Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः स्वस्थवृत्तमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਰਸਭੇਦਵਿਕਲ੍ਪਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਾਰਮ੍ਭਃ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਤ੍ਤਮ੍ ਆਚਾਰਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਰਕ੍ਸਣੀਯਮਿਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਣਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ ਸ ਤਥਾ, ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭਵਤਿ ਯਾਦਸ਼ਃ | ਤਸ੍ਯ ਯਦ੍ਰਕ੍ਸਣਂ ਤਦ੍ਧਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ ||੩||
सूत्रस्थाने समुद्दिष्टः स्वस्थो भवति यादृशः | तस्य यद्रक्षणं तद्धि चिकित्सायाः प्रयोजनम् ||३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਥਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਚਾਹ- ਸੂਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਃ ‘ਸਮਦੋਸਃ ਸਮਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ’ (ਸੂ. ੧੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯੇ| ਤਾਦਸ਼ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਣਂ ਭਾਵਿਵ੍ਯਾਧਿਨਿਵਾਰਣਤ੍ਵੇਨ ਪਾਲਨਮ੍| ਹਿ ਸ੍ਫੁਟਾਰ੍ਥਃ| ਯੇ ਤੁ ‘ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ ਤੇ ‘ਸਮਦੋਸਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਲਕ੍ਸਣਮਤ੍ਰਾਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਵਾਦਤ੍ਵੇਨ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ‘ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਃ’ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਃ ਪਰਂ ਵਪੁਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਸ੍ਯ ਯਦ੍ਵਤ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ ਹਿ ਰਕ੍ਸਣਂ ਚ ਮਯਾਦਿਤਃ | ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰ੍ਥਾਃ ਸਮਾਸੋਕ੍ਤਾ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੇਹ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੪||
तस्य यद्वृत्तमुक्तं हि रक्षणं च मयाऽऽदितः | तस्मिन्नर्थाः समासोक्ता विस्तरेणेह वक्ष्यते ||४||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ, ਚਾਨਾਗਤਬਾਧ ਏਵ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਨਰਤ੍ਰ ਤਦਭਿਧਾਨਮਿਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਹ- ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ| ਆਦਿਤਃ ਅਨਾਗਤਬਾਧੇ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਅਨਾਗਤਬਾਧੋਕ੍ਤਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤੇ| ਸਮਾਸੋਕ੍ਤਾਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣੈਵੋਕ੍ਤਾਃ| ਇਹ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ‘ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਸ੍ਯ| ਅਪਰੇ ‘ਵਿਸ੍ਤਰਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਤੇਸਾਮਰ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰੋਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤੌ ਯੇ ਯੇ ਦੋਸਾਃ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ | ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾਃ ਰਸਾਸ੍ਤੇ ਤੇ ਵਿਜਾਨਤਾ ||੫||
यस्मिन् यस्मिन्नृतौ ये ये दोषाः कुप्यन्ति देहिनाम् | तेषु तेषु प्रदातव्याः रसास्ते ते विजानता ||५||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣਾਹ- ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੇਹਿਨਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦੇਹਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਮੇਦੋਪਚਾਰਾਚ੍ਛਰੀਰਮੁਚ੍ਯਤੇ; ਨ ਆਤ੍ਮਾ, ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਤ੍ਵਾਤ| ਤੇਸੁ ਤੇਸ੍ਵਿਤਿ ਧਾਤੁਸੁ| ਤੇ ਤੇ ਰਸਾਃ ਤਦ੍ਦੋਸਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾ ਰਸਾਃ| ਅਤ੍ਰ ਰਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਸਵਨ੍ਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਭਣ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਕੇਵਲਰਸਸ੍ਯੋਪਯੋਗਾਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ਵਿਜਾਨਤਾ ਵੈਦ੍ਯੇਨ||੫||
Adhikarana 5 (6-12) · Śloka 13
ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਤ੍ਵਾਚ੍ਛਰੀਰਾਣਾਂ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਭਿਸਜਾ ਖਲੁ | ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਕੋਪਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮਾਰੁਤਾਦਯਃ ||੬|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਦਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੋਸਸਂਹਰਣਾਯ ਚ | ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕੈ ਰਸੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਪਦ੍ਰਵਮ੍ ||੭|| ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਨਾਤਿਰੂਕ੍ਸਮੁਸ੍ਣਂ ਦੀਪਨਮੇਵ ਚ | ਦੇਯਮਨ੍ਨਂ ਨਪਤਯੇ ਯਜ੍ਜਲਂ ਚੋਕ੍ਤਮਾਦਿਤਃ ||੮|| ਤਪ੍ਤਾਵਰਤਮਮ੍ਭੋ ਵਾ ਪਿਬੇਨ੍ਮਧੁਸਮਾਯੁਤਮ੍ | ਅਹ੍ਨਿ ਮੇਘਾਨਿਲਾਵਿਸ੍ਟੇਤ੍ਯਰ੍ਥਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸਙ੍ਕੁਲੇ ||੯|| ਤਰੁਣਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਦਾਹਂ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯੋਸਧਯਸ੍ਤਦਾ | ਮਤਿਮਾਂਸ੍ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ ਨਾਤਿਵ੍ਯਾਯਾਮਮਾਚਰੇਤ੍ ||੧੦|| ਅਤ੍ਯਮ੍ਬੁਪਾਨਾਵਸ਼੍ਯਾਯਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਾਤਪਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍ | ਭੂਬਾਸ੍ਪਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਯੀਤ ਚ ਵਿਹਾਯਸਿ ||੧੧|| ਸ਼ੀਤੇ ਸਾਗ੍ਨੌ ਨਿਵਾਤੇ ਚ ਗੁਰੁਪ੍ਰਾਵਰਣੇ ਗਹੇ | ਯਾਯਾਨ੍ਨਾਗਵਧੂਭਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਗੁਰੁਭੂਸਿਤਃ ||੧੨|| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਮਜੀਰ੍ਣਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ਨਤਃ |੧੩|
प्रक्लिन्नत्वाच्छरीराणां वर्षासु भिषजा खलु | मन्देऽग्नौ कोपमायान्ति सर्वेषां मारुतादयः ||६|| तस्मात् क्लेदविशुद्ध्यर्थं दोषसंहरणाय च | कषायतिक्तकटुकै रसैर्युक्तमपद्रवम् ||७|| नातिस्निग्धं नातिरूक्षमुष्णं दीपनमेव च | देयमन्नं नृपतये यज्जलं चोक्तमादितः ||८|| तप्तावरतमम्भो वा पिबेन्मधुसमायुतम् | अह्नि मेघानिलाविष्टेऽत्यर्थशीताम्बुसङ्कुले ||९|| तरुणत्वाद्विदाहं च गच्छन्त्योषधयस्तदा | मतिमांस्तन्निमित्तं च नातिव्यायाममाचरेत् ||१०|| अत्यम्बुपानावश्यायग्राम्यधर्मातपांस्त्यजेत् | भूबाष्पपरिहारार्थं शयीत च विहायसि ||११|| शीते साग्नौ निवाते च गुरुप्रावरणे गृहे | यायान्नागवधूभिश्च प्रशस्तागुरुभूषितः ||१२|| दिवास्वप्नमजीर्णं च वर्जयेत्तत्र यत्नतः |१३|
🔊 Audio coming soon
ਆਰ੍ਤਵਵਿਧਿਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣਾਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਹ- ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਰ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਭਿਸਜੇਤਿ ਪਦਂ ‘ਦੇਯਮਨ੍ਨਮ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਹੇਤੁਃ, ਯਤੋਮ੍ਬੁਗੁਣਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨਾਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਨਨੁ, ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਸਞ੍ਚਯਰੂਪਤਯਾ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵ ਕੁਪਿਤਮਸ੍ਤਿ ਨੇਤਰੌ, ਤਤ੍ ਕਥਂ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਰੁਤਾਦਯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ? ਸਤ੍ਯਂ, ਪ੍ਰਾਵਟ੍ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਰੁਪਸ਼ਮਹੇਤ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਪਿ ਕੁਪਿਤ ਏਵਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ , ਕਫਸ਼੍ਚ ਮੇਘਨਿਃਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦਿਹੇਤੁਭਿਰਸਞ੍ਚਿਤੋਪਿ ਕੁਪ੍ਯਤਿ , ਅਤੋ ਯੁਕ੍ਤ ਏਵ ਦੋਸਤ੍ਰਯਪ੍ਰਕੋਪਃ| ਅਥਵਾ ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਤ੍ਰਯਪ੍ਰਕੋਪਃ; ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ, - ‘ਸ਼ਮਪ੍ਰਕੋਪੌ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਗ੍ਨਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤੌ’ ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਯਤੋ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਸ਼ਰੀਰਕ੍ਲੇਦੋ ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੋਸਸਂਰਕ੍ਸਣਂ ਚ ਸਞ੍ਚਯਾਦਿਨਿਵਾਰਣੇਨ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਰਸੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯੇਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਅਪਦ੍ਰਾਵਮ੍ ਅਪਗਤਦ੍ਰਵਂ, ਦ੍ਰਵਹੀਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ‘ਅਥਾਦ੍ਰਵਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਈਸਦ੍ਦ੍ਰਵਮਿਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਨਾਤਿਰੂਕ੍ਸਂ ਸਾਧਾਰਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਪਤਿਗ੍ਰਹਣਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਜ੍ਜਲਂ ਚੋਕ੍ਤਮਾਦਿਤ ਇਤਿ ‘ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਾਨੀਯਵਰ੍ਗੇ ਕਥਿਤਮ੍| ਤਪ੍ਤਾਵਰਤਂ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ, ਤਤ੍ ਸਞ੍ਚਿਤਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਮਧੁਸਮਾਯੁਤਂ ਸਮਧੁ, ਏਤਚ੍ਚਾਨੁਬਲਸ੍ਯ ਕਫਸ੍ਯੋਪਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਨਨੁ, ‘ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਨ ਪਿਬੇਤ੍ਤੋਯਂ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਹ ਕਥਮੇਤਨ੍ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ? ਉਚ੍ਯਤੇ,- ਨ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਲ੍ਪਪਾਨੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇਃ| ਤਰੁਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਅਭਿਨਵਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਿਦਾਹਮ੍ ਅਮ੍ਲਪਾਕਮ੍| ਤਦਾ ਵਰ੍ਸਾਕਾਲੇ, ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦਾਹਕਾਰਣਾਤ੍ | ਨਾਤਿਵ੍ਯਾਯਾਮਮਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਮਦੁਵ੍ਯਾਯਾਮਮਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ; ਸ ਚ ਸ਼ਰੀਰਕ੍ਲੇਦੋਪਸ਼ੋਸਾਰ੍ਥਂ ਵਹ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਚ| ਅਵਸ਼੍ਯਾਯੋ ਵਿਨਾ ਮੇਘਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਜਲਕਣਾਨਿਪਾਤਃ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੋ ਮੈਥੁਨਮ੍| ਆਤਪੋ ਘਰ੍ਮਃ| ਤਥੇਤਿ ਨਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਹਾਯਃਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਧਵਲਗਹੋਪ੍ਰਰਿਭੂਰਭਿਪ੍ਰੇਤਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਮਞ੍ਚਾਦਿਕਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸ਼ੀਤੇ ਸਾਗ੍ਨਿਨਿਵਾਤਗਹੇ ਸ਼ਯਨਂ ਵਾਤਕੋਪੋਪਸ਼ਮਨਾਯ| ਗੁਰੁਪ੍ਰਾਵਰਣੋ ਗੁਰੁਵਸ੍ਤ੍ਰਾਵਤਾਙ੍ਗਃ ਪੁਰੁਸਃ| ਗਹੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ਯੀਤ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਯਾਯਾਦ੍ ਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਨਾਗਵਧੂਭਿਰਿਤਿ ਹਸ੍ਤਿਨੀਗਮਨਂ ਚ ਕਰ੍ਦਮਾਮ੍ਬੁਨੋਃ ਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਗੁਰੁਭੂਸਿਤ ਇਤਿ ਅਗੁਰੁਣਃ, ਸ਼ੈਤ੍ਯਨਿਵਾਰਕਤ੍ਵਾਤ੍ | ਅਜੀਰ੍ਣਂ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਨਿਲਮੁਦਮਨ੍ਥਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਸਰਿਜ੍ਜਲਮਵਿਹਿਤਤ੍ਵੇਨੈਵ ਵਰ੍ਜ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਵਰ੍ਸਾਸੁ| ਅਤਿਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੇਰ੍ਨਿਸੇਧ੍ਯਗਣਤ੍ਵਾਦ੍ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਜੀਰ੍ਣਯੋਃ ਪਥਗੁਪਾਦਾਨਮਤ੍ਯਨ੍ਤਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍||੬-੧੨||-
Adhikarana 6 (13-20) · Śloka 21
ਸੇਵ੍ਯਾਃ ਸ਼ਰਦਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਾਃ ||੧੩|| ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਵਿਕਤਿਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਾਲਿਮੁਦ੍ਗਾਦਿਜਾਙ੍ਗਲਾਃ | ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਰਜਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਪਾਦਾਃ ਪ੍ਰਦੋਸੇ ਲਘੁ ਚਾਮ੍ਬਰਮ੍ ||੧੪|| ਸਲਿਲਂ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਤਦਾ ਹਿਤਮ੍ | ਸਰਃਸ੍ਵਾਪ੍ਲਵਨਂ ਚੈਵ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ਾਲਿਸੁ ||੧੫|| ਪ੍ਰਦੋਸੇ ਸ਼ਸ਼ਿਨਃ ਪਾਦਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਂ ਚਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ | ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਾਨੈਰਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ ||੧੬|| ਵਰ੍ਸਾਸੂਪਚਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹਰੇਚ੍ਚਾਪਿ ਵਿਰੇਚਨੈਃ | ਨੋਪੇਯਾਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਮ੍ਲੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸਾਰਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਦਿਵਾਤਪਮ੍ ||੧੭|| ਰਾਤ੍ਰੌ ਜਾਗਰਣਂ ਚੈਵ ਮੈਥੁਨਂ ਚਾਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | (ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਜਲਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਫਟਿਕਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ ||੧੮|| ਸ਼ਰਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਨਿਰ੍ਧੌਤਮਗਸ੍ਤ੍ਯੋਦਯਨਿਰ੍ਵਿਸਮ੍ | ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸਲਿਲਂ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਤਦਾ ਹਿਤਮ੍ ||੧੯|| ਸਚਨ੍ਦਨਂ ਸਕਰ੍ਪੂਰਂ ਵਾਸਸ਼੍ਚਾਮਲਿਨਂ ਲਘੁ | ਭਜੇਚ੍ਚ ਸ਼ਾਰਦਂ ਮਾਲ੍ਯਂ ਸੀਧੋਃ ਪਾਨਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ ||੨੦|| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਯਚ੍ਚ ਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍) |੨੧|
सेव्याः शरदि यत्नेन कषायस्वादुतिक्तकाः ||१३|| क्षीरेक्षुविकृतिक्षौद्रशालिमुद्गादिजाङ्गलाः | श्वेतस्रजश्चन्द्रपादाः प्रदोषे लघु चाम्बरम् ||१४|| सलिलं च प्रसन्नत्वात् सर्वमेव तदा हितम् | सरःस्वाप्लवनं चैव कमलोत्पलशालिषु ||१५|| प्रदोषे शशिनः पादाश्चन्दनं चानुलेपनम् | तिक्तस्य सर्पिषः पानैरसृक्स्रावैश्च युक्तितः ||१६|| वर्षासूपचितं पित्तं हरेच्चापि विरेचनैः | नोपेयात्तीक्ष्णमम्लोष्णं क्षारं स्वप्नं दिवाऽऽतपम् ||१७|| रात्रौ जागरणं चैव मैथुनं चापि वर्जयेत् | (स्वादुशीतजलं मेध्यं शुचिस्फटिकनिर्मलम् ||१८|| शरच्चन्द्रांशुनिर्धौतमगस्त्योदयनिर्विषम् | प्रसन्नत्वाच्च सलिलं सर्वमेव तदा हितम् ||१९|| सचन्दनं सकर्पूरं वासश्चामलिनं लघु | भजेच्च शारदं माल्यं सीधोः पानं च युक्तितः ||२०|| पित्तप्रशमनं यच्च तच्च सर्वं समाचरेत्) |२१|
🔊 Audio coming soon
ਵਾਰ੍ਸਿਕਂ ਵਿਧਿਮਭਿਧਾਯ ਸ਼ਾਰਦਮਾਹ- ਸੇਵ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਵਿਕਤੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਕਤਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਭ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਕ੍ਸੀਰਵਿਕਤਿਃ, ਇਕ੍ਸੁਵਿਕਤਿਰਿਤਿ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਮਧੁ| ਸ਼ਾਲਯੋ ਵਿਵਿਧਾਃ| ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਜ੍ਜੀਰ੍ਣਾ ਯਵਗੋਧੂਮਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਇਤਿ ਏਣਾਦ੍ਯਾ ਲਾਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ| ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਰਜਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪੁਸ੍ਪਮਾਲਾਃ| ਚਨ੍ਦ੍ਰਪਾਦਾਃ ਚਨ੍ਦ੍ਰਰਸ਼੍ਮਯਃ| ਪ੍ਰਦੋਸੇ ਰਾਤ੍ਰਿਪ੍ਰਥਮਪ੍ਰਹਰਾਰ੍ਧੇ| ਲਘੁ ਚਾਮ੍ਬਰਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਵਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਸਲਿਲਂ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤ੍ਵਾਦਿਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ‘ਸ਼ਰਦਿਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਸਰ੍ਵਂ ਜਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਪ੍ਰਕਰਣਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਦੁਪਾਦਾਨਮ੍| ਸਰਃਸੁ ਦਿਵ੍ਯਖਾਤੇਸੁ| ਆਪ੍ਲਵਨਂ ਪ੍ਰਤਰਣਮ੍| ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ਾਲਿਸੁ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਭ੍ਰਾਜਿਸੁ , ਸ਼ਾਲਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੋਭਿਸ੍ਵਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਕਮਲਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਿਤ੍ਤਹਰਤ੍ਵਮ੍| ਪ੍ਰਦੋਸੇ ਸ਼ਸ਼ਿਨਃ ਪਾਦਾ ਇਤਿ ਪੁਨਰਭਿਧਾਨਂ ਪ੍ਰਦੋਸੇ ਏਵਾਵਸ਼੍ਯਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਪਾਦਸੇਵਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਨਤੁ ਸਰ੍ਵਰਾਤ੍ਰਂ, ਅਨੁਬਲਕਫਸ੍ਯਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਭਯਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਸਂਸ਼ਮਨਮਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਮਾਹ- ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਿਕ੍ਤਘਤਪਾਨਂ ਕਫਰਕ੍ਤਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਸਙ੍ਭੋਕ੍ਸਣਂ ਚ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍| ਯੁਕ੍ਤਿਤ ਇਤਿ ਯੋਗਤਃ, ਅਤੁਰਬਲਾਦਿਕਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੇਵ੍ਯਮਭਿਧਾਯ ਵਰ੍ਜ੍ਯਮਾਹ- ਨੋਪੇਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨੋਪੇਯਾਤ੍ ਨ ਸੇਵੇਤ| ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਦਿਵੇਤਿ ਦਿਵਾਸ੍ਵਾਪਮ੍| ਮੈਥੁਨਂ ਚਾਪੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦਵਸ਼੍ਯਾਯਪੁਰੋਵਾਤਾਦਿਕਮਪਿ ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੩-੨੦||-
