Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતસ્તૃષ્ણાપ્રતિષેધમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
अथातस्तृष्णाप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
પાનાત્યયપ્રતિષેધાનન્તરં મદ્યહેતુત્વાત્તુલ્યચિકિત્સિતત્વાચ્ચ તૃષ્ણાપ્રતિષેધારમ્ભો યુક્ત ઇત્યત આહ- અથાત ઇત્યાદિ||૧-૨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
સતતં યઃ પિબેદ્વારિ ન તૃપ્તિમધિગચ્છતિ | પુનઃ કાઙ્ક્ષતિ તોયં ચ તં તૃષ્ણાર્દિતમાદિશેત્ ||૩||
सततं यः पिबेद्वारि न तृप्तिमधिगच्छति | पुनः काङ्क्षति तोयं च तं तृष्णार्दितमादिशेत् ||३||
🔊 Audio coming soon
તૃષ્ણારોગસ્વરૂપકથનાય યાદૃશસ્તૃષ્ણાર્દિતો ભવતિ તાદૃશમાહ- સતતં ય ઇત્યાદિ| નાધિગચ્છતિ ન પ્રાપ્નોતિ||૩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
સઙ્ક્ષોભશોકશ્રમમદ્યપાનાદ્રૂક્ષામ્લશુષ્કોષ્ણકટૂપયોગાત્ | ધાતુક્ષયાલ્લઙ્ઘનસૂર્યતાપાત્ પિત્તં ચ વાતશ્ચ ભૃશં પ્રવૃદ્ધૌ ||૪|| સ્રોતાંસિ સન્દૂષયતઃ સમેતૌ યાન્યમ્બુવાહીનિ શરીરિણાં હિ | સ્રોતઃસ્વપાંવાહિષુ દૂષિતેષુ જાયેત તૃષ્ણાઽતિબલા તતસ્તુ ||૫||
सङ्क्षोभशोकश्रममद्यपानाद्रूक्षाम्लशुष्कोष्णकटूपयोगात् | धातुक्षयाल्लङ्घनसूर्यतापात् पित्तं च वातश्च भृशं प्रवृद्धौ ||४|| स्रोतांसि सन्दूषयतः समेतौ यान्यम्बुवाहीनि शरीरिणां हि | स्रोतःस्वपांवाहिषु दूषितेषु जायेत तृष्णाऽतिबला ततस्तु ||५||
🔊 Audio coming soon
તૃષ્ણાયા હેતુસમ્પ્રાપ્તી આહ- સઙ્ક્ષોભશોકશ્રમેત્યાદિ| સઙ્ક્ષોભઃ અત્યર્થચલનમ્| શ્રમ આયાસજઃ સ્વે(ખે)દઃ| સમેતૌ મિલિતૌ| અમ્બુવાહીનિ સ્રોતાંસિ જિહ્વાગલતાલુક્લોમજાનિ રસવાહિન્યશ્ચ ધમન્યઃ| અતિબલા અતિશયેન બલયુક્તા તૃષ્ણા| સઙ્ક્ષોભેત્યાદિકઃ સૂર્યતાપાન્તો હેતુઃ, ‘પિત્તં ચ વાતશ્ચ ભૃશમ્’ ઇત્યાદિકા ‘જાયેત તૃષ્ણાઽતિબલા તતસ્તુ’ ઇત્યન્તા સમ્પ્રાપ્તિઃ||૪-૫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
તિસ્રઃ સ્મૃતાસ્તાઃ ક્ષતજા ચતુર્થી ક્ષયાત્તથાઽન્યાઽઽમસમુદ્ભવા ચ | સ્યાત્ સપ્તમી ભક્તનિમિત્તજા તુ નિબોધ લિઙ્ગાન્યનુપૂર્વશસ્તુ ||૬||
तिस्रः स्मृतास्ताः क्षतजा चतुर्थी क्षयात्तथाऽन्याऽऽमसमुद्भवा च | स्यात् सप्तमी भक्तनिमित्तजा तु निबोध लिङ्गान्यनुपूर्वशस्तु ||६||
🔊 Audio coming soon
તૃષ્ણાસઙ્ખ્યામાહ- તિસ્ર ઇત્યાદિ| તિસ્ર ઇતિ વાતપિત્તકફૈઃ| યદ્યપિ કફસ્ય સ્તૈમિત્યાત્તૃષ્ણાજનકત્વં ન સમ્ભવતિ, તથાઽપિ વૃદ્ધઃ શ્લેષ્મા યદા વાતં પિત્તેન સહ આવૃણોતિ તદા તાભ્યાં સંશોષ્યમાણસ્તૃષ્ણાં જનયતિ| તા ઇતિ તૃષ્ણાઃ| ક્ષતજા વ્રણનિમિત્તા| ચતુર્થીતિ ચતુર્થગ્રહણાદાદ્યાનાં ચતસૃણાં તૃષ્ણાનાં સુખસાધ્યત્વં રસક્ષયામસમુદ્ભવયોર્દુઃસાધ્યત્વં ચ બોધયતિ| ક્ષયાત્ રસક્ષયાત્, ‘રસક્ષયાદ્યા ક્ષયસમ્ભવા સા’ ઇતિ વક્ષ્યમાણવચનાત્| અન્યા અપરા| આમસમુદ્ભવા અજીર્ણજા| ભુક્તનિમિત્તજા ચેતિ સ્નિગ્ધાદિભોજનનિમિત્તા| યદ્યપિ તન્ત્રાન્તરે પઞ્ચૈવ તૃષ્ણા નિર્દિષ્ટાઃ, તથાઽપ્યત્ર નિદાનભેદેન ચિકિત્સાભેદાત્ સપ્ત નિર્દિષ્ટાઃ| યા ચ સ્વભાવજા તસ્યા અત્રાનધિકારઃ, સ્વસ્થોજસ્કરચિકિત્સિતવિષયત્વાત્; યા ચ બુભુક્ષાપ્રભવા સા જ્વરાધિકારે સમ્યગ્લઙ્ઘનલક્ષણત્વેનોક્તા, તસ્યા અપ્યનધિકારત્વેનાગણનં; યા ચ પિત્તજ્વરલિઙ્ગત્વેન કથિતા સા પૈત્તિકાયામવરુદ્ધા યા ચ પાનજા સા ક્ષયજાયામવરુદ્ધેતિ; અતો ન સઙ્ખ્યાતિરેકઃ| નિબોધ જાનીહિ| અનુપૂર્વશઃ યથાક્રમેણ| કેચિત્ ‘લિઙ્ગાનિ તાસાં શૃણુ સૌષધાનિ’ ઇતિ પઠન્તિ||૬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
તાલ્વોષ્ઠકણ્ઠાસ્યવિશોષદાહાઃ સન્તાપમોહભ્રમવિપ્રલાપાઃ | પૂર્વાણિ રૂપાણિ ભવન્તિ તાસામુત્પત્તિકાલેષુ વિશેષતસ્તુ ||૭||
ताल्वोष्ठकण्ठास्यविशोषदाहाः सन्तापमोहभ्रमविप्रलापाः | पूर्वाणि रूपाणि भवन्ति तासामुत्पत्तिकालेषु विशेषतस्तु ||७||
🔊 Audio coming soon
તૃષ્ણાયાઃ પૂર્વરૂપમાહ- તાલ્વોષ્ઠકણ્ઠાસ્યેત્યાદિ| વિશોષદાહા ઇતિ તાલ્વાદિભિઃ સહ પ્રત્યેકં સમ્બધ્યતે| વિશોષો વિશેષેણ શોષઃ| સન્તાપો ઘર્માદિભિરિવ| મોહો વૈચિત્ત્યમ્| વિપ્રલાપો વિવિધપ્રકારેણ ભાષણમ્| તાસાં તૃષ્ણાનામ્| ઉત્પત્તિકાલેષુ વિશેષતસ્ત્વિતિ તાનિ પૂર્વરૂપાણિ અત્તિશયેનોત્પત્તિકાલેષુ સમ્ભવન્તીત્યર્થઃ||૭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
શુષ્કાસ્યતા મારુતસમ્ભવાયાં તોદસ્તથા શઙ્ખશિરઃસુ ચાપિ | સ્રોતોનિરોધો વિરસં ચ વક્ત્રં શીતાભિરદ્ભિશ્ચ વિવૃદ્ધિમેતિ ||૮||
शुष्कास्यता मारुतसम्भवायां तोदस्तथा शङ्खशिरःसु चापि | स्रोतोनिरोधो विरसं च वक्त्रं शीताभिरद्भिश्च विवृद्धिमेति ||८||
🔊 Audio coming soon
વાતજતૃષ્ણાલક્ષણમાહ- શુષ્કાસ્યતા મારુતસમ્ભવાયામિત્યાદિ| શુષ્કાસ્યતા મુખશોષઃ| શઙ્ખશિરઃસુ શઙ્ખયોઃ શિરસિ ચેત્યર્થઃ| સ્રોતોનિરોધઃ કર્ણસ્રોતોનિરોધઃ | વિરસં વિરુદ્ધરસમ્| એતિ પ્રાપ્નોતિ| કેચિત્ ‘શુષ્કાસ્યતા’ ઇત્યત્ર ‘ક્ષામાસ્યતા’ ઇતિ પઠિત્વા વક્તું ચર્વયિતું ચાસામર્થ્યમિતિ વ્યાખ્યાનયન્તિ| ‘શઙ્ખશિરઃસુ ચાપિ’ ઇત્યત્ર ‘શઙ્ખશિરોગલેષુ’ ઇતિ કેચિત્ પઠન્તિ||૮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
મૂર્ચ્છાપ્રલાપારુચિવક્ત્રશોષાઃ પીતેક્ષણત્વં પ્રતતશ્ચ દાહઃ | શીતાભિકાઙ્ક્ષા મુખતિક્તતા ચ પિત્તાત્મિકાયાં પરિધૂપનં ચ ||૯||
मूर्च्छाप्रलापारुचिवक्त्रशोषाः पीतेक्षणत्वं प्रततश्च दाहः | शीताभिकाङ्क्षा मुखतिक्तता च पित्तात्मिकायां परिधूपनं च ||९||
🔊 Audio coming soon
પિત્તજતૃષ્ણાલક્ષણમાહ- મૂર્ચ્છેત્યાદિ| મૂર્ચ્છા ચેતનાચ્યુતિઃ| પીતેક્ષણત્વં પીતનેત્રતા| પ્રતતઃ સન્તતઃ| શીતાભિકાઙ્ક્ષા શીતેચ્છા| પરિધૂપનં ધૂમોદ્વમ(હ)નમિવ||૯||
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
કફાવૃતાભ્યામનિલાનલાભ્યાં કફોઽપિ શુષ્કઃ પ્રકરોતિ તૃષ્ણામ્ | નિદ્રા ગુરુત્વં મધુરાસ્યતા ચ તયાઽર્દિતઃ શુષ્યતિ ચાતિમાત્રમ્ ||૧૦|| કણ્ઠોપલેપો મુખપિચ્છિલત્વં શીતજ્વરશ્છર્દિરરોચકશ્ચ | કફાત્મિકાયાં ગુરુગાત્રતા ચ શાખાસુ શોફસ્ત્વવિપાક એવ | એતાનિ રૂપાણિ ભવન્તિ તસ્યાં તયાઽર્દિતઃ કાઙ્ક્ષતિ નાતિ ચામ્ભઃ ||૧૧||
कफावृताभ्यामनिलानलाभ्यां कफोऽपि शुष्कः प्रकरोति तृष्णाम् | निद्रा गुरुत्वं मधुरास्यता च तयाऽर्दितः शुष्यति चातिमात्रम् ||१०|| कण्ठोपलेपो मुखपिच्छिलत्वं शीतज्वरश्छर्दिररोचकश्च | कफात्मिकायां गुरुगात्रता च शाखासु शोफस्त्वविपाक एव | एतानि रूपाणि भवन्ति तस्यां तयाऽर्दितः काङ्क्षति नाति चाम्भः ||११||
🔊 Audio coming soon
કફજતૃષ્ણાલક્ષણમાહ- કફાવૃતાભ્યામિત્યાદિ| અનિલાનલાભ્યાં વાતપિત્તાભ્યામ્| ગુરુત્વમુદરે બોદ્ધવ્યમ્| તયાઽર્દિતઃ કફતૃષ્ણયા પીડિતઃ| કણ્ઠોપલેપઃ કણ્ઠે મલવૃદ્ધિઃ| મુખપિચ્છિલત્વં શ્લેષ્મણા લિપ્તમુખત્વમ્| શીતજ્વરઃ શીતપૂર્વો જ્વરઃ| ગુરુગાત્રતા હસ્તપાદશિરોગુરુત્વમ્| શાખાસુ બાહુપાદેષુ| શોફઃ શ્વયથુઃ| અવિપાક આહારસ્યાપચનમ્| નાતિકાઙ્ક્ષતિ નાત્યભિલષતીત્યર્થઃ| કેચિદમું પાઠમન્યથા પઠન્તિ- ‘બાષ્પાવરોધાત્ કફસંવૃતેઽગ્નૌ તૃષ્ણા બલાસેન ભવેત્તથા ચ’ ઇતિ; શેષં નિદ્રેત્યાદિ સમમ્||૧૦-૧૧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ક્ષતસ્ય રુક્શોણિતનિર્ગમાભ્યાં તૃષ્ણા ચતુર્થી ક્ષતજા મતા તુ | તયાઽભિભૂતસ્ય નિશાદિનાનિ ગચ્છન્તિ દુઃખં પિબતોઽપિ તોયમ્ ||૧૨||
क्षतस्य रुक्शोणितनिर्गमाभ्यां तृष्णा चतुर्थी क्षतजा मता तु | तयाऽभिभूतस्य निशादिनानि गच्छन्ति दुःखं पिबतोऽपि तोयम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ક્ષતજતૃષ્ણાલક્ષણમાહ- ક્ષતસ્યેત્યાદિ| ક્ષતસ્ય વ્રણિનઃ પુરુષસ્ય યા તૃષ્ણા ભવેત્ સા ચતુર્થી ક્ષતજા| તયા ચ પીડિતસ્ય પુંસઃ તોયં પિબતોઽપિ નિશાદિનાનિ દુઃખં ગચ્છન્તીતિ સમ્બન્ધઃ||૧૨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
રસક્ષયાદ્યા ક્ષયજા મતા સા તયાઽર્દિતઃ શુષ્યતિ દહ્યતે ચ | અત્યર્થમાકાઙ્ક્ષતિ ચાપિ તોયં તાં સન્નિપાતાદિતિ કેચિદાહુઃ ||૧૩|| રસક્ષયોક્તાનિ ચ લક્ષણાનિ તસ્યામશેષેણ ભિષગ્વ્યવસ્યેત્ |૧૪|
रसक्षयाद्या क्षयजा मता सा तयाऽर्दितः शुष्यति दह्यते च | अत्यर्थमाकाङ्क्षति चापि तोयं तां सन्निपातादिति केचिदाहुः ||१३|| रसक्षयोक्तानि च लक्षणानि तस्यामशेषेण भिषग्व्यवस्येत् |१४|
🔊 Audio coming soon
રસક્ષયાચ્ચ ક્ષયજેત્યાદિ| મતા કથિતા| આકાઙ્ક્ષતિ અભિલષતિ| તાં સન્નિપાતાદિતિ કેચિદાહુરિતિ રાત્ર્યહ્નોઃ ષટ્સુ કાલેષ્વત્યર્થં પાનીયપાનેનાપિ તદનુપશમાત્| પરમતમપ્રતિષિદ્ધમ્ અનુમતમ્| રસક્ષયોક્તાનિ લક્ષણાનિ ‘રસક્ષયે હૃત્પીડા કમ્પઃ’ ઇત્યાદીનિ| ‘રસક્ષયોત્થાનિ’ ઇતિ કેચિત્ પઠન્તિ| તસ્યાં ક્ષયજતૃષ્ણાયામ્| વ્યવસ્યેત્ જાનીયાત્||૧૩||-
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ત્રિદોષલિઙ્ગાઽઽમસમુદ્ભવા ચ હૃચ્છૂલનિષ્ઠીવનસાદયુક્તા ||૧૪||
त्रिदोषलिङ्गाऽऽमसमुद्भवा च हृच्छूलनिष्ठीवनसादयुक्ता ||१४||
🔊 Audio coming soon
આમજતૃષ્ણાલક્ષણમાહ- ત્રિદોષલિઙ્ગામસમુદ્ભવેત્યાદિ| ત્રિદોષલિઙ્ગા દોષત્રયલિઙ્ગયુક્તા, અજીર્ણતો દોષત્રયકોપાત્| નિષ્ઠીવનં થુગ્થુગિકા| સાદઃ અઙ્ગગ્લાનિઃ||૧૪||
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
સ્નિગ્ધં તથાઽમ્લં લવણં ચ ભુક્તં ગુર્વન્નમેવાતિતૃષાં કરોતિ |૧૫|
स्निग्धं तथाऽम्लं लवणं च भुक्तं गुर्वन्नमेवातितृषां करोति |१५|
🔊 Audio coming soon
ભક્તજતૃષ્ણાલક્ષણમાહ- સ્નિગ્ધં તથાઽમ્લમિત્યાદિ| તૃષાં તૃષ્ણામ્| એષા કફાત્, વાતપિત્તે તુ સર્વાસ્વપિ કારણે(?)|૧૫|-
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ક્ષીણં વિચિત્તં બધિરં તૃષાર્તં વિવર્જયેન્નિર્ગતજિહ્વમાશુ ||૧૫||
क्षीणं विचित्तं बधिरं तृषार्तं विवर्जयेन्निर्गतजिह्वमाशु ||१५||
🔊 Audio coming soon
ઇદાનીમવસ્થાયાં સર્વાસાં વર્જનમાહ- ક્ષીણં વિચિત્તમિત્યાદિ| વિચિત્તં નષ્ટમનસ્કમ્| તૃષાર્તં તૃષ્ણાપીડિતં મનુષ્યમ્||૧૫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 17
તૃષ્ણાભિવૃદ્ધાવુદરે ચ પૂર્ણે તં વામયેન્માગધિકોદકેન | વિલોભનં ચાત્ર હિતં વિધેયં સ્યાદ્દાડિમામ્રાતકમાતુલુઙ્ગૈઃ ||૧૬|| તિસ્રઃ પ્રયોગૈરિહ સન્નિવાર્યાઃ શીતૈશ્ચ સમ્યગ્રસવીર્યજાતૈઃ |૧૭|
तृष्णाभिवृद्धावुदरे च पूर्णे तं वामयेन्मागधिकोदकेन | विलोभनं चात्र हितं विधेयं स्याद्दाडिमाम्रातकमातुलुङ्गैः ||१६|| तिस्रः प्रयोगैरिह सन्निवार्याः शीतैश्च सम्यग्रसवीर्यजातैः |१७|
🔊 Audio coming soon
ઇદાનીં ચિકિત્સાવસરઃ- તૃષ્ણાભિવૃદ્ધાવિત્યાદિ| વામયેત્ છર્દયેત્, પરં ક્ષયજાં વિહાય; તત્ર હિ ક્ષીણધાતુત્વાદ્વમનમનુચિતમ્| તથા ચ તન્ત્રાન્તરમ્,- “ઉલ્લેખનં તુ તૃષ્ણાસુ ક્ષયાદન્યત્ર યુજ્યતે”- ઇતિ| માગધિકોદકેન પિપ્પલીમિશ્રિતજલેન| વિલોભનં વિશિષ્ટો લોભઃ| કૈર્વિલોભનં વિધેયં સ્યાદિત્યાહ- દાડિમામ્રાતકેત્યાદિ| એતેન તલ્લાલાસ્રાવાય તસ્ય પુરતો દાડિમાદ્યમ્લફલમન્યે ખાદેયુરિત્યુક્તં, અન્યે નાનાપ્રકારાભિઃ કથાભિરપિ વિલોભનમિચ્છન્તિ| કેચિદ્વિલોભનમિત્યત્ર વિલઙ્ઘનમિતિ પઠન્તિ; વિલઙ્ઘનં લઘુભોજનં નતુ લઙ્ઘનં, તસ્ય પિત્તકરત્વાદિતિ ચ વ્યાખ્યાનયન્તિ| તિસ્રઃ વાતપિત્તકફજાસ્તૃષ્ણાઃ| સન્નિવાર્યા નિવારણીયાઃ| પ્રયોગૈઃ વક્ષ્યમાણૈઃ| સમ્યગ્રસવીર્યજાતૈરિતિ સમ્પૂર્ણરસવીર્યૈરિત્યર્થઃ||૧૬||-
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ગણ્ડૂષમમ્લૈર્વિરસે ચ વક્ત્રે કુર્યાચ્છુભૈરામલકસ્ય ચૂર્ણૈઃ ||૧૭||
गण्डूषमम्लैर्विरसे च वक्त्रे कुर्याच्छुभैरामलकस्य चूर्णैः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ગણ્ડૂષમમ્લૈરિત્યાદિ| અમ્લૈઃ મદ્યારનાલમાતુલુઙ્ગાદિભિઃ| વિરસે ચેતિ ચકાર આમલકસ્ય ચૂર્ણૈરિત્યત્ર દ્રષ્ટવ્યઃ| તેન ન કેવલમમ્લૈર્ગણ્ડૂષં કુર્યાત્ આમલકસ્ય ચૂર્ણૈરપીત્યર્થઃ||૧૭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
સુવર્ણરૂપ્યાદિભિરગ્નિતપ્તૈર્લોષ્ટૈઃ કૃતં વા સિકતાદિભિર્વા | જલં સુખોષ્ણં શમયેત્તુ તૃષ્ણાં સશર્કરં ક્ષૌદ્રયુતં હિમં વા ||૧૮||
सुवर्णरूप्यादिभिरग्नितप्तैर्लोष्टैः कृतं वा सिकतादिभिर्वा | जलं सुखोष्णं शमयेत्तु तृष्णां सशर्करं क्षौद्रयुतं हिमं वा ||१८||
🔊 Audio coming soon
સુવર્ણરૂપ્યાદિભિરિત્યાદિ| સુવર્ણાદિભિર્લોષ્ટૈઃ સિકતાદિભિર્વા અગ્નિતપ્તૈઃ કૃતં સંસ્કૃતં જલં સુખોષ્ણં પીતં સત્ તૃષ્ણાં શમયેત્, તદેવ વા હિમીકૃતં શર્કરામધુયુક્તં પીતં સ્ત્ તૃષ્ણાં શમયેદિતિ પિણ્ડાર્થઃ||૧૮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
પઞ્ચાઙ્ગિકાઃ પઞ્ચગણા ય ઉક્તાસ્તેષ્વમ્બુ સિદ્ધં પ્રથમે ગણે વા | પિબેત્ સુખોષ્ણં મનુજોઽચિરેણ તૃષો વિમુચ્યેત હિ વાતજાયાઃ ||૧૯||
पञ्चाङ्गिकाः पञ्चगणा य उक्तास्तेष्वम्बु सिद्धं प्रथमे गणे वा | पिबेत् सुखोष्णं मनुजोऽचिरेण तृषो विमुच्येत हि वातजायाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
સામાન્યચિકિત્સિતમભિધાયેદાનીં વિશિષ્ટચિકિત્સિતમાહ- પઞ્ચાઙ્ગિકાઃ પઞ્ચગણા ઇત્યાદિ| પઞ્ચાઙ્ગિકાઃ પઞ્ચગણા યે ઉક્તાઃ પઞ્ચમૂલાનિ| પ્રથમે ગણે વિદારિગન્ધાદૌ||૧૯||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
પિત્તઘ્નવર્ગૈસ્તુ કૃતઃ કષાયઃ સશર્કરઃ ક્ષૌદ્રયુતઃ સુશીતઃ | પીતસ્તૃષાં પિત્તકૃતાં નિહન્તિ ક્ષીરં શૃતં વાઽપ્યથ જીવનીયૈઃ ||૨૦||
पित्तघ्नवर्गैस्तु कृतः कषायः सशर्करः क्षौद्रयुतः सुशीतः | पीतस्तृषां पित्तकृतां निहन्ति क्षीरं शृतं वाऽप्यथ जीवनीयैः ||२०||
🔊 Audio coming soon
પિત્તજતૃષ્ણાચિકિત્સિતમાહ- પિત્તઘ્નવર્ગૈસ્ત્વિત્યાદિ| પિત્તઘ્નવર્ગૈઃ ઉત્પલસારિવાદિકાકોલ્યાદિભિઃ| કૃતઃ સંસ્કૃતઃ| જીવનીયૈઃ કાકોલ્યાદિભિઃ||૨૦||
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
બિલ્વાઢકીકન્યકપઞ્ચમૂલીદર્ભેષુ સિદ્ધં કફજાં નિહન્તિ | હિતં ભવેચ્છર્દનમેવ ચાત્ર તપ્તેન નિમ્બપ્રસવોદકેન ||૨૧||
बिल्वाढकीकन्यकपञ्चमूलीदर्भेषु सिद्धं कफजां निहन्ति | हितं भवेच्छर्दनमेव चात्र तप्तेन निम्बप्रसवोदकेन ||२१||
🔊 Audio coming soon
કફજતૃષ્ણાચિકિત્સિતમાહ- બિલ્વાઢકીકન્યકપઞ્ચમૂલીત્યાદિ| કન્યકપઞ્ચમૂલી લઘુપઞ્ચમૂલમ્| અત્ર કફજતૃષ્ણાયામ્| નિમ્બપ્રસવોદકેન નિમ્બપલ્લવોદકેન| કેચિત્ ‘બિલ્વાઢકીકણ્ટકપઞ્ચમૂલીદર્ભેષુ’ ઇતિ પઠન્તિ| કણ્ટકિપઞ્ચમૂલં કરમર્દકત્રિકણ્ટકેત્યાદિનોક્તમ્| અપરે ‘બિલ્વાઢકીકણ્ટકપઞ્ચકોલદર્ભેષુ ’ ઇતિ પઠન્તિ| તં ચ પાઠં કાર્તિકકુણ્ડો નેચ્છતિ, સર્વતૃષ્ણાસુ પિત્તસદ્ભાવેન પઞ્ચકોલસ્યાનુચિતત્વાત્||૨૧||
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
સર્વાસુ તૃષ્ણાસ્વથવાઽપિ પૈત્તં કુર્યાદ્વિધિં તેન હિ તા ન સન્તિ |૨૨|
सर्वासु तृष्णास्वथवाऽपि पैत्तं कुर्याद्विधिं तेन हि ता न सन्ति |२२|
🔊 Audio coming soon
ઇદાનીં સર્વતૃષ્ણાસુ પિત્તઘ્નો વિધિઃ કાર્ય ઇતિ દર્શયન્નાહ- સર્વાસુ તૃષ્ણાસ્વથવેત્યાદિ| પૈત્તં વિધિં વક્ષ્યમાણં મધુરશીતાદિભિઃ પાનાલેપનપરિષેકાદિકમ્| તેન પૈત્તેન વિધિના, હિ યસ્માત્ તાઃ તૃષ્ણાઃ, ન સન્તિ ન ભવન્તિ|૨૨|-
Adhikarana 21 (22) · Śloka 23
પર્યાગતોદુમ્બરજો રસસ્તુ સશર્કરસ્તત્ક્વથિતોદકં વા ||૨૨|| વર્ગસ્ય સિદ્ધસ્ય ચ સારિવાદેઃ પાતવ્યમમ્ભઃ શિશિરં તૃષાર્તૈઃ |૨૩|
पर्यागतोदुम्बरजो रसस्तु सशर्करस्तत्क्वथितोदकं वा ||२२|| वर्गस्य सिद्धस्य च सारिवादेः पातव्यमम्भः शिशिरं तृषार्तैः |२३|
🔊 Audio coming soon
અપરમપિ સર્વતૃષ્ણાસુ વિધિમાહ- પર્યાગતોદુમ્બરજ ઇત્યાદિ| પર્યાગતોદુમ્બરજો રસ ઇતિ પક્વોદુમ્બરસ્વરસઃ| તત્ક્વથિતોદકં પક્વોદુમ્બરક્વથિતજલમ્| સુદ્ધસ્ય ક્વાથપાનપરિભાષયા| શિશિરં શીતલમ્||૨૨||-
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
કશેરુશૃઙ્ગાટકપદ્મમોચબિસેક્ષુસિદ્ધં ક્ષતજાં નિહન્તિ ||૨૩||
कशेरुशृङ्गाटकपद्ममोचबिसेक्षुसिद्धं क्षतजां निहन्ति ||२३||
🔊 Audio coming soon
ક્ષતજતૃષ્ણાચિકિત્સિતમાહ- કશેરુશૃઙ્ગાટકેત્યાદિ| મોચા કદલી| બિસં પદ્મમૂલમ્| સિદ્ધમિત્યત્ર ‘તોયં’ ઇતિ શેષઃ||૨૩||
Adhikarana 23 (24) · Śloka 25
લાજોત્પલોશીરકુચન્દનાનિ દત્ત્વા પ્રવાતે નિશિ વાસયેત્તુ | તદુત્તમં તોયમુદારગન્ધિ સિતાયુતં ક્ષૌદ્રયુતં વદન્તિ ||૨૪|| દ્રાક્ષાપ્રગાઢં ચ હિતાય વૈદ્યસ્તૃષ્ણાર્દિતેભ્યો વિતરેન્નરેભ્યઃ |૨૫|
लाजोत्पलोशीरकुचन्दनानि दत्त्वा प्रवाते निशि वासयेत्तु | तदुत्तमं तोयमुदारगन्धि सितायुतं क्षौद्रयुतं वदन्ति ||२४|| द्राक्षाप्रगाढं च हिताय वैद्यस्तृष्णार्दितेभ्यो वितरेन्नरेभ्यः |२५|
🔊 Audio coming soon
ઇદાનીં ક્ષતજતૃષ્ણાયાં યોગાન્તરમાહ- લાજોત્પલોશીરકુચન્દનાનીત્યાદિ| એતાનિ લાજોત્પલાદીનિ દત્ત્વા તોયં જલં પ્રવાતે નિશિ વાસયેત્, તતશ્ચ તદુદકમુદારગન્ધિ સુગન્ધિપુષ્પાધિવાસિતં સિતાક્ષૌદ્રયુતં ક્ષતજતૃષ્ણાયામુત્તમં વદન્તિ| તદુદકં યથા પ્રયુજ્યતે તદા(થા)હ- દ્રાક્ષાપ્રગાઢમિત્યાદિ| કેચિદનન્તરોક્તં ‘કશેરુશૃઙ્ગાટક’- ઇત્યાદિકં તથા ‘લાજોત્પલોશીરકુચન્દનાનિ’ ઇત્યાદિકં ચૈકત્ર કૃત્વાઽન્યથા પઠન્તિ, તે ચ કશેર્વાદિસિદ્ધે તોયે લાજોત્પલાદીનિ દત્ત્વા નિશિ વાસયેદિતિ યોજયન્તિ; તે ચ કશેર્વાદિકં ‘કુર્યાત્ કષાયાણિ યથેરિતાનિ’ ઇતિ પર્યન્તં સામાન્યતૃષ્ણાચિકિત્સિતમિતિ મન્યન્તે, સ ચ પાઠોઽભાવાન્ન દર્શિતઃ||૨૪||-
Adhikarana 24 (25) · Śloka 26
સસારિવાદૌ તૃણપઞ્ચમૂલે તથોત્પલાદૌ પ્રથમે ગણે ચ ||૨૫|| કુર્યાત્ કષાયં ચ યથેરિતેન ... |૨૬|
ससारिवादौ तृणपञ्चमूले तथोत्पलादौ प्रथमे गणे च ||२५|| कुर्यात् कषायं च यथेरितेन ... |२६|
🔊 Audio coming soon
ક્ષતજતૃષ્ણાયામપરાણ્યપિ યોગાન્તરાણ્યાહ- સસારિવાદૌ તૃણપઞ્ચમૂલે ઇત્યાદિ| સસારિવાદૌ સારિવાદિગણસહિતે| એતદ્વિશેષણં તૃણપઞ્ચમૂલોત્પલાદીનામ્| તૃણપઞ્ચમૂલે કુશકાશનલદર્ભેત્યાદિકે| ઉત્પલાદૌ ઉત્પલરક્તોત્પલેત્યાદિકે| પ્રથમો ગણો વિદારિગન્ધાદિઃ| યથેરિતેનેતિ પૂર્વોક્તવિધાનેન| એતેન લાજાદિ દત્ત્વા પ્રવાતે નિશિ વાસનં શર્કરાદિપ્રક્ષેપશ્ચ લભ્યતે| ‘યથેરિતેન’ ઇત્યત્ર કેચિત્ ‘યથૈતદુક્તમ્’ ઇતિ પઠન્તિ; તત્રાપિ સ એવાર્થઃ||૨૫||-
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
... મધૂકપુષ્પાદિષુ ચાપરેષુ | રાજાદનક્ષીરિકપીતનેષુ ષટ્ પાનકાન્યત્ર હિતાનિ ચ સ્યુઃ ||૨૬||
... मधूकपुष्पादिषु चापरेषु | राजादनक्षीरिकपीतनेषु षट् पानकान्यत्र हितानि च स्युः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ક્ષતજતૃષ્ણાયાં ષટ્પાનકાન્યાહ- મધૂકપુષ્પાદિષ્વિત્યાદિ| મધૂકપુષ્પાદિષુ મધૂકશોભાઞ્જનકોવિદારપ્રિયઙ્ગુપુષ્પેષુ ચતુર્ષુ રક્તપિત્તઘ્નગણપઠિતેષુ; અન્યે મધૂકપુષ્પદ્રાક્ષાકાશ્મર્યખર્જૂરેષુ ચતુર્ષુ રક્તપિત્તપઠિતેષ્વિતિ વદન્તિ| રાજાદનઃ ચારઃ, અન્યે ક્ષીરિકામાહુઃ| ક્ષીરિકપીતન આર્દ્રશિરીષઃ, અન્યે ક્ષીરીતિ દ્રવ્યાન્તરમિચ્છન્તિ; તથા સતિ સપ્તદ્રવ્યત્વેન સઙ્ખ્યાતિરેકઃ સ્યાત્| પાનકાનિ કષાયાણિ| અત્રાપિ યથેરિતેનેતિ યોજ્યં; તેન લાજાદિ દત્ત્વા પ્રવાતે નિશિ વાસનં શર્કરાદિપ્રક્ષેપશ્ચ ગૃહ્યતે| અત્ર ક્ષતજતૃષ્ણાયામ્| કેચિત્ ‘સસારિવાદૌ’ ઇત્યાદિના ‘ક્ષીરિકપીતનેષુ’ ઇતિ પર્યન્તેન ષટ્પાનકાનિ વદન્તિ; તન્ન, સારિવાદેસ્તૃણપઞ્ચમૂલાદીનાં વિશેષણત્વેનોક્તત્વાત્ પઞ્ચ પાનકાનિ સ્યુઃ| અપરે તુ કુશેર્વાદિમારભ્ય ષટ્પાનકાનીચ્છન્તિ; તદપિ ન, તસ્ય પૃથગ્દર્શિતત્વાત્||૨૬||
Adhikarana 26 (27) · Śloka 27
સતુણ્ડિકેરાણ્યથવા પિબેત્તુ પિષ્ટાનિ કાર્પાસસમુદ્ભવાનિ |૨૭|
सतुण्डिकेराण्यथवा पिबेत्तु पिष्टानि कार्पाससमुद्भवानि |२७|
🔊 Audio coming soon
ક્ષતજતૃષ્ણાયામપરમપિ યોગાન્તરમાહ- સતુણ્ડિકેરાણ્યથવેત્યાદિ| તુણ્ડિકેરી વનકાર્પાસી| કાર્પાસસમુદ્ભવાનિ કાર્પાસફલાનિ| એતેન વનગ્રામ્યકાર્પાસીફલાનિ પિષ્ટાનિ પાતવ્યાનિ| કાર્તિકકુણ્ડસ્તુ ‘સર્વાસુ તૃષ્ણાસ્વથવા’ ઇત્યાદિકં’ ‘કાર્પાસસમુદ્ભવાનિ’ ઇત્યન્તં સર્વાસુ તૃષ્ણાસુ ચિકિત્સિતં મન્યતે|૨૭|-
Adhikarana 27 (27) · Śloka 27
ક્ષતોદ્ભવાં રુગ્વિનિવારણેન જયેદ્રસાનામસૃજશ્ચ પાનૈઃ ||૨૭||
क्षतोद्भवां रुग्विनिवारणेन जयेद्रसानामसृजश्च पानैः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ક્ષતજતૃષ્ણાયામપરમપિ ચિકિત્સાવિશેષમાહ- ક્ષતોદ્ભવામિત્યાદિ| રુગ્વિનિવારણેન ક્ષતોદ્ભવરુગપનયનેન| રસાનાં માંસરસાનામ્| અસૃજ ઇતિ એણાદિશોણિતસ્યેત્યર્થઃ||૨૭||
Adhikarana 28 (28) · Śloka 28
ક્ષયોત્થિતાં ક્ષીરઘૃતં નિહન્યાન્માંસોદકં વા મધુકોદકં વા |૨૮|
क्षयोत्थितां क्षीरघृतं निहन्यान्मांसोदकं वा मधुकोदकं वा |२८|
🔊 Audio coming soon
ક્ષયજાયાસ્તૃષ્ણાયાશ્ચિકિત્સિતમાહ- ક્ષયોત્થિતાં ક્ષીરઘૃતમિત્યાદિ| ક્ષીરઘૃતં ક્ષીરમથનોદ્ભૂતં ઘૃતં ક્ષીરમિશ્રિતં ઘૃતં વા| માંસોદકં માંસરસસ્યાચ્છો ભાગઃ સૌરાવાખ્યઃ| મધુકોદકં યષ્ટીમધુકોદકમ્| કેચિદત્ર માષોદકમિતિ પઠિત્વા માષયૂષમિતિ વ્યાખ્યાનયન્તિ|૨૮|-
Adhikarana 29 (28) · Śloka 29
આમોદ્ભવાં બિલ્વવચાયુતૈસ્તુ જયેત્ કષાયૈરથ દીપનીયૈઃ ||૨૮|| આમ્રાતભલ્લાતબલાયુતાનિ પિબેત્ કષાયાણ્યથ દીપનાનિ |૨૯|
आमोद्भवां बिल्ववचायुतैस्तु जयेत् कषायैरथ दीपनीयैः ||२८|| आम्रातभल्लातबलायुतानि पिबेत् कषायाण्यथ दीपनानि |२९|
🔊 Audio coming soon
આમજાયાશ્ચિકિત્સામાહ- આમોદ્ભવામિત્યાદિ| દીપનીયૈઃ પિપ્પલ્યાદિદ્રવ્યકૃતૈઃ| આમ્રાતેત્યાદિ| આમ્રાતકાદિયુતાનિ દીપનાનિ કષાયાણિ આમજતૃષ્ણાયાં પિબેદિત્યર્થઃ||૨૮||-
Adhikarana 30 (29) · Śloka 29
ગુર્વન્નજાતાં વમનૈર્જયેચ્ચ ક્ષયાદૃતે સર્વકૃતાં ચ તૃષ્ણામ્ ||૨૯||
गुर्वन्नजातां वमनैर्जयेच्च क्षयादृते सर्वकृतां च तृष्णाम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ભક્તજતૃષ્ણાચિકિત્સામાહ- ગુર્વન્નજાતામિત્યાદિ| ગુર્વન્નજાતાં તૃષ્ણાં વમનૈર્જયેદિત્યર્થઃ| કિં ગુર્વન્નજાતામેવ વમનૈર્જયેદુતાન્યામપીત્યાહ- ક્ષયાદિત્યાદિ| ક્ષયાદૃતે ઇતિ ક્ષયજાં વિહાય, સર્વદોષારબ્ધાં તૃષ્ણામપિ વમનૈર્જયેદિતિ પિણ્ડાર્થઃ| ક્ષયજાઽપિ સર્વદોષારબ્ધા, તસ્યાં ક્ષીણધાતુત્વાદ્વમનં ન કાર્યમિતિ દ્યોતનાર્થં ક્ષયાદૃતે ઇતિ કૃતમ્| સર્વકૃતામ્ આમજામિત્યર્થઃ, તસ્યા અપિ દોષત્રયોત્પન્નત્વાત્| અન્યે તુ ‘ક્ષયાદૃતે સર્વકૃતાશ્ચ તૃષ્ણા’ ઇતિ પઠન્તિ, ક્ષયજાં વિહાય અન્યાઃ સર્વા અપિ તૃષ્ણા વમનૈર્જયેદિતિ વ્યાખ્યાનયન્તિ||૨૯||
Adhikarana 31 (30) · Śloka 30
શ્રમોદ્ભવાં માંસરસો નિહન્તિ ગુડોદકં વાઽપ્યથવાઽપિ મન્થઃ |૩૦|
श्रमोद्भवां मांसरसो निहन्ति गुडोदकं वाऽप्यथवाऽपि मन्थः |३०|
🔊 Audio coming soon
તૃષ્ણાપ્રસઙ્ગેન શ્રમાદિજાતાનામપિ તૃષ્ણાનાં પ્રતીકારમાહ- શ્રમોદ્ભવામિત્યાદિ| મન્થઃ ‘સક્તવઃ સર્પિષાઽભ્યક્તા’ ઇત્યાદ્યુક્તઃ| યદા શ્રમજતૃષ્ણા વાતોલ્બણા ભવતિ તદા તાં માંસરસો નિહન્તિ, યદા પિત્તોલ્બણા તદા મન્થ ઇતિ તાત્પર્યાર્થઃ|૩૦|-
Adhikarana 32 (30) · Śloka 30
ભક્તોપરોધાત્તૃષિતો યવાગૂમુષ્ણાં પિબેન્મન્થમથો હિમં ચ ||૩૦||
भक्तोपरोधात्तृषितो यवागूमुष्णां पिबेन्मन्थमथो हिमं च ||३०||
🔊 Audio coming soon
ભક્તોપરોધાદિત્યાદિ| ભક્તોપરોધાત્ આહારનિરોધાત્| ઉષ્ણાં યવાગૂં વાતોત્કટાયાં, હિમં મન્થં ચ પિત્તોત્કટાયાં, પિબેદિતિ પર્યવસિતોઽર્થઃ||૩૦||
Adhikarana 33 (31) · Śloka 31
યા સ્નેહપીતસ્ય ભવેચ્ચ તૃષ્ણા તત્રોષ્ણમમ્ભઃ પ્રપિબેન્મનુષ્યઃ |૩૧|
या स्नेहपीतस्य भवेच्च तृष्णा तत्रोष्णमम्भः प्रपिबेन्मनुष्यः |३१|
🔊 Audio coming soon
યા સ્નેહપીતસ્ય ભવેદિત્યાદિ| યદ્યપિ ‘સ્નેહપીતસ્ય ચેત્તૃષ્ણા પિબેત્’ ઇત્યાદિનૈવ સ્નેહજતૃષ્ણાચિકિત્સિતં પ્રાગુક્તં, તથાઽપિ પ્રકરણાન્તરત્વાદ્દાર્ઢ્યાર્થં પુનરુક્તમ્|૩૧|-
Adhikarana 34 (31) · Śloka 31
મદ્યોદ્ભવામર્ધજલં નિહન્તિ મદ્યં તૃષાં યાઽપિ ચ મદ્યપસ્ય ||૩૧||
मद्योद्भवामर्धजलं निहन्ति मद्यं तृषां याऽपि च मद्यपस्य ||३१||
🔊 Audio coming soon
મદ્યોદ્ભવામર્ધજલમિત્યાદિ| યદ્યપિ મદાત્યયપ્રસ્તાવે મદ્યજતૃષ્ણાચિકિત્સિતમુક્તં, તથાઽપ્યધિકરણવશાત્ પુનરુક્તમતો ન દોષઃ||૩૧||
Adhikarana 35 (32) · Śloka 32
તૃષ્ણોદ્ભવાં હન્તિ જલં સુશીતં સશર્કરં સેક્ષુરસં તથાઽમ્ભઃ |૩૨|
तृष्णोद्भवां हन्ति जलं सुशीतं सशर्करं सेक्षुरसं तथाऽम्भः |३२|
🔊 Audio coming soon
તૃષ્ણોદ્ભવામિત્યાદિ| તૃષ્ણોદ્ભવામિતિ હૃદ્રોગકર્ષિતસ્ય પુરુષસ્યોત્તરકાલોત્પન્નામિત્યર્થઃ| સશર્કરં સુશીતં પાનીયં તથા ઇક્ષુરસસહિતં ચ પાનીયં તૃષ્ણોદ્ભવાં તૃષ્ણાં હન્તીતિ પિણ્ડાર્થઃ| કાર્તિકકુણ્ડસ્તુ ‘શ્રમોદ્ભવાં માંસરસો નિહન્તિ’ ઇત્યારભ્ય તૃષ્ણોદ્ભવાં હન્તિ જલં સુશીતં સશર્કરં સેક્ષુરસં તથાઽમ્ભઃ’ ઇતિ યાવન્ન પઠતિ; અસ્માભિસ્તુ શ્રીજેજ્જટેન પઠિતત્વાત્ પઠિતઃ|૩૨|-
Adhikarana 36 (32) · Śloka 32
સ્વૈઃ સ્વૈઃ કષાયૈર્વમનાનિ તાસાં તથા જ્વરોક્તાનિ ચ પાચનાનિ ||૩૨||
स्वैः स्वैः कषायैर्वमनानि तासां तथा ज्वरोक्तानि च पाचनानि ||३२||
🔊 Audio coming soon
પૂર્વં તૃષ્ણાસુ વમનાન્યુક્તાનિ, તાનિ ચ યૈર્દ્રવ્યૈઃ ક્રિયન્તે તાન્યાહ- સ્વૈઃ સ્વૈરિત્યાદિ| સ્વૈઃ સ્વૈઃ કષાયૈઃ આત્મીયૈરાત્મીયૈઃ ક્વાથૈઃ; એતેનૈતદુક્તં- યાસુ છર્દિષુ શમનાય યે કષાયા ઉક્તાસ્તૈરેવ વમનાનિ તાસુ યોજ્યાનિ, તથા જ્વરોક્તાનિ પાચનાનિ ચ કાર્યાણિ||૩૨||
Adhikarana 37 (33) · Śloka 33
લેપાવગાહૌ પરિષેચનાનિ કુર્યાત્તથા શીતગૃહાણિ ચાપિ | સંશોધનં ક્ષીરરસૌ ઘૃતાનિ સર્વાસુ લેહાન્મધુરાન્ હિમાંશ્ચ ||૩૩||
लेपावगाहौ परिषेचनानि कुर्यात्तथा शीतगृहाणि चापि | संशोधनं क्षीररसौ घृतानि सर्वासु लेहान्मधुरान् हिमांश्च ||३३||
🔊 Audio coming soon
સર્વતૃષ્ણાસુ પિત્તહરો વિધિઃ કાર્ય ઇતિ યત્ પ્રાગુક્તં તમેવ પિત્તહરવિધિમાહ- લેપાવગાહાવિત્યાદિ| સંશોધનં વિરેચનં, પિત્તહરત્વાત્||૩૩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 48
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કાયચિકિત્સાતન્ત્રે (દશમોઽધ્યાયઃ, આદિતઃ) અષ્ટચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ ||૪૮||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे (दशमोऽध्यायः, आदितः) अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः ||४८||
🔊 Audio coming soon
ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કાયચિકિત્સાતન્ત્રે તૃષ્ણાપ્રતિષેધો નામાષ્ટચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ||૪૮||