Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ ശോഷപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातः शोषप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അതീസാരപ്രതിഷേധാനന്തരം ശോഷേऽപ്യതീസാരസമ്ഭൂതേരഥവാ ജ്വരാതീസാരാഭ്യാം ശോഷസ്യോത്പത്തേഃ ശോഷപ്രതിഷേധാരമ്ഭോ യുക്ത ഇത്യത ആഹ- അഥാത ഇത്യാദി| അഥേത്യാദികം പൂര്വവദ്വ്യാഖ്യേയമ്| ശോഷപ്രതിഷേധം ശോഷചികിത്സിതമ്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
അനേകരോഗാനുഗതോ ബഹുരോഗപുരോഗമഃ | ദുര്വിജ്ഞേയോ ദുര്നിവാരഃ ശോഷോ വ്യാധിര്മഹാബലഃ ||൩||
अनेकरोगानुगतो बहुरोगपुरोगमः | दुर्विज्ञेयो दुर्निवारः शोषो व्याधिर्महाबलः ||३||
🔊 Audio coming soon
നനു, ശോഷചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമ ഇതി പ്രതിജ്ഞാം കൃത്വാ നിദാനാഭിധാനേ കോ ഹേതുഃ? ഉച്യതേ- അജ്ഞാതരോഗസ്യ വൈദ്യസ്യ ചികിത്സായാം പ്രഗല്ഭ്യം ന സ്യാദതോ നിദാനാരമ്ഭ ഇതി; തഥാ ചോക്തം- “രോഗമാദൌ പരീക്ഷേത തതോऽനന്തരമൌഷധമ്”- ഇതി| പ്രാഗേവ വികാരസ്വഭാവാഭിധാനായ വാക്യമാഹ- അനേകരോഗാനുഗത ഇത്യാദി| അനേകരോഗാ ഉപദ്രവസഞ്ജ്ഞകാഃ, തൈരനുഗത ആശ്രിതഃ| ബഹവോ രോഗാഃ ശ്വാസകാസാങ്ഗസാദകഫസംസ്രവാദയഃ, പുരോഗമാഃ പൂര്വരൂപത്വേനോപസ്ഥിതാ യസ്യ സ തഥാ| ദുര്വിജ്ഞേയ ഇതി ത്രിദോഷലിങ്ഗത്വാദംശാംശബലവികല്പനാഭിഃ പ്രകുപിതദോഷാണാം ലിങ്ഗദര്ശനാത്| ദുര്നിവാര ഇതി ദോഷാണാം പരസ്പരവിരുദ്ധോപക്രമത്വാത്; ദുര്നിവാരത്വാച്ച കൃച്ഛ്രോऽയം മഹാബലഃ||൩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
സംശോഷണാദ്രസാദീനാം ശോഷ ഇത്യഭിധീയതേ | ക്രിയാക്ഷയകരത്വാച്ച ക്ഷയ ഇത്യുച്യതേ പുനഃ ||൪|| രാജ്ഞശ്ചന്ദ്രമസോ യസ്മാദഭൂദേഷ കിലാമയഃ | തസ്മാത്തം രാജയക്ഷ്മേതി കേചിദാഹുഃ പുനര്ജനാഃ ||൫||
संशोषणाद्रसादीनां शोष इत्यभिधीयते | क्रियाक्षयकरत्वाच्च क्षय इत्युच्यते पुनः ||४|| राज्ञश्चन्द्रमसो यस्मादभूदेष किलामयः | तस्मात्तं राजयक्ष्मेति केचिदाहुः पुनर्जनाः ||५||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമസ്യ വ്യാധേര്യഥാ ശോഷക്ഷയരാജയക്ഷ്മേതി നാമാനി തഥാऽऽഹ- സംശോഷണാദ്രസാദീനാമിത്യാദി| ക്രിയാ ചികിത്സാ, കായവാങ്മാനസം വാ കര്മ, തസ്യ ക്ഷയകരത്വാത്| രാജ്ഞ ഇതി ‘ദ്വിജാനാം’ ഇതി ശേഷഃ| ചന്ദ്രമസഃ ചന്ദ്രസ്യ, ആമയോ യക്ഷ്മാ രോഗഃ, കേചിദിതി ആത്രേയപ്രഭൃതയഃ; യസ്മാദേഷ ആമയോ ദ്വിജാനാം രാജ്ഞശ്ചന്ദ്രമസശ്ചന്ദ്രസ്യാഭൂത്തസ്മാത് തം രോഗം കേചിത് പുനര്ജനാ രാജയക്ഷ്മേതി ബ്രുവതേ; യതോऽയം യക്ഷ്മാ രോഗോ രോഗാണാം രാജാ അതോ രാജയക്ഷ്മേതി വാഗ്ഭടോ വ്യാഖ്യാനയതി| കിലേതി വാര്തായാമ്| ഏവം ഖലു യഥാ ശ്രൂയതേ- പൂര്വം ദക്ഷനാമാ പ്രജാപതിരഭൂത്, തസ്യ ബഹ്വയോ ദുഹിതരോ ബഭൂവുഃ, തേന ച സപ്താധികാ വിംശതിഃ കന്യകാശ്ചന്ദ്രായ വിവോഢേ ദത്താഃ, സ ചന്ദ്രമാസ്താസു മധ്യേ രോഹിണ്യാമേവാനുരക്തോ ബഭൂവ, തതശ്ച സശോകാഭിരശ്വിന്യാദിഭിര്ദുഹിതൃഭിരാത്മപിതരി ദക്ഷസഞ്ജ്ഞകേ ചന്ദ്രസ്യ രോഹിണ്യാമാസക്തിവൃത്താന്തോ നിവേദിതഃ, തതോ ദുഹിതൃൗണാം വാര്താമാകര്ണ്യ, ചന്ദ്രമാഹൂയ, സര്വാസ്വപി നിജപുത്രീഷു സമതയാ വര്തനായ ചന്ദ്രോऽഭിഹിതഃ, സ ച തഥേതി സ്വീകൃത്യാപി സ്വഗുരോര്വചനമനാദൃത്യ ന താസു സമവര്തത, തതോ ദക്ഷപ്രജാപതേഃ ക്രോധോ നിശ്വാസരൂപേണ മൂര്തിമാന് ഭൂത്വാ നിഃസൃത്യ യക്ഷ്മരൂപേണ രോഹിണ്യാമതിപ്രസങ്ഗേനാവിലം ചന്ദ്രമാവിശത്, തതോऽസൌ തേന രോഗേണാഭിഭൂതഃ സന് ഗതപ്രഭോ ഗതോത്സാഹശ്ച സഞ്ജാതഃ, ഗുരുവചനാതിക്രമേണ ദോഷം മത്വാ തമേവ ദക്ഷനാമാനം ഗുരും ശരണം ഗതവാന്, തതോऽനന്തരം ദേവവൈദ്യാഭ്യാമശ്വിഭ്യാം സ ചികിത്സിതഃ, തതഃ പ്രാപ്തബലശ്ചന്ദ്രോ (രരാജാതീവ സുപ്രഭഃ) ലഘ്വഗുരുപ്രസാദോऽശ്വിഭ്യാം ചികിത്സിതോऽഭൂത് | ഏവം ച സതി കര്മദോഷജോ വ്യാധിരിതി ദര്ശിതമ്||൪-൫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
സ വ്യസ്തൈര്ജായതേ ദോഷൈരിതി കേചിദ്വദന്തി ഹി |൬|
स व्यस्तैर्जायते दोषैरिति केचिद्वदन्ति हि |६|
🔊 Audio coming soon
ഏകീയമതേനാസ്യ വ്യാധേഃ പൃഥഗ്ദോഷജത്വമാഹ- സ വ്യസ്തൈരിത്യാദി| സ വ്യാധിഃ| വ്യസ്തൈഃ പൃഥഗ്ഭൂതൈഃ|൬|-
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
ഏകാദശാനാമേകസ്മിന് സാന്നിധ്യാത്തന്ത്രയുക്തിതഃ ||൬|| ക്രിയാണാമവിഭാഗേന പ്രാഗേകോത്പാദനേന ച | ഏക ഏവ മതഃ ശോഷഃ സന്നിപാതാത്മകോ ഹ്യതഃ ||൭||
एकादशानामेकस्मिन् सान्निध्यात्तन्त्रयुक्तितः ||६|| क्रियाणामविभागेन प्रागेकोत्पादनेन च | एक एव मतः शोषः सन्निपातात्मको ह्यतः ||७||
🔊 Audio coming soon
