकात्तत्र लिङ्गानि दोषाणां निपतन्ति हि |८|
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ, ਯਦਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍ਮਕ ਏਕ ਏਵਾਯਂ ਤਤ੍ ਕਥਮਤ੍ਰ ਏਕੈਕਦੋਸਪਥਗ੍ਲਿਙ੍ਗਜ੍ਞਾਨਮਿਤ੍ਯਾਹ - ਉਦ੍ਰੇਕਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਰੇਕਾਤ੍ ਆਧਿਕ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੋਸੇ| ਹਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹੇਤੌ, ਸ ਚ ਹੇਤੁਰ੍ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰੋਪਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਤ੍ਵਂ ਨ ਤ੍ਯਜਤਿ|੮|-
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵੇਗਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਦਾਘਾਤਾਦ੍ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਾਤ੍ ||੮|| ਜਾਯਤੇ ਕੁਪਿਤੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਦੇਹਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ |੯|
क्षयाद्वेगप्रतीघातादाघाताद्विषमाशनात् ||८|| जायते कुपितैर्दोषैर्व्याप्तदेहस्य देहिनः |९|
🔊 Audio coming soon
ਤਮੇਵ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵੇਗਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਰਸਾਦਿਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਵੇਗਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਤ੍ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯੁਨ੍ਮੁਖਾਨਾਮਵਰੋਧਾਤ੍| ਆਘਾਤਾਤ੍ ਪਤਨਾਦਿਤਃ, ਅਯਥਾਬਲਮਾਰਮ੍ਭਾਦਿਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਾਦਿਤਿ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਤੀਤਕਾਲਬਹ੍ਵਲ੍ਪਭੋਜਨਾਤ੍| ਕ੍ਸਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਹੇਤੁਭਿਃ ਕੁਪਿਤੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਦੇਹਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸੋ ਜਾਯਤੇ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਵੇਗਾਘਾਤਾਤ੍ ਪੂਰਣਾਦ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘਾਤਾਤ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਦਪਿ’ ਇਤਿ; ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਪੂਰਣਂ ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਮਭਿਪ੍ਰੇਤਂ, ਸਙ੍ਘਾਤੋਤ੍ਰ ਸਾਹਸਃ, ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍||੮||-
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਕਫਪ੍ਰਧਾਨੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਹਿ ਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਰਸਵਰ੍ਤ੍ਮਸੁ ||੯||
कफप्रधानैर्दोषैर्हि रुद्धेषु रसवर्त्मसु ||९||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਪ੍ਰਧਾਨੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਪ੍ਰਧਾਨੈਃ ਉਤ੍ਕਟਕਫੈਃ| ਹਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹੇਤੌ| ਰਸਵਰ੍ਤ੍ਮਸ੍ਵਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ; ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਮਾਰ੍ਗਃ, ਤੇਨ ਰਸਾਦਿਵਾਹਿਨੀਸੁ ਧਮਨੀਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਅਤਿਵ੍ਯਵਾਯਿਨੋ ਵਾਪਿ ਕ੍ਸੀਣੇ ਰੇਤਸ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮ੍ | ਕ੍ਸੀਯਨ੍ਤੇ ਧਾਤਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਤਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਮਾਨਵਃ ||੧੦||
अतिव्यवायिनो वाऽपि क्षीणे रेतस्यनन्तरम् | क्षीयन्ते धातवः सर्वे ततः शुष्यति मानवः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਦ੍ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਸਮ੍ਭਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਵ੍ਯਵਾਯਿਨਃ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਸੇਵਿਨਃ| ਕ੍ਸੀਣੇ ਰੇਤਸਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਸ਼੍ਚ ਮੇਢ੍ਰਵਸਣਵੇਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਰੇਤਸਃ ਕ੍ਸਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੀਯਨ੍ਤੇ ਧਾਤਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਇਤਿ ਪਰਂ ਯਦਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭ੍ਯੋ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਨਨੁ, ਰਸਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਧਾਦ੍ਰਸੇਨ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਬਂਹਣਾਤ੍ਤਦਪਚਯਃ ਰਕ੍ਤਾਪਚਯਾਚ੍ਚ ਮਾਂਸਸ੍ਯਾਪਚਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪੂਰ੍ਵਪੂਰ੍ਵਧਾਤੁਕ੍ਸੀਣਤਯਾ ਕਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਃ ਕ੍ਸਯਃ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਧਾਤੂਨਾਂ ਕਥਂ ਕ੍ਸਯਃ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਯਥਾ ਮਹਾਜਲਾਧਾਰਪਰਿਕ੍ਸਯੇ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਾਂ ਜਲਪ੍ਰਾਯਾਣਾਂ (ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ) ਕ੍ਸਯਸ੍ਤਦ੍ਵਦਤ੍ਰਾਪੀਤਿ| ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਾਵਰੋਧਾਦ੍ਰਸੋਸਞ੍ਚਰਨ੍ ਕਿਂ ਕਰੋਤਿ? ਹਦਯੇ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ, ਕਾਸਵੇਗੇਨ ਮੁਖਮਾਰ੍ਗਾਤ੍ ਪਿਚ੍ਛਿਲਬਹਲਵਿਸ੍ਰਹਰਿਤਪੀਤਸ਼੍ਵੇਤਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੧੦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਕਾਸਃ ਸ਼ੋਣਿਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ | ਸ੍ਵਰਭੇਦਸ਼੍ਚ ਜਾਯੇਤ ਸਡ੍ਰੂਪੇ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਿ ||੧੧||
भक्तद्वेषो ज्वरः श्वासः कासः शोणितदर्शनम् | स्वरभेदश्च जायेत षड्रूपे राजयक्ष्मणि ||११||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਮਧ੍ਯਬਲਦੋਸਾਰਬ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸਸ੍ਯ ਸਡ੍ਰੂਪਾਣਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸੋ ਜ੍ਵਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਰਭੇਦਃ ਘਰ੍ਘਰਾਦਿਸ੍ਵਰਃ||੧੧||
Adhikarana 11 (12-13) · Śloka 13
ਸ੍ਵਰਭੇਦੋਨਿਲਾਞ੍ਛੂਲਂ ਸਂਲੋਚਸ਼੍ਚਾਂਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ | ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹੋਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਗਮਃ ||੧੨|| ਸ਼ਿਰਸਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਮਭਕ੍ਤਚ੍ਛਨ੍ਦ ਏਵ ਚ | ਕਾਸਃ ਕਣ੍ਠਸ੍ਯ ਚੋਦ੍ਧ੍ਵਂਸੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਕਫਕੋਪਤਃ ||੧੩||
स्वरभेदोऽनिलाञ्छूलं संलोचश्चांसपार्श्वयोः | ज्वरो दाहोऽतिसारश्च पित्ताद्रक्तस्य चागमः ||१२|| शिरसः परिपूर्णत्वमभक्तच्छन्द एव च | कासः कण्ठस्य चोद्ध्वंसो विज्ञेयः कफकोपतः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸਡ੍ਰੂਪਾਣਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦੋਸਭੇਦੇਨੈਕਾਦਸ਼ਰੂਪਾਣਿ ਬਲਵਤ੍ਸਮਦੋਸਾਰਬ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਵਰਭੇਦ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਲੋਚੋ ਲੁਞ੍ਚਨਮਿਵ, ਅਂਸਯੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ; ‘ਸਂਲੋਚ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ‘ਸਙ੍ਕੋਚ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕੋਚਨਮਿਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਿਰਸਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ‘ਕਫੇਨ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਭਕ੍ਤਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਭਕ੍ਤਾਰੁਚਿਃ| ਕਣ੍ਠਸ੍ਯ ਚੋਦ੍ਧ੍ਵਂਸਃ ਕਣ੍ਠਭਙ੍ਗਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਉਦ੍ਧ੍ਵਂਸ ਉਤ੍ਕਾਸਿਕੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਵਰਭੇਦਾਦਿਲਿਙ੍ਗਤ੍ਰਯਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਿ ਵਾਤੇਨ, ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨ, ਸ਼ਿਰਸਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਕਫੇਨ; ਏਵਂ ਸਡ੍ਰੂਪਾਣ੍ਯਪਿ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ||੧੨-੧੩||
Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15
ਏਕਾਦਸ਼ਭਿਰੇਭਿਰ੍ਵਾ ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਵਾਪਿ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ | (ਕਾਸਾਤੀਸਾਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਸ੍ਵਰਭੇਦਾਰੁਚਿਜ੍ਵਰੈਃ ||੧੪|| ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਾ ਪੀਡਿਤਂ ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਜ੍ਵਰਕਾਸਾਸਗਾਮਯੈਃ) | ਜਹ੍ਯਾਚ੍ਛੋਸਾਰ੍ਦਿਤਂ ਜਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ ਸੁਵਿਪੁਲਂ ਯਸ਼ਃ ||੧੫||
एकादशभिरेभिर्वा षड्भिर्वाऽपि समन्वितम् | (कासातीसारपार्श्वार्तिस्वरभेदारुचिज्वरैः ||१४|| त्रिभिर्वा पीडितं लिङ्गैर्ज्वरकासासृगामयैः) | जह्याच्छोषार्दितं जन्तुमिच्छन् सुविपुलं यशः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਰੂਪਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਦ੍ਬਹੁਰੂਪਾਨ੍ਵਿਤਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹ- ਏਕਾਦਸ਼ਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੈਰੇਭਿਃ ਸ੍ਵਰਭੇਦੋਨਿਲਾਚ੍ਛੂਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕੈਃ, ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਵਾਪੀਤਿ ਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸੋ ਜ੍ਵਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ, ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਾ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਸਗਾਮਯੈਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੈਃ, ਸਮਨ੍ਵਿਤਮਿਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਜਹ੍ਯਾਦਿਤਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਪਰਂ ਵਹ੍ਨੌ ਮਨ੍ਦੇ ਬਲਮਾਂਸਕ੍ਸਯੇ ਸਤੀਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਨਨੁ, ਸਰ੍ਵਰੂਪਾਦਰ੍ਧਤ੍ਰਿਰੂਪੌ ਲਘੁਤਰੌ, ਤਤ੍ਕਥਂ ਤਾਵਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯੌ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਬਲਵਹ੍ਨਯਪਚਯੇ ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਤ੍ਤਯੋਰਪਿ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍; ਏਤੇਨ ਸਰ੍ਵਰੂਪੋਪਪਨ੍ਨ ਏਵਾਸਾਧ੍ਯਃ, ਇਤਰੌ ਤੁ ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣੇਤਿ| ਅਯਂ ਪਾਠਃ ਪੁਸ੍ਤਕਾਨ੍ਤਰੇਸ੍ਵਨ੍ਯਥਾ ਪਠ੍ਯਤੇ, ਸ ਚ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਰ੍ਨ ਪਠਿਤਃ||੧੪-੧੫||
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ਵ੍ਯਵਾਯਸ਼ੋਕਸ੍ਥਾਵਿਰ੍ਯਵ੍ਯਾਯਾਮਾਧ੍ਵੋਪਵਾਸਤਃ | ਵ੍ਰਣੋਰਃਕ੍ਸਤਪੀਡਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਸਨਨ੍ਯੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੧੬||
व्यवायशोकस्थाविर्यव्यायामाध्वोपवासतः | व्रणोरःक्षतपीडाभ्यां शोषनन्ये वदन्ति हि ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਏਕੀਯਮਤੇਨ ਸ਼ੋਸਭੇਦਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵ੍ਯਵਾਯਸ਼ੋਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਵਾਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੇਵਾ, ਸ਼ੋਕਃ ਪੁਤ੍ਰਾਦਿਵਿਯੋਗੇਨ ਚਿਤ੍ਤੋਦ੍ਵੇਗਃ, ਸ੍ਥਾਵਿਰ੍ਯਂ ਵਦ੍ਧਤ੍ਵਂ; ਅਨ੍ਯੇ ਵਾਰ੍ਧਕ੍ਯਮਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਕੋਰ੍ਥਃ; ਵ੍ਯਾਯਾਮਃ ਸ਼ਰੀਰਾਯਾਸਜਨਕਂ ਕਰ੍ਮ; ਅਧ੍ਵਾ ਦੀਰ੍ਘਮਾਰ੍ਗਾਟਨਂ; ਵ੍ਯਵਾਯਾਦ੍ਯੁਪਵਾਸਾਨ੍ਤੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਸ੍ਤਥਾ ਵ੍ਰਣਪੀਡਯਾ ਉਰਃਕ੍ਸਤਪੀਡਯਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਸ਼ੋਸਾਨ੍ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੬||
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ਵ੍ਯਵਾਯਸ਼ੋਸੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਲਿਙ੍ਗੈਰੁਪਦ੍ਰੁਤਃ | ਪਾਣ੍ਡੁਦੇਹੋ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਕ੍ਸੀਯਨ੍ਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਧਾਤਵਃ ||੧੭||
व्यवायशोषी शुक्रस्य क्षयलिङ्गैरुपद्रुतः | पाण्डुदेहो यथापूर्वं क्षीयन्ते चास्य धातवः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਵਾਯਸ਼ੋਸਿਣੋ ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯਾਹ- ਵ੍ਯਵਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਲਿਙ੍ਗੈਰਿਤਿ ‘ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯੇ ਮੇਢ੍ਰਵਸਣਵੇਦਨਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮਿਤਿ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਜ੍ਜਾ, ਮਜ੍ਜ੍ਞੋਸ੍ਥਿ, ਅਸ੍ਥ੍ਨੋ ਮੇਦਃ, ਮੇਦਸੋ ਮਾਂਸਂ, ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਕ੍ਸੀਯਨ੍ਤੇ ਧਾਤਵਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਦੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਨ੍ਯਾਯਾਤ੍, ਪਰਂ ਯਦਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭ੍ਯੋ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ||੧੭||
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਨਸ਼ੀਲਃ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਃ ਸ਼ੋਕਸ਼ੋਸ੍ਯਪਿ ਤਾਦਸ਼ਃ | ਵਿਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਕਤੈਰ੍ਵਿਕਾਰੈਰਭਿਲਕ੍ਸਿਤਃ ||੧੮||
प्रध्यानशीलः स्रस्ताङ्गः शोकशोष्यपि तादृशः | विना शुक्रक्षयकृतैर्विकारैरभिलक्षितः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਕਸ਼ੋਸਿਣਮਾਹ- ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਨਸ਼ੀਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਨਸ਼ੀਲਃ ਚਿਨ੍ਤਾਪਰਃ, ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਃ ਅਵਸਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਃ| ਤਾਦਸ਼ ਇਤਿ ਵ੍ਯਵਾਯਸ਼ੋਸਿਤਵਦਭਿਲਕ੍ਸਿਤਃ, ਪਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਕਤੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਵਿਨਾ; ਏਤੇਨ ਪਾਣ੍ਡੁਦੇਹ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੮||
Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20
ਜਰਾਸ਼ੋਸੀ ਕਸ਼ੋ ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ | ਕਮ੍ਪਨੋਰੁਚਿਮਾਨ੍ ਭਿਨ੍ਨਕਾਂਸ੍ਯਪਾਤ੍ਰਹਤਸ੍ਵਰਃ(ਨਃ) ||੧੯|| ਸ੍ਠੀਵਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਹੀਨਂ ਗੌਰਵਾਰੁਚਿਪੀਡਿਤਃ | ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਾਸ੍ਯਨਾਸਾਕ੍ਸਃ ਸੁਪ੍ਤਰੂਕ੍ਸਮਲਚ੍ਛਵਿਃ ||੨੦||