Adhikarana 7 (21-31) · Śloka 31
(ਹੇਮਨ੍ਤਃ ਸ਼ੀਤਲੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਮਨ੍ਦਸੂਰ੍ਯੋਨਿਲਾਕੁਲਃ ||੨੧|| ਤਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਾਯੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ | ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥਃ ਸ਼ੀਤਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਨ੍ਤਃਪਿਣ੍ਡੀਕਤੋਨਲਃ ||੨੨|| ਰਸਮੁਚ੍ਛੋਸਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਤਦਾ ਹਿਤਮ੍) | ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਲਵਣਕ੍ਸਾਰਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲਕਟੁਕੋਤ੍ਕਟਮ੍ ||੨੩|| ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਮਹਿਮਮਸ਼ਨਂ ਹਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍ਯਪਿ ਚ ਪਾਨਾਨਿ ਪਿਬੇਦਗੁਰੁਭੂਸਿਤਃ ||੨੪|| ਤੈਲਾਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਖੋਸ੍ਣੇ ਚ ਵਾਰਿਕੋਸ੍ਠੇਵਗਾਹਨਮ੍ | ਸਾਙ੍ਗਾਰਯਾਨੇ ਮਹਤਿ ਕੌਸ਼ੇਯਾਸ੍ਤਰਣਾਸ੍ਤਤੇ ||੨੫|| ਸ਼ਯੀਤ ਸ਼ਯਨੇ ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਵਤੋ ਗਰ੍ਭਗਹੋਦਰੇ | ਸ੍ਤ੍ਰੀਃ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟ੍ਵਾਗੁਰੁਧੂਪਾਢ੍ਯਾਃ ਪੀਨੋਰੁਜਘਨਸ੍ਤਨੀਃ ||੨੬|| ਪ੍ਰਕਾਮਂ ਚ ਨਿਸੇਵੇਤ ਮੈਥੁਨਂ ਤਰ੍ਪਿਤੋ ਨਪਃ | (ਮਧੁਰਂ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਮਮ੍ਲਂ ਲਵਣਮੇਵ ਚ ||੨੭|| ਅਨ੍ਨਪਾਨਂ ਤਿਲਾਨ੍ ਮਾਸਾਞ੍ਛਾਕਾਨਿ ਚ ਦਧੀਨਿ ਚ | ਤਥੇਕ੍ਸੁਵਿਕਤੀਃ ਸ਼ਾਲੀਨ੍ ਸੁਗਨ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਨਵਾਨਪਿ ||੨੮|| ਪ੍ਰਸਹਾਨੂਪਮਾਂਸਾਨਿ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਬਿਲਸ਼ਾਯਿਨਾਮ੍ | ਔਦਕਾਨਾਂ ਪ੍ਲਵਾਨਾਂ ਚ ਪਾਦਿਨਾਂ ਚੋਪਸੇਵਯੇਤ੍ ||੨੯|| ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਨਿ ਯਚ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਬਲਪ੍ਰਦਮ੍ | ਕਾਮਤਸ੍ਤਨ੍ਨਿਸੇਵੇਤ ਪੁਸ੍ਟਿਮਿਚ੍ਛਨ੍ ਹਿਮਾਗਮੇ ||੩੦|| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਮਜੀਰ੍ਣਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ਨਤਃ) | ਏਸ ਏਵ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਸਮੁਦਾਹਤਃ ||੩੧||
(हेमन्तः शीतलो रूक्षो मन्दसूर्योऽनिलाकुलः ||२१|| ततस्तु शीतमासाद्य वायुस्तत्र प्रकुप्यति | कोष्ठस्थः शीतसंस्पर्शादन्तःपिण्डीकृतोऽनलः ||२२|| रसमुच्छोषयत्याशु तस्मात् स्निग्धं तदा हितम्) | हेमन्ते लवणक्षारतिक्ताम्लकटुकोत्कटम् ||२३|| ससर्पिस्तैलमहिममशनं हितमुच्यते | तीक्ष्णान्यपि च पानानि पिबेदगुरुभूषितः ||२४|| तैलाक्तस्य सुखोष्णे च वारिकोष्ठेऽवगाहनम् | साङ्गारयाने महति कौशेयास्तरणास्तृते ||२५|| शयीत शयने तैस्तैर्वृतो गर्भगृहोदरे | स्त्रीः श्लिष्ट्वाऽगुरुधूपाढ्याः पीनोरुजघनस्तनीः ||२६|| प्रकामं च निषेवेत मैथुनं तर्पितो नृपः | (मधुरं तिक्तकटुकमम्लं लवणमेव च ||२७|| अन्नपानं तिलान् माषाञ्छाकानि च दधीनि च | तथेक्षुविकृतीः शालीन् सुगन्धांश्च नवानपि ||२८|| प्रसहानूपमांसानि क्रव्यादबिलशायिनाम् | औदकानां प्लवानां च पादिनां चोपसेवयेत् ||२९|| मद्यानि च प्रसन्नानि यच्च किञ्चित् बलप्रदम् | कामतस्तन्निषेवेत पुष्टिमिच्छन् हिमागमे ||३०|| दिवास्वप्नमजीर्णं च वर्जयेत्तत्र यत्नतः) | एष एव विधिः कार्यः शिशिरे समुदाहृतः ||३१||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਹੈਮਨ੍ਤਿਕਂ ਵਿਧਿਮਾਹ- ਹੇਮਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਹਿਮਮ੍ ਉਸ੍ਣਮ੍| ਅਸ਼ਨਂ ਭੋਜਨਂ, ਪਾਨਾਨਿ ਮਦ੍ਯਾਦੀਨਿ| ਅਗੁਰੁਭੂਸਿਤਃ ਅਗੁਰੁਚੂਰ੍ਣਾਵਲਿਪ੍ਤਃ| ਵਾਰਿਕੋਸ੍ਠੇ ਪਾਸਾਣਾਦਿਵਿਰਚਿਤੇ ਕੁਸ਼ੂਲਾਕਾਰੇ ਜਲਪਾਤ੍ਰੇ| ਸਾਙ੍ਗਾਰਯਾਨੇ ਅਙ੍ਗਾਰਪੂਰ੍ਣਸ਼ਕਟਿਕਾਸਹਿਤੇ, ਏਤਦ੍ਗਰ੍ਭਗਹੋਦਰੇ ਇਤ੍ਯੇਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਮਹਤਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ| ਕੌਸ਼ੇਯਾਸ੍ਤਰਣਾਸ੍ਤਤੇ ਪਟ੍ਟਵਸ੍ਤ੍ਰੀਯਤੂਲਿਕਾਚ੍ਛਾਦਿਤੇ| ਕੌਸ਼ੇਯਮਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਵਾਰਾਜਿਨਾਦੀਨਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੈਸ੍ਤੈਰਿਤਿ ਸ਼ੀਤਾਪਹੈਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ੇਸੈਃ, ਵਤ ਇਤਿ ਆਚ੍ਛਾਦਿਤਾਙ੍ਗਃ ਪੁਰੁਸਃ| ਗਰ੍ਭਗਹੋਦਰੇ ਇਤਿ ਬਹਦ੍ਗਹਮਧ੍ਯੇ ਅਪਰਂ ਯਤ੍ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਗਹਂ ਤਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ| ਗਰ੍ਭਗਹੋਦਰੇ ਇਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨ ਭੂਗਹਮਪਿ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਆਲਿਙ੍ਗ੍ਯ| ਪੀਨਂ ਮਾਂਸਲਂ, ਊਰੁ ਜਾਨੁਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਂ, ਜਘਨਂ ਕਠ੍ਯਾ ਅਗ੍ਰਿਮਭਾਗਃ| ਨਨੁ, ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ‘ਗੋਰਸਾਨਿਕ੍ਸੁਵਿਕਤੀਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯਾਦਸ਼ ਆਹਾਰੋ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਤਾਦਸ਼ਃ ਕਿਮਿਤਿ ਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ? ਸਤ੍ਯਂ, ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸਞ੍ਚੀਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕਫਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਸ੍ਯ ਵਾਤਸ੍ਯੋਪਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਂ ਸਾਧਾਰਣ ਏਵ ਵਿਧਿਰ੍ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਃ, ਅਤਃ ਸਾਧਾਰਣਵਿਧਿਰਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਨ ਤਾਦਸ਼ ਆਹਾਰਃ| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਤਰ੍ਹਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਤਾਦਸ਼ ਏਵਾਹਾਰਃ ਕੁਤੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟ ਇਤਿ ਚੇਤ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤਾਨਿਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਂਰੁਦ੍ਧੋ ਬਲੀ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਯਦਿ ਤਾਦਸ਼ਮਾਹਾਰਂ ਨ ਲਭਤੇ ਤਦਾ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਮਾਵਹਤਿ, ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਚ੍ਚ ਤੀਵ੍ਰਵਾਤਕੋਪਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਭਯਾਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਤਾਦਸ਼ ਆਹਾਰੋ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| (ਅਥਵਾ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਬਲਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਦਪਥ੍ਯਕ੍ਸਮੋ ਦੇਹੋ ਭਵਤਿ)| ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡੋਮੁਂ ਪਾਠਮਨ੍ਯਥਾ ਪਠਤਿ, ਸ ਚਾਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਃ| ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਧੈਮਨ੍ਤਿਕ ਏਵ ਵਿਧਿਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇਪਿ ਸੇਵ੍ਯਃ; ਅਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਿਧਾਨਂ ਪਥਙ੍ਗੋਕ੍ਤਮ੍| ਯਤ੍ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਵਰ੍ਜ੍ਯਵਿਧਾਨਂ ‘...ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਤਂ ਰੂਕ੍ਸਭੋਜਨਮ੍| ਵਾਤਲਾਨਿ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸ਼ੀਤਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਸ ਤ੍ਵਨਾਰ੍ਸਃ ਪਾਠਃ, ਪਰਮ੍ਪਰਾਵਿਚ੍ਛੇਦਾਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨਭਿਧਾਨਾਚ੍ਚ||੨੧-੩੧||
Adhikarana 8 (32-39) · Śloka 40
(ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਨਿਚਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ | ਔਸ੍ਣ੍ਯਾਦ੍ਵਸਨ੍ਤੇ ਕੁਪਿਤਃ ਕੁਰੁਤੇ ਚ ਗਦਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ||੩੨|| ਤਤੋਮ੍ਲਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਵਣਾਨਿ ਗੁਰੂਣਿ ਚ | ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵਮਨਾਦੀਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਪਿ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੩੩|| ਸਸ੍ਟਿਕਾਨ੍ਨਂ ਯਵਾਞ੍ਛੀਤਾਨ੍ ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ ਨੀਵਾਰਕੋਦ੍ਰਵਾਨ੍ | ਲਾਵਾਦਿਵਿਸ੍ਕਿਰਰਸੈਰ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੂਸੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ ||੩੪|| ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਵਾਰ੍ਤਾਕਤਿਕ੍ਤਕੈਸ਼੍ਚ ਹਿਮਾਤ੍ਯਯੇ | ਸੇਵੇਨ੍ਮਧ੍ਵਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਸੀਧੁਮਾਧ੍ਵੀਕਮਾਧਵਾਨ੍ ||੩੫|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਮਞ੍ਜਨਂ ਧੂਮਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਕਵਲਗ੍ਰਹਮ੍ | ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਚ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਸੇਵੇਤ ਕੁਸੁਮਾਗਮੇ) ||੩੬|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਕਟੁਕ੍ਸਾਰਕਸਾਯਂ ਕੋਸ੍ਣਮਦ੍ਰਵਮ੍ | ਯਵਮੁਦ੍ਗਮਧੁਪ੍ਰਾਯਂ ਵਸਨ੍ਤੇ ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍ ||੩੭|| ਵ੍ਯਾਯਮੋਤ੍ਰ ਨਿਯੁਦ੍ਧਾਧ੍ਵਸ਼ਿਲਾਨਿਰ੍ਘਾਤਜੋ ਹਿਤਃ | ਉਤ੍ਸਾਦਨਂ ਤਥਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਵਨਿਤਾਃ ਕਾਨਨਾਨਿ ਚ ||੩੮|| ਸੇਵੇਤ ਨਿਰ੍ਹਰੇਚ੍ਚਾਪਿ ਹੇਮਨ੍ਤੋਪਚਿਤਂ ਕਫਮ੍ | ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਵਮਨਨਿਰੂਹਕਵਲਾਦਿਭਿਃ ||੩੯|| ਵਰ੍ਜਯੇਨ੍ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਗੁਰੁਦ੍ਰਵਾਨ੍ |੪੦|
