65. tantrayuktyadhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತಸ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಾನನ್ತರಂ ಸ್ವಸ್ಥವಿಧ್ಯರ್ಥಸ್ಯ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಭಿಃ ಪ್ರಸಾಧಾನಾತ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಯಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಥಾತ ಇತಿ ಪೂರ್ವವತ್ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ತ್ರಾಯತೇ ಶರೀರಮನೇನೇತಿ ತನ್ತ್ರಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ, ತಸ್ಯ ಯುಕ್ತಯೋ ಯೋಜನಾಸ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಯಃ, ತಾ ಅಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ತಮ್| ವೇದೋತ್ಪತ್ತಿವದತ್ರ ತದ್ಧಿತಲೋಪಃ| ತಾಶ್ಚ ತನ್ತ್ರಯೋಜನಾ ದ್ವಿವಿಧಾಃ- ವಾಕ್ಯಯೋಜನಾ ಅರ್ಥಯೋಜನಾಶ್ಚ; ತತ್ರ ವಾಕ್ಯಯೋಜನಾ ಯೋಗೋದ್ದೇಶನಿರ್ದೇಶಾದ್ಯಾಃ, ಅರ್ಥಯೋಜನಾ ಅಧಿಕರಣಪದಾರ್ಥಾದಯಃ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಯೋ ಭವನ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರೇ | ತದ್ಯಥಾ- ಅಧಿಕರಣಂ(೧), ಯೋಗಃ(೨), ಪದಾರ್ಥಃ(೩), ಹೇತ್ವರ್ಥಃ(೪), ಉದ್ದೇಶಃ(೫), ನಿರ್ದೇಶಃ(೬), ಉಪದೇಶಃ(೭), ಅಪದೇಶಃ(೮), ಪ್ರದೇಶಃ(೯), ಅತಿದೇಶಃ(೧೦), ಅಪವರ್ಜಃ(೧೧), ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ(೧೨), ಅರ್ಥಾಪತ್ತಿಃ(೧೩), ವಿಪರ್ಯಯಃ(೧೪), ಪ್ರಸಙ್ಗಃ(೧೫), ಏಕಾನ್ತಃ(೧೬), ಅನೇಕಾನ್ತಃ(೧೭), ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಃ(೧೮), ನಿರ್ಣಯಃ(೧೯), ಅನುಮತಂ(೨೦), ವಿಧಾನಮ್(೨೧), ಅನಾಗತಾವೇಕ್ಷಣಮ್(೨೨), ಅತಿಕ್ರಾನ್ತಾವೇಕ್ಷಣಂ(೨೩), ಸಂಶಯಃ(೨೪), ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ(೨೫), ಸ್ವಸಞ್ಜ್ಞಾ(೨೬), ನಿರ್ವಚನಂ(೨೭), ನಿದರ್ಶನಂ(೨೮), ನಿಯೋಗಃ(೨೯), ವಿಕಲ್ಪಃ(೩೦), ಸಮುಚ್ಚಯಃ(೩೧), ಊಹ್ಯಮ್(೩೨) ಇತಿ ||೩||

ಸಙ್ಖ್ಯಾಭೇದೇನ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೀರ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಿತ್ಯಾದಿ| ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಸೌಶ್ರುತೇ| ಅಧಿಕರಣಮಿತ್ಯಾದಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯನಿರ್ದೇಶಾದೇವ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಲಬ್ಧಾ, ಅತಸ್ತತ್ಕರಣಮನ್ಯತನ್ತ್ರೋಕ್ತಾಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ವಾ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಯ ಇತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಿಷೇಧಾರ್ಥಮ್| ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಇತ್ಯತ್ರಾನ್ಯೇ ಸಮಾಸೇನೇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ಅನ್ಯತ್ರ ವಿಸ್ತರೇಣ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ವಾ ತನ್ತ್ರಾಯುಕ್ತಯಃ; ಅತ್ರ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಿತಿ ಸಮಾಸೇನೋಕ್ತಮ್| ಕತಮಾಸ್ತಾಸ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಯ ಇತ್ಯಾಹ- ತದ್ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ತದ್ಯಥೇತಿ ನಿದರ್ಶನಮ್| ಅಧಿಕರಣಾದೀನಿ ಸೂತ್ರಕಾರ ಏವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯತಿ||೩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ಅತ್ರಾಸಾಂ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೀನಾಂ ಕಿಂ ಪ್ರಯೋಜನಮ್? ಉಚ್ಯತೇ- ವಾಕ್ಯಯೋಜನಮರ್ಥಯೋಜನಂ ಚ ||೪||

ಏವಂ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೀರುದ್ದೇಶತಃ ಪ್ರತೀಪಾದ್ಯ ತಾಸಾಂ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೀನಾಂ ಪ್ರಯೋಜನಮಾಹ- ಅತ್ರಾಸಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಶಾಸ್ತ್ರೇ| ವಾಕ್ಯಯೋಜನಮರ್ಥಯೋಜನಂ ಚೇತಿ ವಾಕ್ಯಸ್ಯಾಸಮ್ಬದ್ಧಸ್ಯ ಯೋಜನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧನಂ ವಾಕ್ಯಯೋಜನಂ, ಲೀನಸ್ಯಾಸಙ್ಗತಸ್ಯ ಚಾರ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರಕಾಶನಂ ಸಙ್ಗತೀಕರಣಂ ಚಾರ್ಥಯೋಜನಮ್| ತತ್ರ ಕಾಸಾಞ್ಚಿತ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೀನಾಂ ಯೋಗೋದ್ದೇಶನಿರ್ದೇಶಾದೀನಾಂ ವಾಕ್ಯಯೋಜನಂ, ಕಾಸಾಞ್ಚಿದಧಿಕರಣಪದಾರ್ಥೋಹ್ಯಾದೀನಾಮರ್ಥಯೋಜನಂ ಪ್ರಯೋಜನಮ್||೪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಅಸದ್ವಾದಿಪ್ರಯುಕ್ತಾನಾಂ ವಾಕ್ಯಾನಾಂ ಪ್ರತಿಷೇಧನಮ್ | ಸ್ವವಾಕ್ಯಸಿದ್ಧಿರಪಿ ಚ ಕ್ರಿಯತೇ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿತಃ ||೫|| ವ್ಯಕ್ತಾ ನೋಕ್ತಾಸ್ತು ಯೇ ಹ್ಯಾರ್ಥಾ ಲೀನಾ ಯೇ ಚಾಪ್ಯನಿರ್ಮಲಾಃ | ಲೇಶೋಕ್ತಾ ಯೇ ಚ ಕೇಚಿತ್ಸ್ಯುಸ್ತೇಷಾಂ ಚಾಪಿ ಪ್ರಸಾಧನಮ್ ||೬||

