Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതസ്തൃഷ്ണാപ്രതിഷേധമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातस्तृष्णाप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
48. tr̥ṣṇāpratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സതതം യഃ പിബേദ്വാരി ന തൃപ്തിമധിഗച്ഛതി | പുനഃ കാങ്ക്ഷതി തോയം ച തം തൃഷ്ണാര്ദിതമാദിശേത് ||൩||
View original
सततं यः पिबेद्वारि न तृप्तिमधिगच्छति | पुनः काङ्क्षति तोयं च तं तृष्णार्दितमादिशेत् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
സങ്ക്ഷോഭശോകശ്രമമദ്യപാനാദ്രൂക്ഷാമ്ലശുഷ്കോഷ്ണകടൂപയോഗാത് | ധാതുക്ഷയാല്ലങ്ഘനസൂര്യതാപാത് പിത്തം ച വാതശ്ച ഭൃശം പ്രവൃദ്ധൌ ||൪|| സ്രോതാംസി സന്ദൂഷയതഃ സമേതൌ യാന്യമ്ബുവാഹീനി ശരീരിണാം ഹി | സ്രോതഃസ്വപാംവാഹിഷു ദൂഷിതേഷു ജായേത തൃഷ്ണാऽതിബലാ തതസ്തു ||൫||
View original
सङ्क्षोभशोकश्रममद्यपानाद्रूक्षाम्लशुष्कोष्णकटूपयोगात् | धातुक्षयाल्लङ्घनसूर्यतापात् पित्तं च वातश्च भृशं प्रवृद्धौ ||४|| स्रोतांसि सन्दूषयतः समेतौ यान्यम्बुवाहीनि शरीरिणां हि | स्रोतःस्वपांवाहिषु दूषितेषु जायेत तृष्णाऽतिबला ततस्तु ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
തിസ്രഃ സ്മൃതാസ്താഃ ക്ഷതജാ ചതുര്ഥീ ക്ഷയാത്തഥാऽന്യാऽऽമസമുദ്ഭവാ ച | സ്യാത് സപ്തമീ ഭക്തനിമിത്തജാ തു നിബോധ ലിങ്ഗാന്യനുപൂര്വശസ്തു ||൬||
View original
तिस्रः स्मृतास्ताः क्षतजा चतुर्थी क्षयात्तथाऽन्याऽऽमसमुद्भवा च | स्यात् सप्तमी भक्तनिमित्तजा तु निबोध लिङ्गान्यनुपूर्वशस्तु ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
താല്വോഷ്ഠകണ്ഠാസ്യവിശോഷദാഹാഃ സന്താപമോഹഭ്രമവിപ്രലാപാഃ | പൂര്വാണി രൂപാണി ഭവന്തി താസാമുത്പത്തികാലേഷു വിശേഷതസ്തു ||൭||
View original
ताल्वोष्ठकण्ठास्यविशोषदाहाः सन्तापमोहभ्रमविप्रलापाः | पूर्वाणि रूपाणि भवन्ति तासामुत्पत्तिकालेषु विशेषतस्तु ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ശുഷ്കാസ്യതാ മാരുതസമ്ഭവായാം തോദസ്തഥാ ശങ്ഖശിരഃസു ചാപി | സ്രോതോനിരോധോ വിരസം ച വക്ത്രം ശീതാഭിരദ്ഭിശ്ച വിവൃദ്ധിമേതി ||൮||
View original
शुष्कास्यता मारुतसम्भवायां तोदस्तथा शङ्खशिरःसु चापि | स्रोतोनिरोधो विरसं च वक्त्रं शीताभिरद्भिश्च विवृद्धिमेति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
മൂര്ച്ഛാപ്രലാപാരുചിവക്ത്രശോഷാഃ പീതേക്ഷണത്വം പ്രതതശ്ച ദാഹഃ | ശീതാഭികാങ്ക്ഷാ മുഖതിക്തതാ ച പിത്താത്മികായാം പരിധൂപനം ച ||൯||
View original
मूर्च्छाप्रलापारुचिवक्त्रशोषाः पीतेक्षणत्वं प्रततश्च दाहः | शीताभिकाङ्क्षा मुखतिक्तता च पित्तात्मिकायां परिधूपनं च ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
കഫാവൃതാഭ്യാമനിലാനലാഭ്യാം കഫോऽപി ശുഷ്കഃ പ്രകരോതി തൃഷ്ണാമ് | നിദ്രാ ഗുരുത്വം മധുരാസ്യതാ ച തയാऽര്ദിതഃ ശുഷ്യതി ചാതിമാത്രമ് ||൧൦|| കണ്ഠോപലേപോ മുഖപിച്ഛിലത്വം ശീതജ്വരശ്ഛര്ദിരരോചകശ്ച | കഫാത്മികായാം ഗുരുഗാത്രതാ ച ശാഖാസു ശോഫസ്ത്വവിപാക ഏവ | ഏതാനി രൂപാണി ഭവന്തി തസ്യാം തയാऽര്ദിതഃ കാങ്ക്ഷതി നാതി ചാമ്ഭഃ ||൧൧||
View original
कफावृताभ्यामनिलानलाभ्यां कफोऽपि शुष्कः प्रकरोति तृष्णाम् | निद्रा गुरुत्वं मधुरास्यता च तयाऽर्दितः शुष्यति चातिमात्रम् ||१०|| कण्ठोपलेपो मुखपिच्छिलत्वं शीतज्वरश्छर्दिररोचकश्च | कफात्मिकायां गुरुगात्रता च शाखासु शोफस्त्वविपाक एव | एतानि रूपाणि भवन्ति तस्यां तयाऽर्दितः काङ्क्षति नाति चाम्भः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ക്ഷതസ്യ രുക്ശോണിതനിര്ഗമാഭ്യാം തൃഷ്ണാ ചതുര്ഥീ ക്ഷതജാ മതാ തു | തയാऽഭിഭൂതസ്യ നിശാദിനാനി ഗച്ഛന്തി ദുഃഖം പിബതോऽപി തോയമ് ||൧൨||
View original
क्षतस्य रुक्शोणितनिर्गमाभ्यां तृष्णा चतुर्थी क्षतजा मता तु | तयाऽभिभूतस्य निशादिनानि गच्छन्ति दुःखं पिबतोऽपि तोयम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
രസക്ഷയാദ്യാ ക്ഷയജാ മതാ സാ തയാऽര്ദിതഃ ശുഷ്യതി ദഹ്യതേ ച | അത്യര്ഥമാകാങ്ക്ഷതി ചാപി തോയം താം സന്നിപാതാദിതി കേചിദാഹുഃ ||൧൩|| രസക്ഷയോക്താനി ച ലക്ഷണാനി തസ്യാമശേഷേണ ഭിഷഗ്വ്യവസ്യേത് |൧൪|
View original
रसक्षयाद्या क्षयजा मता सा तयाऽर्दितः शुष्यति दह्यते च | अत्यर्थमाकाङ्क्षति चापि तोयं तां सन्निपातादिति केचिदाहुः ||१३|| रसक्षयोक्तानि च लक्षणानि तस्यामशेषेण भिषग्व्यवस्येत् |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ത്രിദോഷലിങ്ഗാऽऽമസമുദ്ഭവാ ച ഹൃച്ഛൂലനിഷ്ഠീവനസാദയുക്താ ||൧൪||
View original
त्रिदोषलिङ्गाऽऽमसमुद्भवा च हृच्छूलनिष्ठीवनसादयुक्ता ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
സ്നിഗ്ധം തഥാऽമ്ലം ലവണം ച ഭുക്തം ഗുര്വന്നമേവാതിതൃഷാം കരോതി |൧൫|
View original
स्निग्धं तथाऽम्लं लवणं च भुक्तं गुर्वन्नमेवातितृषां करोति |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ക്ഷീണം വിചിത്തം ബധിരം തൃഷാര്തം വിവര്ജയേന്നിര്ഗതജിഹ്വമാശു ||൧൫||
View original
क्षीणं विचित्तं बधिरं तृषार्तं विवर्जयेन्निर्गतजिह्वमाशु ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 17
തൃഷ്ണാഭിവൃദ്ധാവുദരേ ച പൂര്ണേ തം വാമയേന്മാഗധികോദകേന | വിലോഭനം ചാത്ര ഹിതം വിധേയം സ്യാദ്ദാഡിമാമ്രാതകമാതുലുങ്ഗൈഃ ||൧൬|| തിസ്രഃ പ്രയോഗൈരിഹ സന്നിവാര്യാഃ ശീതൈശ്ച സമ്യഗ്രസവീര്യജാതൈഃ |൧൭|
View original
तृष्णाभिवृद्धावुदरे च पूर्णे तं वामयेन्मागधिकोदकेन | विलोभनं चात्र हितं विधेयं स्याद्दाडिमाम्रातकमातुलुङ्गैः ||१६|| तिस्रः प्रयोगैरिह सन्निवार्याः शीतैश्च सम्यग्रसवीर्यजातैः |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ഗണ്ഡൂഷമമ്ലൈര്വിരസേ ച വക്ത്രേ കുര്യാച്ഛുഭൈരാമലകസ്യ ചൂര്ണൈഃ ||൧൭||
View original
गण्डूषमम्लैर्विरसे च वक्त्रे कुर्याच्छुभैरामलकस्य चूर्णैः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
സുവര്ണരൂപ്യാദിഭിരഗ്നിതപ്തൈര്ലോഷ്ടൈഃ കൃതം വാ സികതാദിഭിര്വാ | ജലം സുഖോഷ്ണം ശമയേത്തു തൃഷ്ണാം സശര്കരം ക്ഷൌദ്രയുതം ഹിമം വാ ||൧൮||
View original
सुवर्णरूप्यादिभिरग्नितप्तैर्लोष्टैः कृतं वा सिकतादिभिर्वा | जलं सुखोष्णं शमयेत्तु तृष्णां सशर्करं क्षौद्रयुतं हिमं वा ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
പഞ്ചാങ്ഗികാഃ പഞ്ചഗണാ യ ഉക്താസ്തേഷ്വമ്ബു സിദ്ധം പ്രഥമേ ഗണേ വാ | പിബേത് സുഖോഷ്ണം മനുജോऽചിരേണ തൃഷോ വിമുച്യേത ഹി വാതജായാഃ ||൧൯||
View original
पञ्चाङ्गिकाः पञ्चगणा य उक्तास्तेष्वम्बु सिद्धं प्रथमे गणे वा | पिबेत् सुखोष्णं मनुजोऽचिरेण तृषो विमुच्येत हि वातजायाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
പിത്തഘ്നവര്ഗൈസ്തു കൃതഃ കഷായഃ സശര്കരഃ ക്ഷൌദ്രയുതഃ സുശീതഃ | പീതസ്തൃഷാം പിത്തകൃതാം നിഹന്തി ക്ഷീരം ശൃതം വാऽപ്യഥ ജീവനീയൈഃ ||൨൦||
View original
पित्तघ्नवर्गैस्तु कृतः कषायः सशर्करः क्षौद्रयुतः सुशीतः | पीतस्तृषां पित्तकृतां निहन्ति क्षीरं शृतं वाऽप्यथ जीवनीयैः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
ബില്വാഢകീകന്യകപഞ്ചമൂലീദര്ഭേഷു സിദ്ധം കഫജാം നിഹന്തി | ഹിതം ഭവേച്ഛര്ദനമേവ ചാത്ര തപ്തേന നിമ്ബപ്രസവോദകേന ||൨൧||
View original
बिल्वाढकीकन्यकपञ्चमूलीदर्भेषु सिद्धं कफजां निहन्ति | हितं भवेच्छर्दनमेव चात्र तप्तेन निम्बप्रसवोदकेन ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
സര്വാസു തൃഷ്ണാസ്വഥവാऽപി പൈത്തം കുര്യാദ്വിധിം തേന ഹി താ ന സന്തി |൨൨|
View original
सर्वासु तृष्णास्वथवाऽपि पैत्तं कुर्याद्विधिं तेन हि ता न सन्ति |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22) · Śloka 23
പര്യാഗതോദുമ്ബരജോ രസസ്തു സശര്കരസ്തത്ക്വഥിതോദകം വാ ||൨൨|| വര്ഗസ്യ സിദ്ധസ്യ ച സാരിവാദേഃ പാതവ്യമമ്ഭഃ ശിശിരം തൃഷാര്തൈഃ |൨൩|
View original
पर्यागतोदुम्बरजो रसस्तु सशर्करस्तत्क्वथितोदकं वा ||२२|| वर्गस्य सिद्धस्य च सारिवादेः पातव्यमम्भः शिशिरं तृषार्तैः |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
കശേരുശൃങ്ഗാടകപദ്മമോചബിസേക്ഷുസിദ്ധം ക്ഷതജാം നിഹന്തി ||൨൩||
View original
कशेरुशृङ्गाटकपद्ममोचबिसेक्षुसिद्धं क्षतजां निहन्ति ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24) · Śloka 25
ലാജോത്പലോശീരകുചന്ദനാനി ദത്ത്വാ പ്രവാതേ നിശി വാസയേത്തു | തദുത്തമം തോയമുദാരഗന്ധി സിതായുതം ക്ഷൌദ്രയുതം വദന്തി ||൨൪|| ദ്രാക്ഷാപ്രഗാഢം ച ഹിതായ വൈദ്യസ്തൃഷ്ണാര്ദിതേഭ്യോ വിതരേന്നരേഭ്യഃ |൨൫|
View original
लाजोत्पलोशीरकुचन्दनानि दत्त्वा प्रवाते निशि वासयेत्तु | तदुत्तमं तोयमुदारगन्धि सितायुतं क्षौद्रयुतं वदन्ति ||२४|| द्राक्षाप्रगाढं च हिताय वैद्यस्तृष्णार्दितेभ्यो वितरेन्नरेभ्यः |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (25) · Śloka 26
സസാരിവാദൌ തൃണപഞ്ചമൂലേ തഥോത്പലാദൌ പ്രഥമേ ഗണേ ച ||൨൫|| കുര്യാത് കഷായം ച യഥേരിതേന ... |൨൬|
View original
ससारिवादौ तृणपञ्चमूले तथोत्पलादौ प्रथमे गणे च ||२५|| कुर्यात् कषायं च यथेरितेन ... |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
... മധൂകപുഷ്പാദിഷു ചാപരേഷു | രാജാദനക്ഷീരികപീതനേഷു ഷട് പാനകാന്യത്ര ഹിതാനി ച സ്യുഃ ||൨൬||
View original
... मधूकपुष्पादिषु चापरेषु | राजादनक्षीरिकपीतनेषु षट् पानकान्यत्र हितानि च स्युः ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (27) · Śloka 27
സതുണ്ഡികേരാണ്യഥവാ പിബേത്തു പിഷ്ടാനി കാര്പാസസമുദ്ഭവാനി |൨൭|
View original
सतुण्डिकेराण्यथवा पिबेत्तु पिष्टानि कार्पाससमुद्भवानि |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (27) · Śloka 27
ക്ഷതോദ്ഭവാം രുഗ്വിനിവാരണേന ജയേദ്രസാനാമസൃജശ്ച പാനൈഃ ||൨൭||
View original
क्षतोद्भवां रुग्विनिवारणेन जयेद्रसानामसृजश्च पानैः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (28) · Śloka 28
ക്ഷയോത്ഥിതാം ക്ഷീരഘൃതം നിഹന്യാന്മാംസോദകം വാ മധുകോദകം വാ |൨൮|
View original
क्षयोत्थितां क्षीरघृतं निहन्यान्मांसोदकं वा मधुकोदकं वा |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (28) · Śloka 29
ആമോദ്ഭവാം ബില്വവചായുതൈസ്തു ജയേത് കഷായൈരഥ ദീപനീയൈഃ ||൨൮|| ആമ്രാതഭല്ലാതബലായുതാനി പിബേത് കഷായാണ്യഥ ദീപനാനി |൨൯|
View original
आमोद्भवां बिल्ववचायुतैस्तु जयेत् कषायैरथ दीपनीयैः ||२८|| आम्रातभल्लातबलायुतानि पिबेत् कषायाण्यथ दीपनानि |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (29) · Śloka 29
ഗുര്വന്നജാതാം വമനൈര്ജയേച്ച ക്ഷയാദൃതേ സര്വകൃതാം ച തൃഷ്ണാമ് ||൨൯||
View original
गुर्वन्नजातां वमनैर्जयेच्च क्षयादृते सर्वकृतां च तृष्णाम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (30) · Śloka 30
ശ്രമോദ്ഭവാം മാംസരസോ നിഹന്തി ഗുഡോദകം വാऽപ്യഥവാऽപി മന്ഥഃ |൩൦|
View original
श्रमोद्भवां मांसरसो निहन्ति गुडोदकं वाऽप्यथवाऽपि मन्थः |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (30) · Śloka 30
ഭക്തോപരോധാത്തൃഷിതോ യവാഗൂമുഷ്ണാം പിബേന്മന്ഥമഥോ ഹിമം ച ||൩൦||
View original
भक्तोपरोधात्तृषितो यवागूमुष्णां पिबेन्मन्थमथो हिमं च ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (31) · Śloka 31
യാ സ്നേഹപീതസ്യ ഭവേച്ച തൃഷ്ണാ തത്രോഷ്ണമമ്ഭഃ പ്രപിബേന്മനുഷ്യഃ |൩൧|
View original
या स्नेहपीतस्य भवेच्च तृष्णा तत्रोष्णमम्भः प्रपिबेन्मनुष्यः |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (31) · Śloka 31
മദ്യോദ്ഭവാമര്ധജലം നിഹന്തി മദ്യം തൃഷാം യാऽപി ച മദ്യപസ്യ ||൩൧||
View original
मद्योद्भवामर्धजलं निहन्ति मद्यं तृषां याऽपि च मद्यपस्य ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (32) · Śloka 32
തൃഷ്ണോദ്ഭവാം ഹന്തി ജലം സുശീതം സശര്കരം സേക്ഷുരസം തഥാऽമ്ഭഃ |൩൨|
View original
तृष्णोद्भवां हन्ति जलं सुशीतं सशर्करं सेक्षुरसं तथाऽम्भः |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (32) · Śloka 32
സ്വൈഃ സ്വൈഃ കഷായൈര്വമനാനി താസാം തഥാ ജ്വരോക്താനി ച പാചനാനി ||൩൨||
View original
स्वैः स्वैः कषायैर्वमनानि तासां तथा ज्वरोक्तानि च पाचनानि ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (33) · Śloka 33
ലേപാവഗാഹൌ പരിഷേചനാനി കുര്യാത്തഥാ ശീതഗൃഹാണി ചാപി | സംശോധനം ക്ഷീരരസൌ ഘൃതാനി സര്വാസു ലേഹാന്മധുരാന് ഹിമാംശ്ച ||൩൩||
View original
लेपावगाहौ परिषेचनानि कुर्यात्तथा शीतगृहाणि चापि | संशोधनं क्षीररसौ घृतानि सर्वासु लेहान्मधुरान् हिमांश्च ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 48
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കായചികിത്സാതന്ത്രേ (ദശമോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) അഷ്ടചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ ||൪൮||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे (दशमोऽध्यायः, आदितः) अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः ||४८||
🔊 Audio coming soon