(हेमन्ते निचितः श्लेष्मा शैत्याच्छीतशरीरिणाम् | औष्ण्याद्वसन्ते कुपितः कुरुते च गदान् बहून् ||३२|| ततोऽम्लमधुरस्निग्धलवणानि गुरूणि च | वर्जयेद्वमनादीनि कर्माण्यपि च कारयेत् ||३३|| षष्टिकान्नं यवाञ्छीतान् मुद्गान् नीवारकोद्रवान् | लावादिविष्किररसैर्दद्याद्यूषैश्च युक्तितः ||३४|| पटोलनिम्बवार्ताकतिक्तकैश्च हिमात्यये | सेवेन्मध्वासवारिष्टान् सीधुमाध्वीकमाधवान् ||३५|| व्यायाममञ्जनं धूमं तीक्ष्णं च कवलग्रहम् | सुखाम्बुना च सर्वार्थान् सेवेत कुसुमागमे) ||३६|| तीक्ष्णरूक्षकटुक्षारकषायं कोष्णमद्रवम् | यवमुद्गमधुप्रायं वसन्ते भोजनं हितम् ||३७|| व्यायमोऽत्र नियुद्धाध्वशिलानिर्घातजो हितः | उत्सादनं तथा स्नानं वनिताः काननानि च ||३८|| सेवेत निर्हरेच्चापि हेमन्तोपचितं कफम् | शिरोविरेकवमननिरूहकवलादिभिः ||३९|| वर्जयेन्मधुरस्निग्धदिवास्वप्नगुरुद्रवान् |४०|
🔊 Audio coming soon
ਵਸਨ੍ਤਵਿਧਿਮਾਹ- ਔਸ੍ਣ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੋਸ੍ਣਮ੍ ਈਸਦੁਸ੍ਣਮ੍| ਅਦ੍ਰਵਂ ਦ੍ਰਵਰਹਿਤਮ੍| ਯਵਮੁਦ੍ਗਮਧੁਪ੍ਰਾਯਂ ਯਵਾਦਿਬਹੁਲਮ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਃ ਸ਼ਰੀਰਾਯਾਸਜਨਕਂ ਕਰ੍ਮ| ਅਤ੍ਰ ਵਸਨ੍ਤੇ| ਨਿਯੁਦ੍ਧਾਦਿਕਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮ ਇਤ੍ਯੇਤਸ੍ਯ ਵਿਵਰਣਮ੍| ਨਿਯੁਦ੍ਧਂ ਬਾਹੁਯੁਦ੍ਧਮ੍, ਅਧ੍ਵਾ ਮਾਰ੍ਗਗਮਨਂ, ਸ਼ਿਲਾਨਿਰ੍ਘਾਤਃ ਪਾਸਾਣਾਸ੍ਫਾਲਨਮ੍| ਉਤ੍ਸਾਦਨਮ੍ ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਵਨਿਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ| ਸਂਸ਼ਮਨਮਭਿਧਾਯ ਸਂਸ਼ੋਧਨਮਾਹ- ਨਿਰ੍ਹਰੇਚ੍ਚਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਃ ਨਸ੍ਯਮ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਵਾਤੇ ਨਿਰੂਹੋਭਿਹਿਤਃ, ਤਥਾਪਿ ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਫੇਪਿ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚ, - “ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਾਤੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਕਫੇ ਰਕ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਵਲੋ ਗਣ੍ਡੂਸਭੇਦਃ| ਵਰ੍ਜ੍ਯਮਾਹ- ਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੁਰਾਦਿਵਰ੍ਜਨਮ੍ ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ‘ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਨਿਚਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਗੌਰਵਭਯਾਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਃ||੩੨-੩੯||-
Adhikarana 9 (40) · Śloka 41
ਵ੍ਯਾਯਾਮਮੁਸ੍ਣਮਾਯਾਸਂ ਮੈਥੁਨਂ ਪਰਿਸ਼ੋਸਿ ਚ ||੪੦|| ਰਸਾਂਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਗੁਣੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਨ੍ ਨਿਦਾਘੇ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ |੪੧|
व्यायाममुष्णमायासं मैथुनं परिशोषि च ||४०|| रसांश्चाग्निगुणोद्रिक्तान् निदाघे परिवर्जयेत् |४१|
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਸੇਵਨਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਤਰਾ ਰੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਤੋ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਸੇਵਾਂ ਤ੍ਯਜੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਗ੍ਰੈਸ੍ਮਂ ਵਿਧਿਂ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰਾਦੌ ਵਰ੍ਜਨੀਯਾਨਾਹ- ਵ੍ਯਾਯਾਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰਾਯਾਸਸ੍ਯਾਲ੍ਪਕ੍ਲੇਸ਼ਤਯਾ ਵ੍ਯਯਾਮਤੋ ਭੇਦਃ| ਉਸ੍ਣਮ੍ ਆਤਪਾਦਿਕਮ੍| ਮੈਥੁਨਮਿਤਿ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪੂਰ੍ਵਮਨਾਗਤਾਬਾਧੇ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਾਲੇ ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਮੈਥੁਨਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਿਸੇਧਾਭਿਧਾਨਂ ਤਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਸ੍ਯਾਤਿਰੂਕ੍ਸਤਾਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਪਰਿਸ਼ੋਸਿ ਸ਼ੋਸਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ | ਅਗ੍ਨਿਗੁਣੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾ ਰਸਾਃ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਃ||੪੦||
Adhikarana 10 (41-45) · Śloka 46
ਸਰਾਂਸਿ ਸਰਿਤੋ ਵਾਪੀਰ੍ਵਨਾਨਿ ਰੁਚਿਰਾਣਿ ਚ ||੪੧|| ਚਨ੍ਦਨਾਨਿ ਪਰਾਰ੍ਧ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਰਜਃ ਸਕਮਲੋਤ੍ਪਲਾਃ | ਤਾਲਵਨ੍ਤਾਨਿਲਾਹਾਰਾਂਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਗਹਾਣਿ ਚ ||੪੨|| ਘਰ੍ਮਕਾਲੇ ਨਿਸੇਵੇਤ ਵਾਸਾਂਸਿ ਸੁਲਘੂਨਿ ਚ | ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਖਣ੍ਡਦਿਗ੍ਧਾਨਿ ਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਹਿਮਾਨਿ ਚ ||੪੩|| ਪਾਨਕਾਨਿ ਚ ਸੇਵੇਤ ਮਨ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ | ਭੋਜਨਂ ਚ ਹਿਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਘਤਂ ਮਧੁਰਦ੍ਰਵਮ੍ ||੪੪|| ਸ਼ਤੇਨ ਪਯਸਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਰੇਣ ਚ | ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਕੁਸੁਮਾਕੀਰ੍ਣੇ ਸ਼ਯਨੇ ਹਰ੍ਮ੍ਯਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ||੪੫|| ਸ਼ਯੀਤ ਚਨ੍ਦਨਾਰ੍ਦ੍ਰਾਙ੍ਗਃ ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਮਾਨੋਨਿਲੈਃ ਸੁਖੈਃ |੪੬|
सरांसि सरितो वापीर्वनानि रुचिराणि च ||४१|| चन्दनानि परार्ध्यानि स्रजः सकमलोत्पलाः | तालवृन्तानिलाहारांस्तथा शीतगृहाणि च ||४२|| घर्मकाले निषेवेत वासांसि सुलघूनि च | शर्कराखण्डदिग्धानि सुगन्धीनि हिमानि च ||४३|| पानकानि च सेवेत मन्थांश्चापि सशर्करान् | भोजनं च हितं शीतं सघृतं मधुरद्रवम् ||४४|| शृतेन पयसा रात्रौ शर्करामधुरेण च | प्रत्यग्रकुसुमाकीर्णे शयने हर्म्यसंस्थिते ||४५|| शयीत चन्दनार्द्राङ्गः स्पृश्यमानोऽनिलैः सुखैः |४६|
🔊 Audio coming soon
ਅਤਃਪਰਂ ਸੇਵਨੀਯਾਨਾਹ- ਸਰਾਂਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰਾਂਸਿ ਅਮਨੁਸ੍ਯਖਾਤਾਨਿ ਜਲਾਧਾਰਾਣਿ, ਸਰਿਤ੍ ਨਦੀ, ਵਾਪੀ ਪਾਸਾਣਾਦਿਬਦ੍ਧਾ ਸਸੋਪਾਨਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾ ਜਲਾਧਾਰਿਕਾ| ਵਨਾਨਿ ਰੁਚਿਰਾਣੀਤਿ ਸਚ੍ਛਾਯਾਨਿ ਮਨੋਹਰਾਣਿ ਕਾਨਨਾਨਿ| ਪਰਾਰ੍ਧ੍ਯਾਨਿ ਉਤ੍ਕਸ੍ਟਾਨਿ| ਤਾਲਵਨ੍ਤਾਨਿਲਾਨ੍ ਤਾਲਪਤ੍ਰਵਿਰਚਿਤਵ੍ਯਜਨਪਵਨਾਨ੍| ਦਿਗ੍ਧਾਨਿ ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਕਰ੍ਪੂਰਾਦਿਵਾਸਿਤਾਨਿ| ਹਿਮਾਨਿ ਸ਼ੀਤਲਾਨਿ| ਪਾਨਕਾਨਿ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਨ੍ਮਦ੍ਯੋਚਿਤਸ੍ਯ ਬਹੂਦਕਂ ਮਦ੍ਯਂ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਮਧੁਰਦ੍ਰਵੋ ਰਸਾਲਪਾਨਕਾਦਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਭੋਜਨੇ ਤਨ੍ਮਧੁਰਦ੍ਰਵਮ੍| ਮਨ੍ਥਾਨ੍ ਜਲਘਤਾਕ੍ਤਸਕ੍ਤੂਨ੍| ਸ਼ਤੇਨ ਪਯਸਾ ਕ੍ਵਥਿਤੇਨ ਦੁਗ੍ਧੇਨ| ਭੋਜਨਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਹਿਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਦਿਵਾ ਮਨ੍ਥਾਦਿਪਾਨਮੇਵੇਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ- “ਦਿਵਾ ਪਾਨਾਨਿ ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਹਿਤਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਚ ਭੋਜਨਮ੍| ਸਸਰ੍ਪਿਃਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ਤੇਨ ਪਯਸਾ ਯੁਤਮ੍” ਇਤਿ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਕੁਸੁਮਾਕੀਰ੍ਣੇ ਇਤਿ ਨੂਤਨਪੁਸ੍ਪਾਸ੍ਤਤੇ| ਹਰ੍ਮ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰਿਤੇ ਧਵਲਗਹੋਪਰਿਸ੍ਥਿਤੇ| ਸ਼ਯੀਤੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਰਾਤ੍ਰਾਵਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਰਾਤ੍ਰੌ ਹਰ੍ਮ੍ਯਪਸ੍ਠੇ ਸ਼ਯੀਤ, ਦਿਵਾ ਤੁ ਸ਼ੀਤਗਹੇ| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਮ੍- ‘ਦਿਵਾ ਸ਼ੀਤਗਹੇ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਨਿਸ਼ਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਸ਼ੀਤਲੇ| ਭਜੇਚ੍ਚਨ੍ਦਨਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਹਰ੍ਮ੍ਯਮਸ੍ਤਕੇ’ (ਚ. ਸੂ. ੬) ਇਤਿ| ਸੁਖੈਃ ਸੁਖੋਤ੍ਪਾਦਕੈਃ| ਅਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦ੍ਬਹੂਨਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਾਨਿ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਾਨਿ||੪੧-੪੫||-
Adhikarana 11 (46-54) · Śloka 55
ਤਾਪਾਤ੍ਯਯੇ ਹਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰਸਾ ਯੇ ਗੁਰਵਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ||੪੬|| ਪਯੋ ਮਾਂਸਰਸਾਃ ਕੋਸ੍ਣਾਸ੍ਤੈਲਾਨਿ ਚ ਘਤਾਨਿ ਚ | ਬਂਹਣਂ ਚਾਪਿ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤਥੈਵ ਚ ||੪੭|| ਨਿਦਾਘੋਪਚਿਤਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਮੀਰਣਮ੍ | ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਨਿਲਘ੍ਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਵਿਧਿਕੋਵਿਦਃ ||੪੮|| ਨਦੀਜਲਂ ਰੂਕ੍ਸਮੁਸ੍ਣਮੁਦਮਨ੍ਥਂ ਤਥਾਤਪਮ੍ | ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਚ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਚਾਤ੍ਰ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੪੯|| ਨਵਾਨ੍ਨਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸਕ੍ਤੂਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਯਵਸਸ੍ਟਿਕਗੋਧੂਮਾਨ੍ ਸ਼ਾਲੀਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ||੫੦|| ਹਰ੍ਮ੍ਯਮਧ੍ਯੇ ਨਿਵਾਤੇ ਚ ਭਜੇਚ੍ਛਯ੍ਯਾਂ ਮਦੂਤ੍ਤਰਾਮ੍ | ਸਵਿਸਪ੍ਰਾਣਿਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਲਾਲਾਦਿਸ੍ਠੀਵਨਾਦਿਭਿਃ ||੫੧|| ਸਮਾਪ੍ਲੁਤਂ ਤਦਾ ਤੋਯਮਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸਂ ਵਿਸੋਪਮਮ੍ | ਵਾਯੁਨਾ ਵਿਸਦੁਸ੍ਟੇਨ ਪ੍ਰਾਵਸੇਣ੍ਯੇਨ ਦੂਸਿਤਮ੍ ||੫੨|| ਤਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵੋਪਯੋਗੇਸੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਅਰਿਸ੍ਟਾਸਵਮੈਰੇਯਾਨ੍ ਸੋਪਦਂਸ਼ਾਂਸ੍ਤੁ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ ||੫੩|| ਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਜੀਰ੍ਣਾਂਸ੍ਤੁ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਾਨਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਨਿਰੂਹੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੈਸ੍ਤਭਾਨ੍ਯੈਰ੍ਮਾਰੁਤਾਪਹੈਃ ||੫੪|| ਕੁਪਿਤਂ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਵਾਯੁਂ ਵਾਰ੍ਸਿਕਂ ਚਾਚਰੇਦ੍ਵਿਧਿਮ੍ |੫੫|
तापात्यये हिता नित्यं रसा ये गुरवस्त्रयः ||४६|| पयो मांसरसाः कोष्णास्तैलानि च घृतानि च | बृंहणं चापि यत्किञ्चिदभिष्यन्दि तथैव च ||४७|| निदाघोपचितं चैव प्रकुप्यन्तं समीरणम् | निहन्यादनिलघ्नेन विधिना विधिकोविदः ||४८|| नदीजलं रूक्षमुष्णमुदमन्थं तथाऽऽतपम् | व्यायामं च दिवास्वप्नं व्यवायं चात्र वर्जयेत् ||४९|| नवान्नरूक्षशीताम्बुसक्तूंश्चापि विवर्जयेत् | यवषष्टिकगोधूमान् शालींश्चाप्यनवांस्तथा ||५०|| हर्म्यमध्ये निवाते च भजेच्छय्यां मृदूत्तराम् | सविषप्राणिविण्मूत्रलालादिष्ठीवनादिभिः ||५१|| समाप्लुतं तदा तोयमान्तरीक्षं विषोपमम् | वायुना विषदुष्टेन प्रावृषेण्येन दूषितम् ||५२|| तद्धि सर्वोपयोगेषु तस्मिन् काले विवर्जयेत् | अरिष्टासवमैरेयान् सोपदंशांस्तु युक्तितः ||५३|| पिबेत् प्रावृषि जीर्णांस्तु रात्रौ तानपि वर्जयेत् | निरूहैर्बस्तिभिश्चान्यैस्तभाऽन्यैर्मारुतापहैः ||५४|| कुपितं शमयेद्वायुं वार्षिकं चाचरेद्विधिम् |५५|
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂ ਨੈਦਾਘਂ ਵਿਧਿਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਾਧੁਨਾ ਪ੍ਰਾਵਸੇਣ੍ਯਂ ਬ੍ਰਵੀਤਿ- ਤਾਪਾਤ੍ਯਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਰਵਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਰਸਾ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਾਃ| ਬਂਹਣਂ ਚਾਪਿ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤਥੈਵ ਚੇਤਿ ਆਦਾਨਕਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯਪ੍ਯਾਯਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਮਧੁਰਤ੍ਵੇਨੈਵ ਪਯਃਪ੍ਰਭਤਿਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਥਾਪਿ ਤੇਸਾਮੁਪਾਦਾਨਮਤ੍ਯਨ੍ਤਹਿਤਤ੍ਵਾਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਬਂਹਣਂ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਕਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯੋਪਚਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਤਿ ਤਪ੍ਤਿਜਨਕਮ੍| ਨਿਦਾਘੋਪਚਿਤਂ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਾਲਸਞ੍ਚਿਤਂ, ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੋਪਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ, ਸਮੀਰਣਂ ਵਾਤਮ੍| ਅਨਿਲਘ੍ਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿਨਾ| ਵਿਧਿਕੋਵਿਦੋ ਵਿਧਾਨਪਣ੍ਡਿਤਃ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਦਪਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਗੌਰਵਭਯਾਤ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਮ੍| ਨਨੁ, ਵਰ੍ਸਾਹੇਮਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇਸੁ ਦੋਸਸਞ੍ਚਯ ਏਵ ਵਮਨਾਦਿਨਾ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਨਿਸੇਵਤਃ ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤਪ੍ਰਾਵਟ੍ਸੁ ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪ ਏਵ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਕੁਤਸ੍ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਃ ਸਾਰ੍ਥਕਃ, ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, - ‘ਸਞ੍ਚਯੇਪਹਤਾ ਦੋਸਾ ਲਭਨ੍ਤੇ ਨੋਤ੍ਤਰਾ ਗਤੀਃ’- ਇਤਿ| ਨੈਵਂ, ਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰਵਸ਼ਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਸਞ੍ਚਯਪੂਰ੍ਵਕਃ ਪ੍ਰਕੋਪਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਂ ਸਞ੍ਚਯ ਏਵ ਵਿਧਿਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਖ੍ਯ ਉਕ੍ਤਃ; ਯਸ੍ਤੁ ਸਞ੍ਚਯੋ ਯਥਰ੍ਤੁਵਿਧਿਸੇਵਿਨਃ, ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਸਂਸ਼ਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍||੪੬-੫੪||-
Adhikarana 12 (55) · Śloka 56
ਤਾਵਤੌ ਯ ਏਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਨਰਃ ||੫੫|| ਘੋਰਾਨਤੁਕਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ ਕਦਾਚਨ |੫੬|
ऋतावृतौ य एतेन विधिना वर्तते नरः ||५५|| घोरानृतुकृतान् रोगान्नाप्नोति स कदाचन |५६|
🔊 Audio coming soon
ਏਵਮਾਰ੍ਤਵਵਿਧਿਮਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਤਮਨੁਸਰਤੋ ਮਾਨਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਲਾਭਮਾਹ- ਤਾਵਤਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ| ਤੁਕਤਾਨਿਤਿ ਤੁਕਤਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਾਦਿਭਿਃ ਕਤਾਨ੍| ਰੋਗਾਨ੍ ਜ੍ਵਰਾਦਿਕਾਨ੍| ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਤ ‘ਦੋਸਾਨ੍’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਦੋਸਾਨ੍ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਵਿਕਤਾਨਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਤਕਤਾਨਿਤਿ ਕਤਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਦੌ ਵਿਸ਼ਬ੍ਦੌ ਲੁਪ੍ਤੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ, ਤੇਨ ਤੁਵਿਕਤਿਕਤਾਨ੍ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਾਨ੍ਨਾਪ੍ਨੁਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੫|-
Adhikarana 13 (56) · Śloka 56
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ਼ਨਪ੍ਰਵਿਚਾਰਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਦ੍ਰਵਸ਼ੁਸ੍ਕੈਕਕਾਲਿਕਦ੍ਵਿਕਾਲਿਕੌਸਧਯੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਹੀਨਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਾਃ ||੫੬||
अत ऊर्ध्वं द्वादशाशनप्रविचारान् वक्ष्यामः | तत्र शीतोष्णस्निग्धरूक्षद्रवशुष्कैककालिकद्विकालिकौषधयुक्तमात्राहीनदोषप्रशमनवृत्त्यर्थाः ||५६||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਃ ਪਰਮਸ਼ਨਪ੍ਰਵਿਚਾਰਾਨ੍ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰਾਹ- ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼ਨਂ ਭੋਜਨਂ, ਵਿਚਾਰੋਤ੍ਰ ਪਥਗ੍ਭਾਵਃ| ਨਨੁ , ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ਼ਨਪ੍ਰਵਿਚਾਰਸ੍ਯ ਰੋਗਵਿਸਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤੇਸ਼ਨਪ੍ਰਵਿਭਾਗਵਿਧਾਨਮਯੁਕ੍ਤਂ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਪਿ ਵਯਃਪ੍ਰਕਤਿਭੇਦੇਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਯਾ ਚਾਹਾਰਪ੍ਰਵਿਚਾਰਸ੍ਯੌਚਿਤ੍ਯਾਤ੍| ਤਾਨੇਵ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ਼ਨਪ੍ਰਵਿਭਾਗਾਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਤੇਸੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ਼ਨਪ੍ਰਵਿਭਾਗੇਸੁ, ਸ਼ੀਤਾਦਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਿਧਾ ਆਹਾਰਾ ਅਪਿ ਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਾਃ||੫੬||
Adhikarana 14 (57) · Śloka 57
ਤਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮਦਦਾਹਾਰ੍ਤਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸਾਤੁਰਾਨ੍ | ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁ ਚ ਕ੍ਸੀਣਾਨ੍ ਸ਼ੀਤੈਰਨ੍ਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੫੭||