ಅತ್ರೈವ ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯಾಪಠಿತೌ ಶ್ಲೋಕಾವಧಿಕಾರ್ಥಖ್ಯಾಪನಾಯಾಹ- ಅಸದ್ವಾದಿಪ್ರಯುಕ್ತಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸದ್ವಾದಿನೋ ಹಿ ಪ್ರತಿರಸಪಾಕವಾದಿನಃ ಪಾಕತ್ರಯವಾದಿನೋ ಗುಣಕರ್ತೃತ್ವವಾದಿನೋ ವೇತ್ಯಾದಯಃ| ಪ್ರತಿಷೇಧನಮ್ ಅಪದೇಶಾದಿಭಿಸ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಭಿಃ ಪರಪಕ್ಷದೂಷಣಮ್| ಸ್ವವಾಕ್ಯಸಿದ್ಧಿಃ ಸ್ವವಾಕ್ಯಸ್ಥಾಪನಂ ನಿರ್ಣಯಾಖ್ಯಯಾ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಯಾ| ಯಥಾ- ಪ್ರತಿರಸಂ ಪಾಕ ಇತ್ಯಸದ್ವಾದಿದರ್ಶನಮಪದೇಶಾಖ್ಯಯಾ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಯಾ ದ್ರವ್ಯಾದಿವಿಜ್ಞಾನೇ ನಿರಾಕೃತಂ, ತತ್ರೈವ ದ್ವಿವಿಧಃ ಪಾಕ ಇತ್ಯಾದಿಸ್ವಮತಸಾಧನಂ ನಿರ್ಣಯಾಖ್ಯಯಾ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಯಾ ಕೃತಮ್| ವ್ಯಕ್ತಾ ನೋಕ್ತಾಃ ಸ್ಪಷ್ಟತಯಾ ನೋಕ್ತಾಃ| ಲೀನಾ ಅಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶಿತಾಃ| ಅನಿರ್ಮಲಾ ಲೇಶೇನೋಕ್ತಾಃ| ತೇಷಾಂ ಪ್ರಸಾಧನಂ ಯೋಗಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ ||೫-೬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ಯಥಾಽಮ್ಬುಜವನಸ್ಯಾರ್ಕಃ ಪ್ರದೀಪೋ ವೇಶ್ಮನೋ ಯಥಾ | ಪ್ರಬೋಧಸ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಾರ್ಥಂ ತಥಾ ತನ್ತ್ರಸ್ಯ ಯುಕ್ತಯಃ ||೭||

ಕೇಚಿದತ್ರ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೀನಾಂ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಥ ಶ್ಲೋಕಂ ಪಠನ್ತಿ- ಯಥಾಽಮ್ಬುಜವನಸ್ಯಾರ್ಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏಷ ಚ ಶ್ಲೋಕಷ್ಟೀಕಾಸು ಮೂಲತ್ವೇನ ನ ವರ್ಣಿತಃ||೭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ತತ್ರ ಯಮರ್ಥಮಧಿಕೃತ್ಯೋಚ್ಯತೇ ತದಧಿಕರಣಂ; ಯಥಾ ರಸಂ ದೋಷಂ ವಾ ||೮||

ಅತಃ ಪರಮುದ್ದಿಷ್ಟಾನಾಂ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೀನಾಂ ವಿವರಣಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ತಾಸು ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಷು ಮಧ್ಯೇ; ಯಮರ್ಥಮಧಿಕೃತ್ಯ ಅಪರೇ ಅರ್ಥಾ ಅಭಿಧೀಯನ್ತೇ ತದಧಿಕರಣಸಞ್ಜ್ಞಂ ಭವತಿ ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ರಸಂ ದೋಷಂ ವೇತಿ| ಏತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ರಸಂ ದೋಷಂ ವಾ ಅಧಿಕೃತ್ಯ ಯತ್ತದುಲ್ಲೇಖಾಭಾವೇಽಪ್ಯರ್ಥಜಾತಮಭಿಹಿತಂ ತತ್ ಸರ್ವಂ ತದಧಿಕಾರೇ ಪ್ರತೀಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ಯೇನ ವಾಕ್ಯಂ ಯುಜ್ಯತೇ ಸ ಯೋಗಃ | ಯಥಾ- ‘ತೈಲಂ ಪಿಬೇಚ್ಚಾಮೃತವಲ್ಲಿನಿಮ್ಬಹಿಂಸ್ರಾಭಯಾವೃಕ್ಷಕಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ | ಸಿದ್ಧಂ ಬಲಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಸದೇವದಾರು ಹಿತಾಯ ನಿತ್ಯಂ ಗಲಗಣ್ಡರೋಗೇ’ | ಇತ್ಯತ್ರ ತೈಲಂ ಸಿದ್ಧಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಪ್ರಥಮಂ ವಕ್ತವ್ಯೇ ತೃತೀಯಪಾದೇ ಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ, ಏವಂ ದೂರಸ್ಥಾನಾಮಪಿ ಪದಾನಾಮೇಕೀಕರಣಂ ಯೋಗಃ ||೯||

ಯೋಗಾಖ್ಯಾಂ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಮಾಹ- ಯೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಯೇನ ವ್ಯತ್ಯಾಸೋಕ್ತಾನಾಂ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಾನಾಂ ಪದಾನಾಮೇಕೀಕರಣಂ ಸ ಯೋಗ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವ್ಯತ್ಯಾಸೇನೋಕ್ತಂ ಪದಯೋಗಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತೈಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಪರ್ಯಯೇಣೋಕ್ತಸ್ಯ ಪದಸ್ಯೈಕೀಕರಣಂ ಯೋಗ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯೇನೇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಂ, ಯೇನ ವ್ಯತ್ಯಾಸೋಕ್ತಾನಾಂ ಇತ್ಯಾದಿಸೂತ್ರಾರ್ಥಃ, ಯಥೇತ್ಯಾದ್ಯುದಾಹರಣಮ್| ಏವಂ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಸ್ಯ ವಿಪರ್ಯಯೋಕ್ತಸ್ಯ ಪದಸ್ಯಾಪಹರಣಂ ಮುಖ್ಯಮೇಕೀಕರಣಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ದೂರಸ್ಥಾನಾಮಪ್ಯುದ್ದೇಶೇನಾಹ- ಏವಂ ದೂರಸ್ಥಾನಾಮಪೀತಿ||೯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ಯೋಽರ್ಥೋಽಭಿಹಿತಃ ಸೂತ್ರೇ ಪದೇ ವಾ ಸ ಪದಾರ್ಥಃ ಪದಸ್ಯ ಪದಯೋಃ ಪದಾನಾಂ ವಾಽರ್ಥಃ ಪದಾರ್ಥಃ; ಅಪರಿಮಿತಾಶ್ಚ ಪದಾರ್ಥಾಃ | ಯಥಾ- ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಞ್ಜನೇಷು ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇಷು ದ್ವಯೋಸ್ತ್ರಯಾಣಾಂ ವಾಽರ್ಥಾನಾಮುಪಪತ್ತಿರ್ದೃಶ್ಯತೇ, ತತ್ರ ಯೋಽರ್ಥಃ ಪೂರ್ವಾಪರಯೋಗಸಿದ್ಧೋ ಭವತಿ ಸ ಗ್ರಹೀತವ್ಯಃ; ಯಥಾ- ‘ವೇದೋತ್ಪತ್ತಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮ’ ಇತ್ಯುಕ್ತೇ ಸನ್ದಿಹ್ಯತೇ ಬುದ್ಧಿಃ- ಕತಮಸ್ಯ ವೇದಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಂ ವಕ್ಷ್ಯತೀತಿ, ಯತಃ ಋಗ್ವೇದಾದಯಸ್ತು ವೇದಾಃ; ‘ವಿದ ವಿಚಾರಣೇ, ವಿದ್ಲೃ ಲಾಭೇ,’ ಇತ್ಯೇತಯೋಶ್ಚ ಧಾತ್ವೋರನೇಕಾರ್ಥಯೋಃ ಪ್ರಯೋಗಾತ್, ತತ್ರ ಪೂರ್ವಾಪರಯೋಗಮುಪಲಭ್ಯ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿರ್ಭವತಿ- ಆಯುರ್ವೇದೋತ್ಪತ್ತಿಮಯಂ ವಿವಕ್ಷುರಿತಿ; ಏಷ ಪದಾರ್ಥಃ ||೧೦||

