Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતસ્તૃષ્ણાપ્રતિષેધમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातस्तृष्णाप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
48. tr̥ṣṇāpratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
સતતં યઃ પિબેદ્વારિ ન તૃપ્તિમધિગચ્છતિ | પુનઃ કાઙ્ક્ષતિ તોયં ચ તં તૃષ્ણાર્દિતમાદિશેત્ ||૩||
View original
सततं यः पिबेद्वारि न तृप्तिमधिगच्छति | पुनः काङ्क्षति तोयं च तं तृष्णार्दितमादिशेत् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
સઙ્ક્ષોભશોકશ્રમમદ્યપાનાદ્રૂક્ષામ્લશુષ્કોષ્ણકટૂપયોગાત્ | ધાતુક્ષયાલ્લઙ્ઘનસૂર્યતાપાત્ પિત્તં ચ વાતશ્ચ ભૃશં પ્રવૃદ્ધૌ ||૪|| સ્રોતાંસિ સન્દૂષયતઃ સમેતૌ યાન્યમ્બુવાહીનિ શરીરિણાં હિ | સ્રોતઃસ્વપાંવાહિષુ દૂષિતેષુ જાયેત તૃષ્ણાઽતિબલા તતસ્તુ ||૫||
View original
सङ्क्षोभशोकश्रममद्यपानाद्रूक्षाम्लशुष्कोष्णकटूपयोगात् | धातुक्षयाल्लङ्घनसूर्यतापात् पित्तं च वातश्च भृशं प्रवृद्धौ ||४|| स्रोतांसि सन्दूषयतः समेतौ यान्यम्बुवाहीनि शरीरिणां हि | स्रोतःस्वपांवाहिषु दूषितेषु जायेत तृष्णाऽतिबला ततस्तु ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
તિસ્રઃ સ્મૃતાસ્તાઃ ક્ષતજા ચતુર્થી ક્ષયાત્તથાઽન્યાઽઽમસમુદ્ભવા ચ | સ્યાત્ સપ્તમી ભક્તનિમિત્તજા તુ નિબોધ લિઙ્ગાન્યનુપૂર્વશસ્તુ ||૬||
View original
तिस्रः स्मृतास्ताः क्षतजा चतुर्थी क्षयात्तथाऽन्याऽऽमसमुद्भवा च | स्यात् सप्तमी भक्तनिमित्तजा तु निबोध लिङ्गान्यनुपूर्वशस्तु ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
તાલ્વોષ્ઠકણ્ઠાસ્યવિશોષદાહાઃ સન્તાપમોહભ્રમવિપ્રલાપાઃ | પૂર્વાણિ રૂપાણિ ભવન્તિ તાસામુત્પત્તિકાલેષુ વિશેષતસ્તુ ||૭||
View original
ताल्वोष्ठकण्ठास्यविशोषदाहाः सन्तापमोहभ्रमविप्रलापाः | पूर्वाणि रूपाणि भवन्ति तासामुत्पत्तिकालेषु विशेषतस्तु ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
શુષ્કાસ્યતા મારુતસમ્ભવાયાં તોદસ્તથા શઙ્ખશિરઃસુ ચાપિ | સ્રોતોનિરોધો વિરસં ચ વક્ત્રં શીતાભિરદ્ભિશ્ચ વિવૃદ્ધિમેતિ ||૮||
View original
शुष्कास्यता मारुतसम्भवायां तोदस्तथा शङ्खशिरःसु चापि | स्रोतोनिरोधो विरसं च वक्त्रं शीताभिरद्भिश्च विवृद्धिमेति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
મૂર્ચ્છાપ્રલાપારુચિવક્ત્રશોષાઃ પીતેક્ષણત્વં પ્રતતશ્ચ દાહઃ | શીતાભિકાઙ્ક્ષા મુખતિક્તતા ચ પિત્તાત્મિકાયાં પરિધૂપનં ચ ||૯||
View original
मूर्च्छाप्रलापारुचिवक्त्रशोषाः पीतेक्षणत्वं प्रततश्च दाहः | शीताभिकाङ्क्षा मुखतिक्तता च पित्तात्मिकायां परिधूपनं च ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
કફાવૃતાભ્યામનિલાનલાભ્યાં કફોઽપિ શુષ્કઃ પ્રકરોતિ તૃષ્ણામ્ | નિદ્રા ગુરુત્વં મધુરાસ્યતા ચ તયાઽર્દિતઃ શુષ્યતિ ચાતિમાત્રમ્ ||૧૦|| કણ્ઠોપલેપો મુખપિચ્છિલત્વં શીતજ્વરશ્છર્દિરરોચકશ્ચ | કફાત્મિકાયાં ગુરુગાત્રતા ચ શાખાસુ શોફસ્ત્વવિપાક એવ | એતાનિ રૂપાણિ ભવન્તિ તસ્યાં તયાઽર્દિતઃ કાઙ્ક્ષતિ નાતિ ચામ્ભઃ ||૧૧||
View original
कफावृताभ्यामनिलानलाभ्यां कफोऽपि शुष्कः प्रकरोति तृष्णाम् | निद्रा गुरुत्वं मधुरास्यता च तयाऽर्दितः शुष्यति चातिमात्रम् ||१०|| कण्ठोपलेपो मुखपिच्छिलत्वं शीतज्वरश्छर्दिररोचकश्च | कफात्मिकायां गुरुगात्रता च शाखासु शोफस्त्वविपाक एव | एतानि रूपाणि भवन्ति तस्यां तयाऽर्दितः काङ्क्षति नाति चाम्भः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ક્ષતસ્ય રુક્શોણિતનિર્ગમાભ્યાં તૃષ્ણા ચતુર્થી ક્ષતજા મતા તુ | તયાઽભિભૂતસ્ય નિશાદિનાનિ ગચ્છન્તિ દુઃખં પિબતોઽપિ તોયમ્ ||૧૨||
View original
क्षतस्य रुक्शोणितनिर्गमाभ्यां तृष्णा चतुर्थी क्षतजा मता तु | तयाऽभिभूतस्य निशादिनानि गच्छन्ति दुःखं पिबतोऽपि तोयम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
રસક્ષયાદ્યા ક્ષયજા મતા સા તયાઽર્દિતઃ શુષ્યતિ દહ્યતે ચ | અત્યર્થમાકાઙ્ક્ષતિ ચાપિ તોયં તાં સન્નિપાતાદિતિ કેચિદાહુઃ ||૧૩|| રસક્ષયોક્તાનિ ચ લક્ષણાનિ તસ્યામશેષેણ ભિષગ્વ્યવસ્યેત્ |૧૪|
View original
रसक्षयाद्या क्षयजा मता सा तयाऽर्दितः शुष्यति दह्यते च | अत्यर्थमाकाङ्क्षति चापि तोयं तां सन्निपातादिति केचिदाहुः ||१३|| रसक्षयोक्तानि च लक्षणानि तस्यामशेषेण भिषग्व्यवस्येत् |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ત્રિદોષલિઙ્ગાઽઽમસમુદ્ભવા ચ હૃચ્છૂલનિષ્ઠીવનસાદયુક્તા ||૧૪||
View original
त्रिदोषलिङ्गाऽऽमसमुद्भवा च हृच्छूलनिष्ठीवनसादयुक्ता ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
સ્નિગ્ધં તથાઽમ્લં લવણં ચ ભુક્તં ગુર્વન્નમેવાતિતૃષાં કરોતિ |૧૫|
View original
स्निग्धं तथाऽम्लं लवणं च भुक्तं गुर्वन्नमेवातितृषां करोति |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ક્ષીણં વિચિત્તં બધિરં તૃષાર્તં વિવર્જયેન્નિર્ગતજિહ્વમાશુ ||૧૫||
View original
क्षीणं विचित्तं बधिरं तृषार्तं विवर्जयेन्निर्गतजिह्वमाशु ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 17
તૃષ્ણાભિવૃદ્ધાવુદરે ચ પૂર્ણે તં વામયેન્માગધિકોદકેન | વિલોભનં ચાત્ર હિતં વિધેયં સ્યાદ્દાડિમામ્રાતકમાતુલુઙ્ગૈઃ ||૧૬|| તિસ્રઃ પ્રયોગૈરિહ સન્નિવાર્યાઃ શીતૈશ્ચ સમ્યગ્રસવીર્યજાતૈઃ |૧૭|
View original
तृष्णाभिवृद्धावुदरे च पूर्णे तं वामयेन्मागधिकोदकेन | विलोभनं चात्र हितं विधेयं स्याद्दाडिमाम्रातकमातुलुङ्गैः ||१६|| तिस्रः प्रयोगैरिह सन्निवार्याः शीतैश्च सम्यग्रसवीर्यजातैः |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ગણ્ડૂષમમ્લૈર્વિરસે ચ વક્ત્રે કુર્યાચ્છુભૈરામલકસ્ય ચૂર્ણૈઃ ||૧૭||
View original
गण्डूषमम्लैर्विरसे च वक्त्रे कुर्याच्छुभैरामलकस्य चूर्णैः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
સુવર્ણરૂપ્યાદિભિરગ્નિતપ્તૈર્લોષ્ટૈઃ કૃતં વા સિકતાદિભિર્વા | જલં સુખોષ્ણં શમયેત્તુ તૃષ્ણાં સશર્કરં ક્ષૌદ્રયુતં હિમં વા ||૧૮||
View original
सुवर्णरूप्यादिभिरग्नितप्तैर्लोष्टैः कृतं वा सिकतादिभिर्वा | जलं सुखोष्णं शमयेत्तु तृष्णां सशर्करं क्षौद्रयुतं हिमं वा ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
પઞ્ચાઙ્ગિકાઃ પઞ્ચગણા ય ઉક્તાસ્તેષ્વમ્બુ સિદ્ધં પ્રથમે ગણે વા | પિબેત્ સુખોષ્ણં મનુજોઽચિરેણ તૃષો વિમુચ્યેત હિ વાતજાયાઃ ||૧૯||
View original
पञ्चाङ्गिकाः पञ्चगणा य उक्तास्तेष्वम्बु सिद्धं प्रथमे गणे वा | पिबेत् सुखोष्णं मनुजोऽचिरेण तृषो विमुच्येत हि वातजायाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
પિત્તઘ્નવર્ગૈસ્તુ કૃતઃ કષાયઃ સશર્કરઃ ક્ષૌદ્રયુતઃ સુશીતઃ | પીતસ્તૃષાં પિત્તકૃતાં નિહન્તિ ક્ષીરં શૃતં વાઽપ્યથ જીવનીયૈઃ ||૨૦||
View original
पित्तघ्नवर्गैस्तु कृतः कषायः सशर्करः क्षौद्रयुतः सुशीतः | पीतस्तृषां पित्तकृतां निहन्ति क्षीरं शृतं वाऽप्यथ जीवनीयैः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
બિલ્વાઢકીકન્યકપઞ્ચમૂલીદર્ભેષુ સિદ્ધં કફજાં નિહન્તિ | હિતં ભવેચ્છર્દનમેવ ચાત્ર તપ્તેન નિમ્બપ્રસવોદકેન ||૨૧||
View original
बिल्वाढकीकन्यकपञ्चमूलीदर्भेषु सिद्धं कफजां निहन्ति | हितं भवेच्छर्दनमेव चात्र तप्तेन निम्बप्रसवोदकेन ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
સર્વાસુ તૃષ્ણાસ્વથવાઽપિ પૈત્તં કુર્યાદ્વિધિં તેન હિ તા ન સન્તિ |૨૨|
View original
सर्वासु तृष्णास्वथवाऽपि पैत्तं कुर्याद्विधिं तेन हि ता न सन्ति |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22) · Śloka 23
પર્યાગતોદુમ્બરજો રસસ્તુ સશર્કરસ્તત્ક્વથિતોદકં વા ||૨૨|| વર્ગસ્ય સિદ્ધસ્ય ચ સારિવાદેઃ પાતવ્યમમ્ભઃ શિશિરં તૃષાર્તૈઃ |૨૩|
View original
पर्यागतोदुम्बरजो रसस्तु सशर्करस्तत्क्वथितोदकं वा ||२२|| वर्गस्य सिद्धस्य च सारिवादेः पातव्यमम्भः शिशिरं तृषार्तैः |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
કશેરુશૃઙ્ગાટકપદ્મમોચબિસેક્ષુસિદ્ધં ક્ષતજાં નિહન્તિ ||૨૩||
View original
कशेरुशृङ्गाटकपद्ममोचबिसेक्षुसिद्धं क्षतजां निहन्ति ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24) · Śloka 25
લાજોત્પલોશીરકુચન્દનાનિ દત્ત્વા પ્રવાતે નિશિ વાસયેત્તુ | તદુત્તમં તોયમુદારગન્ધિ સિતાયુતં ક્ષૌદ્રયુતં વદન્તિ ||૨૪|| દ્રાક્ષાપ્રગાઢં ચ હિતાય વૈદ્યસ્તૃષ્ણાર્દિતેભ્યો વિતરેન્નરેભ્યઃ |૨૫|
View original
लाजोत्पलोशीरकुचन्दनानि दत्त्वा प्रवाते निशि वासयेत्तु | तदुत्तमं तोयमुदारगन्धि सितायुतं क्षौद्रयुतं वदन्ति ||२४|| द्राक्षाप्रगाढं च हिताय वैद्यस्तृष्णार्दितेभ्यो वितरेन्नरेभ्यः |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (25) · Śloka 26
સસારિવાદૌ તૃણપઞ્ચમૂલે તથોત્પલાદૌ પ્રથમે ગણે ચ ||૨૫|| કુર્યાત્ કષાયં ચ યથેરિતેન ... |૨૬|
View original
ससारिवादौ तृणपञ्चमूले तथोत्पलादौ प्रथमे गणे च ||२५|| कुर्यात् कषायं च यथेरितेन ... |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
... મધૂકપુષ્પાદિષુ ચાપરેષુ | રાજાદનક્ષીરિકપીતનેષુ ષટ્ પાનકાન્યત્ર હિતાનિ ચ સ્યુઃ ||૨૬||
View original
... मधूकपुष्पादिषु चापरेषु | राजादनक्षीरिकपीतनेषु षट् पानकान्यत्र हितानि च स्युः ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (27) · Śloka 27
સતુણ્ડિકેરાણ્યથવા પિબેત્તુ પિષ્ટાનિ કાર્પાસસમુદ્ભવાનિ |૨૭|
View original
सतुण्डिकेराण्यथवा पिबेत्तु पिष्टानि कार्पाससमुद्भवानि |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (27) · Śloka 27
ક્ષતોદ્ભવાં રુગ્વિનિવારણેન જયેદ્રસાનામસૃજશ્ચ પાનૈઃ ||૨૭||
View original
क्षतोद्भवां रुग्विनिवारणेन जयेद्रसानामसृजश्च पानैः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (28) · Śloka 28
ક્ષયોત્થિતાં ક્ષીરઘૃતં નિહન્યાન્માંસોદકં વા મધુકોદકં વા |૨૮|
View original
क्षयोत्थितां क्षीरघृतं निहन्यान्मांसोदकं वा मधुकोदकं वा |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (28) · Śloka 29
આમોદ્ભવાં બિલ્વવચાયુતૈસ્તુ જયેત્ કષાયૈરથ દીપનીયૈઃ ||૨૮|| આમ્રાતભલ્લાતબલાયુતાનિ પિબેત્ કષાયાણ્યથ દીપનાનિ |૨૯|
View original
आमोद्भवां बिल्ववचायुतैस्तु जयेत् कषायैरथ दीपनीयैः ||२८|| आम्रातभल्लातबलायुतानि पिबेत् कषायाण्यथ दीपनानि |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (29) · Śloka 29
ગુર્વન્નજાતાં વમનૈર્જયેચ્ચ ક્ષયાદૃતે સર્વકૃતાં ચ તૃષ્ણામ્ ||૨૯||
View original
गुर्वन्नजातां वमनैर्जयेच्च क्षयादृते सर्वकृतां च तृष्णाम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (30) · Śloka 30
શ્રમોદ્ભવાં માંસરસો નિહન્તિ ગુડોદકં વાઽપ્યથવાઽપિ મન્થઃ |૩૦|
View original
श्रमोद्भवां मांसरसो निहन्ति गुडोदकं वाऽप्यथवाऽपि मन्थः |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (30) · Śloka 30
ભક્તોપરોધાત્તૃષિતો યવાગૂમુષ્ણાં પિબેન્મન્થમથો હિમં ચ ||૩૦||
View original
भक्तोपरोधात्तृषितो यवागूमुष्णां पिबेन्मन्थमथो हिमं च ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (31) · Śloka 31
યા સ્નેહપીતસ્ય ભવેચ્ચ તૃષ્ણા તત્રોષ્ણમમ્ભઃ પ્રપિબેન્મનુષ્યઃ |૩૧|
View original
या स्नेहपीतस्य भवेच्च तृष्णा तत्रोष्णमम्भः प्रपिबेन्मनुष्यः |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (31) · Śloka 31
મદ્યોદ્ભવામર્ધજલં નિહન્તિ મદ્યં તૃષાં યાઽપિ ચ મદ્યપસ્ય ||૩૧||
View original
मद्योद्भवामर्धजलं निहन्ति मद्यं तृषां याऽपि च मद्यपस्य ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (32) · Śloka 32
તૃષ્ણોદ્ભવાં હન્તિ જલં સુશીતં સશર્કરં સેક્ષુરસં તથાઽમ્ભઃ |૩૨|
View original
तृष्णोद्भवां हन्ति जलं सुशीतं सशर्करं सेक्षुरसं तथाऽम्भः |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (32) · Śloka 32
સ્વૈઃ સ્વૈઃ કષાયૈર્વમનાનિ તાસાં તથા જ્વરોક્તાનિ ચ પાચનાનિ ||૩૨||
View original
स्वैः स्वैः कषायैर्वमनानि तासां तथा ज्वरोक्तानि च पाचनानि ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (33) · Śloka 33
લેપાવગાહૌ પરિષેચનાનિ કુર્યાત્તથા શીતગૃહાણિ ચાપિ | સંશોધનં ક્ષીરરસૌ ઘૃતાનિ સર્વાસુ લેહાન્મધુરાન્ હિમાંશ્ચ ||૩૩||
View original
लेपावगाहौ परिषेचनानि कुर्यात्तथा शीतगृहाणि चापि | संशोधनं क्षीररसौ घृतानि सर्वासु लेहान्मधुरान् हिमांश्च ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 48
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કાયચિકિત્સાતન્ત્રે (દશમોઽધ્યાયઃ, આદિતઃ) અષ્ટચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ ||૪૮||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे (दशमोऽध्यायः, आदितः) अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः ||४८||
🔊 Audio coming soon