तृष्णोष्णमददाहार्तान् रक्तपित्तविषातुरान् | मूर्च्छार्तान् स्त्रीषु च क्षीणान् शीतैरन्नैरुपाचरेत् ||५७||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼ੀਤਾਦੀਨਾਮਾਹਾਰਾਣਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਸਯਾਨਾਹ- (ਸ਼ੀਤਾਹਾਰਵਿਸਯਮਾਹ)- ਤਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਤੈਰਿਤਿ ਤਸ੍ਣਾਦਿਕ੍ਸੀਣਾਨ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤਸ੍ਣਾਦਿਪੀਡਿਤਾਨ੍ ਨਰਾਨ੍ ਸ਼ੀਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਪਾਨੈਰੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਦੋ ਮਦ੍ਯਸ਼ੋਣਿਤੋਤ੍ਥੋ ਵਿਕਾਰਃ| ਅਨ੍ਨੈਰਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨੇਨ ਪਾਨਸ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਵੀਕਾਰਃ||੫੭||
Adhikarana 15 (58) · Śloka 58
ਕਫਵਾਤਾਮਯਾਵਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਵਿਰਿਕ੍ਤਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਪਾਯਿਨਃ | ਅਕ੍ਲਿਨ੍ਨਕਾਯਾਂਸ਼੍ਚ ਨਰਾਨੁਸ੍ਣੈਰਨ੍ਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੫੮||
कफवातामयाविष्टान् विरिक्तान् स्नेहपायिनः | अक्लिन्नकायांश्च नरानुष्णैरन्नैरुपाचरेत् ||५८||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਣਾਹਾਰਵਿਸਯਮਾਹ- ਕਫੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਵਾਤਾਮਯਾਵਿਸ੍ਟਾਨਿਤਿ ਕਫਵਾਤਰੋਗਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨ੍| ਅਕ੍ਲਿਨ੍ਨਕਾਯਾਨਿਤਿ ਕ੍ਲੇਦਰਹਿਤਸ਼ਰੀਰਾਨ੍||੫੮||
Adhikarana 16 (59) · Śloka 59
ਵਾਤਿਕਾਨ੍ ਰੂਕ੍ਸਦੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਵਾਯੋਪਹਤਾਂਸ੍ਤਥਾ | ਵ੍ਯਾਯਾਮਿਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਰਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਨ੍ਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੫੯||
वातिकान् रूक्षदेहांश्च व्यवायोपहतांस्तथा | व्यायामिनश्चापि नरान् स्निग्धैरन्नैरुपाचरेत् ||५९||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਹਾਰਵਿਸਯਮਾਹ- ਵਾਤਿਕਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਿਕਾਨਿਤਿ ਵਾਤਪ੍ਰਕਤੀਨ੍| ਵਾਤਿਕਾਨਾਮੇਵ ਰੂਕ੍ਸਦੇਹਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਤਿਕਾਨਿਤ੍ਯੇਤਾਵਤੈਵ ਰੂਕ੍ਸਦੇਹਾਨਿਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਭਿਧਾਨਮਵਾਤਿਕਾਨਾਮਪਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਰੂਕ੍ਸਦੇਹਤਾਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਨੇਨੋਪਚਰਣਾਰ੍ਥਮ੍||੫੯||
Adhikarana 17 (60) · Śloka 60
ਮੇਦਸਾਭਿਪਰੀਤਾਂਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਮੇਹਾਤੁਰਾਨਪਿ | ਕਫਾਭਿਪਨ੍ਨਦੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਰੂਕ੍ਸੈਰਨ੍ਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੬੦||
मेदसाऽभिपरीतांस्तु स्निग्धान्मेहातुरानपि | कफाभिपन्नदेहांश्च रूक्षैरन्नैरुपाचरेत् ||६०||
🔊 Audio coming soon
ਰੂਕ੍ਸਭੋਜਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਮੇਦਸਾਭਿਪਰੀਤਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੇਦਸਾਭਿਪਰੀਤਾਨਿਤਿ ਮੇਦੋਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸ਼ਰੀਰਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਫਾਭਿਪਨ੍ਨਦੇਹਾਨ੍ ਕਫਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸ਼ਰੀਰਾਨ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ਰੀਰਾਨ੍| ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਤ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥੂਲਾਨਿਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ- ਮੇਦਸਾਭਿਪਰੀਤਾਨਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਸ੍ਥੂਲਾਨਿਤਿ ਲਬ੍ਧੇ ਤਦਭਿਧਾਨਂ ਮੇਦੋਦੁਸ੍ਟਿਭ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯੇ ਰੂਕ੍ਸਭੋਜਨਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍||੬੦||
Adhikarana 18 (61) · Śloka 61
ਸ਼ੁਸ੍ਕਦੇਹਾਨ੍ ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤਾਨ੍ ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਪਿ ਚ ਦ੍ਰਵੈਃ |੬੧|
शुष्कदेहान् पिपासार्तान् दुर्बलानपि च द्रवैः |६१|
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਵਭੋਜਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਸ਼ੁਸ੍ਕਦੇਹਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਦੇਹਾਦਿਕਾਨ੍ ਦ੍ਰਵਬਹੁਲੈਰਨ੍ਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍|੬੧|-
Adhikarana 19 (61) · Śloka 61
ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਕਾਯਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਿਨਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕੈਰ੍ਮੇਹਿਨ ਏਵ ਚ ||੬੧||
प्रक्लिन्नकायान् व्रणिनः शुष्कैर्मेहिन एव च ||६१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਹਾਰਵਿਸਯਮਾਹ- ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਕਾਯਾਨਿਤਿ ਕੁਸ੍ਠਿਪ੍ਰਭਤੀਨ੍ ਕੁਥਿਤਸ਼ਰੀਰਨ੍| ਵ੍ਰਣਿਨ ਇਤਿ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਵ੍ਰਣਯੁਕ੍ਤਾਨ੍| ਵ੍ਰਣਿਤੋਪਾਸਨੀਯੇ ਵ੍ਰਣਿਨੋ ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਮਸ਼ਨਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਦਕ੍ਲਿਨ੍ਨਸ਼ੁਦ੍ਧਵ੍ਰਣਵਿਸਯਮ੍| ਯਦਾ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਕਾਯਾਨਿਤਿ ਵ੍ਰਣਿਨ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਤਦ ਅਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਕਾਯਾਨਾਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ਨੈਰੁਪਚਰਣਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਚ ਤਥੇਸ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੈਵਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍; ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਸਕ੍ਲੇਦਤ੍ਵਾਚ੍ਛੁਸ੍ਕਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮਿਤਿ||੬੧||
Adhikarana 20 (62) · Śloka 62
ਏਕਕਾਲਂ ਭਵੇਦ੍ਦੇਯੋ ਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨਿਵਿਵਦ੍ਧਯੇ |੬੨|
एककालं भवेद्देयो दुर्बलाग्निविवृद्धये |६२|
🔊 Audio coming soon
ਏਕਕਾਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕਕਾਲਮਪਿ ਹੀਨਮਾਤ੍ਰ ਏਵ ਆਹਾਰੋ ਦਾਤਵ੍ਯਃ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵਾਕ੍ਯਾਤ੍| ‘ਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨਿਵਿਵਦ੍ਧਯੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਦੁਰ੍ਬਲਾਯਾਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਯੇ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਦੁਰ੍ਬਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ ਦੇਹਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਦਗ੍ਨਿਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ|੬੨|-
Adhikarana 21 (62) · Śloka 62
ਸਮਾਗ੍ਨਯੇ ਤਥਾਹਾਰੋ ਦ੍ਵਿਕਾਲਮਪਿ ਪੂਜਿਤਃ ||੬੨||
समाग्नये तथाऽऽहारो द्विकालमपि पूजितः ||६२||
🔊 Audio coming soon
ਸਮਾਗ੍ਨਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਦ੍ਵਿਕਾਲਮਪਿ ਤੁ ‘ਅਨ੍ਨੇਨ ਕੁਕ੍ਸੇਰ੍ਦ੍ਵਾਵਂਸ਼ੌ’ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤੋਪੀਤ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ||੬੨||
Adhikarana 22 (63) · Śloka 63
ਔਸਧਦ੍ਵੇਸਿਣੇ ਦੇਯਸ੍ਤਥੌਸਧਸਮਾਯੁਤਃ |੬੩|
औषधद्वेषिणे देयस्तथौषधसमायुतः |६३|
🔊 Audio coming soon
ਔਸਧਦ੍ਵੇਸਿਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਔਸਧਸਮਾਯੁਤਃ ‘ਆਹਾਰ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|੬੩|-
Adhikarana 23 (63) · Śloka 63
ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਯੇ ਰੋਗਿਣੇ ਚ ਮਾਤ੍ਰਾਹੀਨਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੬੩||
मन्दाग्नये रोगिणे च मात्राहीनः प्रशस्यते ||६३||
🔊 Audio coming soon
ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਭੋਜਨਸ੍ਯ ਵਿਸਯਮਾਹ- ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨ੍ਦਾਨਲਾਯ ਰੋਗਯੁਕ੍ਤਾਯ ਚ ਮਾਤ੍ਰਾਹੀਨ ਆਹਾਰੋ ਦੇਯਃ; ਪਰਮੇਕਕਾਲਮੇਵ, ਪੂਰ੍ਵਵਾਕ੍ਯਾਤ੍||੬੩||
Adhikarana 24 (64) · Śloka 64
ਯਥਰ੍ਤੁਦਤ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਾਹਾਰੋ ਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਃ ਸ੍ਮਤਃ |੬੪|
यथर्तुदत्तस्त्वाहारो दोषप्रशमनः स्मृतः |६४|
🔊 Audio coming soon
ਯਥਾਰ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਰ੍ਤੁਦਤ੍ਤ ਇਤਿ ਤੁਂ ਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯਥਾਭਿਹਿਤੋ ਯਥਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤ ਆਹਾਰੋ ਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਃ ਕਥਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੬੪|-
Adhikarana 25 (64) · Śloka 64
ਅਤਃ ਪਰਂ ਤੁ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਂ ਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਚ | ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਾਨਿਮਾਨੇਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੬੪||