ಪದಾರ್ಥಾಭಿಧಾಂ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಮಾಹ- ಯೋಽರ್ಥೋಽಭಿಹಿತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪದ್ಯತೇ ಗಮ್ಯತೇ ಯೇನಾರ್ಥ ಇತಿ ಸೂತ್ರಸ್ಯಾಪಿ ಪದತ್ವಾತ್ ಸೂತ್ರೇ ಯೋಽರ್ಥಃ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಃ ಸ ಪದಾರ್ಥಃ| ಪದಾರ್ಥಖ್ಯತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಪ್ರತಿಪಾದಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಭಿಧಾಯೇದಾನೀಂ ತದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಕಾಮಃ ಪ್ರಥಮಂ ತದವಯವಸ್ಯ ಸಮಾಸಮಭಿಧತ್ತೇ- ಪದಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಧುನಾ ಬಹುಷು ಪದಾರ್ಥೇಷು ನಿರ್ಧಾರ್ಯ ವಿಶಿಷ್ಟಪದಾರ್ಥಗ್ರಹಣಾಯ ಪದಾರ್ಥಬಹುತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ- ಅಪರಿಮಿತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ- ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಸ್ನೇಹಶಬ್ದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ ಹಿ ಗುಣಪ್ರೇಮಸರ್ಪಿಷಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಮರ್ಥಾನಾಮುಪಪತ್ತಿರ್ದೃಶ್ಯತೇ, ಸ್ವೇದಶಬ್ದೇನಾಪಿ ಸಾಗ್ನಿನಿರಗ್ನಿಕಯೋರುಷ್ಮಣೋಃ ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ಅಞ್ಜನಶಬ್ದೇನಾಪಿ ನಯನಾಞ್ಜನಾಭ್ಯಾಙ್ಗಯೋಃ ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ತೇಷು ಪದಾರ್ಥಷು ಯಾದೃಶಃ ಪದಾರ್ಥೋ ಗೃಹ್ಯತೇ ತಾದೃಶಮಾಹ- ತತ್ರ ಯೋಽರ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಪರೋಕ್ತವಾಕ್ಯಸಮ್ಬನ್ಧೇನೋಪಪನ್ನೋ ಯೋಽರ್ಥೋ ಭವತಿ ಸ ಗ್ರಹೀತವ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ವೇದೋತ್ಪತ್ತಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸನ್ದಿಹ್ಯತೇ ಸನ್ದೇಹಂ ಗಚ್ಛತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಥಂ ಸನ್ದಿಹ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಕತಮಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯತಃ ಋಗ್ವೇದಾದಯೋ ವೇದಾಸ್ತತಃ ಕತಮಸ್ಯಾ ವೇದಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಂ ವಕ್ಷ್ಯತೀತಿ ಸನ್ದಿಹ್ಯತೇ, ತಸ್ಮಿನ್ ಸನ್ದೇಹೇ ಯಥಾ ಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥಃ ಸ್ವೀಕರ್ತವ್ಯಸ್ತಥಾಽಽಹ- ವಿದಿತ್ಯಾದಿ- ‘ಆಯುರ್ವೇದಮಿಚ್ಛಾಮ ಇಹೋಪದಿಶ್ಯಮಾನಮ್’ ಇತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಾಯುರ್ವೇದಶಬ್ದಃ ಶ್ರೂಯತೇ, ಅತೋಽತ್ರ ವೇದ ಆಯುರ್ವೇದ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ||೧೦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ಯದನ್ಯದುಕ್ತಮನ್ಯಾರ್ಥಸಾಧಕಂ ಭವತಿ ಸ ಹೇತ್ವರ್ಥಃ | ಯಥಾ- ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡೋಽದ್ಭಿಃ ಪ್ರಕ್ಲಿಘತೇ ತಥಾ ಮಾಷದುಗ್ಧಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ವ್ರಣಃ ಪ್ರಕ್ಲಿಘತ ಇತಿ ||೧೧||

ಹೇತ್ವರ್ಥತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೇರ್ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಯದನ್ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಮೃದಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಬಾಹ್ಯೇನ ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನ ಮಾಷದುಗ್ಧಯೋಗಾದಿಭಿರಾಭ್ಯನ್ತರೋ ವ್ರಣಪ್ರಕ್ಲೇದಃ ಸಾಧ್ಯತೇ||೧೧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ಸಮಾಸವಚನಮುದ್ದೇಶಃ | ಯಥಾ- ಶಲ್ಯಮಿತಿ ||೧೨||

ಉದ್ದೇಶಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸಮಾಸೇತ್ಯಾದಿ| ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ಭಣನಮುದ್ದೇಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಶಲ್ಯಮಿತಿ| ಸರ್ವಮೇವಾಬಾಧಜನನಂ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ಶಲ್ಯಮುಚ್ಯತೇ, ನತು ಶಾರೀರಾಗನ್ತುಭೇದೇನ ಪ್ರಪಞ್ಚನಾತ್||೧೨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ವಿಸ್ತರವಚನಂ ನಿರ್ದೇಶಃ | ಯಥಾ- ಶಾರೀರಮಾಗನ್ತುಕಂ ಚೇತಿ ||೧೩||

ನಿರ್ದೇಶಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವಿಸ್ತರೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಸ್ತರೇಣ ಭಾಷಣಂ ನಿರ್ದೇಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಶಾರೀರಮಾಗನ್ತುಕಂ ಚೇತಿ| ಶಾರೀರಶಲ್ಯಮಾಗನ್ತುಕಂ ಚ ಶಲ್ಯಮಿತಿ ಶಲ್ಯಂ ದ್ವಿವಿಧಮುಚ್ಯತೇ||೧೩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

ಏವಮಿತ್ಯುಪದೇಶಃ | ಯಥಾ- ‘ತಥಾ ನ ಜಾಗೃಯಾದ್ರಾತ್ರೌ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್’ ಇತಿ ||೧೪||

ಉಪದೇಶಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯುಪದೇಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ನನು, ಉಪದೇಶನಿಯೋಗಯೋಃ ಕೋ ಭೇದಃ? ಉಚ್ಯತೇ, ಪ್ರಾಯಿಕ ಉಪದೇಶಃ, ಯಥಾ- ರಾತ್ರೌ ನ ಜಾಗೃಯಾದಿತಿ ಪ್ರಾಯಿಕತ್ವೇನೋಪನ್ಯಸ್ತಂ, ಕಫಾದ್ಯಭಿಭೂತೇ ತು ತತ್ರ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣಸ್ಯಾಪಿ ಶಸ್ತತ್ವಾತ್ ದಿವಾ ನ ಸ್ವಾಪಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಪಿ ಪ್ರಾಯಿಕಂ, ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ತೃಷ್ಣಾದ್ಯನ್ವಯೇ ಚ ದಿವಾಸ್ವಾಪಸ್ಯೋಚಿತತ್ವಾತ್; ನಿಯೋಗಶ್ಚಾಪ್ರಾಯಿಕಃ, ಯಥಾ- ಪಥ್ಯಮೇವ ಭೋಕ್ತವ್ಯಮಿತಿ; ಯದ್ಯಪಿ ‘ಜ್ವರಿತೋಽಹಿತಮಶ್ನೀಯಾದ್ಯದ್ಯಪ್ಯಸ್ಯಾರುಚಿರ್ಭವೇತ್’ ಇತ್ಯಾದಿನಾಽಪಥ್ಯಭೋಜನಸ್ಯಾಪ್ಯವಕಾಶಃ, ತಥಾಽಪಿ ತದಾನೀಮಪಥ್ಯಸ್ಯೈವ ಪಥ್ಯತ್ವಮಿತಿ ನಿಯೋಗಸ್ಯ ವ್ಯಭಿಚಾರೋ ನಾಸ್ತಿ||೧೪||

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

ಅನೇನ ಕಾರಣೇನೇತ್ಯಪದೇಶಃ, ಯಥಾಽಪದಿಶ್ಯತೇ- ಮಧುರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮಭಿವರ್ಧಯತೀತಿ ||೧೫||

ಅಪದೇಶಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಅನೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಅನೇನ ಕಾರಣೇನೇತಿ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರತಿ ಹೇತುಕಥನಮಪದೇಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾಪದಿಶ್ಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಪದಿಶ್ಯತ ಇತಿ ಉದಾಹರಣೋಪಕ್ರಮೇ| ದ್ರವ್ಯವಿಶೇಷೋ ಮಧುರಃ ಕುತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ವರ್ಧಯತಿ? ಅತ್ರ ಮಧುರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ವರ್ಧಯತಿ ಅರ್ಥಾನ್ನಿಜಭಾವೇನ ಮಧುರತ್ವೇನ ವರ್ಧಯತಿ||೧೫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

ಪ್ರಕೃತಸ್ಯಾತಿಕ್ರಾನ್ತೇನ ಸಾಧನಂ ಪ್ರದೇಶಃ | ಯಥಾ- ದೇವದತ್ತಸ್ಯಾನೇನ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧೃತಂ ತಥಾ ಯಜ್ಞದತ್ತಸ್ಯಾಪ್ಯಯಮುದ್ಧರಿಷ್ಯತೀತಿ ||೧೬||

ಪ್ರದೇಶಮಾಹ- ಪ್ರಕೃತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ದೇವದತ್ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಯಜ್ಞದತ್ತಸ್ಯ ಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಂ ಪ್ರಸ್ತುತಂ, ತದ್ದೇವದತ್ತಸ್ಯ ಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣೇನಾತಿಕ್ರಾನ್ತೇನ ಸಾಧ್ಯತೇ||೧೬||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

ಪ್ರಕೃತಸ್ಯಾನಾಗತಸ್ಯ ಸಾಧನಮತಿದೇಶಃ | ಯಥಾ- ಯತೋಽಸ್ಯ ವಾಯುರುರ್ಧ್ವಮುತ್ತಿಷ್ಠತೇ ತೇನೋದಾವರ್ತೀ ಸ್ಯಾದಿತಿ ||೧೭||

ಅತಿದೇಶಮಾಹ- ಪ್ರಕೃತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅನಾಗತಸ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತಃ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ವಾಯೋರುರ್ಧ್ವಮುತ್ಥಾನಂ ಪ್ರಕೃತಮ್| ತೇನ ಪ್ರಸ್ತುತೇನ ಅನಾಗತಂ ಭವಿಷ್ಯದುದಾವರ್ತಿತ್ವಂ ಸಾಧ್ಯತೇ| ಉದಾವರ್ತೀ ಸ್ಯಾತ್ ಉದಾವರ್ತೀ ಸಮ್ಭಾವ್ಯೇತ||೧೭||

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ಯಾಪಕರ್ಷಣಮಪವರ್ಗಃ | ಯಥಾ- ಅಸ್ವೇದ್ಯಾ ವಿಷೋಪಸೃಷ್ಟಾಃ, ಅನ್ಯತ್ರ ಕೀಟವಿಷಾದಿತಿ ||೧೮||

ಅಪವರ್ಗಮಾಹ- ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| (ಗುಣಕ್ರಿಯಾದಿಭಿಃ ಸರ್ವತೋ ವಾ ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ತ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ಪದಾರ್ಥಸ್ಯ ತೇಭ್ಯೋ ಗುಣಕ್ರಿಯಾದಿಭ್ಯಃ ಪೃಥಕ್ಕರಣಮ್ ಅಪವರ್ಗಃ)| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಅಸ್ವೇದ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಸರ್ಗರೂಪತಯಾ ವಿಷೋಪಸೃಷ್ಟಾನಸ್ವೇದ್ಯಾನ್ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಾಪವಾದಮಾಹ- ಅನ್ಯೇತ್ರೇತ್ಯಾದಿ||೧೮||

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

ಯೇನ ಪದೇನಾನುಕ್ತೇನ ವಾಕ್ಯಂ ಸಮಾಪ್ಯೇತ ಸ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ | ಯಥಾ- ಶಿರಃ ಪಾಣಿಪಾದಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠೋದರೋರಸಾಮಿತ್ಯುಕ್ತೇ ಪುರುಷಗ್ರಹಣಂ ವಿನಾಽಪಿ ಗಮ್ಯತೇ ಪುರುಷಸ್ಯೇತಿ ||೧೯||

ವಾಕ್ಯಶೇಷಮಾಹ- ಯೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಶಿರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗಮ್ಯತೇ ಜ್ಞಾಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೯||

Adhikarana 18 (20) · Śloka 20

ಯದಕೀರ್ತಿತಮರ್ಥಾದಾಪದ್ಯತೇ ಸಾಽರ್ಥಾಪತ್ತಿಃ | ಯಥಾ- ಓದನಂ ಭೋಕ್ಷ್ಯೇ ಇತ್ಯುಕ್ತೇಽರ್ಥಾದಾಪನ್ನಂ ಭವತಿ- ನಾಯಂ ಪಿಪಾಸುರ್ಯವಾಗೂಮಿತಿ ||೨೦||

ಅರ್ಥಾಪತ್ತಿಮಾಹ- ಯದಕೀರ್ತಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಕೀರ್ತಿತಮ್ ಅಪ್ರತಿಪಾದಿತಮ್ ತದುದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥೌದನಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಾಯಂ ಪಾತುಮಿಚ್ಛುರ್ಯವಾಗೂಮಿತ್ಯರ್ಥ||೨೦||

Adhikarana 19 (21) · Śloka 21

ಯದ್ಯತ್ರಾಭಿಹಿತಂ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಂ ವಿಪರ್ಯಯಃ | ಯಥಾ- ಕೃಶಾಲ್ಪಪ್ರಾಣಭೀರವೋ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾ ಇತ್ಯುಕ್ತೇ ವಿಪರೀತಂ ಗೃಹ್ಯತೇ ದೃಢಾದಯಃ ಸುಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾ ಇತಿ ||೨೧||

