Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಸ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातस्तन्त्रयुक्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಸ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातस्तन्त्रयुक्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಯೋ ಭವನ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರೇ | ತದ್ಯಥಾ- ಅಧಿಕರಣಂ(೧), ಯೋಗಃ(೨), ಪದಾರ್ಥಃ(೩), ಹೇತ್ವರ್ಥಃ(೪), ಉದ್ದೇಶಃ(೫), ನಿರ್ದೇಶಃ(೬), ಉಪದೇಶಃ(೭), ಅಪದೇಶಃ(೮), ಪ್ರದೇಶಃ(೯), ಅತಿದೇಶಃ(೧೦), ಅಪವರ್ಜಃ(೧೧), ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ(೧೨), ಅರ್ಥಾಪತ್ತಿಃ(೧೩), ವಿಪರ್ಯಯಃ(೧೪), ಪ್ರಸಙ್ಗಃ(೧೫), ಏಕಾನ್ತಃ(೧೬), ಅನೇಕಾನ್ತಃ(೧೭), ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಃ(೧೮), ನಿರ್ಣಯಃ(೧೯), ಅನುಮತಂ(೨೦), ವಿಧಾನಮ್(೨೧), ಅನಾಗತಾವೇಕ್ಷಣಮ್(೨೨), ಅತಿಕ್ರಾನ್ತಾವೇಕ್ಷಣಂ(೨೩), ಸಂಶಯಃ(೨೪), ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ(೨೫), ಸ್ವಸಞ್ಜ್ಞಾ(೨೬), ನಿರ್ವಚನಂ(೨೭), ನಿದರ್ಶನಂ(೨೮), ನಿಯೋಗಃ(೨೯), ವಿಕಲ್ಪಃ(೩೦), ಸಮುಚ್ಚಯಃ(೩೧), ಊಹ್ಯಮ್(೩೨) ಇತಿ ||೩||
द्वात्रिंशत्तन्त्रयुक्तयो भवन्ति शास्त्रे | तद्यथा- अधिकरणं(१), योगः(२), पदार्थः(३), हेत्वर्थः(४), उद्देशः(५), निर्देशः(६), उपदेशः(७), अपदेशः(८), प्रदेशः(९), अतिदेशः(१०), अपवर्जः(११), वाक्यशेषः(१२), अर्थापत्तिः(१३), विपर्ययः(१४), प्रसङ्गः(१५), एकान्तः(१६), अनेकान्तः(१७), पूर्वपक्षः(१८), निर्णयः(१९), अनुमतं(२०), विधानम्(२१), अनागतावेक्षणम्(२२), अतिक्रान्तावेक्षणं(२३), संशयः(२४), व्याख्यानं(२५), स्वसञ्ज्ञा(२६), निर्वचनं(२७), निदर्शनं(२८), नियोगः(२९), विकल्पः(३०), समुच्चयः(३१), ऊह्यम्(३२) इति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಅತ್ರಾಸಾಂ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತೀನಾಂ ಕಿಂ ಪ್ರಯೋಜನಮ್? ಉಚ್ಯತೇ- ವಾಕ್ಯಯೋಜನಮರ್ಥಯೋಜನಂ ಚ ||೪||
अत्रासां तन्त्रयुक्तीनां किं प्रयोजनम्? उच्यते- वाक्ययोजनमर्थयोजनं च ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಅಸದ್ವಾದಿಪ್ರಯುಕ್ತಾನಾಂ ವಾಕ್ಯಾನಾಂ ಪ್ರತಿಷೇಧನಮ್ | ಸ್ವವಾಕ್ಯಸಿದ್ಧಿರಪಿ ಚ ಕ್ರಿಯತೇ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿತಃ ||೫|| ವ್ಯಕ್ತಾ ನೋಕ್ತಾಸ್ತು ಯೇ ಹ್ಯಾರ್ಥಾ ಲೀನಾ ಯೇ ಚಾಪ್ಯನಿರ್ಮಲಾಃ | ಲೇಶೋಕ್ತಾ ಯೇ ಚ ಕೇಚಿತ್ಸ್ಯುಸ್ತೇಷಾಂ ಚಾಪಿ ಪ್ರಸಾಧನಮ್ ||೬||
भवन्ति चात्र श्लोकाः- असद्वादिप्रयुक्तानां वाक्यानां प्रतिषेधनम् | स्ववाक्यसिद्धिरपि च क्रियते तन्त्रयुक्तितः ||५|| व्यक्ता नोक्तास्तु ये ह्यार्था लीना ये चाप्यनिर्मलाः | लेशोक्ता ये च केचित्स्युस्तेषां चापि प्रसाधनम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ಯಥಾಽಮ್ಬುಜವನಸ್ಯಾರ್ಕಃ ಪ್ರದೀಪೋ ವೇಶ್ಮನೋ ಯಥಾ | ಪ್ರಬೋಧಸ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಾರ್ಥಂ ತಥಾ ತನ್ತ್ರಸ್ಯ ಯುಕ್ತಯಃ ||೭||
यथाऽम्बुजवनस्यार्कः प्रदीपो वेश्मनो यथा | प्रबोधस्य प्रकाशार्थं तथा तन्त्रस्य युक्तयः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ತತ್ರ ಯಮರ್ಥಮಧಿಕೃತ್ಯೋಚ್ಯತೇ ತದಧಿಕರಣಂ; ಯಥಾ ರಸಂ ದೋಷಂ ವಾ ||೮||
तत्र यमर्थमधिकृत्योच्यते तदधिकरणं; यथा रसं दोषं वा ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ಯೇನ ವಾಕ್ಯಂ ಯುಜ್ಯತೇ ಸ ಯೋಗಃ | ಯಥಾ- ‘ತೈಲಂ ಪಿಬೇಚ್ಚಾಮೃತವಲ್ಲಿನಿಮ್ಬಹಿಂಸ್ರಾಭಯಾವೃಕ್ಷಕಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ | ಸಿದ್ಧಂ ಬಲಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಸದೇವದಾರು ಹಿತಾಯ ನಿತ್ಯಂ ಗಲಗಣ್ಡರೋಗೇ’ | ಇತ್ಯತ್ರ ತೈಲಂ ಸಿದ್ಧಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಪ್ರಥಮಂ ವಕ್ತವ್ಯೇ ತೃತೀಯಪಾದೇ ಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ, ಏವಂ ದೂರಸ್ಥಾನಾಮಪಿ ಪದಾನಾಮೇಕೀಕರಣಂ ಯೋಗಃ ||೯||
येन वाक्यं युज्यते स योगः | यथा- ‘तैलं पिबेच्चामृतवल्लिनिम्बहिंस्राभयावृक्षकपिप्पलीभिः | सिद्धं बलाभ्यां च सदेवदारु हिताय नित्यं गलगण्डरोगे’ | इत्यत्र तैलं सिद्धं पिबेदिति प्रथमं वक्तव्ये तृतीयपादे सिद्धमिति प्रयुक्तं, एवं दूरस्थानामपि पदानामेकीकरणं योगः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ಯೋಽರ್ಥೋಽಭಿಹಿತಃ ಸೂತ್ರೇ ಪದೇ ವಾ ಸ ಪದಾರ್ಥಃ ಪದಸ್ಯ ಪದಯೋಃ ಪದಾನಾಂ ವಾಽರ್ಥಃ ಪದಾರ್ಥಃ; ಅಪರಿಮಿತಾಶ್ಚ ಪದಾರ್ಥಾಃ | ಯಥಾ- ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಞ್ಜನೇಷು ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇಷು ದ್ವಯೋಸ್ತ್ರಯಾಣಾಂ ವಾಽರ್ಥಾನಾಮುಪಪತ್ತಿರ್ದೃಶ್ಯತೇ, ತತ್ರ ಯೋಽರ್ಥಃ ಪೂರ್ವಾಪರಯೋಗಸಿದ್ಧೋ ಭವತಿ ಸ ಗ್ರಹೀತವ್ಯಃ; ಯಥಾ- ‘ವೇದೋತ್ಪತ್ತಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮ’ ಇತ್ಯುಕ್ತೇ ಸನ್ದಿಹ್ಯತೇ ಬುದ್ಧಿಃ- ಕತಮಸ್ಯ ವೇದಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಂ ವಕ್ಷ್ಯತೀತಿ, ಯತಃ ಋಗ್ವೇದಾದಯಸ್ತು ವೇದಾಃ; ‘ವಿದ ವಿಚಾರಣೇ, ವಿದ್ಲೃ ಲಾಭೇ,’ ಇತ್ಯೇತಯೋಶ್ಚ ಧಾತ್ವೋರನೇಕಾರ್ಥಯೋಃ ಪ್ರಯೋಗಾತ್, ತತ್ರ ಪೂರ್ವಾಪರಯೋಗಮುಪಲಭ್ಯ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿರ್ಭವತಿ- ಆಯುರ್ವೇದೋತ್ಪತ್ತಿಮಯಂ ವಿವಕ್ಷುರಿತಿ; ಏಷ ಪದಾರ್ಥಃ ||೧೦||
योऽर्थोऽभिहितः सूत्रे पदे वा स पदार्थः पदस्य पदयोः पदानां वाऽर्थः पदार्थः; अपरिमिताश्च पदार्थाः | यथा- स्नेहस्वेदाञ्जनेषु निर्दिष्टेषु द्वयोस्त्रयाणां वाऽर्थानामुपपत्तिर्दृश्यते, तत्र योऽर्थः पूर्वापरयोगसिद्धो भवति स ग्रहीतव्यः; यथा- ‘वेदोत्पत्तिमध्यायं व्याख्यास्याम’ इत्युक्ते सन्दिह्यते बुद्धिः- कतमस्य वेदस्योत्पत्तिं वक्ष्यतीति, यतः ऋग्वेदादयस्तु वेदाः; ‘विद विचारणे, विद्लृ लाभे,’ इत्येतयोश्च धात्वोरनेकार्थयोः प्रयोगात्, तत्र पूर्वापरयोगमुपलभ्य प्रतिपत्तिर्भवति- आयुर्वेदोत्पत्तिमयं विवक्षुरिति; एष पदार्थः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ಯದನ್ಯದುಕ್ತಮನ್ಯಾರ್ಥಸಾಧಕಂ ಭವತಿ ಸ ಹೇತ್ವರ್ಥಃ | ಯಥಾ- ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡೋಽದ್ಭಿಃ ಪ್ರಕ್ಲಿಘತೇ ತಥಾ ಮಾಷದುಗ್ಧಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ವ್ರಣಃ ಪ್ರಕ್ಲಿಘತ ಇತಿ ||೧೧||
यदन्यदुक्तमन्यार्थसाधकं भवति स हेत्वर्थः | यथा- मृत्पिण्डोऽद्भिः प्रक्लिघते तथा माषदुग्धप्रभृतिभिर्व्रणः प्रक्लिघत इति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ಸಮಾಸವಚನಮುದ್ದೇಶಃ | ಯಥಾ- ಶಲ್ಯಮಿತಿ ||೧೨||
समासवचनमुद्देशः | यथा- शल्यमिति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ವಿಸ್ತರವಚನಂ ನಿರ್ದೇಶಃ | ಯಥಾ- ಶಾರೀರಮಾಗನ್ತುಕಂ ಚೇತಿ ||೧೩||
विस्तरवचनं निर्देशः | यथा- शारीरमागन्तुकं चेति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ಏವಮಿತ್ಯುಪದೇಶಃ | ಯಥಾ- ‘ತಥಾ ನ ಜಾಗೃಯಾದ್ರಾತ್ರೌ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್’ ಇತಿ ||೧೪||
एवमित्युपदेशः | यथा- ‘तथा न जागृयाद्रात्रौ दिवास्वप्नं च वर्जयेत्’ इति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ಅನೇನ ಕಾರಣೇನೇತ್ಯಪದೇಶಃ, ಯಥಾಽಪದಿಶ್ಯತೇ- ಮಧುರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮಭಿವರ್ಧಯತೀತಿ ||೧೫||
अनेन कारणेनेत्यपदेशः, यथाऽपदिश्यते- मधुरः श्लेष्माणमभिवर्धयतीति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ಪ್ರಕೃತಸ್ಯಾತಿಕ್ರಾನ್ತೇನ ಸಾಧನಂ ಪ್ರದೇಶಃ | ಯಥಾ- ದೇವದತ್ತಸ್ಯಾನೇನ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧೃತಂ ತಥಾ ಯಜ್ಞದತ್ತಸ್ಯಾಪ್ಯಯಮುದ್ಧರಿಷ್ಯತೀತಿ ||೧೬||
प्रकृतस्यातिक्रान्तेन साधनं प्रदेशः | यथा- देवदत्तस्यानेन शल्यमुद्धृतं तथा यज्ञदत्तस्याप्ययमुद्धरिष्यतीति ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ಪ್ರಕೃತಸ್ಯಾನಾಗತಸ್ಯ ಸಾಧನಮತಿದೇಶಃ | ಯಥಾ- ಯತೋಽಸ್ಯ ವಾಯುರುರ್ಧ್ವಮುತ್ತಿಷ್ಠತೇ ತೇನೋದಾವರ್ತೀ ಸ್ಯಾದಿತಿ ||೧೭||
प्रकृतस्यानागतस्य साधनमतिदेशः | यथा- यतोऽस्य वायुरुर्ध्वमुत्तिष्ठते तेनोदावर्ती स्यादिति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ಯಾಪಕರ್ಷಣಮಪವರ್ಗಃ | ಯಥಾ- ಅಸ್ವೇದ್ಯಾ ವಿಷೋಪಸೃಷ್ಟಾಃ, ಅನ್ಯತ್ರ ಕೀಟವಿಷಾದಿತಿ ||೧೮||
अभिव्याप्यापकर्षणमपवर्गः | यथा- अस्वेद्या विषोपसृष्टाः, अन्यत्र कीटविषादिति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
ಯೇನ ಪದೇನಾನುಕ್ತೇನ ವಾಕ್ಯಂ ಸಮಾಪ್ಯೇತ ಸ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ | ಯಥಾ- ಶಿರಃ ಪಾಣಿಪಾದಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠೋದರೋರಸಾಮಿತ್ಯುಕ್ತೇ ಪುರುಷಗ್ರಹಣಂ ವಿನಾಽಪಿ ಗಮ್ಯತೇ ಪುರುಷಸ್ಯೇತಿ ||೧೯||
येन पदेनानुक्तेन वाक्यं समाप्येत स वाक्यशेषः | यथा- शिरः पाणिपादपार्श्वपृष्ठोदरोरसामित्युक्ते पुरुषग्रहणं विनाऽपि गम्यते पुरुषस्येति ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ಯದಕೀರ್ತಿತಮರ್ಥಾದಾಪದ್ಯತೇ ಸಾಽರ್ಥಾಪತ್ತಿಃ | ಯಥಾ- ಓದನಂ ಭೋಕ್ಷ್ಯೇ ಇತ್ಯುಕ್ತೇಽರ್ಥಾದಾಪನ್ನಂ ಭವತಿ- ನಾಯಂ ಪಿಪಾಸುರ್ಯವಾಗೂಮಿತಿ ||೨೦||
यदकीर्तितमर्थादापद्यते साऽर्थापत्तिः | यथा- ओदनं भोक्ष्ये इत्युक्तेऽर्थादापन्नं भवति- नायं पिपासुर्यवागूमिति ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
ಯದ್ಯತ್ರಾಭಿಹಿತಂ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಂ ವಿಪರ್ಯಯಃ | ಯಥಾ- ಕೃಶಾಲ್ಪಪ್ರಾಣಭೀರವೋ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾ ಇತ್ಯುಕ್ತೇ ವಿಪರೀತಂ ಗೃಹ್ಯತೇ ದೃಢಾದಯಃ ಸುಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾ ಇತಿ ||೨೧||
यद्यत्राभिहितं तस्य प्रातिलोम्यं विपर्ययः | यथा- कृशाल्पप्राणभीरवो दुश्चिकित्स्या इत्युक्ते विपरीतं गृह्यते दृढादयः सुचिकित्स्या इति ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
ಪ್ರಕರಣಾನ್ತರೇಣ ಸಮಾಪನಂ ಪ್ರಸಙ್ಗಃ, ಯದ್ವಾ ಪ್ರಕರಣಾನ್ತರಿತೋ ಯೋಽರ್ಥೋಽಸಕೃದುಕ್ತಃ ಸಮಾಪ್ಯತೇ ಸ ಪ್ರಸಙ್ಗಃ | ಯಥಾ- ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಶರೀರಿಸಮವಾಯಃ ಪುರುಷಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಕ್ರಿಯಾ ಸೋಽಧಿಷ್ಠಾನಮಿತಿ ವೇದೋತ್ಪತ್ತಾವಭಿಧಾಯ, ಭೂತಚಿನ್ತಾಯಾಂ ಪುನರುಕ್ತಂ- ಯತೋಽಭಿಹಿತಂ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಶರೀರಿಸಮವಾಯಃ ಪುರೂಷ ಇತಿ, ಸ ಖಲ್ವೇಷ ಕರ್ಮಪುರುಷಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಧಿಕೃತ ಇತಿ ||೨೨||
प्रकरणान्तरेण समापनं प्रसङ्गः, यद्वा प्रकरणान्तरितो योऽर्थोऽसकृदुक्तः समाप्यते स प्रसङ्गः | यथा- पञ्चमहाभूतशरीरिसमवायः पुरुषस्तस्मिन् क्रिया सोऽधिष्ठानमिति वेदोत्पत्तावभिधाय, भूतचिन्तायां पुनरुक्तं- यतोऽभिहितं पञ्चमहाभूतशरीरिसमवायः पुरूष इति, स खल्वेष कर्मपुरुषश्चिकित्साधिकृत इति ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
(ಸರ್ವತ್ರ )ಯದವಧಾರಣೇನೋಚ್ಯತೇ ಸ ಏಕಾನ್ತಃ | ಯಥಾ- ತ್ರಿವೃದ್ವಿರೇಚಯತಿ, ಮದನಫಲಂ ವಾಮಯತಿ(ಏವ) ||೨೩||
(सर्वत्र )यदवधारणेनोच्यते स एकान्तः | यथा- त्रिवृद्विरेचयति, मदनफलं वामयति(एव) ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ಕ್ವಚಿತ್ತಥಾ ಕ್ವಚಿದನ್ಯಥೇತಿ ಯಃ ಸೋಽನೇಕಾನ್ತಃ | ಯಥಾ- ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ಬ್ರುವತೇ ದ್ರವ್ಯಂ ಪ್ರಧಾನಂ, ಕೇಚಿದ್ರಸಂ, ಕೇಚಿದ್ವೀರ್ಯಂ ಕೇಚಿದ್ವಿಪಾಕಮಿತಿ ||೨೪||
क्वचित्तथा क्वचिदन्यथेति यः सोऽनेकान्तः | यथा- केचिदाचार्या ब्रुवते द्रव्यं प्रधानं, केचिद्रसं, केचिद्वीर्यं केचिद्विपाकमिति ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
ಆಕ್ಷೇಪಪೂರ್ವಕಃ ಪ್ರಶ್ನಃ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಃ | ಯಥಾ- ಕಥಂ ವಾತನಿಮಿತ್ತಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಪ್ರಮೇಹ ಅಸಾಧ್ಯಾ ಭವನ್ತೀತಿ ||೨೫||
आक्षेपपूर्वकः प्रश्नः पूर्वपक्षः | यथा- कथं वातनिमित्ताश्चत्वारः प्रमेह असाध्या भवन्तीति ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26-27) · Śloka 27
ತಸ್ಯೋತ್ತರಂ ನಿರ್ಣಯಃ | ಯಥಾ- ಶರೀರಂ ಪ್ರಪೀಡ್ಯ ಪಶ್ಚಾದಧೋ ಗತ್ವಾ ವಸಾಮೇದೋಮಜ್ಜಾನುವಿದ್ಧಂ ಮೂತ್ರಂ ವಿಸೃಜತಿ ವಾತಃ ಏವಮಸಾಧ್ಯಾ ವಾತಜಾ ಇತಿ ||೨೬|| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್- ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಶರೀರಂ ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ಮೇದೋಮಜ್ಜಾವಸಾಯುತಃ | ಅಧಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತೇ ವಾಯುಸ್ತೇನಾಸಾಧ್ಯಾಸ್ತು ವಾತಜಾಃ ||೨೭||
तस्योत्तरं निर्णयः | यथा- शरीरं प्रपीड्य पश्चादधो गत्वा वसामेदोमज्जानुविद्धं मूत्रं विसृजति वातः एवमसाध्या वातजा इति ||२६|| तथा चोक्तम्- कृत्स्नं शरीरं निष्पीड्य मेदोमज्जावसायुतः | अधः प्रकुप्यते वायुस्तेनासाध्यास्तु वातजाः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (28) · Śloka 28
ಪರಮತಮಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮನುಮತಮ್ | ಯಥಾ- ಅನ್ಯೋ ಬ್ರೂಯಾತ್- ಸಪ್ತ ರಸಾ ಇತಿ, ತಚ್ಚಾಪ್ರತಿಷೇಧಾದನುಮನ್ಯತೇ ಕಥಞ್ಚಿದಿತಿ ||೨೮||
परमतमप्रतिषिद्धमनुमतम् | यथा- अन्यो ब्रूयात्- सप्त रसा इति, तच्चाप्रतिषेधादनुमन्यते कथञ्चिदिति ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (29) · Śloka 29
ಪ್ರಕರಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾಽಭಿಹಿತಂ ವಿಧಾನಮ್ | ಯಥಾ- ಸಕ್ಥಿಮರ್ಮಾಣ್ಯೇಕಾದಶ ಪ್ರಕರಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾಽಭಿಹಿತಾನಿ ||೨೯||
प्रकरणानुपूर्व्याऽभिहितं विधानम् | यथा- सक्थिमर्माण्येकादश प्रकरणानुपूर्व्याऽभिहितानि ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (30) · Śloka 30
ಏವಂ ವಕ್ಷ್ಯತೀತ್ಯನಾಗತಾವೇಕ್ಷಣಮ್ | ಯಥಾ- ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಬ್ರೂಯಾತ್- ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇಷು ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ ||೩೦||
एवं वक्ष्यतीत्यनागतावेक्षणम् | यथा- श्लोकस्थाने ब्रूयात्- चिकित्सितेषु वक्ष्यामीति ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (31) · Śloka 31
ಯತ್ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಂ ತದತಿಕ್ರಾನ್ತಾವೇಕ್ಷಣಮ್ | ಯಥಾ- ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇಷು ಬ್ರೂಯಾತ್- ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಯದೀರಿತಮಿತಿ ||೩೧||
यत्पूर्वमुक्तं तदतिक्रान्तावेक्षणम् | यथा- चिकित्सितेषु ब्रूयात्- श्लोकस्थाने यदीरितमिति ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (32) · Śloka 32
ಉಭಯಹೇತುದರ್ಶನಂ ಸಂಶಯಃ | ಯಥಾ - ತಲಹೃದಯಾಭಿಘಾತಃ ಪ್ರಾಣಹರಃ, ಪಾಣಿಪಾದಚ್ಛೇದನಮಪ್ರಾಣಹರಮಿತಿ ||೩೨||
उभयहेतुदर्शनं संशयः | यथा - तलहृदयाभिघातः प्राणहरः, पाणिपादच्छेदनमप्राणहरमिति ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (33) · Śloka 33
ತನ್ತ್ರೇಽತಿಶಯೋಪವರ್ಣನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್ | ಯಥಾ- ಇಹ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಕಃ ಪುರೂಷೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ, ಅನ್ಯೇಷ್ವಾಯುರ್ವೇದತನ್ತ್ರೇಷು ಭೂತಾದಿಪ್ರಭೃತ್ಯಾರಭ್ಯ ಚಿನ್ತಾ ||೩೩||
तन्त्रेऽतिशयोपवर्णनं व्याख्यानम् | यथा- इह पञ्चविंशतिकः पुरूषो व्याख्यायते, अन्येष्वायुर्वेदतन्त्रेषु भूतादिप्रभृत्यारभ्य चिन्ता ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (34) · Śloka 34
ಅನ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಾಸಾಮಾನ್ಯಾ ಸ್ವಸಞ್ಜ್ಞಾ | ಯಥಾ- ಮಿಥುನಮಿತಿ ಮಧುಸರ್ಪಿಷೋರ್ಗ್ರಗಣಂ; ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಮುದಾಹರಣಂ ವಾ ||೩೪||
अन्यशास्त्रासामान्या स्वसञ्ज्ञा | यथा- मिथुनमिति मधुसर्पिषोर्ग्रगणं; लोकप्रसिद्धमुदाहरणं वा ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (35) · Śloka 35
ನಿಶ್ಚಿತಂ ವಚನಂ ನಿರ್ವಚನಮ್ | ಯಥಾ- ಆಯುರ್ವಿದ್ಯತೇಽಸ್ಮಿನ್ನನೇನ ವಾ ಆಯುರ್ವಿನ್ದತೀತ್ಯಾಯುರ್ವೇದಃ ||೩೫||
निश्चितं वचनं निर्वचनम् | यथा- आयुर्विद्यतेऽस्मिन्ननेन वा आयुर्विन्दतीत्यायुर्वेदः ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (36) · Śloka 36
ದೃಷ್ಟಾನ್ತವ್ಯಕ್ತಿರ್ನಿದರ್ಶನಮ್ | ಯಥಾ- ಅಗ್ನಿರ್ವಾಯುನಾ ಸಹಿತಃ ಕಕ್ಷೇ ವೃರ್ದ್ಧಿ ಗಚ್ಛತಿ ತಥಾ ವಾತಪಿತ್ತಕಫದುಷ್ಟೋ ವ್ರಣ ಇತಿ ||೩೬||
दृष्टान्तव्यक्तिर्निदर्शनम् | यथा- अग्निर्वायुना सहितः कक्षे वृर्द्धि गच्छति तथा वातपित्तकफदुष्टो व्रण इति ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (37) · Śloka 37
ಇದಮೇವ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ನಿಯೋಗಃ | ಯಥಾ- ಪಥ್ಯಮೇವ ಭೋಕ್ತವ್ಯಮಿತಿ ||೩೭||
इदमेव कर्तव्यमिति नियोगः | यथा- पथ्यमेव भोक्तव्यमिति ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (38) · Śloka 38
ಇದಂ ಚೇದಂ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯಃ | ಯಥಾ- ಮಾಂಸವರ್ಗೇ ಏಣಹರಿಣಾದಯೋ ಲಾವತಿತ್ತಿರಿಶಾರಙ್ಗಶ್ಚ ಪ್ರಧಾನಾನೀತಿ ||೩೮||
इदं चेदं चेति समुच्चयः | यथा- मांसवर्गे एणहरिणादयो लावतित्तिरिशारङ्गश्च प्रधानानीति ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (39) · Śloka 39
ಇದಂ ವೇದಂ ವೇತಿ ವಿಕಲ್ಪಃ | ಯಥಾ- ರಸೌದನಃ ಸಘೃತಾ ಯವಾಗೂರ್ವಾ (ಭವತ್ವಿತಿ) ||೩೯||
इदं वेदं वेति विकल्पः | यथा- रसौदनः सघृता यवागूर्वा (भवत्विति) ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (40) · Śloka 40
ಯದನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಬುದ್ಧಯಾಽವಗಮ್ಯತೇ ತದೂಹ್ಯಮ್ | ಯಥಾ- ಅಭಿಹಿತಮನ್ನಪಾನವಿಧೌ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಚಾನ್ನಮುಪದಿಶ್ಯತೇ- ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಭೋಜ್ಯಂ ಲೇಹ್ಯಂ ಪೇಯಮಿತಿ, ಏವಂ ಚತುರ್ವಿಧೇ ವಕ್ತವ್ಯೇ ದ್ವಿವಿಧಮಭಿಹಿತಮ್; ಇದಮತ್ರೋಹ್ಯಮ್- ಅನ್ನಪಾನೇ ವಿಶಿಷ್ಟಯೋರ್ದ್ವಯೋರ್ಗ್ರಹಣೇ ಕೃತೇ ಚತುರ್ಣಾಮಪಿ ಗ್ರಹಣಂ ಭವತೀತಿ; ಚತುರ್ವಿಧಶ್ಚಾಹಾರಃ ಪ್ರವಿರಲಃ, ಪ್ರಾಯೇಣ ದ್ವಿವಿಧ ಏವ; ಅತೋ ದ್ವಿತ್ವಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮಿತಿ | ಕಿಞ್ಚಾನ್ಯತ್- ಅನ್ನೇನ ಭಕ್ಷ್ಯಮವರುದ್ಧಂ, ಘನಸಾಧರ್ಮ್ಯಾತ್; ಪೇಯೇನ ಲೇಹ್ಯಂ, ದ್ರವಸಾಧರ್ಮ್ಯಾತ್ ||೪೦||
यदनिर्दिष्टं बुद्धयाऽवगम्यते तदूह्यम् | यथा- अभिहितमन्नपानविधौ चतुर्विधं चान्नमुपदिश्यते- भक्ष्यं भोज्यं लेह्यं पेयमिति, एवं चतुर्विधे वक्तव्ये द्विविधमभिहितम्; इदमत्रोह्यम्- अन्नपाने विशिष्टयोर्द्वयोर्ग्रहणे कृते चतुर्णामपि ग्रहणं भवतीति; चतुर्विधश्चाहारः प्रविरलः, प्रायेण द्विविध एव; अतो द्वित्वं प्रसिद्धमिति | किञ्चान्यत्- अन्नेन भक्ष्यमवरुद्धं, घनसाधर्म्यात्; पेयेन लेह्यं, द्रवसाधर्म्यात् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (41-43) · Śloka 43
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಸಾಮಾನ್ಯದರ್ಶನೇನಾಸಾಂ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸಮ್ಪ್ರದರ್ಶಿತಾ | ವಿಶೇಷಸ್ತು ಯಥಾಯೋಗಮುಪಧಾರ್ಯೋ ವಿಪಶ್ಚಿತಾ ||೪೧|| ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ಯುಕ್ತಯೋ ಹ್ಯೇತಾಸ್ತನ್ತ್ರಸಾರಗವೇಷಣೇ | ಮಯಾ ಸಮ್ಯಗ್ವಿನಿಹಿತಾಃ ಶಬ್ದಾರ್ಥನ್ಯಾಯಸಂಯುತಾಃ ||೪೨|| ಯೋ ಹ್ಯೋತಾ ವಿಧಿವದ್ವೇತ್ತಿ ದೀಪೀಭೂತಾಸ್ತು ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಸ ಪೂಜಾರ್ಹೋ ಭಿಷಕ್ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇತಿ ಧನ್ವನ್ತರೇರ್ಮತಮ್ ||೪೩||
भवन्ति चात्र- सामान्यदर्शनेनासां व्यवस्था सम्प्रदर्शिता | विशेषस्तु यथायोगमुपधार्यो विपश्चिता ||४१|| द्वात्रिंशद्युक्तयो ह्येतास्तन्त्रसारगवेषणे | मया सम्यग्विनिहिताः शब्दार्थन्यायसंयुताः ||४२|| यो ह्योता विधिवद्वेत्ति दीपीभूतास्तु बुद्धिमान् | स पूजार्हो भिषक्श्रेष्ठ इति धन्वन्तरेर्मतम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 65
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ತನ್ತ್ರಭೂಷಣಾಧ್ಯಾಯೇಷು ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿರ್ನಾಮ (ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ಪಞ್ಚಷಷ್ಟಿಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೬೫||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे तन्त्रभूषणाध्यायेषु तन्त्रयुक्तिर्नाम (तृतीयोऽध्यायः, आदितः) पञ्चषष्टिमोऽध्यायः ||६५||
🔊 Audio coming soon