जराशोषी कृशो मन्दवीर्यबुद्धिबलेन्द्रियः | कम्पनोऽरुचिमान् भिन्नकांस्यपात्रहतस्वरः(नः) ||१९|| ष्ठीवति श्लेष्मणा हीनं गौरवारुचिपीडितः | सम्प्रस्रुतास्यनासाक्षः सुप्तरूक्षमलच्छविः ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਜਰਾਸ਼ੋਸਿਣਮਾਹ- ਜਰਾਸ਼ੋਸੀ ਕਸ਼ੋ ਮਨ੍ਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵੀਰ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਵੀਰ੍ਯਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ, ਬਲਮ੍ ਓਜੋ ਹਦਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਪ੍ਤਧਾਤੁਧਾਮਭੂਤਮ੍| ਪੁਨਰਰੁਚਿਕਥਨਮਤ੍ਯਨ੍ਤਾਰੋਚਕਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍ | ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਸ਼ਬ੍ਦ ਆਸ੍ਯਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਆਸ੍ਯਂ ਮੁਖਕੁਹਰਮ੍, ਅਕ੍ਸਿ ਲੋਚਨਮ੍| ਸੁਪ੍ਤਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਭਾਯਾਃ, ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਂ ਚ ਮਲਸ੍ਯ; ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਤ੍ਪਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਚਿ ਭਵਤਿ ਨ ਪ੍ਰਭਾਯਾਂ, ਤਥਾਪਿ ‘ਮਞ੍ਚਾਃ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤਿ’ ਇਤਿਵਦੁਪਚਾਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਾਯਾਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਜਰਾਸ਼ੋਸਿਣੋ ਲਕ੍ਸਣਮਤ੍ਰ ਨ ਪਠਤਿ, ਸਪ੍ਤਤੇਸ੍ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕ੍ਸੀਯਮਾਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਆਤੁਰੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੇ ਉਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍||੧੯-੨੦||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
ਅਧ੍ਵਪ੍ਰਸ਼ੋਸੀ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਃ ਸਮ੍ਭਸ੍ਟਪਰੁਸਚ੍ਛਵਿਃ | ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਗਾਤ੍ਰਾਵਯਵਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਕ੍ਲੋਮਗਲਾਨਨਃ ||੨੧||
अध्वप्रशोषी स्रस्ताङ्गः सम्भृष्टपरुषच्छविः | प्रसुप्तगात्रावयवः शुष्कक्लोमगलाननः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਅਧ੍ਵਸ਼ੋਸਿਣਮਾਹ- ਅਧ੍ਵਪ੍ਰਸ਼ੋਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਃ ਸ਼ਿਥਿਲਗਾਤ੍ਰਾਵਯਵਃ| ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਵਯਵ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਅਕਰ੍ਮਣ੍ਯਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਕ੍ਤਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕ੍ਲੋਮਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਕ੍ਲੋਮ ਤਿਲਕਮ੍, ਆਨਨਂ ਮੁਖਕੁਹਰਮ੍| ਸਮ੍ਭਸ੍ਟਪਰੁਸਚ੍ਛਵਿਰਿਤਿ ਦਗ੍ਧਸ੍ਯੇਵ ਪਰੁਸਾ ਛਵਿਰ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸਮ੍ਭਸ੍ਟਪਰੁਸਚ੍ਛਵਿਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਂਸਸ੍ਟਪਰੁਸਚ੍ਛਵਿਃ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਸਂਸਸ੍ਟਾ ਪਰੁਸਾ ਛਵਿਃ ਯਸ੍ਯ ਸ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਜਰਾਸ਼ੋਸ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੋਸੀ ਵਾਚ੍ਯੋ ਨਾਧ੍ਵਸ਼ੋਸੀ, ਤਥਾਪ੍ਯਧ੍ਵਸ਼ੋਸਿਲਕ੍ਸਣਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੋਸਿਣ੍ਯਤਿਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਤ੍ਰਾਧ੍ਵਸ਼ੋਸਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਤਰ੍ਹਿ ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੋਸਿਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯੇਵ ਕੁਤੋਧ੍ਵਸ਼ੋਸਿਣਿ ਨਾਤਿਦਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ? ਸਤ੍ਯਮ੍, ਉਰਃਕ੍ਸਤਲਿਙ੍ਗਾਨਾਮਧਿਕਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੋਸਿਣਿ ਸਦ੍ਭਾਵਾਤ੍| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ‘ਤਡਙ੍ਗਮਰ੍ਦਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਪਾਰੁਸ੍ਯੈਰਰ੍ਦਿਤੋਧ੍ਵਨਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ||੨੧||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੋਸੀ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮੇਭਿਰੇਵ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ | ਉਰਃਕ੍ਸਤਕਤੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਤਾਦ੍ਵਿਨਾ ||੨੨||
व्यायामशोषी भूयिष्ठमेभिरेव समन्वितः | उरःक्षतकृतैर्लिङ्गैः संयुक्तश्च क्षताद्विना ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੋਸਿਣਮਾਹ- ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੋਸੀ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਭਿਰੇਵੇਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੈਃ ਅਧ੍ਵਸ਼ੋਸਿਲਕ੍ਸਣੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਪਵਾਸਸ਼ੋਸਿਲਕ੍ਸਣਂ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋਕ੍ਤਂ ‘ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਲਾਹਾਰਸੇਵਿਨ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮ੍||੨੨||
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵੇਦਨਾਭਿਸ੍ਤਥੈਵਾਹਾਰਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਤ੍ | ਵ੍ਰਣਿਤਸ੍ਯ ਭਵੇਚ੍ਛੋਸਃ ਸ ਚਾਸਾਧ੍ਯਤਮਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੨੩||
रक्तक्षयाद्वेदनाभिस्तथैवाहारयन्त्रणात् | व्रणितस्य भवेच्छोषः स चासाध्यतमः स्मृतः ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਸਿਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਸਿਣੋ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਲਕ੍ਸਣਾਨੁਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਕੁਤੋਸ੍ਯ ਪਥਗਭਿਧਾਨਮਿਤਿ ਚੇਤ੍, ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਕਾਰਣਤਯਾ ਅਸਾਧ੍ਯਤਮਤ੍ਵਖ੍ਯਾਤੇਃ ||੨੩||
Adhikarana 20 (24-25) · Śloka 26
ਵ੍ਯਾਯਾਮਭਾਰਾਧ੍ਯਯਨੈਰਭਿਘਾਤਾਤਿਮੈਥੁਨੈਃ | ਕਰ੍ਮਣਾ ਚਾਪ੍ਯੁਰਸ੍ਯੇਨ ਵਕ੍ਸੋ ਯਸ੍ਯ ਵਿਦਾਰਿਤਮ੍ | ਤਸ੍ਯੋਰਸਿ ਕ੍ਸਤੇ ਰਕ੍ਤਂ ਪੂਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ ||੨੪|| ਕਾਸਮਾਨਸ਼੍ਛਰ੍ਦਯੇਚ੍ਚ ਪੀਤਰਕ੍ਤਾਸਿਤਾਰੁਣਮ੍ | ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਵਕ੍ਸਾਃ ਸੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੂਯਨਾਤ੍ਪਰਿਤਾਮ੍ਯਤਿ ||੨੫|| ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਵਦਨੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰੋ ਨਰਃ |੨੬|
व्यायामभाराध्ययनैरभिघातातिमैथुनैः | कर्मणा चाप्युरस्येन वक्षो यस्य विदारितम् | तस्योरसि क्षते रक्तं पूयः श्लेष्मा च गच्छति ||२४|| कासमानश्छर्दयेच्च पीतरक्तासितारुणम् | सन्तप्तवक्षाः सोऽत्यर्थं दूयनात्परिताम्यति ||२५|| दुर्गन्धवदनोच्छ्वासो भिन्नवर्णस्वरो नरः |२६|
🔊 Audio coming soon
ਉਰਃਕ੍ਸਤਸ਼ੋਸਿਣਮਾਹ- ਵ੍ਯਾਯਾਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਮਣਾ ਚਾਪ੍ਯੁਰਸ੍ਯੇਨੇਤਿ ਧਨੁਰਾਕਰ੍ਸਣਾਦਿਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸਤੇ ਅਤਿਦਾਰਿਤੇ| ਅਸਿਤਮ੍ ਈਸਤ੍ਕਸ੍ਣਮ੍, ਅਰੁਣਮ੍ ਈਸਦ੍ਰਕ੍ਤਮ੍| ਦੂਯਨਾਤ੍ ਅਤਿਵੇਦਨਾਤ੍, ਪਰਿਤਾਮ੍ਯਤਿ ਮੋਹਂ ਯਾਤਿ| ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਦਨੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੨੪-੨੫||-
Adhikarana 21 (26) · Śloka 27
ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦੇਵਂ ਸ਼ੋਸੋ ਹਿ ਕਾਰਣੈਰ੍ਭੇਦਮਾਗਤਃ ||੨੬|| ਨ ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਨਿਪਾਤਨਮ੍ |੨੭|
केषाञ्चिदेवं शोषो हि कारणैर्भेदमागतः ||२६|| न तत्र दोषलिङ्गानां समस्तानां निपातनम् |२७|
🔊 Audio coming soon
ਏਕੀਯਮਤਮਾਹ- ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਮਤੇ ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਭਿਰਨੇਕੈਃ ਕਾਰਣੈਃ ਕਤ੍ਵਾ ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ਼ੋਸੋ ਭੇਦਮਾਗਤਃ; ਅਤ ਏਕ ਏਵ ਸ੍ਵਮਤੇ ਸ਼ੋਸੋ ਨੇਤਰੇ ਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਜਾਃ| ਕੁਤੋ ਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਜਾਃ ਸ਼ੋਸਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਨ ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਤੇਸੁ ਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਜੇਸੁ||੨੬||-
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
ਕ੍ਸਯਾ ਏਵ ਹਿ ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਧਾਤੁਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਃ ||੨੭||
क्षया एव हि ते ज्ञेयाः प्रत्येकं धातुसञ्ज्ञिताः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ਯਦਿ ਤੇ ਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਜਾਃ ਸ਼ੋਸਾਃ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਰ੍ਹਿ ਕਿਨ੍ਨਾਮਧੇਯਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਕ੍ਸਯਾ ਏਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਜਾਃ ਕ੍ਸਯਾ ਏਵ, ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ? ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਧਾਤੁਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਃ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਸਞ੍ਜ੍ਞਕਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਰਭ੍ਯ ਵਿਲੋਮੇਨ ਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਭਿਰ੍ਧਾਤੂਨਾਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍||੨੭||
Adhikarana 23 (28) · Śloka 28
ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਤੁ ਤੇਸਾਂ ਹਿ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ ਧਾਤੁਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ ||੨੮||
चिकित्सितं तु तेषां हि प्रागुक्तं धातुसङ्क्षये ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਤੁ ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਤੁਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯੇ||੨੮||
Adhikarana 24 (29-30) · Śloka 30
ਸ਼੍ਵਾਸਾਙ੍ਗਸਾਦਕਫਸਂਸ੍ਰਵਤਾਲੁਸ਼ੋਸਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਗ੍ਨਿਸਾਦਮਦਪੀਨਸਪਾਣ੍ਡੁਨਿਦ੍ਰਾਃ | ਸ਼ੋਸੇ ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸ ਚਾਪਿ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇਕ੍ਸਣੋ ਭਵਤਿ ਮਾਂਸਪਰੋ ਰਿਰਂਸੁਃ ||੨੯|| ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਸੁ ਕਾਕਸ਼ੁਕਸ਼ਲ੍ਲਕਿਨੀਲਕਣ੍ਠਗਧ੍ਰਾਸ੍ਤਥੈਵ ਕਪਯਃ ਕਕਲਾਸਕਾਸ਼੍ਚ | ਤਂ ਵਾਹਯਨ੍ਤਿ ਸ ਨਦੀਰ੍ਵਿਜਲਾਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਯੇਚ੍ਛੁਸ੍ਕਾਂਸ੍ਤਰੂਨ੍ ਪਵਨਧੂਮਦਵਾਰ੍ਦਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ||੩੦||
श्वासाङ्गसादकफसंस्रवतालुशोषच्छर्द्यग्निसादमदपीनसपाण्डुनिद्राः | शोषे भविष्यति भवन्ति स चापि जन्तुः शुक्लेक्षणो भवति मांसपरो रिरंसुः ||२९|| स्वप्नेषु काकशुकशल्लकिनीलकण्ठगृध्रास्तथैव कपयः कृकलासकाश्च | तं वाहयन्ति स नदीर्विजलाश्च पश्येच्छुष्कांस्तरून् पवनधूमदवार्दितांश्च ||३०||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮੇਕੀਯਮਤਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣ੍ਯਾਹ- ਸ਼੍ਵਾਸਾਙ੍ਗਸਾਦਕਫਸਂਸ੍ਰਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਙ੍ਗਸਾਦਃ ਅਙ੍ਗਾਨਾਮਨੁਤ੍ਸਾਹਃ, ਅਗ੍ਨਿਸਾਦਃ ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮ੍| ਮਦਃ ਪੂਗਫਲੇਨੇਵ ਮਤ੍ਤਤਾ| ਮਾਂਸਪਰੋ ਮਾਂਸਾਭਿਲਾਸੀ| ਰਿਰਂਸੁਃ ਰਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛੁਃ| ਸ਼ਲ੍ਲਕੀ ਗੋਧਾਨੁਕਾਰੀ ਵਜ੍ਰਸ਼ਕਲਃ, ‘ਸ਼ਲ੍ਲਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਨੀਲਕਣ੍ਠੋ ਮਯੂਰਃ, ਗਧ੍ਰਃ ਆਮਿਸਾਸ਼ੀ ਯੋਜਨਦਸ੍ਟਿਃ| ਕਪਯੋ ਵਾਨਰਾਃ| ਕਕਲਾਸਃ ਕਕਣ੍ਟਕਃ ‘ਗਿਰਗਿਟ’ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਦੇਸ਼ੀਯਾ ਭਾਸਨ੍ਤੇ| ਤਂ ਸ਼ੋਸਿਣਂ, ਵਾਹਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਪਯਨ੍ਤਿ ਸ ਸ਼ੋਸੀ| ਨਨੁ, ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਸੁ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇਸੁ ਕਥਂ ਰੂਪਾਣ੍ਯਭਿਧਾਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੋਪਾਦਾਨਂ ਕਤਮ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਰੂਪਾਣ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣ੍ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍||੨੯-੩੦||
Adhikarana 25 (31) · Śloka 31
ਮਹਾਸ਼ਨਂ ਕ੍ਸੀਯਮਾਣਮਤੀਸਾਰਨਿਪੀਡਿਤਮ੍ | ਸ਼ੂਨਮੁਸ੍ਕੋਦਰਂ ਚੈਵ ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੩੧||
महाशनं क्षीयमाणमतीसारनिपीडितम् | शूनमुष्कोदरं चैव यक्ष्मिणं परिवर्जयेत् ||३१||
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਜ੍ਯਮਾਹ- ਮਹਾਸ਼ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਸ੍ਕੋ ਵਸਣਮ੍| ‘ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਮ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ‘ਸ਼ੋਸਿਣਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੩੧||
Adhikarana 26 (32) · Śloka 32
ਉਪਾਚਰੇਦਾਤ੍ਮਵਨ੍ਤਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਮਕਸ਼ਂ ਨਵਮ੍ |੩੨|
उपाचरेदात्मवन्तं दीप्ताग्निमकृशं नवम् |३२|
🔊 Audio coming soon
ਉਪਕ੍ਰਮ੍ਯਮਾਹ- ਉਪਾਚਰੇਦਾਤ੍ਮਵਨ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਤ੍ਮਵਨ੍ਤਂ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍|੩੨|-
Adhikarana 27 (32-33) · Śloka 33
ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਵਰ੍ਗਸਿਦ੍ਧੇਨ ਘਤੇਨਾਜਾਵਿਕੇਨ ਚ ||੩੨|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਮਦੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍ | ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੩੩||
स्थिरादिवर्गसिद्धेन घृतेनाजाविकेन च ||३२|| स्निग्धस्य मृदु कर्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम् | आस्थापनं तथा कार्यं शिरसश्च विरेचनम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਤਦੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਵਰ੍ਗਸਿਦ੍ਧੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਃ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਃ| ਮਦੁ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਨਿਰੂਹਃ| ਤਥੇਤਿ ਮਦ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਿਰਸੋ ਵਿਰੇਚਨਂ ਨਸ੍ਯਮ੍||੩੨-੩੩||
Adhikarana 28 (34) · Śloka 34
ਯਵਗੋਧੂਮਸ਼ਾਲੀਂਸ਼੍ਚ ਰਸੈਰ੍ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਸ਼ੋਧਿਤਃ |੩੪|
यवगोधूमशालींश्च रसैर्भुञ्जीत शोधितः |३४|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਧਿਤਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਆਹ- ਯਵਗੋਧੂਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸੈਃ ਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸਰਸੈਃ|੩੪|-
Adhikarana 29 (34) · Śloka 34
ਦਢੇਗ੍ਨੌ ਬਂਹਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਨਿਵਤ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵਂ ਨਰਮ੍ ||੩੪||
दृढेऽग्नौ बृंहयेच्चापि निवृत्तोपद्रवं नरम् ||३४||
🔊 Audio coming soon
ਬਂਹਣਵਿਸਯਮਾਹ- ਦਢੇਗ੍ਨਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਵਤ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵਮਿਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਵਰਭੇਦਾਦਿਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੪||
Adhikarana 30 (35) · Śloka 35
ਵ੍ਯਵਾਯਸ਼ੋਸਿਣਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭਜਨ੍ਤੇ ਵਾਤਜਾ ਗਦਾਃ | ਬਂਹਣੀਯੋ ਵਿਧਿਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਹਿਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਨਿਲਾਪਹਃ ||੩੫||
व्यवायशोषिणं प्रायो भजन्ते वातजा गदाः | बृंहणीयो विधिस्तस्मै हितः स्निग्धोऽनिलापहः ||३५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਵ੍ਯਵਾਯਸ਼ੋਸਿਣੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਵ੍ਯਵਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਵ੍ਯਵਾਯਸ਼ੋਸਿਣਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਾਕ੍ਯਂ ਕੇਚਿਨ੍ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ‘ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚਾਵਿਭਾਗੇਨ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਘਾਤਾਤ੍||੩੫||
Adhikarana 31 (36-39) · Śloka 39
ਕਾਕਾਨੁਲੂਕਾਨ੍ਨਕੁਲਾਨ੍ ਬਿਡਾਲਾਨ੍ ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਲਬਿਲੇਸ਼ਯਾਖੂਨ੍ | ਗਧ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰਵਾਦੈਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਭਸ੍ਟਾਨ੍ ||੩੬|| ਦੇਯਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਚ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਿ ਮੁਦ੍ਗਾਢਕੀਸੂਪਰਸਾਸ਼੍ਚ ਹਦ੍ਯਾਃ | ਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਨਾਗਾਸ਼੍ਵਤਰਾਸ਼੍ਵਜਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਸੁਕਲ੍ਪਿਤਾਨਿ ||੩੭|| ਮਾਂਸੋਪਦਂਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਦਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਮਦਿਰਾਸ਼੍ਚ ਸੇਵ੍ਯਾਃ | ਅਰ੍ਕਾਮਤਾਕ੍ਸਾਰਜਲੋਸਿਤੇਭ੍ਯਃ ਕਤ੍ਵਾ ਯਵੇਭ੍ਯੋ ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ||੩੮|| ਖਾਦੇਤ੍, ਪਿਬੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰਜਾਵਿਕਂ ਵਾ ਕਸ਼ੋ ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਸਹ ਭਕ੍ਤਕਾਲੇ | ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁ ਪ੍ਰਲਿਹ੍ਯਾਚ੍ਚਵ੍ਯਾਵਿਡਙ੍ਗੋਪਹਿਤਂ ਕ੍ਸਯਾਰ੍ਤਃ ||੩੯||
काकानुलूकान्नकुलान् बिडालान् गण्डूपदान् व्यालबिलेशयाखून् | गृध्रांश्च दद्याद्विविधैः प्रवादैः ससैन्धवान् सर्षपतैलभृष्टान् ||३६|| देयानि मांसानि च जाङ्गलानि मुद्गाढकीसूपरसाश्च हृद्याः | खरोष्ट्रनागाश्वतराश्वजानि देयानि मांसानि सुकल्पितानि ||३७|| मांसोपदंशांश्च पिबेदरिष्टान् मार्द्वीकयुक्तान् मदिराश्च सेव्याः | अर्कामृताक्षारजलोषितेभ्यः कृत्वा यवेभ्यो विविधांश्च भक्ष्यान् ||३८|| खादेत्, पिबेत् सर्पिरजाविकं वा कृशो यवाग्वा सह भक्तकाले | सर्पिर्मधुभ्यां त्रिकटु प्रलिह्याच्चव्याविडङ्गोपहितं क्षयार्तः ||३९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਸਿਣਾਂ ਯਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨ੍ਯਾਦੇਯਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਾਹ- ਕਾਕਾਨੁਲੂਕਾਨ੍ਨਕੁਲਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਿਡਾਲਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸਟ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾ ਮਾਰ੍ਜਾਰਾਃ; ਤਥਾ ਚ- “ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੋ ਵਨ੍ਯਸ੍ਤੋਯਜਾਤਃ ਪਕ੍ਸਿਮਾਰ੍ਜਾਰਵਿਜ੍ਜਕੌ| ਸੁਗਨ੍ਧਵਸਣਸ਼੍ਚੇਤਿ ਮਾਰ੍ਜਾਰਾਃ ਸਟ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ”- ਇਤਿ| ਵ੍ਯਾਲਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਦਯਃ, ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ ਸ਼੍ਵਾਵਿਚ੍ਛਲ੍ਲਕੀਪ੍ਰਭਤਯਃ ਆਖੁਰਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸਮੂਸਿਕਃ| ਵਿਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰਵਾਦੈਰਿਤਿ “ਕਾਕਾਂਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚੋਰਗਾਨ੍| ਭਸ੍ਟਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਨਪਿ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰੈਰ੍ਵਚਨੈਃ| ਏਵਂ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਦਾਨੇ ਕਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮਿਤਿ ਚੇਤ੍? ਅਜੁਗੁਪ੍ਸਯਾ ਭਕ੍ਸਣਂ ਭਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਲ੍ਲੇਖਨਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- “ਜਾਨਨ੍ ਜੁਗੁਪ੍ਸੁਰ੍ਨੈਵਾਦ੍ਯਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਪੁਨਰੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਦ੍ਮੋਪਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਦਾਪਯੇਤ੍”- ਇਤਿ| ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਿ ਜਙ੍ਘਾਲਵਿਸ੍ਕਿਰਪ੍ਰਤੁਦਜਾਨਿ, ਸ਼ੇਸਜਾਙ੍ਗਲਵਰ੍ਗਾਣਾਮਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਭਿਧਾਨਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਜਾਙ੍ਗਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ ਗਧ੍ਰਾਦਯੋਪਿ ਲਬ੍ਧਾਃ, ਤਥਾਪ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਬਂਹਣਤ੍ਵਾਦ੍ਗਧ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਪਥਗੁਪਾਦਾਨਮ੍| ਮੁਦ੍ਗਾਢਕੀਸੂਪਰਸਾਃ ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਤ੍ਵਾਦ੍ਦੇਯਾਃ| ਨਾਗੋ ਹਸ੍ਤੀ, ਅਸ਼੍ਵਤਰੋ ਵੇਸ਼ਰਃ| ਸੁਕਲ੍ਪਿਤਾਨਿ ਵੇਸ਼ਵਾਰੀਕਤਾਨਿ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਨਿ | ਤਥਾ ਚ ਵਦ੍ਧਭੋਜਃ- “ਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਵਤਰਂ ਨਾਗਂ ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸਾਭਿਵਦ੍ਧਯੇ| ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਹਿਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵੇਸਵਾਰੀਕਤਂ ਭਿਸਕ੍”- ਇਤਿ| ਮਾਂਸੋਪਦਂਸ਼ਾਨਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਅਭਯਾਰਿਸ੍ਟਪ੍ਰਭਤੀਨ੍, ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਵਯੁਕ੍ਤਾਨ੍, ਮਦਿਰਾ ਮਦ੍ਯਮ੍| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਾਹ- ਅਰ੍ਕਾਮਤਕ੍ਸਾਰਜਲੋਸਿਤੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਰ੍ਕਗੁਡੂਚੀਕ੍ਸਾਰਪਾਨੀਯੋਸਿਤੇਭ੍ਯੋ ਯਵੇਭ੍ਯੋ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਖਾਦੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਉਸਿਤੇਭ੍ਯੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ੍ਥਿਤੇਭ੍ਯਃ| ਅਰ੍ਕਾਦਿਭਸ੍ਮ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਜਲੇਨ ਗਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਪਚੇਦ੍ਯਾਵਦਰ੍ਧਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- “ਪਾਨਾਯ ਭੋਜਨਾਯਾਥ ਭਸ੍ਮ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ| ਜਲੇਰ੍ਧਮਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇ(ਸ੍ਟਂ) ਤੁ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਭੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਿਸ੍ਯਤੇ”- ਇਤਿ| ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਜਾਵਿਕਂ ਵੇਤਿ ਆਜਂ ਵਾ ਆਵਿਕਂ ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਜੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਹ੍ਰਸ੍ਵਤ੍ਵਂ ਛਨ੍ਦੋਨੁਰੋਧਾਤ੍| ਭਕ੍ਤਕਾਲੇ ਭੋਜਨਕਾਲੇ| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਹਿਤਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍||੩੬-੩੯||
Adhikarana 32 (40) · Śloka 40
ਮਾਂਸਾਦਮਾਂਸੇਸੁ ਘਤਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੋਸਾਪਹਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕਣਾਸਮੇਤਮ੍ |੪੦|
मांसादमांसेषु घृतं च सिद्धं शोषापहं क्षौद्रकणासमेतम् |४०|
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਾਦਮਾਂਸੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਂਸਾਦਾ ਗਧ੍ਰਾਦਯਃ, ਤਨ੍ਮਾਂਸਰਸੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੋਸਾਪਹਂ ਭਵਤਿ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕਣੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦਨ੍ਤਿਕਣੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ|੪੦|-
Adhikarana 33 (41) · Śloka 41
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਿਤਾਮਾਗਧਿਕਾਵਲੇਹਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤੈਲਃ ਕ੍ਸਯਰੋਗਘਾਤੀ ||੪੦|| ਘਤੇਨ ਚਾਜੇਨ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਤੁਰਙ੍ਗਗਨ੍ਧਾਤਿਲਮਾਸਚੂਰ੍ਣਮ੍ |੪੧|
द्राक्षासितामागधिकावलेहः सक्षौद्रतैलः क्षयरोगघाती ||४०|| घृतेन चाजेन समाक्षिकेण तुरङ्गगन्धातिलमाषचूर्णम् |४१|
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਲੇਹੋਯਮ੍|੪੧|-
Adhikarana 34 (41) · Śloka 41
ਸਿਤਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਮਗਧੋਦ੍ਭਵਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਪ੍ਰਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ||੪੧||
सिताश्वगन्धामगधोद्भवानां चूर्णं घृतक्षौद्रयुतं प्रलिह्यात् ||४१||
🔊 Audio coming soon
ਸਿਤਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਤਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ, ਮਗਧੋਦ੍ਭਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ||੪੧||
Adhikarana 35 (42) · Śloka 42
ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਪ੍ਯਥ ਵਾਜਿਗਨ੍ਧਾਵਿਪਕ੍ਵਮੇਵਂ ਲਭਤੇਙ੍ਗਪੁਸ੍ਟਿਮ੍ |੪੨|
क्षीरं पिबेद्वाऽप्यथ वाजिगन्धाविपक्वमेवं लभतेऽङ्गपुष्टिम् |४२|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਜਿਗਨ੍ਧਾਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਕ੍ਸੀਰਪਾਕਪਰਿਭਾਸਯਾ| ਵਾਜਿਗਨ੍ਧਾ ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ|੪੨|-
Adhikarana 36 (42) · Śloka 42
ਤਦੁਤ੍ਥਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਸਿਤਾਢ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਪਿ ਪਯੋਨੁਪਾਨਮ੍ ||੪੨||
तदुत्थितं क्षीरघृतं सिताढ्यं प्रातः पिबेद्वाऽपि पयोनुपानम् ||४२||
🔊 Audio coming soon
ਤਦੁਤ੍ਥਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਵਿਪਕ੍ਵਕ੍ਸੀਰੋਤ੍ਥਂ, ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਵਿਲੋਡਿਤਾਦੁਦ੍ਭੂਤਂ ਘਤਮ੍||੪੨||
Adhikarana 37 (43) · Śloka 43
ਉਤ੍ਸਾਦਨੇ ਚਾਪਿ ਤੁਰਙ੍ਗਗਨ੍ਧਾ ਯੋਜ੍ਯਾ ਯਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਨਰ੍ਨਵੇ ਚ |੪੩|
उत्सादने चापि तुरङ्गगन्धा योज्या यवाश्चैव पुनर्नवे च |४३|
🔊 Audio coming soon
ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਮੁਪਚਰ੍ਯਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਉਤ੍ਸਾਦਨੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਸਾਦਨਮ੍ ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਤੁਰਙ੍ਗਗਨ੍ਧਾ ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ| ਪੁਨਰ੍ਨਵੇ ਸ਼੍ਵੇਤਰਕ੍ਤੇ ਦ੍ਵੇ| ਨਨੁ, ਸ਼ੋਸੇ ਬਂਹਣਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਏਤਾਸ਼੍ਚ ਵਿਲੇਖਨਾਃ, ਤਤਃ ਕਥਂ ਤਦੁਪਯੋਗਃ? ਸਤ੍ਯਂ, ਬਾਹ੍ਯੋਪਯੋਗੇਨ ਤੇਸਾਂ ਬਂਹਣਤ੍ਵੇਨੋਪਯੋਗਾਤ੍|੪੩|-
Adhikarana 38 (43) · Śloka 44
ਕਤ੍ਸ੍ਨੇ ਵਸੇ ਤਤ੍ਕੁਸੁਮੈਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਤ੍ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਹਿਤਾਸ਼ੀ ||੪੩|| ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਬਲਂ ਚ ਕਾਸਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਚ ਹਨ੍ਯਾਦਪਿ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਂ ਚ |੪੪|
कृत्स्ने वृषे तत्कुसुमैश्च सिद्धं सर्पिः पिबेत्क्षौद्रयुतं हिताशी ||४३|| यक्ष्माणमेतत् प्रबलं च कासं श्वासं च हन्यादपि पाण्डुतां च |४४|
🔊 Audio coming soon
ਕਤ੍ਸ੍ਨੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤ੍ਸ੍ਨੇ ਵਸੇ ਇਤਿ ਸਮੂਲਪਤ੍ਰਸ਼ਾਖਾਙ੍ਕੁਰੇ| ਵਾਸਕਾਙ੍ਗੇਭ੍ਯਃ ਕ੍ਵਾਥੇ, ਤਤ੍ਕੁਸੁਮੈਃ ਵਾਸਕਪੁਸ੍ਪੈਃ, ‘ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰਿਤਿ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪੁਸ੍ਪਕਲ੍ਕੇਨਾਸ੍ਟਮਭਾਗੇਨ ਚ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ,- “ਸ਼ਣਸ੍ਯ ਕੋਵਿਦਾਰਸ੍ਯ ਵਸਸ੍ਯ ਚ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍| ਕਲ੍ਕਾਢ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਪੁਸ੍ਪਕਲ੍ਪਂ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍”- ਇਤਿ||੪੩||-
Adhikarana 39 (44-45) · Śloka 46
ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਾ ਗੋਸ਼੍ਵਗਜਾਵ੍ਯਜਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਾ ਮਿਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥੈਵ ਭਾਗੈਃ ||੪੪|| ਮੂਰ੍ਵਾਹਰਿਦ੍ਰਾਖਦਿਰਦ੍ਰੁਮਾਣਾਂ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਭਾਗਸ੍ਤ੍ਵਪਰੋ ਘਤਸ੍ਯ | ਭਾਗਾਨ੍ ਦਸ਼ੈਤਾਨ੍ ਵਿਪਚੇਦ੍ਵਿਧਿਜ੍ਞੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਂ ਮਧੁਰਂ ਚ ਕਤ੍ਸ੍ਨਮ੍ ||੪੫|| ਕਟੁਤ੍ਰਿਕਂ ਚੈਵ ਸਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਘਤੋਤ੍ਤਮਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਨਿਵਾਰਣਾਯ |੪੬|
शकृद्रसा गोश्वगजाव्यजानां क्वाथा मिताश्चापि तथैव भागैः ||४४|| मूर्वाहरिद्राखदिरद्रुमाणां क्षीरस्य भागस्त्वपरो घृतस्य | भागान् दशैतान् विपचेद्विधिज्ञो दत्त्वा त्रिवर्गं मधुरं च कृत्स्नम् ||४५|| कटुत्रिकं चैव सभद्रदारु घृतोत्तमं यक्ष्मनिवारणाय |४६|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੋਸ਼੍ਵਗਜਾਵਿਚ੍ਛਗਲੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਾਃ, ਤਥੈਵ ਮੂਰ੍ਵਾਹਰਿਦ੍ਰਾਖਦਿਰਦ੍ਰੁਮਾਣਾਂ ਕ੍ਵਾਥਭਾਗੈਰ੍ਮਿਤਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾ ਭਾਗਾਃ, ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯਾਪਰੋ ਨਵਮੋ ਭਾਗਃ, ਘਤਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮ ਇਤਿ , ਏਤਾਨ੍ ਦਸ਼ਭਾਗਾਨ੍ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਾਦਿਕੇਨ ਕਲ੍ਕੇਨ ਵਿਪਚੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਮੂਰ੍ਵਾ ਚੋਰਸ੍ਨਾਯੁਃ| ਖਦਿਰਦ੍ਰੁਮਾਣਾਮਿਤਿ ਦ੍ਰੁਮਗ੍ਰਹਣਂ ਮਧ੍ਯਮਵਯਸਃ ਖਦਿਰਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਃ ਤ੍ਰਿਫਲਾ| ਮਧੁਰਂ ਚ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਕਮ੍; ਅਪਰੇਸ੍ਟਵਰ੍ਗਮਾਹੁਃ||੪੪-੪੫||-
Adhikarana 40 (46-48) · Śloka 48
ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯੌ ਵਰੁਣਂ ਕਰਞ੍ਜਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਬਿਲ੍ਵਪੁਨਰ੍ਨਵੇ ਚ ||੪੬|| ਯਵਾਨ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ ਬਦਰਾਣਿ ਭਾਰ੍ਗੀਂ ਪਾਠਾਂ ਹੁਤਾਸ਼ਂ ਸਮਹੀਕਦਮ੍ਬਮ੍ | ਕਤ੍ਵਾ ਕਸਾਯਂ ਵਿਪਚੇਦ੍ਧਿ ਤਸ੍ਯ ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਹਿ ਪਾਤ੍ਰੈਰ੍ਘਤਪਾਤ੍ਰਮੇਕਮ੍ ||੪੭|| ਵ੍ਯੋਸਂ ਮਹਾਵਕ੍ਸਪਯੋਭਯਾਂ ਚ ਚਵ੍ਯਂ ਸੁਰਾਖ੍ਯਂ ਲਵਣੋਤ੍ਤਮਂ ਚ | ਏਤਦ੍ਧਿ ਸ਼ੋਸਂ ਜਠਰਾਣਿ ਚੈਵ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਸਹਾਨਿਲੇਨ ||੪੮||
द्वे पञ्चमूल्यौ वरुणं करञ्जं भल्लातकं बिल्वपुनर्नवे च ||४६|| यवान् कुलत्थान् बदराणि भार्गीं पाठां हुताशं समहीकदम्बम् | कृत्वा कषायं विपचेद्धि तस्य षड्भिर्हि पात्रैर्घृतपात्रमेकम् ||४७|| व्योषं महावृक्षपयोऽभयां च चव्यं सुराख्यं लवणोत्तमं च | एतद्धि शोषं जठराणि चैव हन्यात् प्रमेहांश्च सहानिलेन ||४८||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯੌ ਦਸ਼ਮੂਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਬਿਲ੍ਵਸ੍ਯ ਪਥਕ੍ਪਾਠਾਦਤ੍ਰ ਫਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਹੁਤਾਸ਼ਃ ਚਿਤ੍ਰਕਃ, ਮਹੀਕਦਮ੍ਬੋ ਮੁਣ੍ਡਿਤਿਕਾ| ਕਤ੍ਵਾ ਕਸਾਯਮਿਤਿ ਦਸ਼ਮੂਲਾਦੀਨਾਮਸ੍ਟਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਸਪ੍ਤਸ਼ਤਪਲਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨਾਮ੍ਭਸਾ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਃ ਕ੍ਵਾਥੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ| ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ, ਪਾਤ੍ਰੈਃ ਆਢਕੈਃ| ਕਲ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ- ਵ੍ਯੋਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯੋਸਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ, ਮਹਾਵਕ੍ਸਪਯਃ ਸੇਹੁਣ੍ਡਕ੍ਸੀਰਂ, ਸੁਰਾਖ੍ਯਂ ਦੇਵਦਾਰੁ, ਲਵਣੋਤ੍ਤਮਂ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍; ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਲਵਣੋਤ੍ਤਮਮ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਮਗਧੋਦ੍ਭਵਾਂ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਮੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਸਹਾਨਿਲੇਨੇਤਿ ਵਾਤਿਕਾਨਪਿਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍ ਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਏਤਚ੍ਚ ਸ੍ਤੁਤਿਪਰਂ , ਵਾਤਿਕਮੇਹਾਨਾਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍||੪੬-੪੮||
Adhikarana 41 (49) · Śloka 49
ਗੋਸ਼੍ਵਾਵ੍ਯਜੇਭੈਣਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਜਾਤੈਃ ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਕ੍ਸੀਰਰਸਕ੍ਸਤੋਤ੍ਥੈਃ | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਮਗਧਾਸਿਤਾਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਵਿਕਾਰਹਾਰਿ ||੪੯||
गोश्वाव्यजेभैणखरोष्ट्रजातैः शकृद्रसक्षीररसक्षतोत्थैः | द्राक्षाश्वगन्धामगधासिताभिः सिद्धं घृतं यक्ष्मविकारहारि ||४९||
🔊 Audio coming soon
ਗੋਸ਼੍ਵਾਵ੍ਯਜੇਭੈਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੋਸ਼੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਕ੍ਸੀਰਮਾਂਸਰਸਰੁਧਿਰੈਃ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਕੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਇਭਾ ਹਸ੍ਤਿਨੀ, ਏਣਃ ਕਸ੍ਣਸਾਰਃ| ਕ੍ਸੀਰਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਨ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮ੍||੪੯||
Adhikarana 42 (50-54) · Śloka 54
ਏਲਾਜਮੋਦਾਮਲਕਾਭਯਾਕ੍ਸਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਰਿਸ੍ਟਾਸਨਸ਼ਾਲਸਾਰਾਨ੍ | ਵਿਡਙ੍ਗਭਲ੍ਲਾਤਕਚਿਤ੍ਰਕੋਗ੍ਰਾਕਟੁਤ੍ਰਿਕਾਮ੍ਭੋਦਸੁਰਾਸ੍ਟ੍ਰਜਾਂਸ਼੍ਚ ||੫੦|| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਲੇ ਤੇਨ ਪਚੇਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਸਿਦ੍ਧੇ ਤ੍ਵਵਤਾਰਿਤੇ ਚ | ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਿਤੋਪਲਾਯਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰਿਪਲਾਨਿ ਸਟ੍ ਚ ||੫੧|| ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਘਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਤੋ ਮਨ੍ਥਹਤਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ | ਪਲਂ ਪਲਂ ਪ੍ਰਾਤਰਤਃ ਪ੍ਰਲਿਹ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਸ਼੍ਚ ||੫੨|| ਏਤਦ੍ਧਿ ਮੇਧ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਮਥੋ ਯਸ਼ਸ੍ਯਮ੍ | ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਮਾਸ਼ੁ ਵ੍ਯਪਹਨ੍ਤਿ ਚੈਤਤ੍ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਂ ਚੈਵ ਭਗਨ੍ਦਰਂ ਚ ||੫੩|| ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਚ ਹਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਰਭੇਦਕਾਸਹਤ੍ਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮਗ੍ਰਹਣੀਗਦਾਂਸ਼੍ਚ | ਨ ਚਾਤ੍ਰ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਨੀਯਂ ਰਸਾਯਨਂ ਚੈਤਦੁਪਾਸ੍ਯਮਾਨਮ੍ ||੫੪||
एलाजमोदामलकाभयाक्षगायत्र्यरिष्टासनशालसारान् | विडङ्गभल्लातकचित्रकोग्राकटुत्रिकाम्भोदसुराष्ट्रजांश्च ||५०|| पक्त्वा जले तेन पचेद्धि सर्पिस्तस्मिन् सुसिद्धे त्ववतारिते च | त्रिंशत्पलान्यत्र सितोपलाया दत्त्वा तुगाक्षीरिपलानि षट् च ||५१|| प्रस्थे घृतस्य द्विगुणं च दद्यात् क्षौद्रं ततो मन्थहतं विदध्यात् | पलं पलं प्रातरतः प्रलिह्य पश्चात् पिबेत् क्षीरमतन्द्रितश्च ||५२|| एतद्धि मेध्यं परमं पवित्रं चक्षुष्यमायुष्यमथो यशस्यम् | यक्ष्माणमाशु व्यपहन्ति चैतत् पाण्ड्वामयं चैव भगन्दरं च ||५३|| श्वासं च हन्ति स्वरभेदकासहृत्प्लीहगुल्मग्रहणीगदांश्च | न चात्र किञ्चित् परिवर्जनीयं रसायनं चैतदुपास्यमानम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
ਏਲਾਜਮੋਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਲਾਦਿਕਾਨ੍ ਸੁਰਾਸ੍ਟ੍ਰਜਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਕਸਾਯਕਲ੍ਪੇਨ ਵਿਪਾਚ੍ਯ, ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਪਚੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਵਾਥੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਪੂਤੇ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ, ਤਥਾ ਘਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਮਿਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਕ੍ਸਂ ਬਿਭੀਤਕਂ, ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਖਦਿਰਃ, ਅਰਿਸ੍ਟੋ ਨਿਮ੍ਬਃ, ਅਸਨੋ ਬੀਜਕਃ, ਸ਼ਾਲਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਸਾਰਸ਼ਬ੍ਦਃ ਖਦਿਰਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਉਗ੍ਰਾ ਵਚਾ, ਅਮ੍ਭੋਦੋ ਮੁਸ੍ਤਂ, ਸੁਰਾਸ੍ਟ੍ਰਜਾ ਤੁਵਰਮਤ੍ਤਿਕਾ| ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀ ਵਂਸ਼ਲੋਚਨਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਵਂਸ਼ਲੋਚਨਾਨੁਕਾਰਿਪਾਰ੍ਥਿਵਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਹੁਃ| ਮਨ੍ਥਹਤਂ ਖਜਵਿਲੋਡਿਤਮ੍| ਅਤੋ ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਰਸਾਯਨਾਤ੍| ਅਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ ਅਨਲਸਃ| ਮੇਧ੍ਯਂ ਮੇਧਾਜਨਕਮ੍||੫੦-੫੪||
Adhikarana 43 (55) · Śloka 55
ਪ੍ਲੀਹੋਦਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਹਿਤਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਹਿਤਾਨਿ ਚਾਤ੍ਰ |੫੫|
प्लीहोदरोक्तं विहितं च सर्पिस्त्रीण्येव चान्यानि हितानि चात्र |५५|
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰ ਰਸਾਯਨੇਪਰਾਣ੍ਯਪਿ ਘਤਾਨ੍ਯਤਿਦੇਸ਼ੇਨਾਹ- ਪ੍ਲੀਹੋਦਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਹਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਲੀਹੋਦਰੋਕ੍ਤਂ ਸਟ੍ਪਲਕਂ, ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਉਦਰੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਏਕਂ ‘ਹਰੀਤਕੀਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਸ੍ਥਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ‘ਗਵ੍ਯੇ ਪਯਸਿ ਮਹਾਵਕ੍ਸਕ੍ਸੀਰਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਤੀਯਂ ‘ਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਦਨ੍ਤ੍ਯਤਿਵਿਸਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਸ਼ੋਸੇ| ਏਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤੋਵਰੋਧਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਰੇਚਨਤ੍ਵੇਨ ਹਿਤਾਨਿ|੫੫|-
Adhikarana 44 (55) · Śloka 55
ਉਪਦ੍ਰਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰਵੈਕਤਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ||੫੫||
उपद्रवांश्च स्वरवैकृतादीन् जयेद्यथास्वं प्रसमीक्ष्य शास्त्रम् ||५५||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਰਭੇਦਾਦੀਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨਾਹ- ਉਪਦ੍ਰਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰਵੈਕਤਾਦੀਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯ ਯਦਾਤ੍ਮੀਯਂ ਸ੍ਵਰਭੇਦਾਦਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ, ਤਤ੍ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੫||
Adhikarana 45 (56) · Śloka 56
ਅਜਾਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਪਯੋਘਤਾਸਙ੍ਮਾਂਸਾਲਯਾਨਿ ਪ੍ਰਤਿਸੇਵਮਾਨਃ | ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਨਾਨਾਵਿਧਿਨਾ ਜਹਾਤਿ ਮਾਸਾਦਸ਼ੇਸਂ ਨਿਯਮੇਨ ਸ਼ੋਸਮ੍ ||੫੬||
अजाशकृन्मूत्रपयोघृतासृङ्मांसालयानि प्रतिसेवमानः | स्नानादिनानाविधिना जहाति मासादशेषं नियमेन शोषम् ||५६||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਜਾਯਾਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰੇਣੋਪਯੋਗਮਾਹ- ਅਜਾਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਜਾਸ਼ਕਦਾਦਿਕਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਵਿਧਿਨਾ ਪੁਰੁਸਃ ਸੇਵਮਾਨੋਸ਼ੇਸਂ ਸ਼ੋਸਂ ਮਾਸਾਜ੍ਜਹਾਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਜਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ਼ਕਦਾਦਿਭਿਰਾਲਯਾਨ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਆਲਯਂ ਗਹਮ੍, ਅਜਾਨਾਮੇਵ||੫੬||
Adhikarana 46 (57) · Śloka 57
ਰਸੋਨਯੋਗਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਕ੍ਸਯਾਰ੍ਤਃ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਨਾਗਬਲਾਪ੍ਰਯੋਗਮ੍ | ਸੇਵੇਤ ਵਾ ਮਾਗਧਿਕਾਵਿਧਾਨਂ ਤਥੋਪਯੋਗਂ ਜਤੁਨੋਸ਼੍ਮਜਸ੍ਯ ||੫੭||
रसोनयोगं विधिवत् क्षयार्तः क्षीरेण वा नागबलाप्रयोगम् | सेवेत वा मागधिकाविधानं तथोपयोगं जतुनोऽश्मजस्य ||५७||
🔊 Audio coming soon
ਰਸੋਨਯੋਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਧਿਵਤ੍ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਕ੍ਸੀਰੇਣੇਤਿ ਨਾਗਬਲਾਪ੍ਰਯੋਗਮਾਗਧਿਕਾਵਿਧਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤਥੇਤਿ ਕ੍ਸੀਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜਤੁਨਃ ਅਸ਼੍ਮਜਸ੍ਯ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਨਃ||੫੭||
Adhikarana 47 (58) · Śloka 58
ਸ਼ੋਕਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਕ੍ਰੋਧਮਸੂਯਨਂ ਚ ਤ੍ਯਜੇ... |੫੮|
शोकं स्त्रियं क्रोधमसूयनं च त्यजे... |५८|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਮਾਹ- ਸ਼ੋਕਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਰੋਧਃ ਪਰਾਭਿਦ੍ਰੋਹਲਕ੍ਸਣਃ; ਅਸੂਯਨਂ ਪਰਗੁਣੇਸੁ ਦੋਸਾਰੋਪਣਮ੍|੫੮|-
Adhikarana 48 (58) · Śloka 58
...ਦੁਦਾਰਾਨ੍ ਵਿਸਯਾਨ੍ ਭਜੇਤ | ਵੈਦ੍ਯਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਂਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨ੍ ਗੁਰੂਂਸ਼੍ਚ ਵਾਚਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸ਼ਣੁਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜੇਭ੍ਯਃ ||੫੮||
...दुदारान् विषयान् भजेत | वैद्यान् द्विजातींस्त्रिदशान् गुरूंश्च वाचश्च पुण्याः शृणुयाद्द्विजेभ्यः ||५८||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਉਦਾਰਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦਾਰਾ ਵਿਸਯਾ ਧਰ੍ਮਾਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਮਨੋਨੁਕੂਲਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਯਃ| ਭਜੇਤ ਸੇਵੇਤ| ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨ੍ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍, ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨ੍ ਦੇਵਾਨ੍, ਗੁਰੂਨ੍ ਪਿਤਮਾਤਪ੍ਰਭਤੀਨ੍| ਪੁਣ੍ਯਾ ਵਾਚੋ ਵੇਦੋਕ੍ਤਾ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁਤਿਪ੍ਰਭਤਯਃ||੫੮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 41
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ (ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤ) ਏਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੧||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे (तृतीयोऽध्यायः, आदित) एकचत्वारिंशोऽध्यायः ||४१||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼ੋਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਨਾਮੈਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੧||