പരമതനിരാകരണായ സ്വമതമാഹ- ഏകാദശാനാമിത്യാദി| ഏകാദശാനാമിതി സ്വരഭേദശൂലാദീനാമ്| ഏകസ്മിന്നിതി രാജയക്ഷ്മരോഗേ; അന്യേ തു രാജയക്ഷ്മാതുര ഇതി വ്യാഖ്യാനയന്തി, സാന്നിധ്യാദിതി വിദ്യമാനത്വാത്| തന്ത്രയുക്തിതഃ അര്ഥയുക്തിതഃ ; അന്യേ തന്ത്രേത്യത്ര തത്രേതി പഠന്തി; തത്ര തസ്മിന്, യുക്തിതോ യുക്തിവശാദിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| കാ സാ യുക്തിഃ? യദ്വശേനൈക ഏവ ശോഷ ഇത്യാഹ- ക്രിയാണാമവിഭാഗേനേതി|- ചികിത്സാനാമപൃഥക്ത്വേന ദര്ശിതത്വാദിത്യര്ഥഃ| ഏകത്വേ തൃതീയം ഹേതുമാഹ- പ്രാഗേകോത്പാദനേന ചേതി|- യസ്മാത് പൂര്വം ദക്ഷേണ ക്രുദ്ധേനൈകസ്യോത്പാദനം കൃതമ്| ഹിഃ യസ്മാദര്ഥേ; യസ്മാത് ശോഷസ്യൈകത്വേ ഹേതുത്രിതയമത്രോക്തമ്, അത ഏക ഏവ ശോഷഃ സന്നിപാതാത്മകോ മത ഇതി സമ്ബന്ധഃ||൬-൭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ഉദ്രേകാത്തത്ര ലിങ്ഗാനി ദോഷാണാം നിപതന്തി ഹി |൮|
उद्रेकात्तत्र लिङ्गानि दोषाणां निपतन्ति हि |८|
🔊 Audio coming soon
നനു, യദി സന്നിപാതാത്മക ഏക ഏവായം തത് കഥമത്ര ഏകൈകദോഷപൃഥഗ്ലിങ്ഗജ്ഞാനമിത്യാഹ - ഉദ്രേകാദിത്യാദി| ഉദ്രേകാത് ആധിക്യാത്| തത്ര ശോഷേ| ഹിശബ്ദോ ഹേതൌ, സ ച ഹേതുര്ബഹുപ്രകാരോऽപി ചതുര്വിധത്വം ന ത്യജതി|൮|-
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
ക്ഷയാദ്വേഗപ്രതീഘാതാദാഘാതാദ്വിഷമാശനാത് ||൮|| ജായതേ കുപിതൈര്ദോഷൈര്വ്യാപ്തദേഹസ്യ ദേഹിനഃ |൯|
क्षयाद्वेगप्रतीघातादाघाताद्विषमाशनात् ||८|| जायते कुपितैर्दोषैर्व्याप्तदेहस्य देहिनः |९|
🔊 Audio coming soon
തമേവ ചതുര്വിധം ഹേതുമാഹ- ക്ഷയാദ്വേഗപ്രതീഘാതാദിത്യാദി| ക്ഷയാത് രസാദിശുക്രാന്താനാം ധാതൂനാം ക്ഷയാത്| വേഗപ്രതീഘാതാത് വാതമൂത്രപുരീഷാദീനാം പ്രവൃത്ത്യുന്മുഖാനാമവരോധാത്| ആഘാതാത് പതനാദിതഃ, അയഥാബലമാരമ്ഭാദിതി ബോദ്ധവ്യമ്| വിഷമാശനാദിതി അപ്രാപ്താതീതകാലബഹ്വല്പഭോജനാത്| ക്ഷയാദിത്യാദിഹേതുഭിഃ കുപിതൈര്ദോഷൈര്വ്യാപ്തദേഹസ്യ ശോഷോ ജായതേ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| അന്യേ ത്വേവം പഠന്തി- ‘വേഗാഘാതാത് പൂരണാദ്വാ സങ്ഘാതാത് സങ്ക്ഷയാദപി’ ഇതി; വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- പൂരണം വിഷമാശനമഭിപ്രേതം, സങ്ഘാതോऽത്ര സാഹസഃ, ശേഷം പൂര്വവദ്വ്യാഖ്യേയമ്||൮||-
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
കഫപ്രധാനൈര്ദോഷൈര്ഹി രുദ്ധേഷു രസവര്ത്മസു ||൯||
कफप्रधानैर्दोषैर्हि रुद्धेषु रसवर्त्मसु ||९||
🔊 Audio coming soon
കഫപ്രധാനൈരിത്യാദി| കഫപ്രധാനൈഃ ഉത്കടകഫൈഃ| ഹിശബ്ദോ ഹേതൌ| രസവര്ത്മസ്വിത്യത്രാദിശബ്ദോ ലുപ്തോ ജ്ഞേയഃ; വര്ത്മ മാര്ഗഃ, തേന രസാദിവാഹിനീഷു ധമനീഷ്വിത്യര്ഥഃ||൯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
അതിവ്യവായിനോ വാऽപി ക്ഷീണേ രേതസ്യനന്തരമ് | ക്ഷീയന്തേ ധാതവഃ സര്വേ തതഃ ശുഷ്യതി മാനവഃ ||൧൦||
अतिव्यवायिनो वाऽपि क्षीणे रेतस्यनन्तरम् | क्षीयन्ते धातवः सर्वे ततः शुष्यति मानवः ||१०||
🔊 Audio coming soon
അപരപ്രകാരേണ ധാതുക്ഷയാദ്രാജയക്ഷ്മസമ്ഭവം ദര്ശയന്നാഹ- അതീത്യാദി| അതിവ്യവായിനഃ അത്യര്ഥം ഗ്രാമ്യധര്മസേവിനഃ| ക്ഷീണേ രേതസി ശുക്രേ, ശുക്രക്ഷയശ്ച മേഢ്രവൃഷണവേദനേത്യാദിനാ ജ്ഞേയഃ| അനന്തരം രേതസഃ ക്ഷയാദിത്യര്ഥഃ| ക്ഷീയന്തേ ധാതവഃ സര്വേ ഇതി പരം യദി സ്ത്രീഭ്യോ ന നിവര്തതേ| നനു, രസവര്ത്മരോധാദ്രസേന രക്തസ്യാബൃംഹണാത്തദപചയഃ രക്താപചയാച്ച മാംസസ്യാപചയ ഇത്യാദിപൂര്വപൂര്വധാതുക്ഷീണതയാ കൃത്വാ ശുക്രസ്യ യുക്തഃ ക്ഷയഃ, ശുക്രക്ഷയേ തു പൂര്വധാതൂനാം കഥം ക്ഷയഃ? ഉച്യതേ- യഥാ മഹാജലാധാരപരിക്ഷയേ തത്ര പ്രവിശതാം ജലപ്രായാണാം (ജന്തൂനാം) ക്ഷയസ്തദ്വദത്രാപീതി| സ്വമാര്ഗാവരോധാദ്രസോऽസഞ്ചരന് കിം കരോതി? ഹൃദയേ വിദഹ്യതേ, കാസവേഗേന മുഖമാര്ഗാത് പിച്ഛിലബഹലവിസ്രഹരിതപീതശ്വേതഃ പ്രവര്തതേ||൧൦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ഭക്തദ്വേഷോ ജ്വരഃ ശ്വാസഃ കാസഃ ശോണിതദര്ശനമ് | സ്വരഭേദശ്ച ജായേത ഷഡ്രൂപേ രാജയക്ഷ്മണി ||൧൧||
भक्तद्वेषो ज्वरः श्वासः कासः शोणितदर्शनम् | स्वरभेदश्च जायेत षड्रूपे राजयक्ष्मणि ||११||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം മധ്യബലദോഷാരബ്ധസ്യ ശോഷസ്യ ഷഡ്രൂപാണി ദര്ശയന്നാഹ- ഭക്തദ്വേഷോ ജ്വര ഇത്യാദി| സ്വരഭേദഃ ഘര്ഘരാദിസ്വരഃ||൧൧||
Adhikarana 11 (12-13) · Śloka 13
സ്വരഭേദോऽനിലാഞ്ഛൂലം സംലോചശ്ചാംസപാര്ശ്വയോഃ | ജ്വരോ ദാഹോऽതിസാരശ്ച പിത്താദ്രക്തസ്യ ചാഗമഃ ||൧൨|| ശിരസഃ പരിപൂര്ണത്വമഭക്തച്ഛന്ദ ഏവ ച | കാസഃ കണ്ഠസ്യ ചോദ്ധ്വംസോ വിജ്ഞേയഃ കഫകോപതഃ ||൧൩||
स्वरभेदोऽनिलाञ्छूलं संलोचश्चांसपार्श्वयोः | ज्वरो दाहोऽतिसारश्च पित्ताद्रक्तस्य चागमः ||१२|| शिरसः परिपूर्णत्वमभक्तच्छन्द एव च | कासः कण्ठस्य चोद्ध्वंसो विज्ञेयः कफकोपतः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ഷഡ്രൂപാണി നിര്ദിശ്യ ദോഷഭേദേനൈകാദശരൂപാണി ബലവത്സമദോഷാരബ്ധസ്യ ശോഷസ്യ ദര്ശയന്നാഹ- സ്വരഭേദ ഇത്യാദി| സംലോചോ ലുഞ്ചനമിവ, അംസയോഃ പാര്ശ്വയോഃ; ‘സംലോച’ ഇത്യത്രാന്യേ ‘സങ്കോച’ ഇതി പഠന്തി, തത്ര സങ്കോചനമിവേത്യര്ഥഃ| ശിരസഃ പരിപൂര്ണത്വം ‘കഫേന’ ഇതി ശേഷഃ| അഭക്തച്ഛന്ദോ ഭക്താരുചിഃ| കണ്ഠസ്യ ചോദ്ധ്വംസഃ കണ്ഠഭങ്ഗഃ; അന്യേ ഉദ്ധ്വംസ ഉത്കാസികേതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| സ്വരഭേദാദിലിങ്ഗത്രയം രാജയക്ഷ്മണി വാതേന, ജ്വരാദീനി ചത്വാരി പിത്തേന, ശിരസഃ പരിപൂര്ണത്വാദീനി ചത്വാരി കഫേന; ഏവം ഷഡ്രൂപാണ്യപി വാതാദിഭേദേന ജ്ഞേയാനി||൧൨-൧൩||
Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15
ഏകാദശഭിരേഭിര്വാ ഷഡ്ഭിര്വാऽപി സമന്വിതമ് | (കാസാതീസാരപാര്ശ്വാര്തിസ്വരഭേദാരുചിജ്വരൈഃ ||൧൪|| ത്രിഭിര്വാ പീഡിതം ലിങ്ഗൈര്ജ്വരകാസാസൃഗാമയൈഃ) | ജഹ്യാച്ഛോഷാര്ദിതം ജന്തുമിച്ഛന് സുവിപുലം യശഃ ||൧൫||
एकादशभिरेभिर्वा षड्भिर्वाऽपि समन्वितम् | (कासातीसारपार्श्वार्तिस्वरभेदारुचिज्वरैः ||१४|| त्रिभिर्वा पीडितं लिङ्गैर्ज्वरकासासृगामयैः) | जह्याच्छोषार्दितं जन्तुमिच्छन् सुविपुलं यशः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം രൂപപ്രസ്താവാദ്ബഹുരൂപാന്വിതസ്യാസാധ്യത്വമാഹ- ഏകാദശഭിരിത്യാദി| ഏതൈരേഭിഃ സ്വരഭേദോऽനിലാച്ഛൂലമിത്യാദികൈഃ, ഷഡ്ഭിര്വാऽപീതി ഭക്തദ്വേഷോ ജ്വര ഇത്യാദിഭിഃ, അപിശബ്ദാത്ത്രിഭിര്വാ ശ്വാസകാസാസൃഗാമയൈസ്തന്ത്രാന്തരോക്തൈഃ, സമന്വിതമിതി സമുച്ചീയതേ| ജഹ്യാദിതി ത്യജേത്, പരം വഹ്നൌ മന്ദേ ബലമാംസക്ഷയേ സതീതി ബോദ്ധവ്യമ്| നനു, സര്വരൂപാദര്ധത്രിരൂപൌ ലഘുതരൌ, തത്കഥം താവപ്യസാധ്യൌ? ഉച്യതേ- ബലവഹ്നയപചയേ കാലപ്രകര്ഷാത്തയോരപി മഹത്ത്വാത്; ഏതേന സര്വരൂപോപപന്ന ഏവാസാധ്യഃ, ഇതരൌ തു കാലപ്രകര്ഷേണേതി| അയം പാഠഃ പുസ്തകാന്തരേഷ്വന്യഥാ പഠ്യതേ, സ ച നിബന്ധകാരൈര്ന പഠിതഃ||൧൪-൧൫||
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
വ്യവായശോകസ്ഥാവിര്യവ്യായാമാധ്വോപവാസതഃ | വ്രണോരഃക്ഷതപീഡാഭ്യാം ശോഷനന്യേ വദന്തി ഹി ||൧൬||
व्यवायशोकस्थाविर्यव्यायामाध्वोपवासतः | व्रणोरःक्षतपीडाभ्यां शोषनन्ये वदन्ति हि ||१६||
🔊 Audio coming soon
ഏകീയമതേന ശോഷഭേദാന്നിര്ദിശന്നാഹ- വ്യവായശോകേത്യാദി| വ്യവായഃ സ്ത്രീസേവാ, ശോകഃ പുത്രാദിവിയോഗേന ചിത്തോദ്വേഗഃ, സ്ഥാവിര്യം വൃദ്ധത്വം; അന്യേ വാര്ധക്യമിതി പഠന്തി, തത്രാപ്യേകോऽര്ഥഃ; വ്യായാമഃ ശരീരായാസജനകം കര്മ; അധ്വാ ദീര്ഘമാര്ഗാടനം; വ്യവായാദ്യുപവാസാന്തൈര്ഹേതുഭിസ്തഥാ വ്രണപീഡയാ ഉരഃക്ഷതപീഡയാ ചാന്യേ ശോഷാന് വദന്തീതി സമ്ബന്ധഃ||൧൬||
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
വ്യവായശോഷീ ശുക്രസ്യ ക്ഷയലിങ്ഗൈരുപദ്രുതഃ | പാണ്ഡുദേഹോ യഥാപൂര്വം ക്ഷീയന്തേ ചാസ്യ ധാതവഃ ||൧൭||
व्यवायशोषी शुक्रस्य क्षयलिङ्गैरुपद्रुतः | पाण्डुदेहो यथापूर्वं क्षीयन्ते चास्य धातवः ||१७||
🔊 Audio coming soon
വ്യവായശോഷിണോ ലക്ഷണാന്യാഹ- വ്യവായേത്യാദി| ശുക്രസ്യ ക്ഷയലിങ്ഗൈരിതി ‘ശുക്രക്ഷയേ മേഢ്രവൃഷണവേദനാ’ ഇത്യാദിഭിഃ| യഥാപൂര്വമിതി യഥാപൂര്വം തത്ര ശുക്രസ്യ പൂര്വം മജ്ജാ, മജ്ജ്ഞോऽസ്ഥി, അസ്ഥ്നോ മേദഃ, മേദസോ മാംസം, മാംസസ്യ രക്തമിത്യേവം ക്ഷീയന്തേ ധാതവഃ പ്രാഗ്വദേവ ദര്ശിതന്യായാത്, പരം യദി സ്ത്രീഭ്യോ ന നിവര്തതേ||൧൭||
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
പ്രധ്യാനശീലഃ സ്രസ്താങ്ഗഃ ശോകശോഷ്യപി താദൃശഃ | വിനാ ശുക്രക്ഷയകൃതൈര്വികാരൈരഭിലക്ഷിതഃ ||൧൮||
प्रध्यानशीलः स्रस्ताङ्गः शोकशोष्यपि तादृशः | विना शुक्रक्षयकृतैर्विकारैरभिलक्षितः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ശോകശോഷിണമാഹ- പ്രധ്യാനശീല ഇത്യാദി| പ്രധ്യാനശീലഃ ചിന്താപരഃ, സ്രസ്താങ്ഗഃ അവസന്നഗാത്രഃ| താദൃശ ഇതി വ്യവായശോഷിതവദഭിലക്ഷിതഃ, പരം ശുക്രക്ഷയകൃതൈര്ലിങ്ഗൈര്വിനാ; ഏതേന പാണ്ഡുദേഹ ഇത്യര്ഥഃ||൧൮||
Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20
ജരാശോഷീ കൃശോ മന്ദവീര്യബുദ്ധിബലേന്ദ്രിയഃ | കമ്പനോऽരുചിമാന് ഭിന്നകാംസ്യപാത്രഹതസ്വരഃ(നഃ) ||൧൯|| ഷ്ഠീവതി ശ്ലേഷ്മണാ ഹീനം ഗൌരവാരുചിപീഡിതഃ | സമ്പ്രസ്രുതാസ്യനാസാക്ഷഃ സുപ്തരൂക്ഷമലച്ഛവിഃ ||൨൦||
जराशोषी कृशो मन्दवीर्यबुद्धिबलेन्द्रियः | कम्पनोऽरुचिमान् भिन्नकांस्यपात्रहतस्वरः(नः) ||१९|| ष्ठीवति श्लेष्मणा हीनं गौरवारुचिपीडितः | सम्प्रस्रुतास्यनासाक्षः सुप्तरूक्षमलच्छविः ||२०||
🔊 Audio coming soon
ജരാശോഷിണമാഹ- ജരാശോഷീ കൃശോ മന്ദേത്യാദി| മന്ദശബ്ദോ വീര്യാദിഭിഃ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ, വീര്യം ശക്തിഃ, ബലമ് ഓജോ ഹൃദി സ്ഥിതം സപ്തധാതുധാമഭൂതമ്| പുനരരുചികഥനമത്യന്താരോചകഖ്യാപനാര്ഥമ് | സമ്പ്രസ്രുതേത്യാദി സമ്പ്രസ്രുതശബ്ദ ആസ്യാദിഭിസ്ത്രിഭിഃ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| ആസ്യം മുഖകുഹരമ്, അക്ഷി ലോചനമ്| സുപ്തരൂക്ഷത്വം പ്രഭായാഃ, രൂക്ഷത്വം ച മലസ്യ; യദ്യപി സത്പരൂക്ഷത്വം ത്വചി ഭവതി ന പ്രഭായാം, തഥാऽപി ‘മഞ്ചാഃ ക്രോശന്തി’ ഇതിവദുപചാരാത് പ്രഭായാം ബോദ്ധവ്യമ്| ജേജ്ജടാചാര്യസ്തു ജരാശോഷിണോ ലക്ഷണമത്ര ന പഠതി, സപ്തതേസ്തൂര്ധ്വം ക്ഷീയമാണേത്യാദിനാ ആതുരോപക്രമണീയേ ഉക്തത്വാത്||൧൯-൨൦||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
അധ്വപ്രശോഷീ സ്രസ്താങ്ഗഃ സമ്ഭൃഷ്ടപരുഷച്ഛവിഃ | പ്രസുപ്തഗാത്രാവയവഃ ശുഷ്കക്ലോമഗലാനനഃ ||൨൧||
अध्वप्रशोषी स्रस्ताङ्गः सम्भृष्टपरुषच्छविः | प्रसुप्तगात्रावयवः शुष्कक्लोमगलाननः ||२१||
🔊 Audio coming soon
അധ്വശോഷിണമാഹ- അധ്വപ്രശോഷീത്യാദി| സ്രസ്താങ്ഗഃ ശിഥിലഗാത്രാവയവഃ| പ്രസുപ്തമാത്രാവയവ ഇത്യനേന അകര്മണ്യശരീരപ്രദേശ ഉക്തഃ| ശുഷ്കശബ്ദഃ ക്ലോമാദിഭിഃ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ; ക്ലോമ തിലകമ്, ആനനം മുഖകുഹരമ്| സമ്ഭൃഷ്ടപരുഷച്ഛവിരിതി ദഗ്ധസ്യേവ പരുഷാ ഛവിര്യസ്യേത്യര്ഥഃ; കേചിത് ‘സമ്ഭൃഷ്ടപരുഷച്ഛവിഃ’ ഇത്യത്ര ‘സംസൃഷ്ടപരുഷച്ഛവിഃ’ ഇതി പഠിത്വാ സംസൃഷ്ടാ പരുഷാ ഛവിഃ യസ്യ സ ഇതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| യദ്യപി ജരാശോഷ്യനന്തരം വ്യായാമശോഷീ വാച്യോ നാധ്വശോഷീ, തഥാऽപ്യധ്വശോഷിലക്ഷണാനാം വ്യായാമശോഷിണ്യതിദേശാത് പൂര്വമത്രാധ്വശോഷി നിര്ദിഷ്ടഃ| യദ്യേവം തര്ഹി വ്യായാമശോഷിലക്ഷണാന്യേവ കുതോऽധ്വശോഷിണി നാതിദിശ്യന്തേ? സത്യമ്, ഉരഃക്ഷതലിങ്ഗാനാമധികാനാം വ്യായാമശോഷിണി സദ്ഭാവാത്| കേചിദത്ര ‘തൃഡങ്ഗമര്ദദൌര്ബല്യപാരുഷ്യൈരര്ദിതോऽധ്വനാ’ ഇതി പാഠം പഠന്തി, തത്രാപി സ ഏവാര്ഥഃ||൨൧||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
വ്യായാമശോഷീ ഭൂയിഷ്ഠമേഭിരേവ സമന്വിതഃ | ഉരഃക്ഷതകൃതൈര്ലിങ്ഗൈഃ സംയുക്തശ്ച ക്ഷതാദ്വിനാ ||൨൨||
व्यायामशोषी भूयिष्ठमेभिरेव समन्वितः | उरःक्षतकृतैर्लिङ्गैः संयुक्तश्च क्षताद्विना ||२२||
🔊 Audio coming soon
വ്യായാമശോഷിണമാഹ- വ്യായാമശോഷീ ഭൂയിഷ്ഠമിത്യാദി| ഏഭിരേവേതി അനന്തരോക്തൈഃ അധ്വശോഷിലക്ഷണൈരിത്യര്ഥഃ| ഉപവാസശോഷിലക്ഷണം ദോഷധാതുമലക്ഷയവൃദ്ധിവിജ്ഞാനീയോക്തം ‘തത്ര വാതലാഹാരസേവിന’ ഇത്യാദികം ജ്ഞാതവ്യമ്||൨൨||
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
രക്തക്ഷയാദ്വേദനാഭിസ്തഥൈവാഹാരയന്ത്രണാത് | വ്രണിതസ്യ ഭവേച്ഛോഷഃ സ ചാസാധ്യതമഃ സ്മൃതഃ ||൨൩||
रक्तक्षयाद्वेदनाभिस्तथैवाहारयन्त्रणात् | व्रणितस्य भवेच्छोषः स चासाध्यतमः स्मृतः ||२३||
🔊 Audio coming soon
വ്രണശോഷിലക്ഷണമാഹ- രക്തക്ഷയാദിത്യാദി| വ്രണശോഷിണോ വൈശേഷികലക്ഷണാനുപദേശാത് സാമാന്യലക്ഷണം ജ്ഞേയമ്| യദ്യേവം കുതോऽസ്യ പൃഥഗഭിധാനമിതി ചേത്, വിശിഷ്ടകാരണതയാ അസാധ്യതമത്വഖ്യാതേഃ ||൨൩||
Adhikarana 20 (24-25) · Śloka 26
വ്യായാമഭാരാധ്യയനൈരഭിഘാതാതിമൈഥുനൈഃ | കര്മണാ ചാപ്യുരസ്യേന വക്ഷോ യസ്യ വിദാരിതമ് | തസ്യോരസി ക്ഷതേ രക്തം പൂയഃ ശ്ലേഷ്മാ ച ഗച്ഛതി ||൨൪|| കാസമാനശ്ഛര്ദയേച്ച പീതരക്താസിതാരുണമ് | സന്തപ്തവക്ഷാഃ സോऽത്യര്ഥം ദൂയനാത്പരിതാമ്യതി ||൨൫|| ദുര്ഗന്ധവദനോച്ഛ്വാസോ ഭിന്നവര്ണസ്വരോ നരഃ |൨൬|
व्यायामभाराध्ययनैरभिघातातिमैथुनैः | कर्मणा चाप्युरस्येन वक्षो यस्य विदारितम् | तस्योरसि क्षते रक्तं पूयः श्लेष्मा च गच्छति ||२४|| कासमानश्छर्दयेच्च पीतरक्तासितारुणम् | सन्तप्तवक्षाः सोऽत्यर्थं दूयनात्परिताम्यति ||२५|| दुर्गन्धवदनोच्छ्वासो भिन्नवर्णस्वरो नरः |२६|
🔊 Audio coming soon
ഉരഃക്ഷതശോഷിണമാഹ- വ്യായാമേത്യാദി| കര്മണാ ചാപ്യുരസ്യേനേതി ധനുരാകര്ഷണാദിനേത്യര്ഥഃ| ക്ഷതേ അതിദാരിതേ| അസിതമ് ഈഷത്കൃഷ്ണമ്, അരുണമ് ഈഷദ്രക്തമ്| ദൂയനാത് അതിവേദനാത്, പരിതാമ്യതി മോഹം യാതി| ദുര്ഗന്ധശബ്ദോ വദനോച്ഛ്വാസാഭ്യാം സമ്ബധ്യതേ||൨൪-൨൫||-
Adhikarana 21 (26) · Śloka 27
കേഷാഞ്ചിദേവം ശോഷോ ഹി കാരണൈര്ഭേദമാഗതഃ ||൨൬|| ന തത്ര ദോഷലിങ്ഗാനാം സമസ്താനാം നിപാതനമ് |൨൭|
केषाञ्चिदेवं शोषो हि कारणैर्भेदमागतः ||२६|| न तत्र दोषलिङ्गानां समस्तानां निपातनम् |२७|
🔊 Audio coming soon
ഏകീയമതമാഹ- കേഷാഞ്ചിദിത്യാദി| കേഷാഞ്ചിദാചാര്യാണാം മതേ ഏവം വ്യവായാദിഭിരനേകൈഃ കാരണൈഃ കൃത്വാ ഹി യസ്മാത് ശോഷോ ഭേദമാഗതഃ; അത ഏക ഏവ സ്വമതേ ശോഷോ നേതരേ വ്യവായാദിജാഃ| കുതോ വ്യവായാദിജാഃ ശോഷാ ന ഭവന്തീത്യാഹ- ന തത്രേത്യാദി| തത്ര തേഷു വ്യവായാദിജേഷു||൨൬||-
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
ക്ഷയാ ഏവ ഹി തേ ജ്ഞേയാഃ പ്രത്യേകം ധാതുസഞ്ജ്ഞിതാഃ ||൨൭||
क्षया एव हि ते ज्ञेयाः प्रत्येकं धातुसञ्ज्ञिताः ||२७||
🔊 Audio coming soon
യദി തേ വ്യവായാദിജാഃ ശോഷാഃ ന ഭവന്തി തര്ഹി കിന്നാമധേയാ ഭവന്തീത്യാഹ- ക്ഷയാ ഏവേത്യാദി| തേ വ്യവായാദിജാഃ ക്ഷയാ ഏവ, കിംവിശിഷ്ടാഃ? പ്രത്യേകം ധാതുസഞ്ജ്ഞിതാഃ ധാതുക്ഷയസഞ്ജ്ഞകാ ഇത്യര്ഥഃ| യതഃ ശുക്രമാരഭ്യ വിലോമേന വ്യവായാദിഭിര്ധാതൂനാം യഥാപൂര്വം സങ്ക്ഷയാത്||൨൭||
Adhikarana 23 (28) · Śloka 28
ചികിത്സിതം തു തേഷാം ഹി പ്രാഗുക്തം ധാതുസങ്ക്ഷയേ ||൨൮||
चिकित्सितं तु तेषां हि प्रागुक्तं धातुसङ्क्षये ||२८||
🔊 Audio coming soon
തേഷാം കിഞ്ചിച്ചികിത്സിതമാഹ- ചികിത്സിതം തു തേഷാമിത്യാദി| ധാതുസങ്ക്ഷയേ ദോഷധാതുമലക്ഷയവൃദ്ധിവിജ്ഞാനീയാധ്യായേ||൨൮||
Adhikarana 24 (29-30) · Śloka 30
ശ്വാസാങ്ഗസാദകഫസംസ്രവതാലുശോഷച്ഛര്ദ്യഗ്നിസാദമദപീനസപാണ്ഡുനിദ്രാഃ | ശോഷേ ഭവിഷ്യതി ഭവന്തി സ ചാപി ജന്തുഃ ശുക്ലേക്ഷണോ ഭവതി മാംസപരോ രിരംസുഃ ||൨൯|| സ്വപ്നേഷു കാകശുകശല്ലകിനീലകണ്ഠഗൃധ്രാസ്തഥൈവ കപയഃ കൃകലാസകാശ്ച | തം വാഹയന്തി സ നദീര്വിജലാശ്ച പശ്യേച്ഛുഷ്കാംസ്തരൂന് പവനധൂമദവാര്ദിതാംശ്ച ||൩൦||
श्वासाङ्गसादकफसंस्रवतालुशोषच्छर्द्यग्निसादमदपीनसपाण्डुनिद्राः | शोषे भविष्यति भवन्ति स चापि जन्तुः शुक्लेक्षणो भवति मांसपरो रिरंसुः ||२९|| स्वप्नेषु काकशुकशल्लकिनीलकण्ठगृध्रास्तथैव कपयः कृकलासकाश्च | तं वाहयन्ति स नदीर्विजलाश्च पश्येच्छुष्कांस्तरून् पवनधूमदवार्दितांश्च ||३०||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമേകീയമതം പ്രദര്ശ്യ സമ്പ്രാപ്ത്യനന്തരം രാജയക്ഷ്മണഃ പൂര്വരൂപാണ്യാഹ- ശ്വാസാങ്ഗസാദകഫസംസ്രവേത്യാദി| അങ്ഗസാദഃ അങ്ഗാനാമനുത്സാഹഃ, അഗ്നിസാദഃ അഗ്നിമാന്ദ്യമ്| മദഃ പൂഗഫലേനേവ മത്തതാ| മാംസപരോ മാംസാഭിലാഷീ| രിരംസുഃ രന്തുമിച്ഛുഃ| ശല്ലകീ ഗോധാനുകാരീ വജ്രശകലഃ, ‘ശല്ലക’ ഇതി ലോകേ പ്രസിദ്ധഃ, നീലകണ്ഠോ മയൂരഃ, ഗൃധ്രഃ ആമിഷാശീ യോജനദൃഷ്ടിഃ| കപയോ വാനരാഃ| കൃകലാസഃ കൃകണ്ടകഃ ‘ഗിരഗിട’ ഇതി പൂര്വദേശീയാ ഭാഷന്തേ| തം ശോഷിണം, വാഹയന്തി പ്രാപയന്തി സ ശോഷീ| നനു, സമ്പ്രാപ്ത്യനന്തരം പൂര്വരൂപേഷു വക്തവ്യേഷു കഥം രൂപാണ്യഭിധായ പൂര്വരൂപോപാദാനം കൃതമ്? ഉച്യതേ- രൂപാണ്യവ്യക്താനി പൂര്വരൂപാണ്യസ്യേതി പ്രതിപാദനാര്ഥമ്||൨൯-൩൦||
Adhikarana 25 (31) · Śloka 31
മഹാശനം ക്ഷീയമാണമതീസാരനിപീഡിതമ് | ശൂനമുഷ്കോദരം ചൈവ യക്ഷ്മിണം പരിവര്ജയേത് ||൩൧||
महाशनं क्षीयमाणमतीसारनिपीडितम् | शूनमुष्कोदरं चैव यक्ष्मिणं परिवर्जयेत् ||३१||
🔊 Audio coming soon
വര്ജ്യമാഹ- മഹാശനമിത്യാദി| മുഷ്കോ വൃഷണമ്| ‘യക്ഷ്മിണമ്’ ഇത്യത്രാന്യേ ‘ശോഷിണമ്’ ഇതി പഠന്തി||൩൧||
Adhikarana 26 (32) · Śloka 32
ഉപാചരേദാത്മവന്തം ദീപ്താഗ്നിമകൃശം നവമ് |൩൨|
उपाचरेदात्मवन्तं दीप्ताग्निमकृशं नवम् |३२|
🔊 Audio coming soon
ഉപക്രമ്യമാഹ- ഉപാചരേദാത്മവന്തമിത്യാദി| ആത്മവന്തം ജിതേന്ദ്രിയമ്|൩൨|-
Adhikarana 27 (32-33) · Śloka 33
സ്ഥിരാദിവര്ഗസിദ്ധേന ഘൃതേനാജാവികേന ച ||൩൨|| സ്നിഗ്ധസ്യ മൃദു കര്തവ്യമൂര്ധ്വം ചാധശ്ച ശോധനമ് | ആസ്ഥാപനം തഥാ കാര്യം ശിരസശ്ച വിരേചനമ് ||൩൩||
स्थिरादिवर्गसिद्धेन घृतेनाजाविकेन च ||३२|| स्निग्धस्य मृदु कर्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम् | आस्थापनं तथा कार्यं शिरसश्च विरेचनम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
തദേവ ചികിത്സിതമാഹ- സ്ഥിരാദിവര്ഗസിദ്ധേനേത്യാദി| സ്ഥിരാദിഃ വിദാരിഗന്ധാദിഃ| മൃദു യത് കര്ശനം ന ഭവതീത്യര്ഥഃ| ആസ്ഥാപനം നിരൂഹഃ| തഥേതി മൃദ്വിത്യര്ഥഃ| ശിരസോ വിരേചനം നസ്യമ്||൩൨-൩൩||
Adhikarana 28 (34) · Śloka 34
യവഗോധൂമശാലീംശ്ച രസൈര്ഭുഞ്ജീത ശോധിതഃ |൩൪|
यवगोधूमशालींश्च रसैर्भुञ्जीत शोधितः |३४|
🔊 Audio coming soon
ശോധിതസ്യ പശ്ചാത്കര്മ ആഹ- യവഗോധൂമേത്യാദി| രസൈഃ ജാങ്ഗലമാംസരസൈഃ|൩൪|-
Adhikarana 29 (34) · Śloka 34
ദൃഢേऽഗ്നൌ ബൃംഹയേച്ചാപി നിവൃത്തോപദ്രവം നരമ് ||൩൪||
दृढेऽग्नौ बृंहयेच्चापि निवृत्तोपद्रवं नरम् ||३४||
🔊 Audio coming soon
ബൃംഹണവിഷയമാഹ- ദൃഢേऽഗ്നാവിത്യാദി| നിവൃത്തോപദ്രവമിതി പ്രശാന്തസ്വരഭേദാദികമിത്യര്ഥഃ||൩൪||
Adhikarana 30 (35) · Śloka 35
വ്യവായശോഷിണം പ്രായോ ഭജന്തേ വാതജാ ഗദാഃ | ബൃംഹണീയോ വിധിസ്തസ്മൈ ഹിതഃ സ്നിഗ്ധോऽനിലാപഹഃ ||൩൫||
व्यवायशोषिणं प्रायो भजन्ते वातजा गदाः | बृंहणीयो विधिस्तस्मै हितः स्निग्धोऽनिलापहः ||३५||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം വ്യവായശോഷിണോ വിശിഷ്ടം ചികിത്സിതമാഹ- വ്യവായേത്യാദി| ‘വ്യവായശോഷിണമ്’ ഇത്യാദിവാക്യം കേചിന്നേച്ഛന്തി, ‘ക്രിയാണാം ചാവിഭാഗേന’ ഇത്യുക്തസ്യ വ്യാഘാതാത്||൩൫||
Adhikarana 31 (36-39) · Śloka 39
കാകാനുലൂകാന്നകുലാന് ബിഡാലാന് ഗണ്ഡൂപദാന് വ്യാലബിലേശയാഖൂന് | ഗൃധ്രാംശ്ച ദദ്യാദ്വിവിധൈഃ പ്രവാദൈഃ സസൈന്ധവാന് സര്ഷപതൈലഭൃഷ്ടാന് ||൩൬|| ദേയാനി മാംസാനി ച ജാങ്ഗലാനി മുദ്ഗാഢകീസൂപരസാശ്ച ഹൃദ്യാഃ | ഖരോഷ്ട്രനാഗാശ്വതരാശ്വജാനി ദേയാനി മാംസാനി സുകല്പിതാനി ||൩൭|| മാംസോപദംശാംശ്ച പിബേദരിഷ്ടാന് മാര്ദ്വീകയുക്താന് മദിരാശ്ച സേവ്യാഃ | അര്കാമൃതാക്ഷാരജലോഷിതേഭ്യഃ കൃത്വാ യവേഭ്യോ വിവിധാംശ്ച ഭക്ഷ്യാന് ||൩൮|| ഖാദേത്, പിബേത് സര്പിരജാവികം വാ കൃശോ യവാഗ്വാ സഹ ഭക്തകാലേ | സര്പിര്മധുഭ്യാം ത്രികടു പ്രലിഹ്യാച്ചവ്യാവിഡങ്ഗോപഹിതം ക്ഷയാര്തഃ ||൩൯||
काकानुलूकान्नकुलान् बिडालान् गण्डूपदान् व्यालबिलेशयाखून् | गृध्रांश्च दद्याद्विविधैः प्रवादैः ससैन्धवान् सर्षपतैलभृष्टान् ||३६|| देयानि मांसानि च जाङ्गलानि मुद्गाढकीसूपरसाश्च हृद्याः | खरोष्ट्रनागाश्वतराश्वजानि देयानि मांसानि सुकल्पितानि ||३७|| मांसोपदंशांश्च पिबेदरिष्टान् मार्द्वीकयुक्तान् मदिराश्च सेव्याः | अर्कामृताक्षारजलोषितेभ्यः कृत्वा यवेभ्यो विविधांश्च भक्ष्यान् ||३८|| खादेत्, पिबेत् सर्पिरजाविकं वा कृशो यवाग्वा सह भक्तकाले | सर्पिर्मधुभ्यां त्रिकटु प्रलिह्याच्चव्याविडङ्गोपहितं क्षयार्तः ||३९||
🔊 Audio coming soon
ശോഷിണാം യാനി മാംസാന്യാദേയാനി താന്യാഹ- കാകാനുലൂകാന്നകുലാനിത്യാദി| ബിഡാലാ ഗ്രാമ്യാദിഭേദേന ഷട്പ്രകാരാ മാര്ജാരാഃ; തഥാ ച- “ഗ്രാമ്യോ വന്യസ്തോയജാതഃ പക്ഷിമാര്ജാരവിജ്ജകൌ| സുഗന്ധവൃഷണശ്ചേതി മാര്ജാരാഃ ഷട് പ്രകീര്തിതാഃ”- ഇതി| വ്യാലാ വ്യാഘ്രാദയഃ, ബിലേശയാഃ ശ്വാവിച്ഛല്ലകീപ്രഭൃതയഃ ആഖുരത്ര വൃക്ഷമൂഷികഃ| വിവിധൈഃ പ്രവാദൈരിതി “കാകാംസ്തിത്തിരിശബ്ദേന മത്സ്യശബ്ദേന ചോരഗാന്| ഭൃഷ്ടമത്സ്യാന്ത്രശബ്ദേന ദദ്യാദ്ഗണ്ഡൂപദാനപി” ഇത്യാദിഭിര്നാനാപ്രകാരൈര്വചനൈഃ| ഏവം പ്രകാരേണ ദാനേ കിം പ്രയോജനമിതി ചേത്? അജുഗുപ്സയാ ഭക്ഷണം ഭക്ഷിതസ്യ ചാനുല്ലേഖനമ്| തഥാ ചോക്തം- “ജാനന് ജുഗുപ്സുര്നൈവാദ്യാദ്ഭുക്തം വാ പുനരുല്ലിഖേത്| തസ്മാച്ഛദ്മോപസിദ്ധാനി മാംസാന്യേതാനി ദാപയേത്”- ഇതി| ജാങ്ഗലാനി ജങ്ഘാലവിഷ്കിരപ്രതുദജാനി, ശേഷജാങ്ഗലവര്ഗാണാമത്ര വിശേഷേണാഭിധാനത്| യദ്യപി ജാങ്ഗലശബ്ദേനൈവ ഗൃധ്രാദയോऽപി ലബ്ധാഃ, തഥാऽപ്യത്യന്തബൃംഹണത്വാദ്ഗൃധ്രാദീനാം പൃഥഗുപാദാനമ്| മുദ്ഗാഢകീസൂപരസാഃ സ്രോതഃശുദ്ധികത്വാദ്ദേയാഃ| നാഗോ ഹസ്തീ, അശ്വതരോ വേശരഃ| സുകല്പിതാനി വേശവാരീകൃതാനി നാനാപ്രകാരപ്രകല്പിതാനി | തഥാ ച വൃദ്ധഭോജഃ- “ഖരോഷ്ട്രാശ്വതരം നാഗം മാംസം മാംസാഭിവൃദ്ധയേ| ദദ്യാന്മാഹിഷശബ്ദേന വേസവാരീകൃതം ഭിഷക്”- ഇതി| മാംസോപദംശാനരിഷ്ടാന് അഭയാരിഷ്ടപ്രഭൃതീന്, മാര്ദ്വീകയുക്താന് ദ്രാക്ഷാസവയുക്താന്, മദിരാ മദ്യമ്| ഭക്ഷ്യാന്നിര്ദേഷ്ടുമാഹ- അര്കാമൃതക്ഷാരജലോഷിതേഭ്യ ഇത്യാദി| അര്കഗുഡൂചീക്ഷാരപാനീയോഷിതേഭ്യോ യവേഭ്യോ ഭക്ഷ്യാന് കൃത്വാ ഖാദേദിതി സമ്ബന്ധഃ| ഉഷിതേഭ്യോ രാത്രൌ സ്ഥിതേഭ്യഃ| അര്കാദിഭസ്മ ചതുര്ഗുണേന ജലേന ഗാലയിത്വാ പചേദ്യാവദര്ധാവശിഷ്ടം ഭവതി| തഥാ ചോക്തം- “പാനായ ഭോജനായാഥ ഭസ്മ സ്രാവ്യം ചതുര്ഗുണേ| ജലേऽര്ധമവശിഷ്ടേ(ഷ്ടം) തു ക്ഷാരാമ്ഭോ ഗ്രാഹ്യമിഷ്യതേ”- ഇതി| പിബേദിത്യാദി| അജാവികം വേതി ആജം വാ ആവികം വേത്യര്ഥഃ| അജേത്യത്ര ഹ്രസ്വത്വം ഛന്ദോऽനുരോധാത്| ഭക്തകാലേ ഭോജനകാലേ| സര്പിര്മധുഭ്യാമിത്യാദി| ഉപഹിതം സംയുക്തമ്||൩൬-൩൯||
Adhikarana 32 (40) · Śloka 40
മാംസാദമാംസേഷു ഘൃതം ച സിദ്ധം ശോഷാപഹം ക്ഷൌദ്രകണാസമേതമ് |൪൦|
मांसादमांसेषु घृतं च सिद्धं शोषापहं क्षौद्रकणासमेतम् |४०|
🔊 Audio coming soon
മാംസാദമാംസേഷ്വിത്യാദി| മാംസാദാ ഗൃധ്രാദയഃ, തന്മാംസരസേ ചതുര്ഗുണേ സിദ്ധം സര്പിഃ ക്ഷൌദ്രപിപ്പലീയുക്തം ശോഷാപഹം ഭവതി| ക്ഷൌദ്രകണേത്യത്ര ദന്തികണേതി കേചിത് പഠന്തി|൪൦|-
Adhikarana 33 (41) · Śloka 41
ദ്രാക്ഷാസിതാമാഗധികാവലേഹഃ സക്ഷൌദ്രതൈലഃ ക്ഷയരോഗഘാതീ ||൪൦|| ഘൃതേന ചാജേന സമാക്ഷികേണ തുരങ്ഗഗന്ധാതിലമാഷചൂര്ണമ് |൪൧|
द्राक्षासितामागधिकावलेहः सक्षौद्रतैलः क्षयरोगघाती ||४०|| घृतेन चाजेन समाक्षिकेण तुरङ्गगन्धातिलमाषचूर्णम् |४१|
🔊 Audio coming soon
ദ്രാക്ഷേത്യാദി| അവലേഹോऽയമ്|൪൧|-
Adhikarana 34 (41) · Śloka 41
സിതാശ്വഗന്ധാമഗധോദ്ഭവാനാം ചൂര്ണം ഘൃതക്ഷൌദ്രയുതം പ്രലിഹ്യാത് ||൪൧||
सिताश्वगन्धामगधोद्भवानां चूर्णं घृतक्षौद्रयुतं प्रलिह्यात् ||४१||
🔊 Audio coming soon
സിതാശ്വഗന്ധേത്യാദി| സിതാ ശര്കരാ, മഗധോദ്ഭവാ പിപ്പലീ||൪൧||
Adhikarana 35 (42) · Śloka 42
ക്ഷീരം പിബേദ്വാऽപ്യഥ വാജിഗന്ധാവിപക്വമേവം ലഭതേऽങ്ഗപുഷ്ടിമ് |൪൨|
क्षीरं पिबेद्वाऽप्यथ वाजिगन्धाविपक्वमेवं लभतेऽङ्गपुष्टिम् |४२|
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരമിത്യാദി| വാജിഗന്ധാവിപക്വം സാമാന്യക്ഷീരപാകപരിഭാഷയാ| വാജിഗന്ധാ അശ്വഗന്ധാ|൪൨|-
Adhikarana 36 (42) · Śloka 42
തദുത്ഥിതം ക്ഷീരഘൃതം സിതാഢ്യം പ്രാതഃ പിബേദ്വാऽപി പയോനുപാനമ് ||൪൨||
तदुत्थितं क्षीरघृतं सिताढ्यं प्रातः पिबेद्वाऽपि पयोनुपानम् ||४२||
🔊 Audio coming soon
തദുത്ഥിതം ക്ഷീരഘൃതമിത്യാദി| തദുത്ഥിതമ് അശ്വഗന്ധാവിപക്വക്ഷീരോത്ഥം, ക്ഷീരഘൃതം ക്ഷീരദ്വിലോഡിതാദുദ്ഭൂതം ഘൃതമ്||൪൨||
Adhikarana 37 (43) · Śloka 43
ഉത്സാദനേ ചാപി തുരങ്ഗഗന്ധാ യോജ്യാ യവാശ്ചൈവ പുനര്നവേ ച |൪൩|
उत्सादने चापि तुरङ्गगन्धा योज्या यवाश्चैव पुनर्नवे च |४३|
🔊 Audio coming soon
ഉദ്വര്തനമുപചര്യാര്ഥമാഹ- ഉത്സാദനേ ഇത്യാദി| ഉത്സാദനമ് ഉദ്വര്തനമ്| തുരങ്ഗഗന്ധാ അശ്വഗന്ധാ| പുനര്നവേ ശ്വേതരക്തേ ദ്വേ| നനു, ശോഷേ ബൃംഹണമുപയുജ്യതേ, ഏതാശ്ച വിലേഖനാഃ, തതഃ കഥം തദുപയോഗഃ? സത്യം, ബാഹ്യോപയോഗേന തേഷാം ബൃംഹണത്വേനോപയോഗാത്|൪൩|-
Adhikarana 38 (43) · Śloka 44
കൃത്സ്നേ വൃഷേ തത്കുസുമൈശ്ച സിദ്ധം സര്പിഃ പിബേത്ക്ഷൌദ്രയുതം ഹിതാശീ ||൪൩|| യക്ഷ്മാണമേതത് പ്രബലം ച കാസം ശ്വാസം ച ഹന്യാദപി പാണ്ഡുതാം ച |൪൪|
कृत्स्ने वृषे तत्कुसुमैश्च सिद्धं सर्पिः पिबेत्क्षौद्रयुतं हिताशी ||४३|| यक्ष्माणमेतत् प्रबलं च कासं श्वासं च हन्यादपि पाण्डुतां च |४४|
🔊 Audio coming soon
കൃത്സ്നേ ഇത്യാദി| കൃത്സ്നേ വൃഷേ ഇതി സമൂലപത്രശാഖാങ്കുരേ| വാസകാങ്ഗേഭ്യഃ ക്വാഥേ, തത്കുസുമൈഃ വാസകപുഷ്പൈഃ, ‘കല്കീകൃതൈഃ’ ഇതി ശേഷഃ| സിദ്ധം സര്പിരിതി ചതുര്ഗുണക്വാഥേന പുഷ്പകല്കേനാഷ്ടമഭാഗേന ച| തഥാ ചോക്തം,- “ശണസ്യ കോവിദാരസ്യ വൃഷസ്യ ച പൃഥക് പൃഥക്| കല്കാഢ്യത്വാന്ന ശംസന്തി പുഷ്പകല്പം ചതുഷ്പലമ്”- ഇതി||൪൩||-
Adhikarana 39 (44-45) · Śloka 46
ശകൃദ്രസാ ഗോശ്വഗജാവ്യജാനാം ക്വാഥാ മിതാശ്ചാപി തഥൈവ ഭാഗൈഃ ||൪൪|| മൂര്വാഹരിദ്രാഖദിരദ്രുമാണാം ക്ഷീരസ്യ ഭാഗസ്ത്വപരോ ഘൃതസ്യ | ഭാഗാന് ദശൈതാന് വിപചേദ്വിധിജ്ഞോ ദത്ത്വാ ത്രിവര്ഗം മധുരം ച കൃത്സ്നമ് ||൪൫|| കടുത്രികം ചൈവ സഭദ്രദാരു ഘൃതോത്തമം യക്ഷ്മനിവാരണായ |൪൬|
शकृद्रसा गोश्वगजाव्यजानां क्वाथा मिताश्चापि तथैव भागैः ||४४|| मूर्वाहरिद्राखदिरद्रुमाणां क्षीरस्य भागस्त्वपरो घृतस्य | भागान् दशैतान् विपचेद्विधिज्ञो दत्त्वा त्रिवर्गं मधुरं च कृत्स्नम् ||४५|| कटुत्रिकं चैव सभद्रदारु घृतोत्तमं यक्ष्मनिवारणाय |४६|
🔊 Audio coming soon
ശകൃദ്രസാ ഇത്യാദി| ഗോശ്വഗജാവിച്ഛഗലീനാം പ്രത്യേകം ശകൃദ്രസാഃ, തഥൈവ മൂര്വാഹരിദ്രാഖദിരദ്രുമാണാം ക്വാഥഭാഗൈര്മിതാഃ സ്വല്പാ ഭാഗാഃ, തഥാ ക്ഷീരസ്യാപരോ നവമോ ഭാഗഃ, ഘൃതസ്യ ദശമ ഇതി , ഏതാന് ദശഭാഗാന് ത്രിവര്ഗാദികേന കല്കേന വിപചേദിതി സമ്ബന്ധഃ| മൂര്വാ ചോരസ്നായുഃ| ഖദിരദ്രുമാണാമിതി ദ്രുമഗ്രഹണം മധ്യമവയസഃ ഖദിരസ്യ ഗ്രഹണാര്ഥമ്| ത്രിവര്ഗഃ ത്രിഫലാ| മധുരം ച കൃത്സ്നം കാകോല്യാദികമ്; അപരേऽഷ്ടവര്ഗമാഹുഃ||൪൪-൪൫||-
Adhikarana 40 (46-48) · Śloka 48
ദ്വേ പഞ്ചമൂല്യൌ വരുണം കരഞ്ജം ഭല്ലാതകം ബില്വപുനര്നവേ ച ||൪൬|| യവാന് കുലത്ഥാന് ബദരാണി ഭാര്ഗീം പാഠാം ഹുതാശം സമഹീകദമ്ബമ് | കൃത്വാ കഷായം വിപചേദ്ധി തസ്യ ഷഡ്ഭിര്ഹി പാത്രൈര്ഘൃതപാത്രമേകമ് ||൪൭|| വ്യോഷം മഹാവൃക്ഷപയോऽഭയാം ച ചവ്യം സുരാഖ്യം ലവണോത്തമം ച | ഏതദ്ധി ശോഷം ജഠരാണി ചൈവ ഹന്യാത് പ്രമേഹാംശ്ച സഹാനിലേന ||൪൮||
द्वे पञ्चमूल्यौ वरुणं करञ्जं भल्लातकं बिल्वपुनर्नवे च ||४६|| यवान् कुलत्थान् बदराणि भार्गीं पाठां हुताशं समहीकदम्बम् | कृत्वा कषायं विपचेद्धि तस्य षड्भिर्हि पात्रैर्घृतपात्रमेकम् ||४७|| व्योषं महावृक्षपयोऽभयां च चव्यं सुराख्यं लवणोत्तमं च | एतद्धि शोषं जठराणि चैव हन्यात् प्रमेहांश्च सहानिलेन ||४८||
🔊 Audio coming soon
ദ്വേ പഞ്ചമൂല്യാവിത്യാദി| ദ്വേ പഞ്ചമൂല്യൌ ദശമൂലമിത്യര്ഥഃ| ബില്വസ്യ പൃഥക്പാഠാദത്ര ഫലം ഗ്രാഹ്യമ്| ഹുതാശഃ ചിത്രകഃ, മഹീകദമ്ബോ മുണ്ഡിതികാ| കൃത്വാ കഷായമിതി ദശമൂലാദീനാമഷ്ടഷഷ്ട്യധികാനി സപ്തശതപലാനി ചതുര്ഗുണേനാമ്ഭസാ നിഷ്ക്വാഥ്യ ചതുര്ഭാഗാവശിഷ്ടഃ ക്വാഥോ ഗ്രാഹ്യഃ| തസ്യ ക്വാഥസ്യ, പാത്രൈഃ ആഢകൈഃ| കല്കദ്രവ്യാണ്യാഹ- വ്യോഷമിത്യാദി| വ്യോഷം ത്രികടുകം, മഹാവൃക്ഷപയഃ സേഹുണ്ഡക്ഷീരം, സുരാഖ്യം ദേവദാരു, ലവണോത്തമം സൈന്ധവമ്; കേചിത് ‘ലവണോത്തമമ്’ ഇത്യത്ര ‘മഗധോദ്ഭവാം’ ഇതി പഠിത്വാ പിപ്പലീമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| പ്രമേഹാംശ്ച സഹാനിലേനേതി വാതികാനപിപ്രമേഹാന് ഹന്തീത്യര്ഥഃ; ഏതച്ച സ്തുതിപരം , വാതികമേഹാനാമസാധ്യത്വാത്||൪൬-൪൮||
Adhikarana 41 (49) · Śloka 49
ഗോശ്വാവ്യജേഭൈണഖരോഷ്ട്രജാതൈഃ ശകൃദ്രസക്ഷീരരസക്ഷതോത്ഥൈഃ | ദ്രാക്ഷാശ്വഗന്ധാമഗധാസിതാഭിഃ സിദ്ധം ഘൃതം യക്ഷ്മവികാരഹാരി ||൪൯||
गोश्वाव्यजेभैणखरोष्ट्रजातैः शकृद्रसक्षीररसक्षतोत्थैः | द्राक्षाश्वगन्धामगधासिताभिः सिद्धं घृतं यक्ष्मविकारहारि ||४९||
🔊 Audio coming soon
ഗോശ്വാവ്യജേഭൈണേത്യാദി| ഗോശ്വാദീനാം ശകൃദ്രസക്ഷീരമാംസരസരുധിരൈഃ ദ്രാക്ഷാദീനാം കല്കേന സിദ്ധം ഘൃതം യക്ഷ്മവികാരാന് ഹന്തീതി സമ്ബന്ധഃ| ഇഭാ ഹസ്തിനീ, ഏണഃ കൃഷ്ണസാരഃ| ക്ഷീരം യഥാസമ്ഭവം ഗ്രാഹ്യം, ന തു സര്വേഷാമ്||൪൯||
Adhikarana 42 (50-54) · Śloka 54
ഏലാജമോദാമലകാഭയാക്ഷഗായത്ര്യരിഷ്ടാസനശാലസാരാന് | വിഡങ്ഗഭല്ലാതകചിത്രകോഗ്രാകടുത്രികാമ്ഭോദസുരാഷ്ട്രജാംശ്ച ||൫൦|| പക്ത്വാ ജലേ തേന പചേദ്ധി സര്പിസ്തസ്മിന് സുസിദ്ധേ ത്വവതാരിതേ ച | ത്രിംശത്പലാന്യത്ര സിതോപലായാ ദത്ത്വാ തുഗാക്ഷീരിപലാനി ഷട് ച ||൫൧|| പ്രസ്ഥേ ഘൃതസ്യ ദ്വിഗുണം ച ദദ്യാത് ക്ഷൌദ്രം തതോ മന്ഥഹതം വിദധ്യാത് | പലം പലം പ്രാതരതഃ പ്രലിഹ്യ പശ്ചാത് പിബേത് ക്ഷീരമതന്ദ്രിതശ്ച ||൫൨|| ഏതദ്ധി മേധ്യം പരമം പവിത്രം ചക്ഷുഷ്യമായുഷ്യമഥോ യശസ്യമ് | യക്ഷ്മാണമാശു വ്യപഹന്തി ചൈതത് പാണ്ഡ്വാമയം ചൈവ ഭഗന്ദരം ച ||൫൩|| ശ്വാസം ച ഹന്തി സ്വരഭേദകാസഹൃത്പ്ലീഹഗുല്മഗ്രഹണീഗദാംശ്ച | ന ചാത്ര കിഞ്ചിത് പരിവര്ജനീയം രസായനം ചൈതദുപാസ്യമാനമ് ||൫൪||
एलाजमोदामलकाभयाक्षगायत्र्यरिष्टासनशालसारान् | विडङ्गभल्लातकचित्रकोग्राकटुत्रिकाम्भोदसुराष्ट्रजांश्च ||५०|| पक्त्वा जले तेन पचेद्धि सर्पिस्तस्मिन् सुसिद्धे त्ववतारिते च | त्रिंशत्पलान्यत्र सितोपलाया दत्त्वा तुगाक्षीरिपलानि षट् च ||५१|| प्रस्थे घृतस्य द्विगुणं च दद्यात् क्षौद्रं ततो मन्थहतं विदध्यात् | पलं पलं प्रातरतः प्रलिह्य पश्चात् पिबेत् क्षीरमतन्द्रितश्च ||५२|| एतद्धि मेध्यं परमं पवित्रं चक्षुष्यमायुष्यमथो यशस्यम् | यक्ष्माणमाशु व्यपहन्ति चैतत् पाण्ड्वामयं चैव भगन्दरं च ||५३|| श्वासं च हन्ति स्वरभेदकासहृत्प्लीहगुल्मग्रहणीगदांश्च | न चात्र किञ्चित् परिवर्जनीयं रसायनं चैतदुपास्यमानम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
ഏലാജമോദേത്യാദി| ഏലാദികാന് സുരാഷ്ട്രജാന്താന് കഷായകല്പേന വിപാച്യ, തേന ക്വാഥേന സര്പിര്വിപചേദിതി സമ്ബന്ധഃ| തസ്മിന് ക്വാഥേ സിദ്ധേ പൂതേ ശര്കരായാസ്ത്രിംശത്പലാനി ദദ്യാത്, തുഗാക്ഷീര്യാശ്ച ഷട്പലാനി, തഥാ ഘൃതസ്യ പ്രസ്ഥേ ദ്വിഗുണം ദ്വിപ്രസ്ഥമിതം ക്ഷൌദ്രം ദദ്യാത്| അക്ഷം ബിഭീതകം, ഗായത്രീ ഖദിരഃ, അരിഷ്ടോ നിമ്ബഃ, അസനോ ബീജകഃ, ശാലഃ പ്രസിദ്ധഃ, സാരശബ്ദഃ ഖദിരാദിഭിഃ സമ്ബധ്യതേ| ഉഗ്രാ വചാ, അമ്ഭോദോ മുസ്തം, സുരാഷ്ട്രജാ തുവരമൃത്തികാ| തുഗാക്ഷീരീ വംശലോചനമ്; അന്യേ വംശലോചനാനുകാരിപാര്ഥിവദ്രവ്യമാഹുഃ| മന്ഥഹതം ഖജവിലോഡിതമ്| അതോ അസ്മാദ്രസായനാത്| അതന്ദ്രിതഃ അനലസഃ| മേധ്യം മേധാജനകമ്||൫൦-൫൪||
Adhikarana 43 (55) · Śloka 55
പ്ലീഹോദരോക്തം വിഹിതം ച സര്പിസ്ത്രീണ്യേവ ചാന്യാനി ഹിതാനി ചാത്ര |൫൫|
प्लीहोदरोक्तं विहितं च सर्पिस्त्रीण्येव चान्यानि हितानि चात्र |५५|
🔊 Audio coming soon
അത്ര രസായനേऽപരാണ്യപി ഘൃതാന്യതിദേശേനാഹ- പ്ലീഹോദരോക്തം വിഹിതമിത്യാദി| പ്ലീഹോദരോക്തം ഷട്പലകം, ത്രീണ്യേവ ചാന്യാനി ഉദരോക്താന്യേവ; തദ്യഥാ- ഏകം ‘ഹരീതകീചൂര്ണപ്രസ്ഥം’ ഇത്യാദികം, ദ്വിതീയം ‘ഗവ്യേ പയസി മഹാവൃക്ഷക്ഷീരമ്’ ഇത്യാദി, തൃതീയം ‘ചവ്യചിത്രകദന്ത്യതിവിഷാ’ ഇത്യാദികമ്| അത്ര ശോഷേ| ഏതാനി സ്രോതോവരോധശാന്ത്യര്ഥം രേചനത്വേന ഹിതാനി|൫൫|-
Adhikarana 44 (55) · Śloka 55
ഉപദ്രവാംശ്ച സ്വരവൈകൃതാദീന് ജയേദ്യഥാസ്വം പ്രസമീക്ഷ്യ ശാസ്ത്രമ് ||൫൫||
उपद्रवांश्च स्वरवैकृतादीन् जयेद्यथास्वं प्रसमीक्ष्य शास्त्रम् ||५५||
🔊 Audio coming soon
സ്വരഭേദാദീനാം ചികിത്സിതമതിദേശേനാഹ- ഉപദ്രവാംശ്ച സ്വരവൈകൃതാദീനിത്യാദി| യഥാസ്വം യസ്യ യദാത്മീയം സ്വരഭേദാദിശാസ്ത്രം, തത് പ്രസമീക്ഷ്യേത്യര്ഥഃ||൫൫||
Adhikarana 45 (56) · Śloka 56
അജാശകൃന്മൂത്രപയോഘൃതാസൃങ്മാംസാലയാനി പ്രതിസേവമാനഃ | സ്നാനാദിനാനാവിധിനാ ജഹാതി മാസാദശേഷം നിയമേന ശോഷമ് ||൫൬||
अजाशकृन्मूत्रपयोघृतासृङ्मांसालयानि प्रतिसेवमानः | स्नानादिनानाविधिना जहाति मासादशेषं नियमेन शोषम् ||५६||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമജായാഃ സര്വപ്രകാരേണോപയോഗമാഹ- അജാശകൃന്മൂത്രേത്യാദി| അജാശകൃദാദികം യഥാസമ്ഭവം സ്നാനാദിവിധിനാ പുരുഷഃ സേവമാനോऽശേഷം ശോഷം മാസാജ്ജഹാതീതി സമ്ബന്ധഃ| അജാശബ്ദഃ ശകൃദാദിഭിരാലയാന്തൈഃ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| ആലയം ഗൃഹമ്, അജാനാമേവ||൫൬||
Adhikarana 46 (57) · Śloka 57
രസോനയോഗം വിധിവത് ക്ഷയാര്തഃ ക്ഷീരേണ വാ നാഗബലാപ്രയോഗമ് | സേവേത വാ മാഗധികാവിധാനം തഥോപയോഗം ജതുനോऽശ്മജസ്യ ||൫൭||
रसोनयोगं विधिवत् क्षयार्तः क्षीरेण वा नागबलाप्रयोगम् | सेवेत वा मागधिकाविधानं तथोपयोगं जतुनोऽश्मजस्य ||५७||
🔊 Audio coming soon
രസോനയോഗമിത്യാദി| വിധിവത് യഥാശാസ്ത്രമ്| ക്ഷീരേണേതി നാഗബലാപ്രയോഗമാഗധികാവിധാനാഭ്യാം സമ്ബധ്യതേ| തഥേതി ക്ഷീരേണേത്യര്ഥഃ| ജതുനഃ അശ്മജസ്യ ശിലാജതുനഃ||൫൭||
Adhikarana 47 (58) · Śloka 58
ശോകം സ്ത്രിയം ക്രോധമസൂയനം ച ത്യജേ... |൫൮|
शोकं स्त्रियं क्रोधमसूयनं च त्यजे... |५८|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം പരിഹാര്യമാഹ- ശോകം സ്ത്രിയമിത്യാദി| ക്രോധഃ പരാഭിദ്രോഹലക്ഷണഃ; അസൂയനം പരഗുണേഷു ദോഷാരോപണമ്|൫൮|-
Adhikarana 48 (58) · Śloka 58
...ദുദാരാന് വിഷയാന് ഭജേത | വൈദ്യാന് ദ്വിജാതീംസ്ത്രിദശാന് ഗുരൂംശ്ച വാചശ്ച പുണ്യാഃ ശൃണുയാദ്ദ്വിജേഭ്യഃ ||൫൮||
...दुदारान् विषयान् भजेत | वैद्यान् द्विजातींस्त्रिदशान् गुरूंश्च वाचश्च पुण्याः शृणुयाद्द्विजेभ्यः ||५८||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ദൈവവ്യപാശ്രയാം ചികിത്സാമാഹ- ഉദാരാനിത്യാദി| ഉദാരാ വിഷയാ ധര്മാവിരുദ്ധാ മനോനുകൂലാശ്ച ശബ്ദാദയഃ| ഭജേത സേവേത| ദ്വിജാതീന് വിപ്രാന്, ത്രിദശാന് ദേവാന്, ഗുരൂന് പിതൃമാതൃപ്രഭൃതീന്| പുണ്യാ വാചോ വേദോക്താ രുദ്രസ്തുതിപ്രഭൃതയഃ||൫൮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 41
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കായചികിത്സാതന്ത്രേ (തൃതീയോऽധ്യായഃ, ആദിത) ഏകചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ ||൪൧||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे (तृतीयोऽध्यायः, आदित) एकचत्वारिंशोऽध्यायः ||४१||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കായചികിത്സാതന്ത്രേ ശോഷപ്രതിഷേധനാമൈകചത്വാരിംശത്തമോऽധ്യായഃ||൪൧||