अतः परं तु स्वस्थानां वृत्त्यर्थं सर्व एव च | प्रविचारानिमानेवं द्वादशात्र प्रयोजयेत् ||६४||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਃ ਪਰਮਿਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਦ੍ਦੋਸਪ੍ਰਮਨਾਹਾਰਾਤ੍ ਪਰਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮ੍| ਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਸ਼ਰੀਰਧਾਰਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਮਿਤਿ ਸਮਧਾਤੂਨਾਂ ਸਮਦੋਸਪ੍ਰਕਤੀਨਾਂ ਚ| ਸਰ੍ਵ ਏਵੇਤਿ ਸਮਸਰ੍ਵਰਸ ਆਹਾਰਃ ਸ੍ਮਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੪||
Adhikarana 26 (65) · Śloka 65
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦਸ਼ੌਸਧਕਾਲਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਤ੍ਰਾਭਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਮਧੋਭਕ੍ਤਂ ਮਧ੍ਯੇਭਕ੍ਤਮਨ੍ਤਰਾਭਕ੍ਤਂ ਸਭਕ੍ਤਂ ਸਾਮੁਦ੍ਗਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਗ੍ਰਾਸਂ ਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰਂ ਚੇਤਿ ਦਸ਼ੌਸਧਕਾਲਾਃ ||੬੫||
अत ऊर्ध्वं दशौषधकालान् वक्ष्यामः | तत्राभक्तं प्राग्भक्तमधोभक्तं मध्येभक्तमन्तराभक्तं सभक्तं सामुद्गं मुहुर्मुहुर्ग्रासं ग्रासान्तरं चेति दशौषधकालाः ||६५||
🔊 Audio coming soon
ਅਤੋ ਦਸ਼ੌਸਧਕਾਲਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ - ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸ੍ਵੌਸਧਕਾਲੇਸ੍ਵਭਕ੍ਤਾਦਿਕਂ ਦਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰਮੌਸਧਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਔਸਧਕਾਲਾਨ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਅਭਕ੍ਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਨਿਰ੍ਭਕ੍ਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਠਨ੍ਤਿ||੬੫||
Adhikarana 27 (66) · Śloka 66
ਤਤ੍ਰਾਭਕ੍ਤਂ ਤੁ ਯਤ੍ ਕੇਵਲਮੇਵੌਸਧਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ||੬੬||
तत्राभक्तं तु यत् केवलमेवौषधमुपयुज्यते ||६६||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰਾਭਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦੇਰੌਸਧਕਾਲੋਦ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਮਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਭਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਤੇਸ੍ਵਭਕ੍ਤਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਯਤ੍ ਕੇਵਲਮਨ੍ਨਰਹਿਤਮੌਸਧਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦਭਕ੍ਤਮ੍||੬੬||
Adhikarana 28 (67) · Śloka 67
ਵੀਰ੍ਯਾਧਿਕਂ ਭਵਤਿ ਭੇਸਜਮਨ੍ਨਹੀਨਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾਮਯਮਸਂਸ਼ਯਮਾਸ਼ੁ ਚੈਵ | ਤਦ੍ਬਾਲਵਦ੍ਧਵਨਿਤਾਮਦਵਸ੍ਤੁ ਪੀਤ੍ਵਾ ਗ੍ਲਾਨਿਂ ਪਰਾਂ ਸਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਬਲਕ੍ਸਯਂ ਚ ||੬੭||
वीर्याधिकं भवति भेषजमन्नहीनं हन्यात्तथाऽऽमयमसंशयमाशु चैव | तद्बालवृद्धवनितामृदवस्तु पीत्वा ग्लानिं परां समुपयान्ति बलक्षयं च ||६७||
🔊 Audio coming soon
ਅਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਮਭਿਧਾਯ ਗੁਣਂ ਵਿਸਯਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਵੀਰ੍ਯਾਧਿਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਨਿਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ, ਮਦਵਃ ਸੁਕੁਮਾਰਾਃ| ਬਲਾਦੀਨਾਮਭਕ੍ਤੌਸਧਨਿਸੇਧਮਭਿਦਧਦ੍ਬਾਲਾਦਿਭ੍ਯ ਇਤਰਂ ਤੁ ਅਭਕ੍ਤਵਿਸਯਂ ਬੋਧਯਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਭਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਭਾਸ੍ਯਂ, ਵੀਰ੍ਯਾਧਿਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਾ ਗੁਣਾਃ, ਬਲਵਦ੍ਧਵਨਿਤਾਮਦੁਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਵਿਸਯਃ| ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਭਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਸ੍ਵਰੂਪਮਭਿਧਾਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਗੁਣਾਨ੍ ਵਿਸਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ||੬੭||
Adhikarana 29 (68) · Śloka 68
ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਂ ਨਾਮ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਸ੍ਯੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ||੬੮||
प्राग्भक्तं नाम यत् प्राग्भक्तस्योपयुज्यते ||६८||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਦਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੮||
Adhikarana 30 (69) · Śloka 69
ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਪਾਕਮੁਪਯਾਤਿ ਬਲਂ ਨ ਹਿਂਸ੍ਯਾਦਨ੍ਨਾਵਤਂ ਨ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਵਦਨਾਨ੍ਨਿਰੇਤਿ | ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਸੇਵਿਤਮਥੌਸਧਮੇਤਦੇਵ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਦ੍ਧਸ਼ਿਸ਼ੁਭੀਰੁਕਸ਼ਾਙ੍ਗਨਾਭ੍ਯਃ ||੬੯||
शीघ्रं विपाकमुपयाति बलं न हिंस्यादन्नावृतं न च मुहुर्वदनान्निरेति | प्राग्भक्तसेवितमथौषधमेतदेव दद्याच्च वृद्धशिशुभीरुकृशाङ्गनाभ्यः ||६९||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਗੁਣਂ ਵਿਸਯਂ ਚਾਹ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਹਾਰਾਵਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਵਾਰਂਵਾਰਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਬਹਿਰ੍ਨ ਨਿਰੇਤਿ| ਵਿਪਾਕਂ ਸੁਖਪਰਿਣਾਮਮ੍| ਨ ਚੇਤਿ ਨਿਰੇਤੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵਦਨਾਤ੍ ਮੁਖਕੁਹਰਾਤ੍| ਨਿਰੇਤਿ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ| ਔਸਧਮੇਤਦੇਵੇਤਿ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਾਖ੍ਯਮੌਸਧਮ੍||੬੯||
Adhikarana 31 (70) · Śloka 70
ਅਧੋਭਕ੍ਤਂ ਨਾਮ- ਯਦਧੋ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ ||੭੦||
अधोभक्तं नाम- यदधो भक्तस्येति ||७०||
🔊 Audio coming soon
ਅਧੋਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਅਧੋਭਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧੋਭਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਭੋਜਨਾਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੦||
Adhikarana 32 (71) · Śloka 71
ਮਧ੍ਯੇਭਕ੍ਤਂ ਨਾਮ- ਯਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੀਯਤੇ ||੭੧||
मध्येभक्तं नाम- यन्मध्ये भक्तस्य पीयते ||७१||
🔊 Audio coming soon
ਮਧ੍ਯੇਭਕ੍ਤਮਾਹ- ਮਾਧ੍ਯੇਭਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੭੧||
Adhikarana 33 (72) · Śloka 72
ਪੀਤਂ ਯਦਨ੍ਨਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਕਾਯੇ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਗਦਾਨ੍ ਬਹੁਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚ ਬਲਂ ਦਦਾਤਿ | ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਪੀਤਮਪਹਨ੍ਤ੍ਯਵਿਸਾਰਿਭਾਵਾਦ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਦੇਹਮਭਿਭੂਯ ਭਵਨ੍ਤਿ ਰੋਗਾਃ ||੭੨||
पीतं यदन्नमुपयुज्य तदूर्ध्वकाये हन्याद्गदान् बहुविधांश्च बलं ददाति | मध्ये तु पीतमपहन्त्यविसारिभावाद्ये मध्यदेहमभिभूय भवन्ति रोगाः ||७२||
🔊 Audio coming soon
ਅਧੋਭਕ੍ਤਮਧ੍ਯੇਭਕ੍ਤਯੋਰ੍ਗੁਣਮਾਹ- ਪੀਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਲਂ ਦਦਾਤੀਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਕਾਯ ਏਵ| ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਪੀਤਂ ‘ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਵਿਸਾਰਿਭਾਵਾਤ੍ ਅਵਿਪ੍ਰਸਰਣਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍| ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਂ ਕੋਸ੍ਠਮ੍| ਅਭਿਭੂਯ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ||੭੨||
Adhikarana 34 (73) · Śloka 73
ਅਨ੍ਤਰਾਭਕ੍ਤਂ ਨਾਮ - ਯਦਨ੍ਤਰਾ ਪੀਯਤੇ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਯੋਰ੍ਭਕ੍ਤਯੋਃ ||੭੩||
अन्तराभक्तं नाम - यदन्तरा पीयते पूर्वापरयोर्भक्तयोः ||७३||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਤਰਾਭਕ੍ਤਮਾਹ ਅਨ੍ਤਰਾਭਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਤਰਾਭਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਯੋਰ੍ਭਕ੍ਤਯੋਰਨ੍ਤਰਾ ਮਧ੍ਯੇ ਪੀਯਤੇ, ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਯੋਰਿਤਿ ਪ੍ਰਾਤਃਸਾਯਨ੍ਤਨਯੋਰ੍ਭੇਜਨਯੋਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੩||
Adhikarana 35 (74) · Śloka 74
ਸਭਕ੍ਤਂ ਨਾਮ - ਯਤ੍ ਸਹ ਭਕ੍ਤੇਨ ||੭੪||
सभक्तं नाम - यत् सह भक्तेन ||७४||
🔊 Audio coming soon
ਸਭਕ੍ਤਮਾਹ- ਸਭਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਭਕ੍ਤਂ ਭਕ੍ਤੇਨ ਸਹ ਸਾਧਿਤਂ, ਭਕ੍ਤਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ||੭੪||
Adhikarana 36 (75) · Śloka 75
ਪਥ੍ਯਂ ਸਭਕ੍ਤਮਬਲਾਬਲਯੋਰ੍ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ਦ੍ਵੇਸਿਣਾਮਪਿ ਤਥਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਵਦ੍ਧਯੋਸ਼੍ਚ | ਹਦ੍ਯਂ ਮਨੋਬਲਕਰਂ ਤ੍ਵਥ ਦੀਪਨਂ ਚ ਪਥ੍ਯਂ ਸਦਾ ਭਵਤਿ ਚਾਨ੍ਤਰਭਕ੍ਤਕਂ ਯਤ੍ ||੭੫||
पथ्यं सभक्तमबलाबलयोर्हि नित्यं तद्द्वेषिणामपि तथा शिशुवृद्धयोश्च | हृद्यं मनोबलकरं त्वथ दीपनं च पथ्यं सदा भवति चान्तरभक्तकं यत् ||७५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਤਰਾਭਕ੍ਤਸਭਕ੍ਤਯੋਰ੍ਗੁਣਵਿਸਯਾਵਾਹ- ਹਦ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਦ੍ਯਂ ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਮ੍| ਮਨੋਬਲਕਰਮਿਤਿ ਮਨੋਬਲਂ ਮਨਃਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ, ਤਤ੍ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਬਲਾਬਲਯੋਰਿਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਦੁਰ੍ਬਲਯੋਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦ੍ਦ੍ਵੇਸਿਣਾਮਿਤਿ ਭੇਸਜਦ੍ਵੇਸਿਣਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੫||
Adhikarana 37 (76-77) · Śloka 77
ਸਾਮੁਦ੍ਗਂ ਨਾਮ - ਯਦ੍ਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਦਾਵਨ੍ਤੇ ਚ ਪੀਯਤੇ ||੭੬|| ਦੋਸੇ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪ੍ਰਵਿਸਤੇ ਤੁ ਸਮੁਦ੍ਗਸਞ੍ਜ੍ਞਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਯੋਰ੍ਯਦਸ਼ਨਸ੍ਯ ਨਿਸੇਵ੍ਯਤੇ ਤੁ ||੭੭||
सामुद्गं नाम - यद्भक्तस्यादावन्ते च पीयते ||७६|| दोषे द्विधा प्रविसृते तु समुद्गसञ्ज्ञमाद्यन्तयोर्यदशनस्य निषेव्यते तु ||७७||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮੁਦ੍ਗਮਾਹ- ਸਾਮੁਦ੍ਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵਿਧਾ ਪ੍ਰਵਿਸਤੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃਪ੍ਰਸਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੋਸੇ ਸਮੁਦ੍ਗਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਨਿਸੇਵ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਨਨੁ, ਸਾਮੁਦ੍ਗਵਿਵਰਣੇ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਦਾਵਨ੍ਤੇ ਚੇਤ੍ਯੁਪਾਦਾਨਾਤ੍ ‘ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਯੋਰ੍ਯਦਸ਼ਨਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਗਤਾਰ੍ਥਮ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਚੂਰ੍ਣਕਲ੍ਕਾਦੀਨਾਮਪਿ ਸਮੁਦ੍ਗਸਞ੍ਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਿਃ, ਅਨ੍ਯਥਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ‘ਪੀਤਂ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਾਤ੍ ਪਾਨਸ੍ਯੈਵ ਸਮੁਦ੍ਗਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਸ੍ਯਾਤ੍||੭੬-੭੭||
Adhikarana 38 (78-79) · Śloka 79
ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਨਾਮ - ਸਭਕ੍ਤਮਭਕ੍ਤਂ ਵਾ ਯਦੌਸਧਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ||੭੮|| ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਤਿਪ੍ਰਸਤੇ ਚ ਕਾਸੇ ਹਿਕ੍ਕਾਵਮੀਸੁ ਸ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯੁਪਯੋਜ੍ਯਮੇਤਤ੍ ||੭੯||
मुहुर्मुहुर्नाम - सभक्तमभक्तं वा यदौषधं मुहुर्मुहुरुपयुज्यते ||७८|| श्वासे मुहुर्मुहुरतिप्रसृते च कासे हिक्कावमीषु स वदन्त्युपयोज्यमेतत् ||७९||
🔊 Audio coming soon
ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰੌਸਧਮਾਹ- ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਭਕ੍ਤਸਹਿਤਂ ਭਕ੍ਤਰਹਿਤਂ ਵਾ ਯਦੌਸਧਂ ਵਾਰਂ ਵਾਰਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਨ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਿਤ੍ਯੇਤਚ੍ਛ੍ਵਾਸਕਾਸਾਦਿਸੂਪਯੋਜ੍ਯਮ੍||੭੮-੭੯||
Adhikarana 39 (80) · Śloka 80
ਗ੍ਰਾਸਂ ਤੁ- ਯਤ੍ਪਿਣ੍ਡਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਮ੍ ||੮੦||
ग्रासं तु- यत्पिण्डव्यामिश्रम् ||८०||
🔊 Audio coming soon
ਗ੍ਰਾਸਮਾਹ- ਪਿਣ੍ਡਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਮਿਤਿ ਕਵਲਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਗ੍ਰਾਸਂ ਗ੍ਰਾਸਮਿਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੮੦||
Adhikarana 40 (81) · Śloka 81
ਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਯਦ੍ਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ||੮੧||
ग्रासान्तरं तु यद्ग्रासान्तरेषु ||८१||
🔊 Audio coming soon
ਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰੇਸ੍ਵਿਤਿ ਕਵਲਾਨ੍ਤਰੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮੧||
Adhikarana 41 (82) · Śloka 82
ਗ੍ਰਾਸੇਸੁ ਚੂਰ੍ਣਮਬਲਾਗ੍ਨਿਸੁ ਦੀਪਨੀਯਂ ਵਾਜੀਕਰਾਣ੍ਯਪਿ ਤੁ ਯੋਜਯਿਤੁਂ ਯਤੇਤ | ਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਵਿਤਰੇਦ੍ਵਮਨੀਯਧੂਮਾਨ੍ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਥਿਤਦਸ੍ਟਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚ ਲੇਹਾਨ੍ ||੮੨||
ग्रासेषु चूर्णमबलाग्निषु दीपनीयं वाजीकराण्यपि तु योजयितुं यतेत | ग्रासान्तरेषु वितरेद्वमनीयधूमान् श्वासादिषु प्रथितदृष्टगुणांश्च लेहान् ||८२||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਯੋਰ੍ਵਿਸਯਮਾਹ- ਗ੍ਰਾਸੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਬਲਾਗ੍ਨਿਸੁ ਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨਿਸੁ| ਵਮਨੀਯਧੂਮਾਨਿਤਿ ਸ੍ਨਾਯੁਚਰ੍ਮਖੁਰਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ ਕਤਾਨ੍||੮੨||
Adhikarana 42 (83) · Śloka 83
ਏਵਮੇਤੇ ਦਸ਼ੌਸਧਕਾਲਾਃ ||੮੩||
एवमेते दशौषधकालाः ||८३||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮਾਹ- ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੮੩||
Adhikarana 43 (84) · Śloka 84
ਵਿਸਸ੍ਟੇ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੇ ਵਿਸ਼ਦਕਰਣੇ ਦੇਹੇ ਚ ਸੁਲਘੌ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚੋਦ੍ਗਾਰੇ ਹਦਿ ਸੁਵਿਮਲੇ ਵਾਤੇ ਚ ਸਰਤਿ | ਤਥਾਨ੍ਨਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਯਾਂ ਕ੍ਲਮਪਰਿਗਮੇ ਕੁਕ੍ਸੌ ਚ ਸ਼ਿਥਿਲੇ ਪ੍ਰਦੇਯਸ੍ਤ੍ਵਾਹਾਰੋ ਭਵਤਿ ਭਿਸਜਾਂ ਕਾਲਃ ਸ ਤੁ ਮਤਃ ||੮੪||
विसृष्टे विण्मूत्रे विशदकरणे देहे च सुलघौ विशुद्धे चोद्गारे हृदि सुविमले वाते च सरति | तथाऽन्नश्रद्धायां क्लमपरिगमे कुक्षौ च शिथिले प्रदेयस्त्वाहारो भवति भिषजां कालः स तु मतः ||८४||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਮੌਸਧਕਾਲਾਨ੍ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਾਧੁਨਾਹਾਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕਰਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਕਾਲਮਾਹ- ਵਿਸਸ੍ਟੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| (ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਤੁਵਿਹਿਤਾਹਾਰੋ ਹਿ ਕਾਲੋਪਯੁਕ੍ਤਃ ਸੁਖਤ੍ਵਾਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਅਤਸ੍ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ ਵਿਸਸ੍ਟੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|) ਵਿਸਸ੍ਟੇ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੇ ਇਤਿ ਪ੍ਰਵਤੇ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੇ| ਵਿਸ਼ਦਕਰਣੇ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ਦਾਨਿ ਕਰਣਾਨਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਹੇ ਸ ਵਿਸ਼ਦਕਰਣਃ ਤਸ੍ਮਿਨ੍, ਵਿਸ਼ਦੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੇਹੇ ਸੁਲਘਾਵਿਤਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਗੁਰੁਤ੍ਵਰਹਿਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚੋਦ੍ਗਾਰੇ ਇਤਿ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਧੂਮਗਨ੍ਧਿਵਿਯੁਕ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹਦਿ ਸੁਵਿਮਲੇ ਇਤਿ ਨਿਰਾਕੁਲੇ ਹਦਯੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਾਤੇ ਸਰਤੀਤਿ ਅਧਃ ਪ੍ਰਵਹਤਿ ਵਾਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਨਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਯਾਂ ਭਕ੍ਤਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾਯਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਲਮਪਰਿਗਮੇ ਇਤਿ ਅਨਾਯਾਸਸ਼੍ਰਮਰਹਿਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੁਕ੍ਸੌ ਚ ਸ਼ਿਥਿਲੇ ਇਤਿ ਬੁਭੁਕ੍ਸੋਦਯਾਤ੍ ਸ੍ਰਸ੍ਤੇ ਕੁਕ੍ਸੌ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾਰਹਿਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਹਾਰੋ ਦਾਤਵ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਭਿਸਜਾ ਵੈਦ੍ਯੇਨ, ਯਤਃ ਕਾਲਃ ਸ ਤੁ ਮਤਃ ਸ ਏਵ ਮਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੁ ਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਅਵਧਾਰਣਾਰ੍ਥਃ| ਭਿਸਗ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਵੈਦ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯ ਭੋਜ੍ਯਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍||੮੪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 64
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਭੂਸਣਾਧ੍ਯਾਯੇਸੁ ਸ੍ਵਸ੍ਵਵਤ੍ਤਾਧ੍ਯਾਯੋ ਨਾਮ(ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੬੪||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे तन्त्रभूषणाध्यायेषु स्वस्ववृत्ताध्यायो नाम(द्वितीयोऽध्यायः, आदितः) चतुःषष्टितमोऽध्यायः ||६४||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬੪||