Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതസ്തൃഷ്ണാപ്രതിഷേധമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातस्तृष्णाप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
പാനാത്യയപ്രതിഷേധാനന്തരം മദ്യഹേതുത്വാത്തുല്യചികിത്സിതത്വാച്ച തൃഷ്ണാപ്രതിഷേധാരമ്ഭോ യുക്ത ഇത്യത ആഹ- അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സതതം യഃ പിബേദ്വാരി ന തൃപ്തിമധിഗച്ഛതി | പുനഃ കാങ്ക്ഷതി തോയം ച തം തൃഷ്ണാര്ദിതമാദിശേത് ||൩||
सततं यः पिबेद्वारि न तृप्तिमधिगच्छति | पुनः काङ्क्षति तोयं च तं तृष्णार्दितमादिशेत् ||३||
🔊 Audio coming soon
തൃഷ്ണാരോഗസ്വരൂപകഥനായ യാദൃശസ്തൃഷ്ണാര്ദിതോ ഭവതി താദൃശമാഹ- സതതം യ ഇത്യാദി| നാധിഗച്ഛതി ന പ്രാപ്നോതി||൩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
സങ്ക്ഷോഭശോകശ്രമമദ്യപാനാദ്രൂക്ഷാമ്ലശുഷ്കോഷ്ണകടൂപയോഗാത് | ധാതുക്ഷയാല്ലങ്ഘനസൂര്യതാപാത് പിത്തം ച വാതശ്ച ഭൃശം പ്രവൃദ്ധൌ ||൪|| സ്രോതാംസി സന്ദൂഷയതഃ സമേതൌ യാന്യമ്ബുവാഹീനി ശരീരിണാം ഹി | സ്രോതഃസ്വപാംവാഹിഷു ദൂഷിതേഷു ജായേത തൃഷ്ണാऽതിബലാ തതസ്തു ||൫||
सङ्क्षोभशोकश्रममद्यपानाद्रूक्षाम्लशुष्कोष्णकटूपयोगात् | धातुक्षयाल्लङ्घनसूर्यतापात् पित्तं च वातश्च भृशं प्रवृद्धौ ||४|| स्रोतांसि सन्दूषयतः समेतौ यान्यम्बुवाहीनि शरीरिणां हि | स्रोतःस्वपांवाहिषु दूषितेषु जायेत तृष्णाऽतिबला ततस्तु ||५||
🔊 Audio coming soon
തൃഷ്ണായാ ഹേതുസമ്പ്രാപ്തീ ആഹ- സങ്ക്ഷോഭശോകശ്രമേത്യാദി| സങ്ക്ഷോഭഃ അത്യര്ഥചലനമ്| ശ്രമ ആയാസജഃ സ്വേ(ഖേ)ദഃ| സമേതൌ മിലിതൌ| അമ്ബുവാഹീനി സ്രോതാംസി ജിഹ്വാഗലതാലുക്ലോമജാനി രസവാഹിന്യശ്ച ധമന്യഃ| അതിബലാ അതിശയേന ബലയുക്താ തൃഷ്ണാ| സങ്ക്ഷോഭേത്യാദികഃ സൂര്യതാപാന്തോ ഹേതുഃ, ‘പിത്തം ച വാതശ്ച ഭൃശമ്’ ഇത്യാദികാ ‘ജായേത തൃഷ്ണാऽതിബലാ തതസ്തു’ ഇത്യന്താ സമ്പ്രാപ്തിഃ||൪-൫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
തിസ്രഃ സ്മൃതാസ്താഃ ക്ഷതജാ ചതുര്ഥീ ക്ഷയാത്തഥാऽന്യാऽऽമസമുദ്ഭവാ ച | സ്യാത് സപ്തമീ ഭക്തനിമിത്തജാ തു നിബോധ ലിങ്ഗാന്യനുപൂര്വശസ്തു ||൬||
तिस्रः स्मृतास्ताः क्षतजा चतुर्थी क्षयात्तथाऽन्याऽऽमसमुद्भवा च | स्यात् सप्तमी भक्तनिमित्तजा तु निबोध लिङ्गान्यनुपूर्वशस्तु ||६||
🔊 Audio coming soon
തൃഷ്ണാസങ്ഖ്യാമാഹ- തിസ്ര ഇത്യാദി| തിസ്ര ഇതി വാതപിത്തകഫൈഃ| യദ്യപി കഫസ്യ സ്തൈമിത്യാത്തൃഷ്ണാജനകത്വം ന സമ്ഭവതി, തഥാऽപി വൃദ്ധഃ ശ്ലേഷ്മാ യദാ വാതം പിത്തേന സഹ ആവൃണോതി തദാ താഭ്യാം സംശോഷ്യമാണസ്തൃഷ്ണാം ജനയതി| താ ഇതി തൃഷ്ണാഃ| ക്ഷതജാ വ്രണനിമിത്താ| ചതുര്ഥീതി ചതുര്ഥഗ്രഹണാദാദ്യാനാം ചതസൃണാം തൃഷ്ണാനാം സുഖസാധ്യത്വം രസക്ഷയാമസമുദ്ഭവയോര്ദുഃസാധ്യത്വം ച ബോധയതി| ക്ഷയാത് രസക്ഷയാത്, ‘രസക്ഷയാദ്യാ ക്ഷയസമ്ഭവാ സാ’ ഇതി വക്ഷ്യമാണവചനാത്| അന്യാ അപരാ| ആമസമുദ്ഭവാ അജീര്ണജാ| ഭുക്തനിമിത്തജാ ചേതി സ്നിഗ്ധാദിഭോജനനിമിത്താ| യദ്യപി തന്ത്രാന്തരേ പഞ്ചൈവ തൃഷ്ണാ നിര്ദിഷ്ടാഃ, തഥാऽപ്യത്ര നിദാനഭേദേന ചികിത്സാഭേദാത് സപ്ത നിര്ദിഷ്ടാഃ| യാ ച സ്വഭാവജാ തസ്യാ അത്രാനധികാരഃ, സ്വസ്ഥോജസ്കരചികിത്സിതവിഷയത്വാത്; യാ ച ബുഭുക്ഷാപ്രഭവാ സാ ജ്വരാധികാരേ സമ്യഗ്ലങ്ഘനലക്ഷണത്വേനോക്താ, തസ്യാ അപ്യനധികാരത്വേനാഗണനം; യാ ച പിത്തജ്വരലിങ്ഗത്വേന കഥിതാ സാ പൈത്തികായാമവരുദ്ധാ യാ ച പാനജാ സാ ക്ഷയജായാമവരുദ്ധേതി; അതോ ന സങ്ഖ്യാതിരേകഃ| നിബോധ ജാനീഹി| അനുപൂര്വശഃ യഥാക്രമേണ| കേചിത് ‘ലിങ്ഗാനി താസാം ശൃണു സൌഷധാനി’ ഇതി പഠന്തി||൬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
താല്വോഷ്ഠകണ്ഠാസ്യവിശോഷദാഹാഃ സന്താപമോഹഭ്രമവിപ്രലാപാഃ | പൂര്വാണി രൂപാണി ഭവന്തി താസാമുത്പത്തികാലേഷു വിശേഷതസ്തു ||൭||
ताल्वोष्ठकण्ठास्यविशोषदाहाः सन्तापमोहभ्रमविप्रलापाः | पूर्वाणि रूपाणि भवन्ति तासामुत्पत्तिकालेषु विशेषतस्तु ||७||
🔊 Audio coming soon
തൃഷ്ണായാഃ പൂര്വരൂപമാഹ- താല്വോഷ്ഠകണ്ഠാസ്യേത്യാദി| വിശോഷദാഹാ ഇതി താല്വാദിഭിഃ സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| വിശോഷോ വിശേഷേണ ശോഷഃ| സന്താപോ ഘര്മാദിഭിരിവ| മോഹോ വൈചിത്ത്യമ്| വിപ്രലാപോ വിവിധപ്രകാരേണ ഭാഷണമ്| താസാം തൃഷ്ണാനാമ്| ഉത്പത്തികാലേഷു വിശേഷതസ്ത്വിതി താനി പൂര്വരൂപാണി അത്തിശയേനോത്പത്തികാലേഷു സമ്ഭവന്തീത്യര്ഥഃ||൭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ശുഷ്കാസ്യതാ മാരുതസമ്ഭവായാം തോദസ്തഥാ ശങ്ഖശിരഃസു ചാപി | സ്രോതോനിരോധോ വിരസം ച വക്ത്രം ശീതാഭിരദ്ഭിശ്ച വിവൃദ്ധിമേതി ||൮||
शुष्कास्यता मारुतसम्भवायां तोदस्तथा शङ्खशिरःसु चापि | स्रोतोनिरोधो विरसं च वक्त्रं शीताभिरद्भिश्च विवृद्धिमेति ||८||
🔊 Audio coming soon
വാതജതൃഷ്ണാലക്ഷണമാഹ- ശുഷ്കാസ്യതാ മാരുതസമ്ഭവായാമിത്യാദി| ശുഷ്കാസ്യതാ മുഖശോഷഃ| ശങ്ഖശിരഃസു ശങ്ഖയോഃ ശിരസി ചേത്യര്ഥഃ| സ്രോതോനിരോധഃ കര്ണസ്രോതോനിരോധഃ | വിരസം വിരുദ്ധരസമ്| ഏതി പ്രാപ്നോതി| കേചിത് ‘ശുഷ്കാസ്യതാ’ ഇത്യത്ര ‘ക്ഷാമാസ്യതാ’ ഇതി പഠിത്വാ വക്തും ചര്വയിതും ചാസാമര്ഥ്യമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| ‘ശങ്ഖശിരഃസു ചാപി’ ഇത്യത്ര ‘ശങ്ഖശിരോഗലേഷു’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി||൮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
മൂര്ച്ഛാപ്രലാപാരുചിവക്ത്രശോഷാഃ പീതേക്ഷണത്വം പ്രതതശ്ച ദാഹഃ | ശീതാഭികാങ്ക്ഷാ മുഖതിക്തതാ ച പിത്താത്മികായാം പരിധൂപനം ച ||൯||
मूर्च्छाप्रलापारुचिवक्त्रशोषाः पीतेक्षणत्वं प्रततश्च दाहः | शीताभिकाङ्क्षा मुखतिक्तता च पित्तात्मिकायां परिधूपनं च ||९||
🔊 Audio coming soon
പിത്തജതൃഷ്ണാലക്ഷണമാഹ- മൂര്ച്ഛേത്യാദി| മൂര്ച്ഛാ ചേതനാച്യുതിഃ| പീതേക്ഷണത്വം പീതനേത്രതാ| പ്രതതഃ സന്തതഃ| ശീതാഭികാങ്ക്ഷാ ശീതേച്ഛാ| പരിധൂപനം ധൂമോദ്വമ(ഹ)നമിവ||൯||
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
കഫാവൃതാഭ്യാമനിലാനലാഭ്യാം കഫോऽപി ശുഷ്കഃ പ്രകരോതി തൃഷ്ണാമ് | നിദ്രാ ഗുരുത്വം മധുരാസ്യതാ ച തയാऽര്ദിതഃ ശുഷ്യതി ചാതിമാത്രമ് ||൧൦|| കണ്ഠോപലേപോ മുഖപിച്ഛിലത്വം ശീതജ്വരശ്ഛര്ദിരരോചകശ്ച | കഫാത്മികായാം ഗുരുഗാത്രതാ ച ശാഖാസു ശോഫസ്ത്വവിപാക ഏവ | ഏതാനി രൂപാണി ഭവന്തി തസ്യാം തയാऽര്ദിതഃ കാങ്ക്ഷതി നാതി ചാമ്ഭഃ ||൧൧||
कफावृताभ्यामनिलानलाभ्यां कफोऽपि शुष्कः प्रकरोति तृष्णाम् | निद्रा गुरुत्वं मधुरास्यता च तयाऽर्दितः शुष्यति चातिमात्रम् ||१०|| कण्ठोपलेपो मुखपिच्छिलत्वं शीतज्वरश्छर्दिररोचकश्च | कफात्मिकायां गुरुगात्रता च शाखासु शोफस्त्वविपाक एव | एतानि रूपाणि भवन्ति तस्यां तयाऽर्दितः काङ्क्षति नाति चाम्भः ||११||
🔊 Audio coming soon
കഫജതൃഷ്ണാലക്ഷണമാഹ- കഫാവൃതാഭ്യാമിത്യാദി| അനിലാനലാഭ്യാം വാതപിത്താഭ്യാമ്| ഗുരുത്വമുദരേ ബോദ്ധവ്യമ്| തയാऽര്ദിതഃ കഫതൃഷ്ണയാ പീഡിതഃ| കണ്ഠോപലേപഃ കണ്ഠേ മലവൃദ്ധിഃ| മുഖപിച്ഛിലത്വം ശ്ലേഷ്മണാ ലിപ്തമുഖത്വമ്| ശീതജ്വരഃ ശീതപൂര്വോ ജ്വരഃ| ഗുരുഗാത്രതാ ഹസ്തപാദശിരോഗുരുത്വമ്| ശാഖാസു ബാഹുപാദേഷു| ശോഫഃ ശ്വയഥുഃ| അവിപാക ആഹാരസ്യാപചനമ്| നാതികാങ്ക്ഷതി നാത്യഭിലഷതീത്യര്ഥഃ| കേചിദമും പാഠമന്യഥാ പഠന്തി- ‘ബാഷ്പാവരോധാത് കഫസംവൃതേऽഗ്നൌ തൃഷ്ണാ ബലാസേന ഭവേത്തഥാ ച’ ഇതി; ശേഷം നിദ്രേത്യാദി സമമ്||൧൦-൧൧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ക്ഷതസ്യ രുക്ശോണിതനിര്ഗമാഭ്യാം തൃഷ്ണാ ചതുര്ഥീ ക്ഷതജാ മതാ തു | തയാऽഭിഭൂതസ്യ നിശാദിനാനി ഗച്ഛന്തി ദുഃഖം പിബതോऽപി തോയമ് ||൧൨||
क्षतस्य रुक्शोणितनिर्गमाभ्यां तृष्णा चतुर्थी क्षतजा मता तु | तयाऽभिभूतस्य निशादिनानि गच्छन्ति दुःखं पिबतोऽपि तोयम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷതജതൃഷ്ണാലക്ഷണമാഹ- ക്ഷതസ്യേത്യാദി| ക്ഷതസ്യ വ്രണിനഃ പുരുഷസ്യ യാ തൃഷ്ണാ ഭവേത് സാ ചതുര്ഥീ ക്ഷതജാ| തയാ ച പീഡിതസ്യ പുംസഃ തോയം പിബതോऽപി നിശാദിനാനി ദുഃഖം ഗച്ഛന്തീതി സമ്ബന്ധഃ||൧൨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
രസക്ഷയാദ്യാ ക്ഷയജാ മതാ സാ തയാऽര്ദിതഃ ശുഷ്യതി ദഹ്യതേ ച | അത്യര്ഥമാകാങ്ക്ഷതി ചാപി തോയം താം സന്നിപാതാദിതി കേചിദാഹുഃ ||൧൩|| രസക്ഷയോക്താനി ച ലക്ഷണാനി തസ്യാമശേഷേണ ഭിഷഗ്വ്യവസ്യേത് |൧൪|
रसक्षयाद्या क्षयजा मता सा तयाऽर्दितः शुष्यति दह्यते च | अत्यर्थमाकाङ्क्षति चापि तोयं तां सन्निपातादिति केचिदाहुः ||१३|| रसक्षयोक्तानि च लक्षणानि तस्यामशेषेण भिषग्व्यवस्येत् |१४|
🔊 Audio coming soon
രസക്ഷയാച്ച ക്ഷയജേത്യാദി| മതാ കഥിതാ| ആകാങ്ക്ഷതി അഭിലഷതി| താം സന്നിപാതാദിതി കേചിദാഹുരിതി രാത്ര്യഹ്നോഃ ഷട്സു കാലേഷ്വത്യര്ഥം പാനീയപാനേനാപി തദനുപശമാത്| പരമതമപ്രതിഷിദ്ധമ് അനുമതമ്| രസക്ഷയോക്താനി ലക്ഷണാനി ‘രസക്ഷയേ ഹൃത്പീഡാ കമ്പഃ’ ഇത്യാദീനി| ‘രസക്ഷയോത്ഥാനി’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി| തസ്യാം ക്ഷയജതൃഷ്ണായാമ്| വ്യവസ്യേത് ജാനീയാത്||൧൩||-
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ത്രിദോഷലിങ്ഗാऽऽമസമുദ്ഭവാ ച ഹൃച്ഛൂലനിഷ്ഠീവനസാദയുക്താ ||൧൪||
त्रिदोषलिङ्गाऽऽमसमुद्भवा च हृच्छूलनिष्ठीवनसादयुक्ता ||१४||
🔊 Audio coming soon
ആമജതൃഷ്ണാലക്ഷണമാഹ- ത്രിദോഷലിങ്ഗാമസമുദ്ഭവേത്യാദി| ത്രിദോഷലിങ്ഗാ ദോഷത്രയലിങ്ഗയുക്താ, അജീര്ണതോ ദോഷത്രയകോപാത്| നിഷ്ഠീവനം ഥുഗ്ഥുഗികാ| സാദഃ അങ്ഗഗ്ലാനിഃ||൧൪||
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
സ്നിഗ്ധം തഥാऽമ്ലം ലവണം ച ഭുക്തം ഗുര്വന്നമേവാതിതൃഷാം കരോതി |൧൫|
स्निग्धं तथाऽम्लं लवणं च भुक्तं गुर्वन्नमेवातितृषां करोति |१५|
🔊 Audio coming soon
ഭക്തജതൃഷ്ണാലക്ഷണമാഹ- സ്നിഗ്ധം തഥാऽമ്ലമിത്യാദി| തൃഷാം തൃഷ്ണാമ്| ഏഷാ കഫാത്, വാതപിത്തേ തു സര്വാസ്വപി കാരണേ(?)|൧൫|-
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ക്ഷീണം വിചിത്തം ബധിരം തൃഷാര്തം വിവര്ജയേന്നിര്ഗതജിഹ്വമാശു ||൧൫||
क्षीणं विचित्तं बधिरं तृषार्तं विवर्जयेन्निर्गतजिह्वमाशु ||१५||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമവസ്ഥായാം സര്വാസാം വര്ജനമാഹ- ക്ഷീണം വിചിത്തമിത്യാദി| വിചിത്തം നഷ്ടമനസ്കമ്| തൃഷാര്തം തൃഷ്ണാപീഡിതം മനുഷ്യമ്||൧൫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 17
തൃഷ്ണാഭിവൃദ്ധാവുദരേ ച പൂര്ണേ തം വാമയേന്മാഗധികോദകേന | വിലോഭനം ചാത്ര ഹിതം വിധേയം സ്യാദ്ദാഡിമാമ്രാതകമാതുലുങ്ഗൈഃ ||൧൬|| തിസ്രഃ പ്രയോഗൈരിഹ സന്നിവാര്യാഃ ശീതൈശ്ച സമ്യഗ്രസവീര്യജാതൈഃ |൧൭|
तृष्णाभिवृद्धावुदरे च पूर्णे तं वामयेन्मागधिकोदकेन | विलोभनं चात्र हितं विधेयं स्याद्दाडिमाम्रातकमातुलुङ्गैः ||१६|| तिस्रः प्रयोगैरिह सन्निवार्याः शीतैश्च सम्यग्रसवीर्यजातैः |१७|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ചികിത്സാവസരഃ- തൃഷ്ണാഭിവൃദ്ധാവിത്യാദി| വാമയേത് ഛര്ദയേത്, പരം ക്ഷയജാം വിഹായ; തത്ര ഹി ക്ഷീണധാതുത്വാദ്വമനമനുചിതമ്| തഥാ ച തന്ത്രാന്തരമ്,- “ഉല്ലേഖനം തു തൃഷ്ണാസു ക്ഷയാദന്യത്ര യുജ്യതേ”- ഇതി| മാഗധികോദകേന പിപ്പലീമിശ്രിതജലേന| വിലോഭനം വിശിഷ്ടോ ലോഭഃ| കൈര്വിലോഭനം വിധേയം സ്യാദിത്യാഹ- ദാഡിമാമ്രാതകേത്യാദി| ഏതേന തല്ലാലാസ്രാവായ തസ്യ പുരതോ ദാഡിമാദ്യമ്ലഫലമന്യേ ഖാദേയുരിത്യുക്തം, അന്യേ നാനാപ്രകാരാഭിഃ കഥാഭിരപി വിലോഭനമിച്ഛന്തി| കേചിദ്വിലോഭനമിത്യത്ര വിലങ്ഘനമിതി പഠന്തി; വിലങ്ഘനം ലഘുഭോജനം നതു ലങ്ഘനം, തസ്യ പിത്തകരത്വാദിതി ച വ്യാഖ്യാനയന്തി| തിസ്രഃ വാതപിത്തകഫജാസ്തൃഷ്ണാഃ| സന്നിവാര്യാ നിവാരണീയാഃ| പ്രയോഗൈഃ വക്ഷ്യമാണൈഃ| സമ്യഗ്രസവീര്യജാതൈരിതി സമ്പൂര്ണരസവീര്യൈരിത്യര്ഥഃ||൧൬||-
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ഗണ്ഡൂഷമമ്ലൈര്വിരസേ ച വക്ത്രേ കുര്യാച്ഛുഭൈരാമലകസ്യ ചൂര്ണൈഃ ||൧൭||
गण्डूषमम्लैर्विरसे च वक्त्रे कुर्याच्छुभैरामलकस्य चूर्णैः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ഗണ്ഡൂഷമമ്ലൈരിത്യാദി| അമ്ലൈഃ മദ്യാരനാലമാതുലുങ്ഗാദിഭിഃ| വിരസേ ചേതി ചകാര ആമലകസ്യ ചൂര്ണൈരിത്യത്ര ദ്രഷ്ടവ്യഃ| തേന ന കേവലമമ്ലൈര്ഗണ്ഡൂഷം കുര്യാത് ആമലകസ്യ ചൂര്ണൈരപീത്യര്ഥഃ||൧൭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
സുവര്ണരൂപ്യാദിഭിരഗ്നിതപ്തൈര്ലോഷ്ടൈഃ കൃതം വാ സികതാദിഭിര്വാ | ജലം സുഖോഷ്ണം ശമയേത്തു തൃഷ്ണാം സശര്കരം ക്ഷൌദ്രയുതം ഹിമം വാ ||൧൮||
सुवर्णरूप्यादिभिरग्नितप्तैर्लोष्टैः कृतं वा सिकतादिभिर्वा | जलं सुखोष्णं शमयेत्तु तृष्णां सशर्करं क्षौद्रयुतं हिमं वा ||१८||
🔊 Audio coming soon
സുവര്ണരൂപ്യാദിഭിരിത്യാദി| സുവര്ണാദിഭിര്ലോഷ്ടൈഃ സികതാദിഭിര്വാ അഗ്നിതപ്തൈഃ കൃതം സംസ്കൃതം ജലം സുഖോഷ്ണം പീതം സത് തൃഷ്ണാം ശമയേത്, തദേവ വാ ഹിമീകൃതം ശര്കരാമധുയുക്തം പീതം സ്ത് തൃഷ്ണാം ശമയേദിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ||൧൮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
പഞ്ചാങ്ഗികാഃ പഞ്ചഗണാ യ ഉക്താസ്തേഷ്വമ്ബു സിദ്ധം പ്രഥമേ ഗണേ വാ | പിബേത് സുഖോഷ്ണം മനുജോऽചിരേണ തൃഷോ വിമുച്യേത ഹി വാതജായാഃ ||൧൯||
पञ्चाङ्गिकाः पञ्चगणा य उक्तास्तेष्वम्बु सिद्धं प्रथमे गणे वा | पिबेत् सुखोष्णं मनुजोऽचिरेण तृषो विमुच्येत हि वातजायाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
സാമാന്യചികിത്സിതമഭിധായേദാനീം വിശിഷ്ടചികിത്സിതമാഹ- പഞ്ചാങ്ഗികാഃ പഞ്ചഗണാ ഇത്യാദി| പഞ്ചാങ്ഗികാഃ പഞ്ചഗണാ യേ ഉക്താഃ പഞ്ചമൂലാനി| പ്രഥമേ ഗണേ വിദാരിഗന്ധാദൌ||൧൯||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
പിത്തഘ്നവര്ഗൈസ്തു കൃതഃ കഷായഃ സശര്കരഃ ക്ഷൌദ്രയുതഃ സുശീതഃ | പീതസ്തൃഷാം പിത്തകൃതാം നിഹന്തി ക്ഷീരം ശൃതം വാऽപ്യഥ ജീവനീയൈഃ ||൨൦||
पित्तघ्नवर्गैस्तु कृतः कषायः सशर्करः क्षौद्रयुतः सुशीतः | पीतस्तृषां पित्तकृतां निहन्ति क्षीरं शृतं वाऽप्यथ जीवनीयैः ||२०||
🔊 Audio coming soon
പിത്തജതൃഷ്ണാചികിത്സിതമാഹ- പിത്തഘ്നവര്ഗൈസ്ത്വിത്യാദി| പിത്തഘ്നവര്ഗൈഃ ഉത്പലസാരിവാദികാകോല്യാദിഭിഃ| കൃതഃ സംസ്കൃതഃ| ജീവനീയൈഃ കാകോല്യാദിഭിഃ||൨൦||
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
ബില്വാഢകീകന്യകപഞ്ചമൂലീദര്ഭേഷു സിദ്ധം കഫജാം നിഹന്തി | ഹിതം ഭവേച്ഛര്ദനമേവ ചാത്ര തപ്തേന നിമ്ബപ്രസവോദകേന ||൨൧||
बिल्वाढकीकन्यकपञ्चमूलीदर्भेषु सिद्धं कफजां निहन्ति | हितं भवेच्छर्दनमेव चात्र तप्तेन निम्बप्रसवोदकेन ||२१||
🔊 Audio coming soon
കഫജതൃഷ്ണാചികിത്സിതമാഹ- ബില്വാഢകീകന്യകപഞ്ചമൂലീത്യാദി| കന്യകപഞ്ചമൂലീ ലഘുപഞ്ചമൂലമ്| അത്ര കഫജതൃഷ്ണായാമ്| നിമ്ബപ്രസവോദകേന നിമ്ബപല്ലവോദകേന| കേചിത് ‘ബില്വാഢകീകണ്ടകപഞ്ചമൂലീദര്ഭേഷു’ ഇതി പഠന്തി| കണ്ടകിപഞ്ചമൂലം കരമര്ദകത്രികണ്ടകേത്യാദിനോക്തമ്| അപരേ ‘ബില്വാഢകീകണ്ടകപഞ്ചകോലദര്ഭേഷു ’ ഇതി പഠന്തി| തം ച പാഠം കാര്തികകുണ്ഡോ നേച്ഛതി, സര്വതൃഷ്ണാസു പിത്തസദ്ഭാവേന പഞ്ചകോലസ്യാനുചിതത്വാത്||൨൧||
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
സര്വാസു തൃഷ്ണാസ്വഥവാऽപി പൈത്തം കുര്യാദ്വിധിം തേന ഹി താ ന സന്തി |൨൨|
सर्वासु तृष्णास्वथवाऽपि पैत्तं कुर्याद्विधिं तेन हि ता न सन्ति |२२|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം സര്വതൃഷ്ണാസു പിത്തഘ്നോ വിധിഃ കാര്യ ഇതി ദര്ശയന്നാഹ- സര്വാസു തൃഷ്ണാസ്വഥവേത്യാദി| പൈത്തം വിധിം വക്ഷ്യമാണം മധുരശീതാദിഭിഃ പാനാലേപനപരിഷേകാദികമ്| തേന പൈത്തേന വിധിനാ, ഹി യസ്മാത് താഃ തൃഷ്ണാഃ, ന സന്തി ന ഭവന്തി|൨൨|-
Adhikarana 21 (22) · Śloka 23
പര്യാഗതോദുമ്ബരജോ രസസ്തു സശര്കരസ്തത്ക്വഥിതോദകം വാ ||൨൨|| വര്ഗസ്യ സിദ്ധസ്യ ച സാരിവാദേഃ പാതവ്യമമ്ഭഃ ശിശിരം തൃഷാര്തൈഃ |൨൩|
पर्यागतोदुम्बरजो रसस्तु सशर्करस्तत्क्वथितोदकं वा ||२२|| वर्गस्य सिद्धस्य च सारिवादेः पातव्यमम्भः शिशिरं तृषार्तैः |२३|
🔊 Audio coming soon
അപരമപി സര്വതൃഷ്ണാസു വിധിമാഹ- പര്യാഗതോദുമ്ബരജ ഇത്യാദി| പര്യാഗതോദുമ്ബരജോ രസ ഇതി പക്വോദുമ്ബരസ്വരസഃ| തത്ക്വഥിതോദകം പക്വോദുമ്ബരക്വഥിതജലമ്| സുദ്ധസ്യ ക്വാഥപാനപരിഭാഷയാ| ശിശിരം ശീതലമ്||൨൨||-
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
കശേരുശൃങ്ഗാടകപദ്മമോചബിസേക്ഷുസിദ്ധം ക്ഷതജാം നിഹന്തി ||൨൩||
कशेरुशृङ्गाटकपद्ममोचबिसेक्षुसिद्धं क्षतजां निहन्ति ||२३||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷതജതൃഷ്ണാചികിത്സിതമാഹ- കശേരുശൃങ്ഗാടകേത്യാദി| മോചാ കദലീ| ബിസം പദ്മമൂലമ്| സിദ്ധമിത്യത്ര ‘തോയം’ ഇതി ശേഷഃ||൨൩||
Adhikarana 23 (24) · Śloka 25
ലാജോത്പലോശീരകുചന്ദനാനി ദത്ത്വാ പ്രവാതേ നിശി വാസയേത്തു | തദുത്തമം തോയമുദാരഗന്ധി സിതായുതം ക്ഷൌദ്രയുതം വദന്തി ||൨൪|| ദ്രാക്ഷാപ്രഗാഢം ച ഹിതായ വൈദ്യസ്തൃഷ്ണാര്ദിതേഭ്യോ വിതരേന്നരേഭ്യഃ |൨൫|
लाजोत्पलोशीरकुचन्दनानि दत्त्वा प्रवाते निशि वासयेत्तु | तदुत्तमं तोयमुदारगन्धि सितायुतं क्षौद्रयुतं वदन्ति ||२४|| द्राक्षाप्रगाढं च हिताय वैद्यस्तृष्णार्दितेभ्यो वितरेन्नरेभ्यः |२५|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ക്ഷതജതൃഷ്ണായാം യോഗാന്തരമാഹ- ലാജോത്പലോശീരകുചന്ദനാനീത്യാദി| ഏതാനി ലാജോത്പലാദീനി ദത്ത്വാ തോയം ജലം പ്രവാതേ നിശി വാസയേത്, തതശ്ച തദുദകമുദാരഗന്ധി സുഗന്ധിപുഷ്പാധിവാസിതം സിതാക്ഷൌദ്രയുതം ക്ഷതജതൃഷ്ണായാമുത്തമം വദന്തി| തദുദകം യഥാ പ്രയുജ്യതേ തദാ(ഥാ)ഹ- ദ്രാക്ഷാപ്രഗാഢമിത്യാദി| കേചിദനന്തരോക്തം ‘കശേരുശൃങ്ഗാടക’- ഇത്യാദികം തഥാ ‘ലാജോത്പലോശീരകുചന്ദനാനി’ ഇത്യാദികം ചൈകത്ര കൃത്വാऽന്യഥാ പഠന്തി, തേ ച കശേര്വാദിസിദ്ധേ തോയേ ലാജോത്പലാദീനി ദത്ത്വാ നിശി വാസയേദിതി യോജയന്തി; തേ ച കശേര്വാദികം ‘കുര്യാത് കഷായാണി യഥേരിതാനി’ ഇതി പര്യന്തം സാമാന്യതൃഷ്ണാചികിത്സിതമിതി മന്യന്തേ, സ ച പാഠോऽഭാവാന്ന ദര്ശിതഃ||൨൪||-
Adhikarana 24 (25) · Śloka 26
സസാരിവാദൌ തൃണപഞ്ചമൂലേ തഥോത്പലാദൌ പ്രഥമേ ഗണേ ച ||൨൫|| കുര്യാത് കഷായം ച യഥേരിതേന ... |൨൬|
ससारिवादौ तृणपञ्चमूले तथोत्पलादौ प्रथमे गणे च ||२५|| कुर्यात् कषायं च यथेरितेन ... |२६|
🔊 Audio coming soon
ക്ഷതജതൃഷ്ണായാമപരാണ്യപി യോഗാന്തരാണ്യാഹ- സസാരിവാദൌ തൃണപഞ്ചമൂലേ ഇത്യാദി| സസാരിവാദൌ സാരിവാദിഗണസഹിതേ| ഏതദ്വിശേഷണം തൃണപഞ്ചമൂലോത്പലാദീനാമ്| തൃണപഞ്ചമൂലേ കുശകാശനലദര്ഭേത്യാദികേ| ഉത്പലാദൌ ഉത്പലരക്തോത്പലേത്യാദികേ| പ്രഥമോ ഗണോ വിദാരിഗന്ധാദിഃ| യഥേരിതേനേതി പൂര്വോക്തവിധാനേന| ഏതേന ലാജാദി ദത്ത്വാ പ്രവാതേ നിശി വാസനം ശര്കരാദിപ്രക്ഷേപശ്ച ലഭ്യതേ| ‘യഥേരിതേന’ ഇത്യത്ര കേചിത് ‘യഥൈതദുക്തമ്’ ഇതി പഠന്തി; തത്രാപി സ ഏവാര്ഥഃ||൨൫||-
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
... മധൂകപുഷ്പാദിഷു ചാപരേഷു | രാജാദനക്ഷീരികപീതനേഷു ഷട് പാനകാന്യത്ര ഹിതാനി ച സ്യുഃ ||൨൬||
... मधूकपुष्पादिषु चापरेषु | राजादनक्षीरिकपीतनेषु षट् पानकान्यत्र हितानि च स्युः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷതജതൃഷ്ണായാം ഷട്പാനകാന്യാഹ- മധൂകപുഷ്പാദിഷ്വിത്യാദി| മധൂകപുഷ്പാദിഷു മധൂകശോഭാഞ്ജനകോവിദാരപ്രിയങ്ഗുപുഷ്പേഷു ചതുര്ഷു രക്തപിത്തഘ്നഗണപഠിതേഷു; അന്യേ മധൂകപുഷ്പദ്രാക്ഷാകാശ്മര്യഖര്ജൂരേഷു ചതുര്ഷു രക്തപിത്തപഠിതേഷ്വിതി വദന്തി| രാജാദനഃ ചാരഃ, അന്യേ ക്ഷീരികാമാഹുഃ| ക്ഷീരികപീതന ആര്ദ്രശിരീഷഃ, അന്യേ ക്ഷീരീതി ദ്രവ്യാന്തരമിച്ഛന്തി; തഥാ സതി സപ്തദ്രവ്യത്വേന സങ്ഖ്യാതിരേകഃ സ്യാത്| പാനകാനി കഷായാണി| അത്രാപി യഥേരിതേനേതി യോജ്യം; തേന ലാജാദി ദത്ത്വാ പ്രവാതേ നിശി വാസനം ശര്കരാദിപ്രക്ഷേപശ്ച ഗൃഹ്യതേ| അത്ര ക്ഷതജതൃഷ്ണായാമ്| കേചിത് ‘സസാരിവാദൌ’ ഇത്യാദിനാ ‘ക്ഷീരികപീതനേഷു’ ഇതി പര്യന്തേന ഷട്പാനകാനി വദന്തി; തന്ന, സാരിവാദേസ്തൃണപഞ്ചമൂലാദീനാം വിശേഷണത്വേനോക്തത്വാത് പഞ്ച പാനകാനി സ്യുഃ| അപരേ തു കുശേര്വാദിമാരഭ്യ ഷട്പാനകാനീച്ഛന്തി; തദപി ന, തസ്യ പൃഥഗ്ദര്ശിതത്വാത്||൨൬||
Adhikarana 26 (27) · Śloka 27
സതുണ്ഡികേരാണ്യഥവാ പിബേത്തു പിഷ്ടാനി കാര്പാസസമുദ്ഭവാനി |൨൭|
सतुण्डिकेराण्यथवा पिबेत्तु पिष्टानि कार्पाससमुद्भवानि |२७|
🔊 Audio coming soon
ക്ഷതജതൃഷ്ണായാമപരമപി യോഗാന്തരമാഹ- സതുണ്ഡികേരാണ്യഥവേത്യാദി| തുണ്ഡികേരീ വനകാര്പാസീ| കാര്പാസസമുദ്ഭവാനി കാര്പാസഫലാനി| ഏതേന വനഗ്രാമ്യകാര്പാസീഫലാനി പിഷ്ടാനി പാതവ്യാനി| കാര്തികകുണ്ഡസ്തു ‘സര്വാസു തൃഷ്ണാസ്വഥവാ’ ഇത്യാദികം’ ‘കാര്പാസസമുദ്ഭവാനി’ ഇത്യന്തം സര്വാസു തൃഷ്ണാസു ചികിത്സിതം മന്യതേ|൨൭|-
Adhikarana 27 (27) · Śloka 27
ക്ഷതോദ്ഭവാം രുഗ്വിനിവാരണേന ജയേദ്രസാനാമസൃജശ്ച പാനൈഃ ||൨൭||
क्षतोद्भवां रुग्विनिवारणेन जयेद्रसानामसृजश्च पानैः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷതജതൃഷ്ണായാമപരമപി ചികിത്സാവിശേഷമാഹ- ക്ഷതോദ്ഭവാമിത്യാദി| രുഗ്വിനിവാരണേന ക്ഷതോദ്ഭവരുഗപനയനേന| രസാനാം മാംസരസാനാമ്| അസൃജ ഇതി ഏണാദിശോണിതസ്യേത്യര്ഥഃ||൨൭||
Adhikarana 28 (28) · Śloka 28
ക്ഷയോത്ഥിതാം ക്ഷീരഘൃതം നിഹന്യാന്മാംസോദകം വാ മധുകോദകം വാ |൨൮|
क्षयोत्थितां क्षीरघृतं निहन्यान्मांसोदकं वा मधुकोदकं वा |२८|
🔊 Audio coming soon
ക്ഷയജായാസ്തൃഷ്ണായാശ്ചികിത്സിതമാഹ- ക്ഷയോത്ഥിതാം ക്ഷീരഘൃതമിത്യാദി| ക്ഷീരഘൃതം ക്ഷീരമഥനോദ്ഭൂതം ഘൃതം ക്ഷീരമിശ്രിതം ഘൃതം വാ| മാംസോദകം മാംസരസസ്യാച്ഛോ ഭാഗഃ സൌരാവാഖ്യഃ| മധുകോദകം യഷ്ടീമധുകോദകമ്| കേചിദത്ര മാഷോദകമിതി പഠിത്വാ മാഷയൂഷമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി|൨൮|-
Adhikarana 29 (28) · Śloka 29
ആമോദ്ഭവാം ബില്വവചായുതൈസ്തു ജയേത് കഷായൈരഥ ദീപനീയൈഃ ||൨൮|| ആമ്രാതഭല്ലാതബലായുതാനി പിബേത് കഷായാണ്യഥ ദീപനാനി |൨൯|
आमोद्भवां बिल्ववचायुतैस्तु जयेत् कषायैरथ दीपनीयैः ||२८|| आम्रातभल्लातबलायुतानि पिबेत् कषायाण्यथ दीपनानि |२९|
🔊 Audio coming soon
ആമജായാശ്ചികിത്സാമാഹ- ആമോദ്ഭവാമിത്യാദി| ദീപനീയൈഃ പിപ്പല്യാദിദ്രവ്യകൃതൈഃ| ആമ്രാതേത്യാദി| ആമ്രാതകാദിയുതാനി ദീപനാനി കഷായാണി ആമജതൃഷ്ണായാം പിബേദിത്യര്ഥഃ||൨൮||-
Adhikarana 30 (29) · Śloka 29
ഗുര്വന്നജാതാം വമനൈര്ജയേച്ച ക്ഷയാദൃതേ സര്വകൃതാം ച തൃഷ്ണാമ് ||൨൯||
गुर्वन्नजातां वमनैर्जयेच्च क्षयादृते सर्वकृतां च तृष्णाम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ഭക്തജതൃഷ്ണാചികിത്സാമാഹ- ഗുര്വന്നജാതാമിത്യാദി| ഗുര്വന്നജാതാം തൃഷ്ണാം വമനൈര്ജയേദിത്യര്ഥഃ| കിം ഗുര്വന്നജാതാമേവ വമനൈര്ജയേദുതാന്യാമപീത്യാഹ- ക്ഷയാദിത്യാദി| ക്ഷയാദൃതേ ഇതി ക്ഷയജാം വിഹായ, സര്വദോഷാരബ്ധാം തൃഷ്ണാമപി വമനൈര്ജയേദിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| ക്ഷയജാऽപി സര്വദോഷാരബ്ധാ, തസ്യാം ക്ഷീണധാതുത്വാദ്വമനം ന കാര്യമിതി ദ്യോതനാര്ഥം ക്ഷയാദൃതേ ഇതി കൃതമ്| സര്വകൃതാമ് ആമജാമിത്യര്ഥഃ, തസ്യാ അപി ദോഷത്രയോത്പന്നത്വാത്| അന്യേ തു ‘ക്ഷയാദൃതേ സര്വകൃതാശ്ച തൃഷ്ണാ’ ഇതി പഠന്തി, ക്ഷയജാം വിഹായ അന്യാഃ സര്വാ അപി തൃഷ്ണാ വമനൈര്ജയേദിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൨൯||
Adhikarana 31 (30) · Śloka 30
ശ്രമോദ്ഭവാം മാംസരസോ നിഹന്തി ഗുഡോദകം വാऽപ്യഥവാऽപി മന്ഥഃ |൩൦|
श्रमोद्भवां मांसरसो निहन्ति गुडोदकं वाऽप्यथवाऽपि मन्थः |३०|
🔊 Audio coming soon
തൃഷ്ണാപ്രസങ്ഗേന ശ്രമാദിജാതാനാമപി തൃഷ്ണാനാം പ്രതീകാരമാഹ- ശ്രമോദ്ഭവാമിത്യാദി| മന്ഥഃ ‘സക്തവഃ സര്പിഷാऽഭ്യക്താ’ ഇത്യാദ്യുക്തഃ| യദാ ശ്രമജതൃഷ്ണാ വാതോല്ബണാ ഭവതി തദാ താം മാംസരസോ നിഹന്തി, യദാ പിത്തോല്ബണാ തദാ മന്ഥ ഇതി താത്പര്യാര്ഥഃ|൩൦|-
Adhikarana 32 (30) · Śloka 30
ഭക്തോപരോധാത്തൃഷിതോ യവാഗൂമുഷ്ണാം പിബേന്മന്ഥമഥോ ഹിമം ച ||൩൦||
भक्तोपरोधात्तृषितो यवागूमुष्णां पिबेन्मन्थमथो हिमं च ||३०||
🔊 Audio coming soon
ഭക്തോപരോധാദിത്യാദി| ഭക്തോപരോധാത് ആഹാരനിരോധാത്| ഉഷ്ണാം യവാഗൂം വാതോത്കടായാം, ഹിമം മന്ഥം ച പിത്തോത്കടായാം, പിബേദിതി പര്യവസിതോऽര്ഥഃ||൩൦||
Adhikarana 33 (31) · Śloka 31
യാ സ്നേഹപീതസ്യ ഭവേച്ച തൃഷ്ണാ തത്രോഷ്ണമമ്ഭഃ പ്രപിബേന്മനുഷ്യഃ |൩൧|
या स्नेहपीतस्य भवेच्च तृष्णा तत्रोष्णमम्भः प्रपिबेन्मनुष्यः |३१|
🔊 Audio coming soon
യാ സ്നേഹപീതസ്യ ഭവേദിത്യാദി| യദ്യപി ‘സ്നേഹപീതസ്യ ചേത്തൃഷ്ണാ പിബേത്’ ഇത്യാദിനൈവ സ്നേഹജതൃഷ്ണാചികിത്സിതം പ്രാഗുക്തം, തഥാऽപി പ്രകരണാന്തരത്വാദ്ദാര്ഢ്യാര്ഥം പുനരുക്തമ്|൩൧|-
Adhikarana 34 (31) · Śloka 31
മദ്യോദ്ഭവാമര്ധജലം നിഹന്തി മദ്യം തൃഷാം യാऽപി ച മദ്യപസ്യ ||൩൧||
मद्योद्भवामर्धजलं निहन्ति मद्यं तृषां याऽपि च मद्यपस्य ||३१||
🔊 Audio coming soon
മദ്യോദ്ഭവാമര്ധജലമിത്യാദി| യദ്യപി മദാത്യയപ്രസ്താവേ മദ്യജതൃഷ്ണാചികിത്സിതമുക്തം, തഥാऽപ്യധികരണവശാത് പുനരുക്തമതോ ന ദോഷഃ||൩൧||
Adhikarana 35 (32) · Śloka 32
തൃഷ്ണോദ്ഭവാം ഹന്തി ജലം സുശീതം സശര്കരം സേക്ഷുരസം തഥാऽമ്ഭഃ |൩൨|
तृष्णोद्भवां हन्ति जलं सुशीतं सशर्करं सेक्षुरसं तथाऽम्भः |३२|
🔊 Audio coming soon
തൃഷ്ണോദ്ഭവാമിത്യാദി| തൃഷ്ണോദ്ഭവാമിതി ഹൃദ്രോഗകര്ഷിതസ്യ പുരുഷസ്യോത്തരകാലോത്പന്നാമിത്യര്ഥഃ| സശര്കരം സുശീതം പാനീയം തഥാ ഇക്ഷുരസസഹിതം ച പാനീയം തൃഷ്ണോദ്ഭവാം തൃഷ്ണാം ഹന്തീതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| കാര്തികകുണ്ഡസ്തു ‘ശ്രമോദ്ഭവാം മാംസരസോ നിഹന്തി’ ഇത്യാരഭ്യ തൃഷ്ണോദ്ഭവാം ഹന്തി ജലം സുശീതം സശര്കരം സേക്ഷുരസം തഥാऽമ്ഭഃ’ ഇതി യാവന്ന പഠതി; അസ്മാഭിസ്തു ശ്രീജേജ്ജടേന പഠിതത്വാത് പഠിതഃ|൩൨|-
Adhikarana 36 (32) · Śloka 32
സ്വൈഃ സ്വൈഃ കഷായൈര്വമനാനി താസാം തഥാ ജ്വരോക്താനി ച പാചനാനി ||൩൨||
स्वैः स्वैः कषायैर्वमनानि तासां तथा ज्वरोक्तानि च पाचनानि ||३२||
🔊 Audio coming soon
പൂര്വം തൃഷ്ണാസു വമനാന്യുക്താനി, താനി ച യൈര്ദ്രവ്യൈഃ ക്രിയന്തേ താന്യാഹ- സ്വൈഃ സ്വൈരിത്യാദി| സ്വൈഃ സ്വൈഃ കഷായൈഃ ആത്മീയൈരാത്മീയൈഃ ക്വാഥൈഃ; ഏതേനൈതദുക്തം- യാസു ഛര്ദിഷു ശമനായ യേ കഷായാ ഉക്താസ്തൈരേവ വമനാനി താസു യോജ്യാനി, തഥാ ജ്വരോക്താനി പാചനാനി ച കാര്യാണി||൩൨||
Adhikarana 37 (33) · Śloka 33
ലേപാവഗാഹൌ പരിഷേചനാനി കുര്യാത്തഥാ ശീതഗൃഹാണി ചാപി | സംശോധനം ക്ഷീരരസൌ ഘൃതാനി സര്വാസു ലേഹാന്മധുരാന് ഹിമാംശ്ച ||൩൩||
लेपावगाहौ परिषेचनानि कुर्यात्तथा शीतगृहाणि चापि | संशोधनं क्षीररसौ घृतानि सर्वासु लेहान्मधुरान् हिमांश्च ||३३||
🔊 Audio coming soon
സര്വതൃഷ്ണാസു പിത്തഹരോ വിധിഃ കാര്യ ഇതി യത് പ്രാഗുക്തം തമേവ പിത്തഹരവിധിമാഹ- ലേപാവഗാഹാവിത്യാദി| സംശോധനം വിരേചനം, പിത്തഹരത്വാത്||൩൩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 48
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കായചികിത്സാതന്ത്രേ (ദശമോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) അഷ്ടചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ ||൪൮||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे (दशमोऽध्यायः, आदितः) अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः ||४८||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കായചികിത്സാതന്ത്രേ തൃഷ്ണാപ്രതിഷേധോ നാമാഷ്ടചത്വാരിംശത്തമോऽധ്യായഃ||൪൮||