ವಿಪರ್ಯಯಮಾಹ- ಯದ್ಯತ್ರಾಭಿಹಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಂ ವಿಪರೀತಮ್| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಕೃಶಾಲ್ಪೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ವಿಪರೀತಮೇವ ಗಮ್ಯತೇ, ಅರ್ಥಾಪತ್ತ್ಯಾ ಅವಿಪರೀತ ಏವಾರ್ಥಃ ಪ್ರತೀಯತ ಇತ್ಯನಯೋರ್ಭೇದಃ||೨೧||

Adhikarana 20 (22) · Śloka 22

ಪ್ರಕರಣಾನ್ತರೇಣ ಸಮಾಪನಂ ಪ್ರಸಙ್ಗಃ, ಯದ್ವಾ ಪ್ರಕರಣಾನ್ತರಿತೋ ಯೋಽರ್ಥೋಽಸಕೃದುಕ್ತಃ ಸಮಾಪ್ಯತೇ ಸ ಪ್ರಸಙ್ಗಃ | ಯಥಾ- ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಶರೀರಿಸಮವಾಯಃ ಪುರುಷಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಕ್ರಿಯಾ ಸೋಽಧಿಷ್ಠಾನಮಿತಿ ವೇದೋತ್ಪತ್ತಾವಭಿಧಾಯ, ಭೂತಚಿನ್ತಾಯಾಂ ಪುನರುಕ್ತಂ- ಯತೋಽಭಿಹಿತಂ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಶರೀರಿಸಮವಾಯಃ ಪುರೂಷ ಇತಿ, ಸ ಖಲ್ವೇಷ ಕರ್ಮಪುರುಷಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಧಿಕೃತ ಇತಿ ||೨೨||

ಪ್ರಸಙ್ಗಮಾಹ- ಪ್ರಕರಣಾನ್ತರೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಕರಣಾನ್ತರೇಣೇತಿ ಪ್ರಕರಣಾನ್ತರೋಕ್ತೇನಾರ್ಥೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮಾನಂ ತುಲ್ಯಮ್| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಕರಣಾನ್ತರೇಷು ಅಸಕೃದುಕ್ತಃ ಪುನಃ ಪುನರುಕ್ತಃ| ಸಮಾಪ್ಯತೇ ಸಮಾಪ್ತಿಂ ನೀಯತೇ| ತದೇವ ಕಥ್ಯತೇ- ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಅಪರೇ ತು ‘ಅಧಿಕರಣಾನ್ತರಿತೋ ಯೋಽರ್ಥೋಽಸಕೃದುಕ್ತ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ಸ್ನೇಹವಿರೇಕಾಧಿಕಾರಯೋರ್ನವಜ್ವರೀ ನಿಷಿದ್ಧಃ, ಪುನರ್ಜ್ವರಾಧಿಕಾರೇ ತರುಣಜ್ವರಿಣಃ ಸ್ನೇಹಶೋಧನೇ ನಿಷಿದ್ಧೇ ಇತಿ ಅಧಿಕರಣೇಽನ್ತರಿತಸ್ಯರ್ಥಸ್ಯಾಸಕೃದುಕ್ತಿಃ||೨೨||

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

(ಸರ್ವತ್ರ )ಯದವಧಾರಣೇನೋಚ್ಯತೇ ಸ ಏಕಾನ್ತಃ | ಯಥಾ- ತ್ರಿವೃದ್ವಿರೇಚಯತಿ, ಮದನಫಲಂ ವಾಮಯತಿ(ಏವ) ||೨೩||

ಏಕಾನ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸರ್ವತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅವಧಾರಣೇನ ಅವಿಕಲ್ಪೇನ, ನಿಯಮೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಉದಾಹರಣೇಽವಧಾರಣವಾಚಿನ ಏವಕಾರಸ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಾತ್ ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ತ್ರಿವೃದ್ವಿರೇಚಯತೀಯಿ||೨೩||

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ಕ್ವಚಿತ್ತಥಾ ಕ್ವಚಿದನ್ಯಥೇತಿ ಯಃ ಸೋಽನೇಕಾನ್ತಃ | ಯಥಾ- ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ಬ್ರುವತೇ ದ್ರವ್ಯಂ ಪ್ರಧಾನಂ, ಕೇಚಿದ್ರಸಂ, ಕೇಚಿದ್ವೀರ್ಯಂ ಕೇಚಿದ್ವಿಪಾಕಮಿತಿ ||೨೪||

ಅನೇಕಾನ್ತಮಾಹ- ಕ್ವಚಿತ್ತಥೇತ್ಯಾದಿ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ಬ್ರುವತೇ ದ್ರವ್ಯಂ ಪ್ರಧಾನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥಃ||೨೪||

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

ಆಕ್ಷೇಪಪೂರ್ವಕಃ ಪ್ರಶ್ನಃ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಃ | ಯಥಾ- ಕಥಂ ವಾತನಿಮಿತ್ತಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಪ್ರಮೇಹ ಅಸಾಧ್ಯಾ ಭವನ್ತೀತಿ ||೨೫||

ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಮಾಹ- ಆಕ್ಷೇಪೇತ್ಯಾದಿ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರೈವ ದೋಷಜಾನಾಂ ಸಾಧ್ಯತ್ವೇನೋಪಲಬ್ಧೇರಿತಿ ಹೇತೋಃ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಾವತಾರಃ| ನಿರ್ಣಯಾಙ್ಗತ್ವೇನಾರ್ಥಸಾಧನತ್ವಮೇವ ಸಂಶಯಸ್ಯಾಪಿ||೨೫||

Adhikarana 24 (26-27) · Śloka 27

ತಸ್ಯೋತ್ತರಂ ನಿರ್ಣಯಃ | ಯಥಾ- ಶರೀರಂ ಪ್ರಪೀಡ್ಯ ಪಶ್ಚಾದಧೋ ಗತ್ವಾ ವಸಾಮೇದೋಮಜ್ಜಾನುವಿದ್ಧಂ ಮೂತ್ರಂ ವಿಸೃಜತಿ ವಾತಃ ಏವಮಸಾಧ್ಯಾ ವಾತಜಾ ಇತಿ ||೨೬|| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್- ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಶರೀರಂ ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ಮೇದೋಮಜ್ಜಾವಸಾಯುತಃ | ಅಧಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತೇ ವಾಯುಸ್ತೇನಾಸಾಧ್ಯಾಸ್ತು ವಾತಜಾಃ ||೨೭||

ನಿರ್ಣಯಮಾಹ- ತಸ್ಯೋತ್ತರಮಿತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಸ್ಯ ಯದುತ್ತರಂ ಸ ನಿರ್ಣಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಶರೀರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯತಃ ಶರೀರಪೀಡಾದಿಕಂ ಕೃತ್ವಾ ವಸಾದ್ಯನ್ವಿತಂ ಮೂತ್ರಂ ವಾತೋ ವಿಸೃಜತಿ, ಅತೋ ಮಜ್ಜಕ್ಷಯೇ ಪೂರ್ವಪೂರ್ವಧಾತುಕ್ಷಯಾದಸಾಧ್ಯತ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೬-೨೭||

Adhikarana 25 (28) · Śloka 28

ಪರಮತಮಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮನುಮತಮ್ | ಯಥಾ- ಅನ್ಯೋ ಬ್ರೂಯಾತ್- ಸಪ್ತ ರಸಾ ಇತಿ, ತಚ್ಚಾಪ್ರತಿಷೇಧಾದನುಮನ್ಯತೇ ಕಥಞ್ಚಿದಿತಿ ||೨೮||

ಅನುಮತಮಾಹ- ಪರಮತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮ್ ಅಧಿಗತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಕಥಞ್ಚಿದಿತಿ ಕೇನಾಪಿ ಪ್ರಕಾರೇಣೇತ್ಯರ್ಥ||೨೮||

Adhikarana 26 (29) · Śloka 29

ಪ್ರಕರಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾಽಭಿಹಿತಂ ವಿಧಾನಮ್ | ಯಥಾ- ಸಕ್ಥಿಮರ್ಮಾಣ್ಯೇಕಾದಶ ಪ್ರಕರಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾಽಭಿಹಿತಾನಿ ||೨೯||

ವಿಧಾನಮಾಹ- ಪ್ರಕರಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಕರಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾಽಭಿಹಿತಮಿತಿ ಯಥಾಕ್ರಮಮುಕ್ತಮ್| ಚನ್ದ್ರನನ್ದನೇನ ಚ ‘ಪರಿಪಾಠ್ಯಾಽರ್ಥಕಥನಂ ವಿಧಾನಮ್’ ಇತಿ ವಿಧಾನಲಕ್ಷಣಂ ಕೃತಮ್| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಸಕ್ಥೀತ್ಯಾದಿ| ಮರ್ಮಣಾಂ ಪ್ರಕರಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಅಭಿಧಾನಂ ಕ್ಷಿಪ್ತತಲಹೃದಯೈತ್ಯಾದಿಕಮ್||೨೯||

Adhikarana 27 (30) · Śloka 30

ಏವಂ ವಕ್ಷ್ಯತೀತ್ಯನಾಗತಾವೇಕ್ಷಣಮ್ | ಯಥಾ- ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಬ್ರೂಯಾತ್- ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇಷು ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ ||೩೦||

ಅನಾಗತಾವೇಕ್ಷಣಮಾಹ- ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನಾಗತಸ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತಃ ಅವಲೋಕನಂ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥಮವೇಕ್ಷಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಶ್ಲೋಕೇತ್ಯಾದಿ||೩೦||

Adhikarana 28 (31) · Śloka 31

ಯತ್ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಂ ತದತಿಕ್ರಾನ್ತಾವೇಕ್ಷಣಮ್ | ಯಥಾ- ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇಷು ಬ್ರೂಯಾತ್- ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಯದೀರಿತಮಿತಿ ||೩೧||

ಅತಿಕ್ರಾನ್ತಾವೇಕ್ಷಣಮಾಹ- ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಕ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ಅತೀತಸ್ಯ ಅವೇಕ್ಷನಮ್| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ||೩೧||

Adhikarana 29 (32) · Śloka 32

ಉಭಯಹೇತುದರ್ಶನಂ ಸಂಶಯಃ | ಯಥಾ - ತಲಹೃದಯಾಭಿಘಾತಃ ಪ್ರಾಣಹರಃ, ಪಾಣಿಪಾದಚ್ಛೇದನಮಪ್ರಾಣಹರಮಿತಿ ||೩೨||

ಸಂಶಯಮಾಹ- ಉಭಯೇತ್ಯಾದಿ| ಉಭಯೋರ್ವಿಸದೃಶಯೋರರ್ಥಯೋರ್ಹೇತುಃ ತಸ್ಯ ದರ್ಶನಮ್| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ತಲೇತ್ಯಾದಿ| ನನು, ಏತತ್ ಸಂಶಯಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮುದಾಹೃತಂ, ಸಂಶಯೋಽಸ್ತಿ ಕುತಃ? ತಲಹೃದಯಾಭಿಘಾತಸ್ಯ ತಥಾ ಪಾಣ್ಯಾದಿಚ್ಛೇದಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಹರತ್ವಾಪ್ರಾಣಹರತ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪೃಥಗ್ದರ್ಶಿತತ್ವಾತ್| ಸತ್ಯಂ, ಪರಂ ಯತ್ರ ಘಾತಚ್ಛೇದಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ಸದ್ಭಾವಸ್ತತ್ರ ಕಿಂ ತಲಹೃದಯಾಭಿಘಾತಾನ್ಮರಣಮುತ ಪಾಣಿಪಾದಚ್ಛೇದಾಜ್ಜೀವನಮಿತ್ಯೇವಂ ಸಂಶಯಃ ||೩೨||

Adhikarana 30 (33) · Śloka 33

ತನ್ತ್ರೇಽತಿಶಯೋಪವರ್ಣನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್ | ಯಥಾ- ಇಹ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಕಃ ಪುರೂಷೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ, ಅನ್ಯೇಷ್ವಾಯುರ್ವೇದತನ್ತ್ರೇಷು ಭೂತಾದಿಪ್ರಭೃತ್ಯಾರಭ್ಯ ಚಿನ್ತಾ ||೩೩||

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮಾಹ- ತನ್ತ್ರೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ತನ್ತ್ರೇ ಶಾಸ್ತ್ರೇ| ಅತಿಶಯಸ್ಯ ಅತಿರಿಕ್ತಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ಉಪವರ್ಣನಂ ಖ್ಯಾಪನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್| ‘ತತ್ರಾತಿಶಯ’ ಇತಿ ಪಾಠೇ ತತ್ರೇತಿ ನಿರ್ಧಾರಣೇ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಇಹೇತ್ಯಾದಿ| ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಕಃ ಪುರುಷ ಇತಿ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿತಮ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಅವ್ಯಕ್ತಾದೀನಾಮಷ್ಟಾನಾಂ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕಾರೈಃ ಷೋಡಶಭಿಃ ಸಹ ಚತುರ್ವಿಶತಿತ್ವಾತ್| ಪುರುಷ ಇತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಃ| ಸ್ವಮತಮಭಿಧಾಯ ಪರಮತಮಾಹ- ಅನ್ಯೇಷ್ವಾಯುರ್ವೇದತನ್ತ್ರೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಭೂತಾದಿಸ್ತಾಮಸೋಽಹಙ್ಕಾರಃ ; ಏತೇನ ಭೂತಾದಿಮಹಙ್ಕಾರಮಾರಭ್ಯಾನ್ಯಾಯುರ್ವೇದತನ್ತ್ರೇಷು ಚಿನ್ತಾ ನತ್ವವ್ಯಕ್ತಮಾರಭ್ಯೇತಿ||೩೩||

Adhikarana 31 (34) · Śloka 34

ಅನ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಾಸಾಮಾನ್ಯಾ ಸ್ವಸಞ್ಜ್ಞಾ | ಯಥಾ- ಮಿಥುನಮಿತಿ ಮಧುಸರ್ಪಿಷೋರ್ಗ್ರಗಣಂ; ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಮುದಾಹರಣಂ ವಾ ||೩೪||

ಸ್ವಸಞ್ಜ್ಞಾಮಾಹ- ಅನ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಾಸಾಮಾನ್ಯಾ ಸ್ವಸಞ್ಜ್ಞೇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಆಯುರ್ವೇದಾದಪರಾಣಿ ವ್ಯಾಕರಣಾದೀನಿ ತೇಷು, ಅಸಾಮಾನ್ಯಾ ಅಸಾಧಾರಣಾ, ತತ್ರಾನನುಗತಾ ಸ್ವಶಾಸ್ತ್ರೇಷ್ವೇವ ಪ್ರಯೋಜನವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಮಿಥುನಮಿತ್ಯಾದಿ| ನನು, ಸ್ವಸಞ್ಜ್ಞಾಪ್ರಣಯನಂ ವ್ಯವಹಾರಾರ್ಥ ಕ್ರಿಯತೇ, ನ ಚಾತ್ರ ಮಿಥುನಸಞ್ಜ್ಞಯಾ ಯನ್ಮಧುಸರ್ಪಿಷೋರ್ಗ್ರಹಣಂ ತದ್ವಾರೇಣ ವ್ಯವಹಾರೋ ದೃಶ್ಯತೇ? ಉಚ್ಯತೇ- ಉದಾಹರಣಮಾತ್ರಮೇತದ್ಯಥಾಕಥಞ್ಚಿದಿತಿ| ಅತ ಏವ ಪಕ್ಷಾನ್ತರಮಾಹ- ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮುದಾಹರಣಂ ವಾ| ಸ್ವಸಞ್ಜ್ಞಾಯಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ- ಯಥಾ ಚತುರ್ಷು ಸ್ನೇಹೇಷು ಮಹಾಸ್ನೇಹಸಞ್ಜ್ಞಾ| ಅತಃ ಪರಂ ಕೇಚಿದಧೀಯತೇ- ಯಥೋಷ್ಣಭಯಾತ್ ಛಾಯಾಮನುಸರತೀತಿ| ತೇ ತೂದಾಹರಣಮಪಿ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಷ್ವಿಚ್ಛನ್ತಿ| ತನ್ನ ಯುಕ್ತಂ, ಉದ್ದೇಶಸೂತ್ರೇ ಉದಾಹರಣಖ್ಯತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೇರನುಕ್ತೇಃ, ಸಙ್ಖ್ಯಾಧಿಕ್ಯಪ್ರಸಕ್ತೇಶ್ಚ, ತಸ್ಮಾದ್ಯಥೋಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿಕೋಽಪಪಾಠ ಏವೇತಿ||೩೪||

Adhikarana 32 (35) · Śloka 35

ನಿಶ್ಚಿತಂ ವಚನಂ ನಿರ್ವಚನಮ್ | ಯಥಾ- ಆಯುರ್ವಿದ್ಯತೇಽಸ್ಮಿನ್ನನೇನ ವಾ ಆಯುರ್ವಿನ್ದತೀತ್ಯಾಯುರ್ವೇದಃ ||೩೫||

ನಿರ್ವಚನಮಾಹ- ನಿಶ್ಚಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಆಯುರ್ವಿದ್ಯತೇಽಸ್ಮಿನ್ ಇತ್ಯಾದಿ||೩೫||

Adhikarana 33 (36) · Śloka 36

ದೃಷ್ಟಾನ್ತವ್ಯಕ್ತಿರ್ನಿದರ್ಶನಮ್ | ಯಥಾ- ಅಗ್ನಿರ್ವಾಯುನಾ ಸಹಿತಃ ಕಕ್ಷೇ ವೃರ್ದ್ಧಿ ಗಚ್ಛತಿ ತಥಾ ವಾತಪಿತ್ತಕಫದುಷ್ಟೋ ವ್ರಣ ಇತಿ ||೩೬||

ನಿದರ್ಶನಮಾಹ- ದೃಷ್ಟಾನ್ತವ್ಯಕ್ತಿರಿತ್ಯಾದಿ| ದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನ ವ್ಯಕ್ತಿರ್ಯಸ್ಮಿನ್ ವಾಕ್ಯೇ ತತ್ತಥಾ| ಏತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನಾರ್ಥಃ ಪ್ರಸಾಧ್ಯತೇ ಯತ್ರ ತನ್ನಿದರ್ಶನಮಿತಿ| ಅತ ಏವ ಚ ನಿದರ್ಶನಾತ್ ಹೇತ್ವರ್ಥೋ ಭಿದ್ಯತೇ, ಹೇತ್ವರ್ಥಸ್ಯ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಮಾತ್ರತ್ವಾತ್ | ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಅಗ್ನಿರಿತ್ಯಾದಿ| ತಥೇತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೩೬||

Adhikarana 34 (37) · Śloka 37

ಇದಮೇವ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ನಿಯೋಗಃ | ಯಥಾ- ಪಥ್ಯಮೇವ ಭೋಕ್ತವ್ಯಮಿತಿ ||೩೭||

ನಿಯೋಗಮಾಹ- ಇದಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಪಥ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| (ಕ್ವಚಿನ್ನಿಯೋಗೋ ವ್ಯಭಿಚರತಿ, ಯಥಾ- ಜ್ವರಿತಸ್ಯಾರುಚೌ ಸತ್ಯಾಮಪಥ್ಯಮಪಿ ದೀಯತೇ; ತದುಕ್ತಂ- ‘ಜ್ವರಿತೋಽಹಿತಮಶ್ನೀಯಾದ್ಯದ್ಯಸ್ಯ ಹ್ಯರುಚಿರ್ಭವೇತ್| ಅನ್ನಕಾಲೇ ಹ್ಯಭುಞ್ಜಾನಃ ಕ್ಷೀಯತೇ ಮ್ರಿಯತೇಽಥವಾ’ ಇತಿ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇಽಪ್ಯುಕ್ತಂ- ‘ಉತ್ಪದ್ಯತೇ ಹಿ ಸಾಽವಸ್ಥಾ ದೇಶಕಾಲಬಲಂ ಪ್ರತಿ| ಯಸ್ಯಾಂ ಕಾರ್ಯಮಕಾರ್ಯ ಸ್ಯಾದ್ವರ್ಜಿತಂ ಕಾರ್ಯಮೇವ ಚ’- ಇತಿ )||೩೭||

Adhikarana 35 (38) · Śloka 38

ಇದಂ ಚೇದಂ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯಃ | ಯಥಾ- ಮಾಂಸವರ್ಗೇ ಏಣಹರಿಣಾದಯೋ ಲಾವತಿತ್ತಿರಿಶಾರಙ್ಗಶ್ಚ ಪ್ರಧಾನಾನೀತಿ ||೩೮||

ಸಮುಚ್ಚಯಮಾಹ- ಇದಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ಮಾಂಸೇತ್ಯಾದಿ| ಏಣಾದಯಃ ಪ್ರಧಾನಾನಿ ಲಾವಾದಯಶ್ಚ ಪ್ರಧಾನಾನೀತಿ ಸಮುಚ್ಚಯಶ್ಚ||೩೮||

Adhikarana 36 (39) · Śloka 39

ಇದಂ ವೇದಂ ವೇತಿ ವಿಕಲ್ಪಃ | ಯಥಾ- ರಸೌದನಃ ಸಘೃತಾ ಯವಾಗೂರ್ವಾ (ಭವತ್ವಿತಿ) ||೩೯||

ವಿಕಲ್ಪಮಾಹ- ಇದಂ ವೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ವಾಶಬ್ದೋಪಾದಾನಮತ್ರೋದಾಹರಣೇ ಯನ್ನ ಕೃತಂ ತದೇಕೇನಾಪಿ ವಾಶಬ್ದೇನ ಬಹುಷು ವಿಕಲ್ಪತಾದರ್ಶನಾರ್ಥ; ಕ್ವಚಿದ್ ವಾಶಬ್ದಂ ವಿನಾಽಪಿ ವಿಕಲ್ಪೋ ಭವತಿ, ಯಥೈಕಂ ರೋಗಂ ಪ್ರತಿ ಬಹುಷು ಯೋಗೇಷು ವಾಶಬ್ದಂ ವಿನಾಽಪ್ಯನ್ಯತಮೋ ಯೋಗೋ ಯೋಜ್ಯ ಇತಿ ವಿಕಲ್ಪಃ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾ ರಸೌದನ ಇತ್ಯಾದಿ||೩೯||

Adhikarana 37 (40) · Śloka 40

ಯದನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಬುದ್ಧಯಾಽವಗಮ್ಯತೇ ತದೂಹ್ಯಮ್ | ಯಥಾ- ಅಭಿಹಿತಮನ್ನಪಾನವಿಧೌ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಚಾನ್ನಮುಪದಿಶ್ಯತೇ- ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಭೋಜ್ಯಂ ಲೇಹ್ಯಂ ಪೇಯಮಿತಿ, ಏವಂ ಚತುರ್ವಿಧೇ ವಕ್ತವ್ಯೇ ದ್ವಿವಿಧಮಭಿಹಿತಮ್; ಇದಮತ್ರೋಹ್ಯಮ್- ಅನ್ನಪಾನೇ ವಿಶಿಷ್ಟಯೋರ್ದ್ವಯೋರ್ಗ್ರಹಣೇ ಕೃತೇ ಚತುರ್ಣಾಮಪಿ ಗ್ರಹಣಂ ಭವತೀತಿ; ಚತುರ್ವಿಧಶ್ಚಾಹಾರಃ ಪ್ರವಿರಲಃ, ಪ್ರಾಯೇಣ ದ್ವಿವಿಧ ಏವ; ಅತೋ ದ್ವಿತ್ವಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮಿತಿ | ಕಿಞ್ಚಾನ್ಯತ್- ಅನ್ನೇನ ಭಕ್ಷ್ಯಮವರುದ್ಧಂ, ಘನಸಾಧರ್ಮ್ಯಾತ್; ಪೇಯೇನ ಲೇಹ್ಯಂ, ದ್ರವಸಾಧರ್ಮ್ಯಾತ್ ||೪೦||

ಸಾಮ್ಪ್ರತಮೂಹ್ಯಾಖ್ಯಾಂ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಮಾಹ- ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಿತಿ ಸಾಕ್ಷಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಉದಾಹರಣಮಾಹ- ಯಥಾಽಮಿಹಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಥಮತ್ರೋಹ್ಯಂ ಭವತೀತಿ ಕಥನಾಯಾಹ- ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಭೋಜ್ಯಂ ಲೇಹ್ಯಂ ಪೇಯಮಿತಿ ಚತುರ್ಧಾ ವಕ್ತವ್ಯೇ ದ್ವಿವಿಧಮಮಿಹಿತಮತ್ರೋಹ್ಯಂ ಭವತಿ ಚಾತುರ್ವಿಧ್ಯಮತ್ರೋಹ್ಯಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಬುದ್ಧಿಗಮ್ಯಮೂಹ್ಯಂ ಪ್ರಾಕ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಂ ತತ್ ಕೀದೃಶ್ಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಗಮ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಅನ್ನಪಾನೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ನಪಾನಯೋರ್ವಿಶಿಷ್ಟಯೋರಭ್ಯವಹಾರ್ಯಯೋರ್ಗ್ರಹಣೇ ಚತುರ್ಣಾಮಭ್ಯವಹಾರ್ಯವಿಶೇಷಾಣಾಂ ಭಕ್ಷ್ಯಭೋಜ್ಯಲೇಹ್ಯಪೇಯಾನಾಂ ಗ್ರಹಣಂ ಭವತೀತಿ| ಚಾತುರ್ವಿಧ್ಯಮೇವ ಕಿಮಿತಿ ನೋಕ್ತಮಿತ್ಯಾಶಙ್ಕಯಾಹ- ಚತುರ್ವಿಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರವಿರಲ ಇತಿ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ವಿರಲಃ ಕ್ವಚಿತ್ಕಥಞ್ಚಿದ್ಭಾವಾತ್| ಪ್ರಕಾರಾನ್ತರೇಣಾಪಿ ಚತುರ್ವಿಧತ್ವಮಾಹ- ಕಿಞ್ಚಾನ್ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ನ ಕೇಚಿತ್ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯಾಸ್ಪಷ್ಟಾವಿದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಯೋಜನಾದೂಹ್ಯಂ ನ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿರಿತಿ, ಲೀನಸ್ಯಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಸ್ಯ ಚಾರ್ಥಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಾದೇವೋಹನೇನೋಭಯರೂಪಸ್ಯ ಯೋಜನಾದೂಹ್ಯಂ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೇರೇವ||೪೦||

Adhikarana 38 (41-43) · Śloka 43

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಸಾಮಾನ್ಯದರ್ಶನೇನಾಸಾಂ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸಮ್ಪ್ರದರ್ಶಿತಾ | ವಿಶೇಷಸ್ತು ಯಥಾಯೋಗಮುಪಧಾರ್ಯೋ ವಿಪಶ್ಚಿತಾ ||೪೧|| ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ಯುಕ್ತಯೋ ಹ್ಯೇತಾಸ್ತನ್ತ್ರಸಾರಗವೇಷಣೇ | ಮಯಾ ಸಮ್ಯಗ್ವಿನಿಹಿತಾಃ ಶಬ್ದಾರ್ಥನ್ಯಾಯಸಂಯುತಾಃ ||೪೨|| ಯೋ ಹ್ಯೋತಾ ವಿಧಿವದ್ವೇತ್ತಿ ದೀಪೀಭೂತಾಸ್ತು ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಸ ಪೂಜಾರ್ಹೋ ಭಿಷಕ್ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇತಿ ಧನ್ವನ್ತರೇರ್ಮತಮ್ ||೪೩||

ಏವಂ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೀರಭಿಧಾಯೋಪಸಂಹರನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿತತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿವಿಶೇಷಪ್ರತಿಪತ್ತಯೇ ಶ್ಲೋಕಮಾಹ- ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೀನಾಂ ವಿಶೇಷೋ ಯಥಾಸಮ್ಬನ್ಧಂ ವಿದುಷಾ ಉಪಧಾರಣೀಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಾರ್ತಿಕಸ್ತು ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ಯುಕ್ತಯ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಶ್ಲೋಕದ್ವಯಂ ಪಠತಿ||೪೧-೪೩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 65

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ತನ್ತ್ರಭೂಷಣಾಧ್ಯಾಯೇಷು ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿರ್ನಾಮ (ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ಪಞ್ಚಷಷ್ಟಿಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೬೫||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಪಞ್ಚಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬೫||