28. skandagrahapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતઃ સ્કન્ધગ્રહપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

નવગ્રહાકૃતિવિજ્ઞાનીયાનન્તરં વિજ્ઞાતનવગ્રહાકૃતેશ્ચિકિત્સિતમુચિતં; તત્રાપિ સ્કન્દગ્રહસ્ય પ્રથમત્વાત્તપ્રતિષેધાધ્યાય આરભ્યતે- અથાત ઇત્યાદિ||૧-૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

સ્કન્દગ્રહોપસૃષ્ટાનાં કુમારાણાં પ્રશસ્યતે | વાતઘ્નદ્રુમપત્રાણાં નિષ્ક્વાથઃ પરિષેચને ||૩||

સ્કન્દેત્યાદિ| ઉપસૃષ્ટાનાં ગૃહીતાનામ્| દ્રુમગ્રહણં વિટપનિષેધાર્થમ્| સ્કન્દગ્રહપ્રભાવેણ તેનાવિષ્ટે બાલે વાયુઃ કુપ્યતીતિ વાતહરૈઃ સેકાદયઃ કાર્યોઃ; અથવા વાતઘ્નદ્રુમાઃ સ્વપ્રભાવેણ ગ્રહાવેશમપિ નિવર્તયન્તિ, અચિન્ત્યશક્તિત્વાત્||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

તેષાં મૂલેષુ સિદ્ધં ચ તૈલમભ્યઞ્જને હિતમ્ | સર્વગન્ધસુરામણ્ડકૈડર્યાવાપમિષ્યતે ||૪||

તેષામિત્યાદિ| તેષાં વાતઘ્નદ્રુમાણાં બિલ્વાદીનામ્| સર્વગન્ધા એલાદિપઠિતાઃ, સુરામણ્ડઃ સુરાયા ઉપર્યચ્છો ભાગઃ, કૈડર્યો મહાનિમ્બઃ| એતેન બિલ્વાદિમૂલક્વાથેન એલાદીનાં કલ્કેન સિદ્ધં તૈલમભ્યઞ્જને હિતમિષ્યત ઇતિ સિદ્ધમ્||૪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

દેવદારુણિ રાસ્નાયાં મધુરેષુ દ્રુમેષુ ચ | સિદ્ધં સર્પિશ્ચ સક્ષીરં પાનમસ્મૈ પ્રયોજયેત્ ||૫||

દેવદારુણીત્યાદિ| મધુરદ્રુમા મધુરવૃક્ષાઃ, મધુ(ધૂ)કરાજાદનાદયઃ| પાનમ્ અન્નાદસ્ય બાલસ્ય||૫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

સર્ષપાઃ સર્પનિર્મોકો વચા કાકાદની ઘૃતમ્ | ઉષ્ટ્રાજાવિગવાં ચૈવ રોમાણ્યુદ્ધૂપનં શિશોઃ ||૬||

કાકાદની કાકજઙ્ઘા||૬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

સોમવલ્લીમિન્દ્રવલ્લીં શમીં બિલ્વસ્ય કણ્ટકાન્ | મૃગાદન્યાશ્ચ મૂલાનિ ગ્રથિતાન્યેવ ધારયેત્ ||૭||

સોમવલ્લીત્યાદિ| સોમવલ્લી ગુડૂચી, ઇન્દ્રવલ્લી મત્સાણ્ડકઃ ગણ્ડદૂર્વેતિ લોકે, મૃગાદની ઇન્દ્રવારુણી||૭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

રક્તાનિ માલ્યાનિ તથા પતાકા રક્તાશ્ચ ગન્ધા વિવિધાશ્ચ ભક્ષ્યાઃ | ઘણ્ટા ચ દેવાય બલિર્નિવેદ્યઃ સુકુક્કુટઃ સ્કન્દગ્રહે હિતાય ||૮||

બલિં નિર્દિશન્નાહ- રક્તાનીત્યાદિ| તથા પતાકા રક્તેત્યર્થઃ| રક્તાશ્ચ ગન્ધાઃ કુઙ્કુમાદિકાઃ| ભક્ષ્યાઃ સ્વસ્તિકમોદકાદયઃ| દેવાય સ્કન્દનામ્ને, સ્કન્દગ્રહે વક્ષ્યમાણે ચત્વારાખ્યે| હિતાય હિતાર્થં બાલકસ્ય| બલિશ્ચ શુચિના વૈદ્યેન કૃતસ્નાનેન શસ્ત્રહસ્તેન રાત્રૌ દાતવ્યઃ||૮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

સ્નાનં ત્રિરાત્રં નિશિ ચત્વરેષુ કુર્યાત્ પુરં શાલિયવૈર્નવૈસ્તુ | અદ્ભિશ્ચ ગાયત્ર્યભિમન્ત્રિતાભિઃ પ્રજ્વાલનં વ્યાહૃતિભિશ્ચ વહ્નેઃ ||૯||

સ્નાનમિત્યાદિ| ચત્વરેષુ ચતુષ્પથેષુ, અપરે ચત્વરશબ્દેન ત્રિપથં કથાસ્થાનં ચેત્યાહુઃ| પુરં મણ્ડલમ્| અદ્ભિશ્ચ ગાયત્ર્યભિમન્ત્રિતાભિઃ સ્નાનમિતિ સમ્બન્ધનીયમ્| વ્યાહૃતિભિસ્તિસૃભિઃ સપ્તભિર્દશભિર્વા સ્વાહાન્તાભિઃ| સ્કન્દગ્રહે ચત્વરાખ્યે શાલિયવૈર્વિરચિતમણ્ડલાભ્યન્તરસદ્મનિ પુરાભિધાને, ત્રિરાત્રં રાત્રૌ બલિસ્નાનહોમાઃ કાર્યાઃ||૯||

Adhikarana 9 (10-14) · Śloka 14

રક્ષામતઃ પ્રવક્ષ્યામિ બાલાનાં પાપનાશિનીમ્ | અહન્યહનિ કર્તવ્યા યા ભિષગ્ભિરતન્દ્રિતૈઃ ||૧૦|| તપસાં તેજસાં ચૈવ યશસાં વપુષાં તથા | નિધાનં યોઽવ્યયો દેવઃ સ તે સ્કન્દઃ પ્રસીદતુ ||૧૧|| ગ્રહસેનાપતિર્દેવો દેવસેનાપતિર્વિભુઃ | દેવસેનારિપુહરઃ પાતુ ત્વાં ભગવાન્ ગુહઃ ||૧૨|| દેવદેવસ્ય મહતઃ પાવકસ્ય ચ યઃ સુતઃ | ગઙ્ગોમાકૃત્તિકાનાં ચ સ તે શર્મ પ્રયચ્છતુ ||૧૩|| રક્તમાલ્યામ્બરઃ શ્રીમાન્ રક્તચન્દનભૂષિતઃ | રક્તદિવ્યવપુર્દેવઃ પાતુ ત્વાં ક્રૌઞ્ચસૂદનઃ ||૧૪||

રક્ષમિત્યાદિ| રક્ષા સ્વસ્ત્યયનં; મન્ત્રાણામચિન્ત્યશક્તિત્વાન્મન્ત્રમયી રક્ષા પાપનાશિની| તપસામિત્યાદિ| વપુષામિતિ વપુષાં નિધાનં સ્થાનમિત્યનેન કામરૂપત્વમુક્તમ્| અવ્યયો નિત્યઃ| ગ્રહાઃ સ્કન્દગ્રહાદિકાઃ, તેષાં સેના તસ્યાઃ પતિઃ દેવસેનાપતિઃ| દેવસેનારિપવો દૈત્યાઃ| દેવદેવસ્ય રુદ્રસ્ય, ઉમા પાર્વતી, કૃત્તિકાઃ ષટ્સઙ્ખ્યોપેતાઃ સપ્તર્ષિભાર્યાઃ| શર્મ સુખમ્| ક્રૌઞ્ચનામા પર્વતઃ તં સૂદયતિ નિહન્તીતિ ક્રૌઞ્ચસૂદનઃ||૧૦-૧૪||

Adhikarana puShpikA · Śloka 28

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કુમારતન્ત્રે સ્કન્દપ્રતિષેધો નામા(દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ, આદિતોઽ)ષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ ||૨૮||

ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કૌમારભૃત્યતન્ત્રે સ્કન્દગ્રહપ્રતિષેધો નામાઽષ્ટાવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ||૨૮||