Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातस्तृष्णाप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਨਾਤ੍ਯਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮਦ੍ਯਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁਲ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸਤਤਂ ਯਃ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਰਿ ਨ ਤਪ੍ਤਿਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ | ਪੁਨਃ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸਤਿ ਤੋਯਂ ਚ ਤਂ ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਦਿਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੩||
सततं यः पिबेद्वारि न तृप्तिमधिगच्छति | पुनः काङ्क्षति तोयं च तं तृष्णार्दितमादिशेत् ||३||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਣਾਰੋਗਸ੍ਵਰੂਪਕਥਨਾਯ ਯਾਦਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਦਿਤੋ ਭਵਤਿ ਤਾਦਸ਼ਮਾਹ- ਸਤਤਂ ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ||੩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਸ਼ੋਕਸ਼੍ਰਮਮਦ੍ਯਪਾਨਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਸ਼ੁਸ੍ਕੋਸ੍ਣਕਟੂਪਯੋਗਾਤ੍ | ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਲ੍ਲਙ੍ਘਨਸੂਰ੍ਯਤਾਪਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਵਾਤਸ਼੍ਚ ਭਸ਼ਂ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੌ ||੪|| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਨ੍ਦੂਸਯਤਃ ਸਮੇਤੌ ਯਾਨ੍ਯਮ੍ਬੁਵਾਹੀਨਿ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਂ ਹਿ | ਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਵਪਾਂਵਾਹਿਸੁ ਦੂਸਿਤੇਸੁ ਜਾਯੇਤ ਤਸ੍ਣਾਤਿਬਲਾ ਤਤਸ੍ਤੁ ||੫||
सङ्क्षोभशोकश्रममद्यपानाद्रूक्षाम्लशुष्कोष्णकटूपयोगात् | धातुक्षयाल्लङ्घनसूर्यतापात् पित्तं च वातश्च भृशं प्रवृद्धौ ||४|| स्रोतांसि सन्दूषयतः समेतौ यान्यम्बुवाहीनि शरीरिणां हि | स्रोतःस्वपांवाहिषु दूषितेषु जायेत तृष्णाऽतिबला ततस्तु ||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਣਾਯਾ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੀ ਆਹ- ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਸ਼ੋਕਸ਼੍ਰਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਃ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਚਲਨਮ੍| ਸ਼੍ਰਮ ਆਯਾਸਜਃ ਸ੍ਵੇ(ਖੇ)ਦਃ| ਸਮੇਤੌ ਮਿਲਿਤੌ| ਅਮ੍ਬੁਵਾਹੀਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਜਿਹ੍ਵਾਗਲਤਾਲੁਕ੍ਲੋਮਜਾਨਿ ਰਸਵਾਹਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧਮਨ੍ਯਃ| ਅਤਿਬਲਾ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਬਲਯੁਕ੍ਤਾ ਤਸ੍ਣਾ| ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭੇਤ੍ਯਾਦਿਕਃ ਸੂਰ੍ਯਤਾਪਾਨ੍ਤੋ ਹੇਤੁਃ, ‘ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਵਾਤਸ਼੍ਚ ਭਸ਼ਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਾ ‘ਜਾਯੇਤ ਤਸ੍ਣਾਤਿਬਲਾ ਤਤਸ੍ਤੁ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ||੪-੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ੍ਮਤਾਸ੍ਤਾਃ ਕ੍ਸਤਜਾ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਕ੍ਸਯਾਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਮਸਮੁਦ੍ਭਵਾ ਚ | ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਮੀ ਭਕ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾ ਤੁ ਨਿਬੋਧ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤੁ ||੬||
तिस्रः स्मृतास्ताः क्षतजा चतुर्थी क्षयात्तथाऽन्याऽऽमसमुद्भवा च | स्यात् सप्तमी भक्तनिमित्तजा तु निबोध लिङ्गान्यनुपूर्वशस्तु ||६||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਣਾਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਤਿਸ੍ਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਿਸ੍ਰ ਇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੈਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਕਫਸ੍ਯ ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਣਾਜਨਕਤ੍ਵਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਵਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਯਦਾ ਵਾਤਂ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹ ਆਵਣੋਤਿ ਤਦਾ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯਮਾਣਸ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਜਨਯਤਿ| ਤਾ ਇਤਿ ਤਸ੍ਣਾਃ| ਕ੍ਸਤਜਾ ਵ੍ਰਣਨਿਮਿਤ੍ਤਾ| ਚਤੁਰ੍ਥੀਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਗ੍ਰਹਣਾਦਾਦ੍ਯਾਨਾਂ ਚਤਸਣਾਂ ਤਸ੍ਣਾਨਾਂ ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਰਸਕ੍ਸਯਾਮਸਮੁਦ੍ਭਵਯੋਰ੍ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਬੋਧਯਤਿ| ਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਰਸਕ੍ਸਯਾਤ੍, ‘ਰਸਕ੍ਸਯਾਦ੍ਯਾ ਕ੍ਸਯਸਮ੍ਭਵਾ ਸਾ’ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵਚਨਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਾ ਅਪਰਾ| ਆਮਸਮੁਦ੍ਭਵਾ ਅਜੀਰ੍ਣਜਾ| ਭੁਕ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾ ਚੇਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਭੋਜਨਨਿਮਿਤ੍ਤਾ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਪਞ੍ਚੈਵ ਤਸ੍ਣਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ, ਤਥਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਨਿਦਾਨਭੇਦੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਾਤ੍ ਸਪ੍ਤ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ| ਯਾ ਚ ਸ੍ਵਭਾਵਜਾ ਤਸ੍ਯਾ ਅਤ੍ਰਾਨਧਿਕਾਰਃ, ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਜਸ੍ਕਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਵਿਸਯਤ੍ਵਾਤ੍; ਯਾ ਚ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾਪ੍ਰਭਵਾ ਸਾ ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਲਙ੍ਘਨਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਯਾ ਅਪ੍ਯਨਧਿਕਾਰਤ੍ਵੇਨਾਗਣਨਂ; ਯਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵੇਨ ਕਥਿਤਾ ਸਾ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਯਾਮਵਰੁਦ੍ਧਾ ਯਾ ਚ ਪਾਨਜਾ ਸਾ ਕ੍ਸਯਜਾਯਾਮਵਰੁਦ੍ਧੇਤਿ; ਅਤੋ ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਰੇਕਃ| ਨਿਬੋਧ ਜਾਨੀਹਿ| ਅਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ਯਥਾਕ੍ਰਮੇਣ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਣੁ ਸੌਸਧਾਨਿ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਵਿਸ਼ੋਸਦਾਹਾਃ ਸਨ੍ਤਾਪਮੋਹਭ੍ਰਮਵਿਪ੍ਰਲਾਪਾਃ | ਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਰੂਪਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਸਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ||੭||
ताल्वोष्ठकण्ठास्यविशोषदाहाः सन्तापमोहभ्रमविप्रलापाः | पूर्वाणि रूपाणि भवन्ति तासामुत्पत्तिकालेषु विशेषतस्तु ||७||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਣਾਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ੋਸਦਾਹਾ ਇਤਿ ਤਾਲ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵਿਸ਼ੋਸੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੋਸਃ| ਸਨ੍ਤਾਪੋ ਘਰ੍ਮਾਦਿਭਿਰਿਵ| ਮੋਹੋ ਵੈਚਿਤ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਵਿਪ੍ਰਲਾਪੋ ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਭਾਸਣਮ੍| ਤਾਸਾਂ ਤਸ੍ਣਾਨਾਮ੍| ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਅਤ੍ਤਿਸ਼ਯੇਨੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇਸੁ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯਤਾ ਮਾਰੁਤਸਮ੍ਭਵਾਯਾਂ ਤੋਦਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਿਰਃਸੁ ਚਾਪਿ | ਸ੍ਰੋਤੋਨਿਰੋਧੋ ਵਿਰਸਂ ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ੀਤਾਭਿਰਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਵਦ੍ਧਿਮੇਤਿ ||੮||
शुष्कास्यता मारुतसम्भवायां तोदस्तथा शङ्खशिरःसु चापि | स्रोतोनिरोधो विरसं च वक्त्रं शीताभिरद्भिश्च विवृद्धिमेति ||८||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਜਤਸ੍ਣਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯਤਾ ਮਾਰੁਤਸਮ੍ਭਵਾਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯਤਾ ਮੁਖਸ਼ੋਸਃ| ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਿਰਃਸੁ ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਃ ਸ਼ਿਰਸਿ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਰੋਤੋਨਿਰੋਧਃ ਕਰ੍ਣਸ੍ਰੋਤੋਨਿਰੋਧਃ | ਵਿਰਸਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਰਸਮ੍| ਏਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯਤਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਕ੍ਸਾਮਾਸ੍ਯਤਾ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਵਕ੍ਤੁਂ ਚਰ੍ਵਯਿਤੁਂ ਚਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ‘ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਿਰਃਸੁ ਚਾਪਿ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਿਰੋਗਲੇਸੁ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪ੍ਰਲਾਪਾਰੁਚਿਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ੋਸਾਃ ਪੀਤੇਕ੍ਸਣਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਤਸ਼੍ਚ ਦਾਹਃ | ਸ਼ੀਤਾਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਮੁਖਤਿਕ੍ਤਤਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾਯਾਂ ਪਰਿਧੂਪਨਂ ਚ ||੯||
मूर्च्छाप्रलापारुचिवक्त्रशोषाः पीतेक्षणत्वं प्रततश्च दाहः | शीताभिकाङ्क्षा मुखतिक्तता च पित्तात्मिकायां परिधूपनं च ||९||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਜਤਸ੍ਣਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਮੂਰ੍ਚ੍ਛੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚੇਤਨਾਚ੍ਯੁਤਿਃ| ਪੀਤੇਕ੍ਸਣਤ੍ਵਂ ਪੀਤਨੇਤ੍ਰਤਾ| ਪ੍ਰਤਤਃ ਸਨ੍ਤਤਃ| ਸ਼ੀਤਾਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਸ਼ੀਤੇਚ੍ਛਾ| ਪਰਿਧੂਪਨਂ ਧੂਮੋਦ੍ਵਮ(ਹ)ਨਮਿਵ||੯||
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
ਕਫਾਵਤਾਭ੍ਯਾਮਨਿਲਾਨਲਾਭ੍ਯਾਂ ਕਫੋਪਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਃ ਪ੍ਰਕਰੋਤਿ ਤਸ੍ਣਾਮ੍ | ਨਿਦ੍ਰਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤਾ ਚ ਤਯਾਰ੍ਦਿਤਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ||੧੦|| ਕਣ੍ਠੋਪਲੇਪੋ ਮੁਖਪਿਚ੍ਛਿਲਤ੍ਵਂ ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਰੋਚਕਸ਼੍ਚ | ਕਫਾਤ੍ਮਿਕਾਯਾਂ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤਾ ਚ ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਸ਼ੋਫਸ੍ਤ੍ਵਵਿਪਾਕ ਏਵ | ਏਤਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਯਾਰ੍ਦਿਤਃ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸਤਿ ਨਾਤਿ ਚਾਮ੍ਭਃ ||੧੧||
कफावृताभ्यामनिलानलाभ्यां कफोऽपि शुष्कः प्रकरोति तृष्णाम् | निद्रा गुरुत्वं मधुरास्यता च तयाऽर्दितः शुष्यति चातिमात्रम् ||१०|| कण्ठोपलेपो मुखपिच्छिलत्वं शीतज्वरश्छर्दिररोचकश्च | कफात्मिकायां गुरुगात्रता च शाखासु शोफस्त्वविपाक एव | एतानि रूपाणि भवन्ति तस्यां तयाऽर्दितः काङ्क्षति नाति चाम्भः ||११||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਜਤਸ੍ਣਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਕਫਾਵਤਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਿਲਾਨਲਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਗੁਰੁਤ੍ਵਮੁਦਰੇ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਤਯਾਰ੍ਦਿਤਃ ਕਫਤਸ੍ਣਯਾ ਪੀਡਿਤਃ| ਕਣ੍ਠੋਪਲੇਪਃ ਕਣ੍ਠੇ ਮਲਵਦ੍ਧਿਃ| ਮੁਖਪਿਚ੍ਛਿਲਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਲਿਪ੍ਤਮੁਖਤ੍ਵਮ੍| ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੀਤਪੂਰ੍ਵੋ ਜ੍ਵਰਃ| ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤਾ ਹਸ੍ਤਪਾਦਸ਼ਿਰੋਗੁਰੁਤ੍ਵਮ੍| ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਬਾਹੁਪਾਦੇਸੁ| ਸ਼ੋਫਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ| ਅਵਿਪਾਕ ਆਹਾਰਸ੍ਯਾਪਚਨਮ੍| ਨਾਤਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਤਿ ਨਾਤ੍ਯਭਿਲਸਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਦਮੁਂ ਪਾਠਮਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਬਾਸ੍ਪਾਵਰੋਧਾਤ੍ ਕਫਸਂਵਤੇਗ੍ਨੌ ਤਸ੍ਣਾ ਬਲਾਸੇਨ ਭਵੇਤ੍ਤਥਾ ਚ’ ਇਤਿ; ਸ਼ੇਸਂ ਨਿਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਮਮ੍||੧੦-੧੧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ਕ੍ਸਤਸ੍ਯ ਰੁਕ੍ਸ਼ੋਣਿਤਨਿਰ੍ਗਮਾਭ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਕ੍ਸਤਜਾ ਮਤਾ ਤੁ | ਤਯਾਭਿਭੂਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਦਿਨਾਨਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੁਃਖਂ ਪਿਬਤੋਪਿ ਤੋਯਮ੍ ||੧੨||
क्षतस्य रुक्शोणितनिर्गमाभ्यां तृष्णा चतुर्थी क्षतजा मता तु | तयाऽभिभूतस्य निशादिनानि गच्छन्ति दुःखं पिबतोऽपि तोयम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਤਜਤਸ੍ਣਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਕ੍ਸਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਤਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਿਨਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਯਾ ਤਸ੍ਣਾ ਭਵੇਤ੍ ਸਾ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਕ੍ਸਤਜਾ| ਤਯਾ ਚ ਪੀਡਿਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਤੋਯਂ ਪਿਬਤੋਪਿ ਨਿਸ਼ਾਦਿਨਾਨਿ ਦੁਃਖਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
ਰਸਕ੍ਸਯਾਦ੍ਯਾ ਕ੍ਸਯਜਾ ਮਤਾ ਸਾ ਤਯਾਰ੍ਦਿਤਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਦਹ੍ਯਤੇ ਚ | ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸਤਿ ਚਾਪਿ ਤੋਯਂ ਤਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦਿਤਿ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ ||੧੩|| ਰਸਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਤਸ੍ਯਾਮਸ਼ੇਸੇਣ ਭਿਸਗ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ |੧੪|
रसक्षयाद्या क्षयजा मता सा तयाऽर्दितः शुष्यति दह्यते च | अत्यर्थमाकाङ्क्षति चापि तोयं तां सन्निपातादिति केचिदाहुः ||१३|| रसक्षयोक्तानि च लक्षणानि तस्यामशेषेण भिषग्व्यवस्येत् |१४|
🔊 Audio coming soon
ਰਸਕ੍ਸਯਾਚ੍ਚ ਕ੍ਸਯਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਤਾ ਕਥਿਤਾ| ਆਕਾਙ੍ਕ੍ਸਤਿ ਅਭਿਲਸਤਿ| ਤਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦਿਤਿ ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਿਤਿ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹ੍ਨੋਃ ਸਟ੍ਸੁ ਕਾਲੇਸ੍ਵਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਾਨੀਯਪਾਨੇਨਾਪਿ ਤਦਨੁਪਸ਼ਮਾਤ੍| ਪਰਮਤਮਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਮ੍ ਅਨੁਮਤਮ੍| ਰਸਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ‘ਰਸਕ੍ਸਯੇ ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਕਮ੍ਪਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦੀਨਿ| ‘ਰਸਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥਾਨਿ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸਯਜਤਸ੍ਣਾਯਾਮ੍| ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ ਜਾਨੀਯਾਤ੍||੧੩||-
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਮਸਮੁਦ੍ਭਵਾ ਚ ਹਚ੍ਛੂਲਨਿਸ੍ਠੀਵਨਸਾਦਯੁਕ੍ਤਾ ||੧੪||
त्रिदोषलिङ्गाऽऽमसमुद्भवा च हृच्छूलनिष्ठीवनसादयुक्ता ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਆਮਜਤਸ੍ਣਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਮਸਮੁਦ੍ਭਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾ ਦੋਸਤ੍ਰਯਲਿਙ੍ਗਯੁਕ੍ਤਾ, ਅਜੀਰ੍ਣਤੋ ਦੋਸਤ੍ਰਯਕੋਪਾਤ੍| ਨਿਸ੍ਠੀਵਨਂ ਥੁਗ੍ਥੁਗਿਕਾ| ਸਾਦਃ ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਃ||੧੪||
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਤਥਾਮ੍ਲਂ ਲਵਣਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤਂ ਗੁਰ੍ਵਨ੍ਨਮੇਵਾਤਿਤਸਾਂ ਕਰੋਤਿ |੧੫|
स्निग्धं तथाऽम्लं लवणं च भुक्तं गुर्वन्नमेवातितृषां करोति |१५|
🔊 Audio coming soon
ਭਕ੍ਤਜਤਸ੍ਣਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਤਥਾਮ੍ਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸਾਂ ਤਸ੍ਣਾਮ੍| ਏਸਾ ਕਫਾਤ੍, ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਪਿ ਕਾਰਣੇ(?)|੧੫|-
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ਕ੍ਸੀਣਂ ਵਿਚਿਤ੍ਤਂ ਬਧਿਰਂ ਤਸਾਰ੍ਤਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਨ੍ਨਿਰ੍ਗਤਜਿਹ੍ਵਮਾਸ਼ੁ ||੧੫||
क्षीणं विचित्तं बधिरं तृषार्तं विवर्जयेन्निर्गतजिह्वमाशु ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਵਰ੍ਜਨਮਾਹ- ਕ੍ਸੀਣਂ ਵਿਚਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਚਿਤ੍ਤਂ ਨਸ੍ਟਮਨਸ੍ਕਮ੍| ਤਸਾਰ੍ਤਂ ਤਸ੍ਣਾਪੀਡਿਤਂ ਮਨੁਸ੍ਯਮ੍||੧੫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 17
ਤਸ੍ਣਾਭਿਵਦ੍ਧਾਵੁਦਰੇ ਚ ਪੂਰ੍ਣੇ ਤਂ ਵਾਮਯੇਨ੍ਮਾਗਧਿਕੋਦਕੇਨ | ਵਿਲੋਭਨਂ ਚਾਤ੍ਰ ਹਿਤਂ ਵਿਧੇਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਰਾਤਕਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗੈਃ ||੧੬|| ਤਿਸ੍ਰਃ ਪ੍ਰਯੋਗੈਰਿਹ ਸਨ੍ਨਿਵਾਰ੍ਯਾਃ ਸ਼ੀਤੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰਸਵੀਰ੍ਯਜਾਤੈਃ |੧੭|
तृष्णाभिवृद्धावुदरे च पूर्णे तं वामयेन्मागधिकोदकेन | विलोभनं चात्र हितं विधेयं स्याद्दाडिमाम्रातकमातुलुङ्गैः ||१६|| तिस्रः प्रयोगैरिह सन्निवार्याः शीतैश्च सम्यग्रसवीर्यजातैः |१७|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਸਰਃ- ਤਸ੍ਣਾਭਿਵਦ੍ਧਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਮਯੇਤ੍ ਛਰ੍ਦਯੇਤ੍, ਪਰਂ ਕ੍ਸਯਜਾਂ ਵਿਹਾਯ; ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਮਨਮਨੁਚਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਮ੍,- “ਉਲ੍ਲੇਖਨਂ ਤੁ ਤਸ੍ਣਾਸੁ ਕ੍ਸਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਯੁਜ੍ਯਤੇ”- ਇਤਿ| ਮਾਗਧਿਕੋਦਕੇਨ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਿਸ਼੍ਰਿਤਜਲੇਨ| ਵਿਲੋਭਨਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਲੋਭਃ| ਕੈਰ੍ਵਿਲੋਭਨਂ ਵਿਧੇਯਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਰਾਤਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇਨ ਤਲ੍ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵਾਯ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਤੋ ਦਾਡਿਮਾਦ੍ਯਮ੍ਲਫਲਮਨ੍ਯੇ ਖਾਦੇਯੁਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਅਨ੍ਯੇ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਭਿਃ ਕਥਾਭਿਰਪਿ ਵਿਲੋਭਨਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਲੋਭਨਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਲਙ੍ਘਨਮਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਵਿਲਙ੍ਘਨਂ ਲਘੁਭੋਜਨਂ ਨਤੁ ਲਙ੍ਘਨਂ, ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਕਰਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਤਿਸ੍ਰਃ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਜਾਸ੍ਤਸ੍ਣਾਃ| ਸਨ੍ਨਿਵਾਰ੍ਯਾ ਨਿਵਾਰਣੀਯਾਃ| ਪ੍ਰਯੋਗੈਃ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਃ| ਸਮ੍ਯਗ੍ਰਸਵੀਰ੍ਯਜਾਤੈਰਿਤਿ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਰਸਵੀਰ੍ਯੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੬||-
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ਗਣ੍ਡੂਸਮਮ੍ਲੈਰ੍ਵਿਰਸੇ ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੁਭੈਰਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣੈਃ ||੧੭||
गण्डूषमम्लैर्विरसे च वक्त्रे कुर्याच्छुभैरामलकस्य चूर्णैः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਗਣ੍ਡੂਸਮਮ੍ਲੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮ੍ਲੈਃ ਮਦ੍ਯਾਰਨਾਲਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦਿਭਿਃ| ਵਿਰਸੇ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰ ਆਮਲਕਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ| ਤੇਨ ਨ ਕੇਵਲਮਮ੍ਲੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਆਮਲਕਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣੈਰਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ਸੁਵਰ੍ਣਰੂਪ੍ਯਾਦਿਭਿਰਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤੈਰ੍ਲੋਸ੍ਟੈਃ ਕਤਂ ਵਾ ਸਿਕਤਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ | ਜਲਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਸ਼ਮਯੇਤ੍ਤੁ ਤਸ੍ਣਾਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਹਿਮਂ ਵਾ ||੧੮||
सुवर्णरूप्यादिभिरग्नितप्तैर्लोष्टैः कृतं वा सिकतादिभिर्वा | जलं सुखोष्णं शमयेत्तु तृष्णां सशर्करं क्षौद्रयुतं हिमं वा ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਵਰ੍ਣਰੂਪ੍ਯਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਵਰ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਲੋਸ੍ਟੈਃ ਸਿਕਤਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਅਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤੈਃ ਕਤਂ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਜਲਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਪੀਤਂ ਸਤ੍ ਤਸ੍ਣਾਂ ਸ਼ਮਯੇਤ੍, ਤਦੇਵ ਵਾ ਹਿਮੀਕਤਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਸ੍ਤ੍ ਤਸ੍ਣਾਂ ਸ਼ਮਯੇਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ||੧੮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਿਕਾਃ ਪਞ੍ਚਗਣਾ ਯ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਮ੍ਬੁ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਥਮੇ ਗਣੇ ਵਾ | ਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਮਨੁਜੋਚਿਰੇਣ ਤਸੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯੇਤ ਹਿ ਵਾਤਜਾਯਾਃ ||੧੯||
पञ्चाङ्गिकाः पञ्चगणा य उक्तास्तेष्वम्बु सिद्धं प्रथमे गणे वा | पिबेत् सुखोष्णं मनुजोऽचिरेण तृषो विमुच्येत हि वातजायाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਿਕਾਃ ਪਞ੍ਚਗਣਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਿਕਾਃ ਪਞ੍ਚਗਣਾ ਯੇ ਉਕ੍ਤਾਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਨਿ| ਪ੍ਰਥਮੇ ਗਣੇ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦੌ||੧੯||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਵਰ੍ਗੈਸ੍ਤੁ ਕਤਃ ਕਸਾਯਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਃ ਸੁਸ਼ੀਤਃ | ਪੀਤਸ੍ਤਸਾਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤਾਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ਤਂ ਵਾਪ੍ਯਥ ਜੀਵਨੀਯੈਃ ||੨੦||
पित्तघ्नवर्गैस्तु कृतः कषायः सशर्करः क्षौद्रयुतः सुशीतः | पीतस्तृषां पित्तकृतां निहन्ति क्षीरं शृतं वाऽप्यथ जीवनीयैः ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਜਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਵਰ੍ਗੈਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਵਰ੍ਗੈਃ ਉਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾਦਿਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਕਤਃ ਸਂਸ੍ਕਤਃ| ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ||੨੦||
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
ਬਿਲ੍ਵਾਢਕੀਕਨ੍ਯਕਪਞ੍ਚਮੂਲੀਦਰ੍ਭੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਫਜਾਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ | ਹਿਤਂ ਭਵੇਚ੍ਛਰ੍ਦਨਮੇਵ ਚਾਤ੍ਰ ਤਪ੍ਤੇਨ ਨਿਮ੍ਬਪ੍ਰਸਵੋਦਕੇਨ ||੨੧||
बिल्वाढकीकन्यकपञ्चमूलीदर्भेषु सिद्धं कफजां निहन्ति | हितं भवेच्छर्दनमेव चात्र तप्तेन निम्बप्रसवोदकेन ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਜਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਬਿਲ੍ਵਾਢਕੀਕਨ੍ਯਕਪਞ੍ਚਮੂਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਨ੍ਯਕਪਞ੍ਚਮੂਲੀ ਲਘੁਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਕਫਜਤਸ੍ਣਾਯਾਮ੍| ਨਿਮ੍ਬਪ੍ਰਸਵੋਦਕੇਨ ਨਿਮ੍ਬਪਲ੍ਲਵੋਦਕੇਨ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਬਿਲ੍ਵਾਢਕੀਕਣ੍ਟਕਪਞ੍ਚਮੂਲੀਦਰ੍ਭੇਸੁ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਕਣ੍ਟਕਿਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਕਰਮਰ੍ਦਕਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕੇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਅਪਰੇ ‘ਬਿਲ੍ਵਾਢਕੀਕਣ੍ਟਕਪਞ੍ਚਕੋਲਦਰ੍ਭੇਸੁ ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਂ ਚ ਪਾਠਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡੋ ਨੇਚ੍ਛਤਿ, ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਣਾਸੁ ਪਿਤ੍ਤਸਦ੍ਭਾਵੇਨ ਪਞ੍ਚਕੋਲਸ੍ਯਾਨੁਚਿਤਤ੍ਵਾਤ੍||੨੧||
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਤਸ੍ਣਾਸ੍ਵਥਵਾਪਿ ਪੈਤ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਿਂ ਤੇਨ ਹਿ ਤਾ ਨ ਸਨ੍ਤਿ |੨੨|
सर्वासु तृष्णास्वथवाऽपि पैत्तं कुर्याद्विधिं तेन हि ता न सन्ति |२२|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਣਾਸੁ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੋ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਤਸ੍ਣਾਸ੍ਵਥਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੈਤ੍ਤਂ ਵਿਧਿਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਾਦਿਭਿਃ ਪਾਨਾਲੇਪਨਪਰਿਸੇਕਾਦਿਕਮ੍| ਤੇਨ ਪੈਤ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ, ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਾਃ ਤਸ੍ਣਾਃ, ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ|੨੨|-
Adhikarana 21 (22) · Śloka 23
ਪਰ੍ਯਾਗਤੋਦੁਮ੍ਬਰਜੋ ਰਸਸ੍ਤੁ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤੋਦਕਂ ਵਾ ||੨੨|| ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚ ਸਾਰਿਵਾਦੇਃ ਪਾਤਵ੍ਯਮਮ੍ਭਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਤਸਾਰ੍ਤੈਃ |੨੩|
पर्यागतोदुम्बरजो रसस्तु सशर्करस्तत्क्वथितोदकं वा ||२२|| वर्गस्य सिद्धस्य च सारिवादेः पातव्यमम्भः शिशिरं तृषार्तैः |२३|
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰਮਪਿ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਣਾਸੁ ਵਿਧਿਮਾਹ- ਪਰ੍ਯਾਗਤੋਦੁਮ੍ਬਰਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰ੍ਯਾਗਤੋਦੁਮ੍ਬਰਜੋ ਰਸ ਇਤਿ ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਸ੍ਵਰਸਃ| ਤਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤੋਦਕਂ ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਕ੍ਵਥਿਤਜਲਮ੍| ਸੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਪਾਨਪਰਿਭਾਸਯਾ| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਸ਼ੀਤਲਮ੍||੨੨||-
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
ਕਸ਼ੇਰੁਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਪਦ੍ਮਮੋਚਬਿਸੇਕ੍ਸੁਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸਤਜਾਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ||੨੩||
कशेरुशृङ्गाटकपद्ममोचबिसेक्षुसिद्धं क्षतजां निहन्ति ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਤਜਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਕਸ਼ੇਰੁਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੋਚਾ ਕਦਲੀ| ਬਿਸਂ ਪਦ੍ਮਮੂਲਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਤੋਯਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੨੩||
Adhikarana 23 (24) · Śloka 25
ਲਾਜੋਤ੍ਪਲੋਸ਼ੀਰਕੁਚਨ੍ਦਨਾਨਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਨਿਸ਼ਿ ਵਾਸਯੇਤ੍ਤੁ | ਤਦੁਤ੍ਤਮਂ ਤੋਯਮੁਦਾਰਗਨ੍ਧਿ ਸਿਤਾਯੁਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ||੨੪|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪ੍ਰਗਾਢਂ ਚ ਹਿਤਾਯ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਦਿਤੇਭ੍ਯੋ ਵਿਤਰੇਨ੍ਨਰੇਭ੍ਯਃ |੨੫|
लाजोत्पलोशीरकुचन्दनानि दत्त्वा प्रवाते निशि वासयेत्तु | तदुत्तमं तोयमुदारगन्धि सितायुतं क्षौद्रयुतं वदन्ति ||२४|| द्राक्षाप्रगाढं च हिताय वैद्यस्तृष्णार्दितेभ्यो वितरेन्नरेभ्यः |२५|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਕ੍ਸਤਜਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਲਾਜੋਤ੍ਪਲੋਸ਼ੀਰਕੁਚਨ੍ਦਨਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਾਨਿ ਲਾਜੋਤ੍ਪਲਾਦੀਨਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੋਯਂ ਜਲਂ ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਨਿਸ਼ਿ ਵਾਸਯੇਤ੍, ਤਤਸ਼੍ਚ ਤਦੁਦਕਮੁਦਾਰਗਨ੍ਧਿ ਸੁਗਨ੍ਧਿਪੁਸ੍ਪਾਧਿਵਾਸਿਤਂ ਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਕ੍ਸਤਜਤਸ੍ਣਾਯਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਤਦੁਦਕਂ ਯਥਾ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦਾ(ਥਾ)ਹ- ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪ੍ਰਗਾਢਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਚਿਦਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਂ ‘ਕਸ਼ੇਰੁਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕ’- ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਤਥਾ ‘ਲਾਜੋਤ੍ਪਲੋਸ਼ੀਰਕੁਚਨ੍ਦਨਾਨਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚੈਕਤ੍ਰ ਕਤ੍ਵਾਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਚ ਕਸ਼ੇਰ੍ਵਾਦਿਸਿਦ੍ਧੇ ਤੋਯੇ ਲਾਜੋਤ੍ਪਲਾਦੀਨਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਸ਼ਿ ਵਾਸਯੇਦਿਤਿ ਯੋਜਯਨ੍ਤਿ; ਤੇ ਚ ਕਸ਼ੇਰ੍ਵਾਦਿਕਂ ‘ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕਸਾਯਾਣਿ ਯਥੇਰਿਤਾਨਿ’ ਇਤਿ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਸ ਚ ਪਾਠੋਭਾਵਾਨ੍ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ||੨੪||-
Adhikarana 24 (25) · Śloka 26
ਸਸਾਰਿਵਾਦੌ ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਤਥੋਤ੍ਪਲਾਦੌ ਪ੍ਰਥਮੇ ਗਣੇ ਚ ||੨੫|| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕਸਾਯਂ ਚ ਯਥੇਰਿਤੇਨ ... |੨੬|
ससारिवादौ तृणपञ्चमूले तथोत्पलादौ प्रथमे गणे च ||२५|| कुर्यात् कषायं च यथेरितेन ... |२६|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਤਜਤਸ੍ਣਾਯਾਮਪਰਾਣ੍ਯਪਿ ਯੋਗਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯਾਹ- ਸਸਾਰਿਵਾਦੌ ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਸਾਰਿਵਾਦੌ ਸਾਰਿਵਾਦਿਗਣਸਹਿਤੇ| ਏਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲੋਤ੍ਪਲਾਦੀਨਾਮ੍| ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਨਲਦਰ੍ਭੇਤ੍ਯਾਦਿਕੇ| ਉਤ੍ਪਲਾਦੌ ਉਤ੍ਪਲਰਕ੍ਤੋਤ੍ਪਲੇਤ੍ਯਾਦਿਕੇ| ਪ੍ਰਥਮੋ ਗਣੋ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਃ| ਯਥੇਰਿਤੇਨੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ| ਏਤੇਨ ਲਾਜਾਦਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਨਿਸ਼ਿ ਵਾਸਨਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਸ਼੍ਚ ਲਭ੍ਯਤੇ| ‘ਯਥੇਰਿਤੇਨ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਯਥੈਤਦੁਕ੍ਤਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ||੨੫||-
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
... ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਾਦਿਸੁ ਚਾਪਰੇਸੁ | ਰਾਜਾਦਨਕ੍ਸੀਰਿਕਪੀਤਨੇਸੁ ਸਟ੍ ਪਾਨਕਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਹਿਤਾਨਿ ਚ ਸ੍ਯੁਃ ||੨੬||
... मधूकपुष्पादिषु चापरेषु | राजादनक्षीरिकपीतनेषु षट् पानकान्यत्र हितानि च स्युः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਤਜਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਸਟ੍ਪਾਨਕਾਨ੍ਯਾਹ- ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਾਦਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਾਦਿਸੁ ਮਧੂਕਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕੋਵਿਦਾਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਪੁਸ੍ਪੇਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਗਣਪਠਿਤੇਸੁ; ਅਨ੍ਯੇ ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਖਰ੍ਜੂਰੇਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪਠਿਤੇਸ੍ਵਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਰਾਜਾਦਨਃ ਚਾਰਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਕ੍ਸੀਰਿਕਾਮਾਹੁਃ| ਕ੍ਸੀਰਿਕਪੀਤਨ ਆਰ੍ਦ੍ਰਸ਼ਿਰੀਸਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਕ੍ਸੀਰੀਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਤਥਾ ਸਤਿ ਸਪ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਰੇਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪਾਨਕਾਨਿ ਕਸਾਯਾਣਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਯਥੇਰਿਤੇਨੇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਂ; ਤੇਨ ਲਾਜਾਦਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਨਿਸ਼ਿ ਵਾਸਨਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਸ਼੍ਚ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਕ੍ਸਤਜਤਸ੍ਣਾਯਾਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸਸਾਰਿਵਾਦੌ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ‘ਕ੍ਸੀਰਿਕਪੀਤਨੇਸੁ’ ਇਤਿ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਟ੍ਪਾਨਕਾਨਿ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਸਾਰਿਵਾਦੇਸ੍ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਞ੍ਚ ਪਾਨਕਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ| ਅਪਰੇ ਤੁ ਕੁਸ਼ੇਰ੍ਵਾਦਿਮਾਰਭ੍ਯ ਸਟ੍ਪਾਨਕਾਨੀਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਤਦਪਿ ਨ, ਤਸ੍ਯ ਪਥਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਤ੍ਵਾਤ੍||੨੬||
Adhikarana 26 (27) · Śloka 27
ਸਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰਾਣ੍ਯਥਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ਤੁ ਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਕਾਰ੍ਪਾਸਸਮੁਦ੍ਭਵਾਨਿ |੨੭|
सतुण्डिकेराण्यथवा पिबेत्तु पिष्टानि कार्पाससमुद्भवानि |२७|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਤਜਤਸ੍ਣਾਯਾਮਪਰਮਪਿ ਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਸਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰਾਣ੍ਯਥਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀ ਵਨਕਾਰ੍ਪਾਸੀ| ਕਾਰ੍ਪਾਸਸਮੁਦ੍ਭਵਾਨਿ ਕਾਰ੍ਪਾਸਫਲਾਨਿ| ਏਤੇਨ ਵਨਗ੍ਰਾਮ੍ਯਕਾਰ੍ਪਾਸੀਫਲਾਨਿ ਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਪਾਤਵ੍ਯਾਨਿ| ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ‘ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਤਸ੍ਣਾਸ੍ਵਥਵਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ’ ‘ਕਾਰ੍ਪਾਸਸਮੁਦ੍ਭਵਾਨਿ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਤਸ੍ਣਾਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ|੨੭|-
Adhikarana 27 (27) · Śloka 27
ਕ੍ਸਤੋਦ੍ਭਵਾਂ ਰੁਗ੍ਵਿਨਿਵਾਰਣੇਨ ਜਯੇਦ੍ਰਸਾਨਾਮਸਜਸ਼੍ਚ ਪਾਨੈਃ ||੨੭||
क्षतोद्भवां रुग्विनिवारणेन जयेद्रसानामसृजश्च पानैः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਤਜਤਸ੍ਣਾਯਾਮਪਰਮਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਕ੍ਸਤੋਦ੍ਭਵਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੁਗ੍ਵਿਨਿਵਾਰਣੇਨ ਕ੍ਸਤੋਦ੍ਭਵਰੁਗਪਨਯਨੇਨ| ਰਸਾਨਾਂ ਮਾਂਸਰਸਾਨਾਮ੍| ਅਸਜ ਇਤਿ ਏਣਾਦਿਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੭||
Adhikarana 28 (28) · Śloka 28
ਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥਿਤਾਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸੋਦਕਂ ਵਾ ਮਧੁਕੋਦਕਂ ਵਾ |੨੮|
क्षयोत्थितां क्षीरघृतं निहन्यान्मांसोदकं वा मधुकोदकं वा |२८|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਯਜਾਯਾਸ੍ਤਸ੍ਣਾਯਾਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥਿਤਾਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮਥਨੋਦ੍ਭੂਤਂ ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਘਤਂ ਵਾ| ਮਾਂਸੋਦਕਂ ਮਾਂਸਰਸਸ੍ਯਾਚ੍ਛੋ ਭਾਗਃ ਸੌਰਾਵਾਖ੍ਯਃ| ਮਧੁਕੋਦਕਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕੋਦਕਮ੍| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਮਾਸੋਦਕਮਿਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਮਾਸਯੂਸਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ|੨੮|-
Adhikarana 29 (28) · Śloka 29
ਆਮੋਦ੍ਭਵਾਂ ਬਿਲ੍ਵਵਚਾਯੁਤੈਸ੍ਤੁ ਜਯੇਤ੍ ਕਸਾਯੈਰਥ ਦੀਪਨੀਯੈਃ ||੨੮|| ਆਮ੍ਰਾਤਭਲ੍ਲਾਤਬਲਾਯੁਤਾਨਿ ਪਿਬੇਤ੍ ਕਸਾਯਾਣ੍ਯਥ ਦੀਪਨਾਨਿ |੨੯|
आमोद्भवां बिल्ववचायुतैस्तु जयेत् कषायैरथ दीपनीयैः ||२८|| आम्रातभल्लातबलायुतानि पिबेत् कषायाण्यथ दीपनानि |२९|
🔊 Audio coming soon
ਆਮਜਾਯਾਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਆਮੋਦ੍ਭਵਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੀਪਨੀਯੈਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤੈਃ| ਆਮ੍ਰਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮ੍ਰਾਤਕਾਦਿਯੁਤਾਨਿ ਦੀਪਨਾਨਿ ਕਸਾਯਾਣਿ ਆਮਜਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੮||-
Adhikarana 30 (29) · Śloka 29
ਗੁਰ੍ਵਨ੍ਨਜਾਤਾਂ ਵਮਨੈਰ੍ਜਯੇਚ੍ਚ ਕ੍ਸਯਾਦਤੇ ਸਰ੍ਵਕਤਾਂ ਚ ਤਸ੍ਣਾਮ੍ ||੨੯||
गुर्वन्नजातां वमनैर्जयेच्च क्षयादृते सर्वकृतां च तृष्णाम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ਭਕ੍ਤਜਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਗੁਰ੍ਵਨ੍ਨਜਾਤਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਰ੍ਵਨ੍ਨਜਾਤਾਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਵਮਨੈਰ੍ਜਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਂ ਗੁਰ੍ਵਨ੍ਨਜਾਤਾਮੇਵ ਵਮਨੈਰ੍ਜਯੇਦੁਤਾਨ੍ਯਾਮਪੀਤ੍ਯਾਹ- ਕ੍ਸਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਯਾਦਤੇ ਇਤਿ ਕ੍ਸਯਜਾਂ ਵਿਹਾਯ, ਸਰ੍ਵਦੋਸਾਰਬ੍ਧਾਂ ਤਸ੍ਣਾਮਪਿ ਵਮਨੈਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸਯਜਾਪਿ ਸਰ੍ਵਦੋਸਾਰਬ੍ਧਾ, ਤਸ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਮਨਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਸਯਾਦਤੇ ਇਤਿ ਕਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਕਤਾਮ੍ ਆਮਜਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਅਪਿ ਦੋਸਤ੍ਰਯੋਤ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਕ੍ਸਯਾਦਤੇ ਸਰ੍ਵਕਤਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਣਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਕ੍ਸਯਜਾਂ ਵਿਹਾਯ ਅਨ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਅਪਿ ਤਸ੍ਣਾ ਵਮਨੈਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੨੯||
Adhikarana 31 (30) · Śloka 30
ਸ਼੍ਰਮੋਦ੍ਭਵਾਂ ਮਾਂਸਰਸੋ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਗੁਡੋਦਕਂ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾਪਿ ਮਨ੍ਥਃ |੩੦|
श्रमोद्भवां मांसरसो निहन्ति गुडोदकं वाऽप्यथवाऽपि मन्थः |३०|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸ਼੍ਰਮਾਦਿਜਾਤਾਨਾਮਪਿ ਤਸ੍ਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਾਹ- ਸ਼੍ਰਮੋਦ੍ਭਵਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨ੍ਥਃ ‘ਸਕ੍ਤਵਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਃ| ਯਦਾ ਸ਼੍ਰਮਜਤਸ੍ਣਾ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਾ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਤਾਂ ਮਾਂਸਰਸੋ ਨਿਹਨ੍ਤਿ, ਯਦਾ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾ ਤਦਾ ਮਨ੍ਥ ਇਤਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਃ|੩੦|-
Adhikarana 32 (30) · Śloka 30
ਭਕ੍ਤੋਪਰੋਧਾਤ੍ਤਸਿਤੋ ਯਵਾਗੂਮੁਸ੍ਣਾਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਮਥੋ ਹਿਮਂ ਚ ||੩੦||
भक्तोपरोधात्तृषितो यवागूमुष्णां पिबेन्मन्थमथो हिमं च ||३०||
🔊 Audio coming soon
ਭਕ੍ਤੋਪਰੋਧਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਕ੍ਤੋਪਰੋਧਾਤ੍ ਆਹਾਰਨਿਰੋਧਾਤ੍| ਉਸ੍ਣਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਵਾਤੋਤ੍ਕਟਾਯਾਂ, ਹਿਮਂ ਮਨ੍ਥਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਕਟਾਯਾਂ, ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਪਰ੍ਯਵਸਿਤੋਰ੍ਥਃ||੩੦||
Adhikarana 33 (31) · Śloka 31
ਯਾ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਸ੍ਯ ਭਵੇਚ੍ਚ ਤਸ੍ਣਾ ਤਤ੍ਰੋਸ੍ਣਮਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਪਿਬੇਨ੍ਮਨੁਸ੍ਯਃ |੩੧|
या स्नेहपीतस्य भवेच्च तृष्णा तत्रोष्णमम्भः प्रपिबेन्मनुष्यः |३१|
🔊 Audio coming soon
ਯਾ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਸ੍ਯ ਭਵੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ‘ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਸ੍ਯ ਚੇਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਪਿਬੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੈਵ ਸ੍ਨੇਹਜਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਪ੍ਰਕਰਣਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਦ੍ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਮ੍|੩੧|-
Adhikarana 34 (31) · Śloka 31
ਮਦ੍ਯੋਦ੍ਭਵਾਮਰ੍ਧਜਲਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਯਂ ਤਸਾਂ ਯਾਪਿ ਚ ਮਦ੍ਯਪਸ੍ਯ ||੩੧||
मद्योद्भवामर्धजलं निहन्ति मद्यं तृषां याऽपि च मद्यपस्य ||३१||
🔊 Audio coming soon
ਮਦ੍ਯੋਦ੍ਭਵਾਮਰ੍ਧਜਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਮਦ੍ਯਜਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪ੍ਯਧਿਕਰਣਵਸ਼ਾਤ੍ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਮਤੋ ਨ ਦੋਸਃ||੩੧||
Adhikarana 35 (32) · Śloka 32
ਤਸ੍ਣੋਦ੍ਭਵਾਂ ਹਨ੍ਤਿ ਜਲਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਸੇਕ੍ਸੁਰਸਂ ਤਥਾਮ੍ਭਃ |੩੨|
तृष्णोद्भवां हन्ति जलं सुशीतं सशर्करं सेक्षुरसं तथाऽम्भः |३२|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਣੋਦ੍ਭਵਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਣੋਦ੍ਭਵਾਮਿਤਿ ਹਦ੍ਰੋਗਕਰ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਕਾਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਪਾਨੀਯਂ ਤਥਾ ਇਕ੍ਸੁਰਸਸਹਿਤਂ ਚ ਪਾਨੀਯਂ ਤਸ੍ਣੋਦ੍ਭਵਾਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ‘ਸ਼੍ਰਮੋਦ੍ਭਵਾਂ ਮਾਂਸਰਸੋ ਨਿਹਨ੍ਤਿ’ ਇਤ੍ਯਾਰਭ੍ਯ ਤਸ੍ਣੋਦ੍ਭਵਾਂ ਹਨ੍ਤਿ ਜਲਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਸੇਕ੍ਸੁਰਸਂ ਤਥਾਮ੍ਭਃ’ ਇਤਿ ਯਾਵਨ੍ਨ ਪਠਤਿ; ਅਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰੀਜੇਜ੍ਜਟੇਨ ਪਠਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਠਿਤਃ|੩੨|-
Adhikarana 36 (32) · Śloka 32
ਸ੍ਵੈਃ ਸ੍ਵੈਃ ਕਸਾਯੈਰ੍ਵਮਨਾਨਿ ਤਾਸਾਂ ਤਥਾ ਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਪਾਚਨਾਨਿ ||੩੨||
स्वैः स्वैः कषायैर्वमनानि तासां तथा ज्वरोक्तानि च पाचनानि ||३२||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਣਾਸੁ ਵਮਨਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਚ ਯੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤਾਨ੍ਯਾਹ- ਸ੍ਵੈਃ ਸ੍ਵੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵੈਃ ਸ੍ਵੈਃ ਕਸਾਯੈਃ ਆਤ੍ਮੀਯੈਰਾਤ੍ਮੀਯੈਃ ਕ੍ਵਾਥੈਃ; ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ- ਯਾਸੁ ਛਰ੍ਦਿਸੁ ਸ਼ਮਨਾਯ ਯੇ ਕਸਾਯਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੈਰੇਵ ਵਮਨਾਨਿ ਤਾਸੁ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ, ਤਥਾ ਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪਾਚਨਾਨਿ ਚ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ||੩੨||
Adhikarana 37 (33) · Śloka 33
ਲੇਪਾਵਗਾਹੌ ਪਰਿਸੇਚਨਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਗਹਾਣਿ ਚਾਪਿ | ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਕ੍ਸੀਰਰਸੌ ਘਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਲੇਹਾਨ੍ਮਧੁਰਾਨ੍ ਹਿਮਾਂਸ਼੍ਚ ||੩੩||
लेपावगाहौ परिषेचनानि कुर्यात्तथा शीतगृहाणि चापि | संशोधनं क्षीररसौ घृतानि सर्वासु लेहान्मधुरान् हिमांश्च ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਣਾਸੁ ਪਿਤ੍ਤਹਰੋ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ ਤਮੇਵ ਪਿਤ੍ਤਹਰਵਿਧਿਮਾਹ- ਲੇਪਾਵਗਾਹਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ, ਪਿਤ੍ਤਹਰਤ੍ਵਾਤ੍||੩੩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 48
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ (ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਅਸ੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੮||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे (दशमोऽध्यायः, आदितः) अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः ||४८||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੮||