Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤ ਉਦਾਵਰ੍ਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथात उदावर्तप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਕਮਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਮਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਦੇਰੁਦਾਵਰ੍ਤਹੇਤੁਤ੍ਵਾਦੁਦਾਵਰ੍ਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਆਵਰ੍ਤੋ ਭ੍ਰਮਣਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਰੋਗੇ ਸ ਉਦਾਵਰ੍ਤਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਰੀਸਂ ਵਾਯੁਨਾ ਵਰ੍ਤੁਲੀਕਤਮੁਦਾਵਰ੍ਤਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਲੋਕਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਅਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਭਾਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ | ਨ ਵੇਗਾਨ੍ ਧਾਰਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਜਿਜੀਵਿਸੁਃ ||੩||
अधश्चोर्ध्वं च भावानां प्रवृत्तानां स्वभावतः | न वेगान् धारयेत् प्राज्ञो वातादीनां जिजीविषुः ||३||
🔊 Audio coming soon
ਵੇਗਧਾਰਣਸ੍ਯੈਕਾਨ੍ਤੇਨੋਦਾਵਰ੍ਤਹੇਤੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵੇਗਧਾਰਣਨਿਸੇਧਮਾਹ- ਅਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧੋਭਾਵਾ ਮੂਤ੍ਰਾਦਯਃ ਊਰ੍ਧ੍ਵਭਾਵਾ ਉਦ੍ਗਾਰਾਦਯਃ, ਤੇਸਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਵੇਗਾਨ੍ ਨ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਂ? ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਨਾਂ, ਪ੍ਰਕਤ੍ਯੈਵ ਸ੍ਵਾਸ਼ਯਚ੍ਯੁਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨੈਤੇਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਬਲਾਨ੍ਨੋਦੀਰਣੀਯਾ ਇਤਿ ਸੂਚਯਤਿ| ਜਿਜੀਵਿਸੁਃ ਜੀਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛੁਃ ਪੁਰੁਸਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਵੇਗਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਿਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯਸ੍ਮਾਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵੇਗੋ ਨ ਭਵਤਿ, ਅਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਗ੍ਰਹਣਮਧਿਕਂ , ਤੇਨਾਧਿਕੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਗ੍ਰਹਣੇਨ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਅਪਿ ਵੇਗਾ ਧਾਰਣੀਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਧਿਕ੍ਯਮਾਵੇਦਯਤਿ; ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ- “ਇਮਾਂਸ੍ਤੁ ਧਾਰਯੇਦ੍ਵੇਗਾਨ੍ ਹਿਤੈਸੀ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚੇਹ ਚ| ਲੋਭੇਰ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੇਸਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਰਾਗਾਦੀਨਾਂ ਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ”- ਇਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਨ ਯੁਕ੍ਤਂ, ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਭਿਧਾਨਾਦੇਵ ਲੋਭਾਦੀਨਾਂ ਵੇਗਧਾਰਣਂ ਸਿਦ੍ਧਂ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ ਉਨ੍ਮੁਖੀਭੂਤਾਨਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਵੇਗਾਨ੍ ਨ ਧਾਰਯੇਤ੍, ਨ ਤੁ ਸਾਹਸਾਦਿਵੇਗਾਨ੍ ਨ ਧਾਰਯੇਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਜਮ੍ਭਾਸ਼੍ਰੁਕ੍ਸਵੋਦ੍ਗਾਰਵਮੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ | ਵ੍ਯਾਹਨ੍ਯਮਾਨੈਰੁਦਿਤੈਰੁਦਾਵਰ੍ਤੋ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ||੪||
वातविण्मूत्रजृम्भाश्रुक्षवोद्गारवमीन्द्रियैः | व्याहन्यमानैरुदितैरुदावर्तो निरुच्यते ||४||
🔊 Audio coming soon
ਉਦਾਵਰ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਾ ਕਾਰਣਾਨ੍ਯਾਹ- ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼੍ਰੁ ਨੇਤ੍ਰੋਦਕਂ, ਕ੍ਸਵਃ ਛਿਕ੍ਕਾ; ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਭਿਪ੍ਰੇਤਂ, ‘ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀ ਤਤ੍ਸ੍ਰਵਣਂ ਭਵੇਦ੍ਵਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵਚਨਾਤ੍; ਅਭਿਧਾਨੇ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਦਸ੍ਟਃ; ਤਥਾਚ ਤਦ੍ਵਚਃ- “ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਵਾਗਾਦਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮੁਚ੍ਯਤੇ”- ਇਤਿ| ਵ੍ਯਾਹਨ੍ਯਮਾਨੈਃ ਅਵਰੁਧ੍ਯਮਾਨੈਃ| ਉਦਿਤੈਰਿਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਤੈਃ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਸ਼੍ਵਾਸਨਿਦ੍ਰਾਣਾਮੁਦਾਵਰ੍ਤੋ ਵਿਧਾਰਣਾਤ੍ |੫|
क्षुत्तृष्णाश्वासनिद्राणामुदावर्तो विधारणात् |५|
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਵਿਧਾਰਣਾਦੁਦਾਵਰ੍ਤਸਮ੍ਭਵਮਾਹ- ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਕਾਤ੍ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਭਿਨ੍ਨਪਾਠੋ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸੁਦਾਦੀਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਸੂਚਯਤਿ; ਅਥਵਾ ਅਨੇਨ ਭਿਨ੍ਨਪਾਠੇਨ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਹੇਤੁਮਾਹਾਰਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਯਥਾ- “ਵਾਯੁਃ ਕੋਸ੍ਠਾਨੁਗੋ ਰੂਕ੍ਸੈਃ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕੈਃ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇ ਕ੍ਸੁਦਾਦੀਨਾਂ ਭਿਨ੍ਨਪਾਠਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਮਤੇ ਈਦਸ਼ਃ ਪਾਠਃ,- ‘ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਜਮ੍ਭਾਸ਼੍ਰੁਕ੍ਸਵੋਦ੍ਗਾਰਵਮੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਸ਼੍ਵਾਸਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਧਤ੍ਯੋਦਾਵਰ੍ਤਸਮ੍ਭਵਃ’ ਇਤਿ| ਧਤ੍ਯਾ ਧਾਰਣੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਅਧੋਵੇਗਰੋਧਾਦਪਾਨਪ੍ਰਕੋਪਾਦੁਦਾਵਰ੍ਤਸਮ੍ਭਵੋ ਯੁਕ੍ਤਃ, ਅਸ਼੍ਰੁਜਮ੍ਭਾਦਿਵੇਗਧਾਰਣਾਤ੍ ਕਥਂ ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ? ਸਤ੍ਯਂ, ਅਸ਼੍ਰੁਜਮ੍ਭਾਦਿਵੇਗਰੋਧਾਤ੍ ਕੋਸ੍ਠਗਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਯਦਾ ਭਵਤਿ ਤਦਾਪਾਨਪ੍ਰਕੋਪਾਦੁਦਾਵਰ੍ਤਸਮ੍ਭਵਃ|੫|-
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
ਤਸ੍ਯਾਭਿਧਾਸ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੫||
तस्याभिधास्ये व्यासेन लक्षणं च चिकित्सितम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯਾਭਿਧਾਸ੍ਯੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯ ਉਦਾਵਰ੍ਤਸ੍ਯ| ਅਭਿਧਾਸ੍ਯੇ ਕਥਯਿਸ੍ਯਾਮਿ| ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ||੫||
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਵਿਧਸ਼੍ਚਾਸੌ ਭਿਨ੍ਨ ਏਤੈਸ੍ਤੁ ਕਾਰਣੈਃ |੬|
त्रयोदशविधश्चासौ भिन्न एतैस्तु कारणैः |६|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਵਿਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਿਨ੍ਨੋ ਭੇਦਂ ਗਤਃ| ਏਤੈਃ ਕਾਰਣੈਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ|੬|-
Adhikarana 7 (6) · Śloka 6
ਅਪਥ੍ਯਭੋਜਨਾਚ੍ਚਾਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਚ ਤਥਾਪਰਃ ||੬||
अपथ्यभोजनाच्चापि वक्ष्यते च तथाऽपरः ||६||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਾਦਿਵੇਗਰੋਧਾਤ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋਦਾਵਰ੍ਤਾਨਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਕਾਰਣਭੇਦਾਦਪਰਮਪ੍ਯਾਹ- ਅਪਥ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਰੋ ਵਾਤਾਦ੍ਯਵਰੋਧਜੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯਃ||੬||
Adhikarana 8 (7) · Śloka 8
ਆਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲੌ ਹਦਯੋਪਰੋਧਂ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਂ ਸ਼੍ਵਾਸਮਤੀਵ ਹਿਕ੍ਕਾਮ੍ | ਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਗਲਗ੍ਰਹਾਂਸ਼੍ਚ ਬਲਾਸਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਰਂ ਚ ਘੋਰਮ੍ ||੭|| ਕੁਰ੍ਯਾਦਪਾਨੋਭਿਹਤਃ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗੇ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਰੀਸਂ ਮੁਖਤਃ ਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਵਾ |੮|
आध्मानशूलौ हृदयोपरोधं शिरोरुजं श्वासमतीव हिक्काम् | कासप्रतिश्यायगलग्रहांश्च बलासपित्तप्रसरं च घोरम् ||७|| कुर्यादपानोऽभिहतः स्वमार्गे हन्यात् पुरीषं मुखतः क्षिपेद्वा |८|
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਜੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਆਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਦਯੋਪਰੋਧਂ ਹਦਯਾਵਰਣਮ੍| ਬਲਾਸਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਰਣਮ੍| ਅਭਿਹਤਃ ਅਵਰੁਦ੍ਧਃ| ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗੇ ਗੁਦੇ| ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਰੀਸਂ ਪੁਰੀਸਕ੍ਸਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪੁਰੀਸਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਗਲਗ੍ਰਹਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਮ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਅਪਾਨਾਵਰੋਧੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਾਮਪਿ ਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍ ਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ਕਾਸਾਦਿਸਮ੍ਭਵੋ ਯੁਕ੍ਤਃ||੭||
Adhikarana 9 (8) · Śloka 9
ਆਟੋਪਸ਼ੂਲੌ ਪਰਿਕਰ੍ਤਨਂ ਚ ਸਙ੍ਗਃ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਤਥੋਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਃ ||੮|| ਪੁਰੀਸਮਾਸ੍ਯਾਦਪਿ ਵਾ ਨਿਰੇਤਿ ਪੁਰੀਸਵੇਗੇਭਿਹਤੇ ਨਰਸ੍ਯ |੯|
आटोपशूलौ परिकर्तनं च सङ्गः पुरीषस्य तथोर्ध्ववातः ||८|| पुरीषमास्यादपि वा निरेति पुरीषवेगेऽभिहते नरस्य |९|
🔊 Audio coming soon
ਪੁਰੀਸਜੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਆਟੋਪਸ਼ੂਲਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਟੋਪ ਉਦਰਾਪੂਰਃ| ਪਰਿਕਰ੍ਤਨਂ ਗੁਦਮੇਢ੍ਰਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸੁ ਕਨ੍ਤਨਮਿਵ ਵੇਦਨਾ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤੋ ਬਹੂਦ੍ਗਾਰਤਾ| ਆਸ੍ਯਾਤ੍ ਮੁਖਾਤ੍| ਨਿਰੇਤਿ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ| ਪਰਿਕਰ੍ਤਨਂ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਾਦਯਃ||੮||-
Adhikarana 10 (9-10) · Śloka 10
ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵੇਗੇਭਿਹਤੇ ਨਰਸ੍ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਮੂਤ੍ਰਂ ਕੁਰੁਤੇਲ੍ਪਮਲ੍ਪਮ੍ ||੯|| ਮੇਢ੍ਰੇ ਗੁਦੇ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਬਸ੍ਤਿਮੁਸ੍ਕਨਾਭਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸ੍ਵਥਵਾਪਿ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ | ਆਨਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੀਵ੍ਰਾਃ ਸ਼ੂਲਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਲੈਰਿਵ ਭਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਤੇਃ ||੧੦||
मूत्रस्य वेगेऽभिहते नरस्तु कृच्छ्रेण मूत्रं कुरुतेऽल्पमल्पम् ||९|| मेढ्रे गुदे वङ्क्षणबस्तिमुष्कनाभिप्रदेशेष्वथवाऽपि मूर्ध्नि | आनद्धबस्तिश्च भवन्ति तीव्राः शूलाश्च शूलैरिव भिन्नमूर्तेः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਮੂਤ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮ੍ ਉਦਰੋਰੁਸਨ੍ਧਿਃ| ਮੁਸ੍ਕੌ ਅਣ੍ਡੌ| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਉਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗੇ| ਆਨਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਃ ਆਧ੍ਮਾਤਮੂਤ੍ਰਾਧਾਰਃ| ‘ਆਨਦ੍ਧਬਸ੍ਤੇਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਚ ਆਨਦ੍ਧਬਸ੍ਤੇਰ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸ਼ੂਲਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜਯਨ੍ਤਿ| ਤਨ੍ਨ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਵਿਰੋਧਾਤ੍| ਭਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਤੇਃ ਭਿਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ||੯-੧੦||
Adhikarana 11 (11) · Śloka 11
ਮਨ੍ਯਾਗਲਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ਿਰੋਵਿਕਾਰਾ ਜਮ੍ਭੋਪਘਾਤਾਤ੍ ਪਵਨਾਤ੍ਮਕਾਃ ਸ੍ਯੁਃ | ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਨਨਘ੍ਰਾਣਵਿਲੋਚਨੋਤ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੀਵ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ||੧੧||
मन्यागलस्तम्भशिरोविकारा जृम्भोपघातात् पवनात्मकाः स्युः | श्रोत्राननघ्राणविलोचनोत्था भवन्ति तीव्राश्च तथा विकाराः ||११||
🔊 Audio coming soon
ਜਮ੍ਭੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਮਨ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਨ੍ਯਾਗਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਗਲਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਗਲਗ੍ਰਹਃ| ਸ਼ਿਰੋਵਿਕਾਰਾਃ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਾਦਯਃ| ਪਵਨਾਤ੍ਮਕਾਃ ਕਮ੍ਪਸੁਪ੍ਤ੍ਯਾਦਯਃ, ਚਕਾਰਾਤ੍ ਅਰੁਚਿਵਿਭ੍ਰਮਾਦਯਸ਼੍ਚ||੧੧||
Adhikarana 12 (12) · Śloka 12
ਆਨਨ੍ਦਜਂ ਸ਼ੋਕਸਮੁਦ੍ਭਵਂ ਵਾ ਨੇਤ੍ਰੋਦਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਮੁਞ੍ਚਤੋ ਹਿ | ਸ਼ਿਰੋਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਨਯਨਾਮਯਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੀਵ੍ਰਾਃ ਸਹ ਪੀਨਸੇਨ ||੧੨||
आनन्दजं शोकसमुद्भवं वा नेत्रोदकं प्राप्तममुञ्चतो हि | शिरोगुरुत्वं नयनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह पीनसेन ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼੍ਰੁਜੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਆਨਨ੍ਦਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨੇਤ੍ਰੋਦਕਮ੍ ਅਸ਼੍ਰੁ, ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯੁਨ੍ਮੁਖਮ੍| ਪੀਨਸੋਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਃ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਦਯਃ||੧੨||
Adhikarana 13 (13) · Śloka 13
ਭਵਨ੍ਤਿ ਗਾਢਂ ਕ੍ਸਵਥੋਰ੍ਵਿਘਾਤਾਚ੍ਛਿਰੋਕ੍ਸਿਨਾਸਾਸ਼੍ਰਵਣੇਸੁ ਰੋਗਾਃ | ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਮਤੀਵ ਤੋਦਃ ਕੂਜਸ਼੍ਚ ਵਾਯੋਰੁਤ ਵਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ||੧੩||
भवन्ति गाढं क्षवथोर्विघाताच्छिरोक्षिनासाश्रवणेषु रोगाः | कण्ठास्यपूर्णत्वमतीव तोदः कूजश्च वायोरुत वाऽप्रवृत्तिः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਛਿਕ੍ਕਾਜੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਵਥੋਰ੍ਵਿਘਾਤਾਤ੍ ਛਿਕ੍ਕਾਵਰੋਧਾਤ੍| ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਮਿਤਿ ਕਣ੍ਠਮੁਖੇ ਵਾਯੁਨਾ ਪੂਰ੍ਣੇ ਇਵ ਭਵਤਃ| ਅਤੀਵ ਤੋਦਃ ਅਤੀਵ ਵ੍ਯਥਾ, ਕਣ੍ਠਮੁਖਯੋਰੇਵ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਕਣ੍ਠਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਮਤੇ ਕਣ੍ਠਸ੍ਯੈਵ ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਤੋਦਸ਼੍ਚ| ਕੂਜਃ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਵਚਨਮ੍| ਵਾਯੋਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਵਰੋਧਃ| ਉਤ ਵਾ ਅਥਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਯਃ||੧੩||
Adhikarana 14 (14) · Śloka 14
ਉਦ੍ਗਾਰਵੇਗੇਭਿਹਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਘੋਰਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਪਵਨਪ੍ਰਸੂਤਾਃ |੧੪|
उद्गारवेगेऽभिहते भवन्ति घोरा विकाराः पवनप्रसूताः |१४|
🔊 Audio coming soon
ਉਦ੍ਗਾਰਜੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਉਦ੍ਗਾਰਵੇਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਘੋਰਾਃ ਕਸ੍ਟਤਰਾਃ| "ਘੋਰਾਃ" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ "ਜਨ੍ਤੋਃ" ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਪਵਨਪ੍ਰਸੂਤਾਃ ਕਮ੍ਪਹਿਕ੍ਕਾਹਦ੍ਵਿਬਨ੍ਧਾਦਯਃ|੧੪|-
Adhikarana 15 (14) · Śloka 14
ਛਰ੍ਦੇਰ੍ਵਿਘਾਤੇਨ ਭਵੇਚ੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਂ ਯੇਨੈਵ ਦੋਸੇਣ ਵਿਦਗ੍ਧਮਨ੍ਨਮ੍ ||੧੪||
छर्देर्विघातेन भवेच्च कुष्ठं येनैव दोषेण विदग्धमन्नम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਛਰ੍ਦਿਜੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਛਰ੍ਦੇਰ੍ਵਿਘਾਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਸ੍ਠਗ੍ਰਹਣਮਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਪਿਤ੍ਤਕੋਪਾਦ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਯੇਨੈਵ ਦੋਸੇਣ ਵਿਦਗ੍ਧਮਨ੍ਨਮਿਤਿ ਯੇਨੈਵ ਵਾਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇਨ ਦੋਸੇਣ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਦੁਸ੍ਟਮਨ੍ਨਂ ਭਵੇਤ੍ਤਦ੍ਦੋਸਾਧਿਕਮੇਵ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਅਰੋਚਕਾਦਯਃ||੧੪||
Adhikarana 16 (15) · Śloka 15
ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯੇ ਪਾਯੁਨਿ ਮੁਸ੍ਕਯੋਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਫੋ ਰੁਜੋ ਮੂਤ੍ਰਵਿਨਿਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚ | ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀ ਤਤ੍ਸ੍ਰਵਣਂ ਭਵੇਦ੍ਵਾ ਤੇ ਤੇ ਵਿਕਾਰਾ ਵਿਹਤੇ ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ||੧੫||
मूत्राशये पायुनि मुष्कयोश्च शोफो रुजो मूत्रविनिग्रहश्च | शुक्राश्मरी तत्स्रवणं भवेद्वा ते ते विकारा विहते तु शुक्रे ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਰਜੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯੇ ਬਸ੍ਤੌ, ਪਾਯੁਨਿ ਗੁਦੇ, ਸ਼ੋਫਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ; ਰੁਜੋਪਿ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਾਦਿਸ੍ਵੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਮੂਤ੍ਰਵਿਨਿਗ੍ਰਹੋ ਮੂਤ੍ਰਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਤਤ੍ਸ੍ਰਵਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਰਵਣਂ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਤ੍| ਤੇ ਤੇ ਵਿਕਾਰਾ ਇਤਿ ਹਤ੍ਪੀਡਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਾਦਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵੇਗਵਿਘਾਤਜਾਃ ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ||੧੫||
Adhikarana 17 (16) · Śloka 16
ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਾਰੁਚਿਵਿਭ੍ਰਮਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕ੍ਸੁਧੋਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਕਸ਼ਤਾ ਚ ਦਸ੍ਟੇਃ |੧੬|
तन्द्राङ्गमर्दारुचिविभ्रमाः स्युः क्षुधोऽभिघातात् कृशता च दृष्टेः |१६|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੁਜ੍ਜੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਨ੍ਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਵੈਕਾਰਿਕੀ ਨਿਦ੍ਰਾ; ਅਙ੍ਗਮਰ੍ਦਃ ਅਙ੍ਗੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਮਿਵ ਵੇਦਨਾ, ਸ੍ਫੁਟਨਿਕੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਵਿਭ੍ਰਮਃ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚਕ੍ਰਾਰੂਢਸ੍ਯੇਵ ਭ੍ਰਮਣਮ੍| ਕਸ਼ਤਾ ਚ ਦਸ੍ਟੇਃ ਦਙ੍ਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮ੍ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ|੧੬|-
Adhikarana 18 (16) · Śloka 16
ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਃ ਸ਼੍ਰਵਣਾਵਰੋਧਸ੍ਤਸ੍ਣਾਭਿਘਾਤਦ੍ਧਦਯੇ ਵ੍ਯਥਾ ਚ ||੧੬||
कण्ठास्यशोषः श्रवणावरोधस्तृष्णाभिघातद्धृदये व्यथा च ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਣਾਜੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਰਵਣਾਵਰੋਧੋ ਬਾਧਿਰ੍ਯਮ੍| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਸ਼੍ਰਮਸ੍ਵੇਦਾਦਯਃ ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ||੧੬||
Adhikarana 19 (17) · Śloka 17
ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਵਿਨਿਗ੍ਰਹੇਣ ਹਦ੍ਰੋਗਮੋਹਾਵਥਵਾਪਿ ਗੁਲ੍ਮਃ |੧੭|
श्रान्तस्य निःश्वासविनिग्रहेण हृद्रोगमोहावथवाऽपि गुल्मः |१७|
🔊 Audio coming soon
ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਜੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰੁਤਗਮਨਾਦਿਨਾ ਖਿਨ੍ਨਸ੍ਯ| ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨਾਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਾਸਧਾਰਣਾਦਪਿ ਪੀਡਾ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਸੂਚ੍ਯਤੇ| ਮੋਹੋ ਵੈਚਿਤ੍ਤ੍ਯਮ੍|੧੭|-
Adhikarana 20 (17) · Śloka 17
ਜਮ੍ਭਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦੋਙ੍ਗਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਜਾਡ੍ਯਂ ਨਿਦ੍ਰਾਭਿਘਾਤਾਦਥਵਾਪਿ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ||੧੭||
जृम्भाऽङ्गमर्दोऽङ्गशिरोक्षिजाड्यं निद्राभिघातादथवाऽपि तन्द्रा ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦ੍ਰਾਜੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਜਮ੍ਭੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਾਡ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੋਙ੍ਗਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਜਾਡ੍ਯਮ੍ ਅਪਾਟਵਂ, ਗੌਰਵਮਿਤਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਃ||੧੭||
Adhikarana 21 (18) · Śloka 18
ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਦਿਤਂ ਪਰਿਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਸ਼ੂਲੈਰਭਿਦ੍ਰੁਤਮ੍ | ਸ਼ਕਦ੍ਵਮਨ੍ਤਂ ਮਤਿਮਾਨੁਦਾਵਰ੍ਤਿਨਮੁਤ੍ਸਜੇਤ੍ ||੧੮||
तृष्णार्दितं परिक्लिष्टं क्षीणं शूलैरभिद्रुतम् | शकृद्वमन्तं मतिमानुदावर्तिनमुत्सृजेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯੋਦਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਦਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮ੍ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮਵਸਨ੍ਨਂ, ਕ੍ਰਿਯਾਰਹਿਤਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਭਾਵੇਨ ਕ੍ਲੇਸ਼ਮੁਪਗਤਂ ਪਰਿਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਭਿਦ੍ਰੁਤਂ ਪੀਡਿਤਮ੍| ਉਤ੍ਸਜੇਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍||੧੮||
Adhikarana 22 (19) · Śloka 20
ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਵਿਧਿਵਦੁਦਾਵਰ੍ਤੇਸੁ ਕਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ | ਵਾਯੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਯੇ ||੧੯|| ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਭੂਯੋ ਨਿਬੋਧ ਮੇ |੨੦|
सर्वेष्वेतेषु विधिवदुदावर्तेषु कृत्स्नशः | वायोः क्रिया विधातव्याः स्वमार्गप्रतिपत्तये ||१९|| सामान्यतः पृथक्त्वेन क्रियां भूयो निबोध मे |२०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਦੋਦਾਵਰ੍ਤੇਸੁ ਵਾਯੋਃ ਸਦ੍ਭਾਵਾਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਵਾਤਹਰੀਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮਾਹ- ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਧਿਵਤ੍ ਯਥਾਵਿਧਿ| ਕਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ| ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿਕਾਃ| ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਯੇ ਵਾਯੋਰਾਤ੍ਮਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਯ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ| ‘ਸਰ੍ਵੇਸੁ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਨਵਸੁ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਵਾਤਜੋਦਾਵਰ੍ਤਾਦਿਸੁ ਨਵਸਙ੍ਖ੍ਯੇਸੁ ਵਾਯੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਬੁਭੁਕ੍ਸੋਦ੍ਭਵਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਚਤੁਰ੍ਸੂਦਾਵਰ੍ਤੇਸੁ ਵਾਯੋਃ ਸਦ੍ਭਾਵਾਦ੍ਵਾਤਹਰੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ| ਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਰਿਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍||੧੯||
Adhikarana 23 (20) · Śloka 20
ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਮਾਰੁਤਜੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ ||੨੦||
आस्थापनं मारुतजे स्निग्धस्विन्ने विशिष्यते ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਆਸ੍ਥਾਪਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਨਿਰੂਹਃ, ਤਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਵਾਤਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ ‘ਆਤੁਰੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਭਵਤਿ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਃ||੨੦||
Adhikarana 24 (21) · Śloka 21
ਪੁਰੀਸਜੇ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਿਧਿਰਾਨਾਹਿਕੋ ਭਵੇਤ੍ |੨੧|
पुरीषजे तु कर्तव्यो विधिरानाहिको भवेत् |२१|
🔊 Audio coming soon
ਪੁਰੀਸਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਨਾਹਿਕੋ ਵਿਧਿਃ ਫਲਵਰ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸੂਚ੍ਯਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੋ ਵਾ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਅਨੁਕ੍ਤਮਨ੍ਯਦਪਿ ਪਰੀਸਾਨੁਲੋਮਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍|੨੧|-
Adhikarana 25 (21-25) · Śloka 26
ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਢ੍ਯਾਂ ਮਦਿਰਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਤ੍ਵਭਿਹਤੇ ਪਿਬੇਤ੍ ||੨੧|| ਏਲਾਂ ਵਾਪ੍ਯਥ ਮਦ੍ਯੇਨ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾਪਿ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਂ | ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰਸਂ ਸਜਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍ ||੨੨|| ਰਸਮਸ਼੍ਵਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਗਰ੍ਦਭਸ੍ਯਾਥਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ | ਮਾਂਸੋਪਦਂਸ਼ਂ ਮਧੁ ਵਾ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਸੀਧੁ ਗੌਡਿਕਮ੍ ||੨੩|| ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਘਨਂ ਮੂਰ੍ਵਾ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਮਧੁਕਂ ਤਥਾ | ਕੋਲਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਪਿਬੇਦਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸੇਣ ਵਾਰਿਣਾ ||੨੪|| ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ਵਰਸਂ ਵਾਪਿ ਕਸਾਯਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਸ੍ਯ ਚ | ਏਰ੍ਵਾਰੁਬੀਜਂ ਤੋਯੇਨ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਲਵਣੀਕਤਮ੍ ||੨੫|| ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਮਥਾਪਿ ਵਾ |੨੬|
सौवर्चलाढ्यां मदिरां मूत्रे त्वभिहते पिबेत् ||२१|| एलां वाऽप्यथ मद्येन क्षीरं वाऽपि पिबेन्नरं | धात्रीफलानां स्वरसं सजलं वा पिबेत्त्र्यहम् ||२२|| रसमश्वपुरीषस्य गर्दभस्याथवा पिबेत् | मांसोपदंशं मधु वा पिबेद्वा सीधु गौडिकम् ||२३|| भद्रदारु घनं मूर्वा हरिद्रा मधुकं तथा | कोलप्रमाणानि पिबेदान्तरिक्षेण वारिणा ||२४|| दुःस्पर्शास्वरसं वाऽपि कषायं कुङ्कुमस्य च | एर्वारुबीजं तोयेन पिबेद्वाऽलवणीकृतम् ||२५|| पञ्चमूलीशृतं क्षीरं द्राक्षारसमथापि वा |२६|
🔊 Audio coming soon
ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਢ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਢ੍ਯਾਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲੋਤ੍ਕਟਾਮ੍| ਮਦਿਰਾਂ ਮਦ੍ਯਮ੍| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਸੋਵਪੀਡਨਾਦਿਕਂ ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਕਿਂ ਮਦਿਰਾਮੇਵ ਪਿਬੇਦਥਵਾਨ੍ਯਦਪੀਤ੍ਯਾਹ- ਏਲਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰਸਂ ਸਜਲਂ ਵੇਤਿ ਨ ਕੇਵਲਂ ਦੁਗ੍ਧਂ ਪਿਬੇਦਾਮਲਕਰਸਂ ਸੋਦਕਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਗਰ੍ਦਭਸ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਪੁਰੀਸਰਸਮ੍’ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਮਾਂਸੋਪਦਂਸ਼ਂ ਮਾਂਸਭਕ੍ਸਣਸਹਿਤਂ, ਮਧੁ ਮਦ੍ਯਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੋਦ੍ਭਵਂ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਤਦ੍ਵਚਃ,- “ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੋਦ੍ਭਵਂ ਚਾਪਿ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਂਸੋਪਦਂਸ਼ਕਮ੍”- ਇਤਿ| ਗੌਡਿਕਂ ਸੀਧੁ ਗੁਡਕਤਂ ਸਸ੍ਯਕਮ੍; ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਮਾਂਸੋਪਦਂਸ਼ਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਭਦ੍ਰਦਾਰ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਦੇਵਦਾਰੁ| ਘਨਂ ਮੁਸ੍ਤਾ| ਮੂਰ੍ਵਾ ਚੋਰਸ੍ਨਾਯੁਃ| ਮਧੁਕਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁ| ਕੋਲਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਅਰ੍ਧਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ| ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਦੁਰਾਲਭਾ| ਏਰ੍ਵਾਰੁਃ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਰ੍ਕਟਿਕਾ| ਅਲਵਣੀਕਤਮ੍ ਈਸਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਞ੍ਚਮੂਲੀ ਲਘੁਪਞ੍ਚਮੂਲਂ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਸਂਵਾਦਾਤ੍; ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍- “ਲਘੁਨਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ”- ਇਤਿ||੨੧-੨੫||-
Adhikarana 26 (26-27) · Śloka 27
ਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਤਰੇਦਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਸ਼੍ਮਰੀਭਿਦਃ ||੨੬|| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਕ੍ਰਮਂ ਚਾਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਤਃ | ਭੂਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਨ੍ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ||੨੭||
योगांश्च वितरेदत्र पूर्वोक्तानश्मरीभिदः ||२६|| मूत्रकृच्छ्रक्रमं चापि कुर्यान्निरवशेषतः | भूयो वक्ष्यामि योगान् यान् मूत्राघातोपशान्तये ||२७||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਮੂਤ੍ਰਜੋਦਾਵਰ੍ਤੇ ਅਸ਼੍ਮਰੀਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨ੍ਯਤਿਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਤਰੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਤਰੇਤ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਮੂਤ੍ਰਜੋਦਾਵਰ੍ਤੇ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨ੍ ‘ਕੁਸ਼ਃ ਕਾਸ਼ਃ ਸ਼ਰਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸ਼੍ਮਰੀਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਾਨ੍| ਭੂਯਃ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ| ‘ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਾਨ੍ ਯੋਗਾਨ੍' ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਤਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੨੬-੨੭||
Adhikarana 27 (28) · Śloka 28
ਸ੍ਨੈਹੈਃ ਸ੍ਵੇਦੈਰੁਦਾਵਰ੍ਤਂ ਜਮ੍ਭਾਜਂ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ |੨੮|
स्नैहैः स्वेदैरुदावर्तं जृम्भाजं समुपाचरेत् |२८|
🔊 Audio coming soon
ਜਮ੍ਭਣਜੋਦਾਵਰ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸ੍ਵੇਦੈਰਿਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇਪਿ ਬਹੁਵਚਨਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੨੮|-
Adhikarana 28 (28) · Śloka 28
ਅਸ਼੍ਰੁਮੋਕ੍ਸੋਸ਼੍ਰੁਜੇ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ ||੨੮||
अश्रुमोक्षोऽश्रुजे कार्यः स्निग्धस्विन्नस्य देहिनः ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼੍ਰੁਜੋਦਾਵਰ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਅਸ਼੍ਰੁਮੋਕ੍ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼੍ਰੁਮੋਕ੍ਸਃ ਅਸ਼੍ਰੁਨਿਃਸਾਰਣਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਲੁਪ੍ਤਚਕਾਰਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਭਞ੍ਜਨਾਦਿਕਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍||੨੮||
Adhikarana 29 (29) · Śloka 29
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਵਪੀਡਾਭ੍ਯਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਗਨ੍ਧੋਪਸ਼ਿਙ੍ਘਨੈਃ | ਵਰ੍ਤਿਪ੍ਰਯੋਗੈਰਥਵਾ ਕ੍ਸਵਸਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ ||੨੯|| (ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧਪ੍ਰਧਮਨੈਰਥਵਾਦਿਤ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ||) |
तीक्ष्णाञ्जनावपीडाभ्यां तीक्ष्णगन्धोपशिङ्घनैः | वर्तिप्रयोगैरथवा क्षवसक्तिं प्रवर्तयेत् ||२९|| (तीक्ष्णौषधप्रधमनैरथवाऽऽदित्यरश्मिभिः||) |
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਵਜੋਦਾਵਰ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਵਪੀਡਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਬ੍ਦੋਞ੍ਜਨਾਵਪੀਡਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਅਵਪੀਡੋ ਨਸ੍ਯਭੇਦਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਗਨ੍ਧੋਪਸ਼ਿਙ੍ਘਨੈਃ ਮਰਿਚਾਦਿਚੂਰ੍ਣਾਵਘ੍ਰਾਣੈਃ| ਵਰ੍ਤਿਪ੍ਰਯੋਗਾ ਧੂਮਵਰ੍ਤਿਪ੍ਰਯੋਗਾਃ| ਅਤ੍ਰ ਲੁਪ੍ਤਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਅਰ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਵਿਲੋਕਨਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਥਾ ਚ- “ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧੂਮਾਞ੍ਜਨਾਘ੍ਰਾਣਨਾਵਨਾਰ੍ਕਵਿਲੋਕਨੈਃ| ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ ਕ੍ਸੁਤਿਂ ਸਕ੍ਤਾਮ੍”- ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਵਸਕ੍ਤਿਂ ਛਿਕ੍ਕਾਯਾ ਅਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਵਪੀਡਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਪਦਮਸ਼੍ਰੁਜੋਦਾਵਰ੍ਤ ਏਵ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਕ੍ਸਵਜੇ, ਅਨੌਪਯਿਕਤ੍ਵਾਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਵਿਰੋਧਾਚ੍ਚ||੨੯||-
Adhikarana 30 (30) · Śloka 31
ਉਦ੍ਗਾਰਜੇ ਕ੍ਰਮੋਪੇਤਂ ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ ਧੂਮਮਾਚਰੇਤ੍ ||੩੦|| ਸੁਰਾਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਵਤੀਂ ਬੀਜਪੂਰਰਸਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ |੩੧|
उद्गारजे क्रमोपेतं स्नैहिकं धूममाचरेत् ||३०|| सुरां सौवर्चलवतीं बीजपूररसान्विताम् |३१|
🔊 Audio coming soon
ਉਦ੍ਗਾਰਜੇ ਕ੍ਰਮੋਪੇਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਰਮੋਪੇਤਂ ਧੂਮਨਸ੍ਯਕਵਲਗ੍ਰਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਿਮੁਦ੍ਗਾਰਜੇ ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ ਧੂਮਮੇਵਾਚਰੇਦੁਤਾਨ੍ਯਦਪੀਤ੍ਯਾਹ- ਸੁਰਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੩੦||-
Adhikarana 31 (31) · Śloka 32
ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਘਾਤਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਭਿਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੩੧|| ਸਕ੍ਸਾਰਲਵਣੋਪੇਤਮਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਚਾਤ੍ਰ ਦਾਪਯੇਤ੍ |੩੨|
छर्द्याघातं यथादोषं सम्यक् स्नेहादिभिर्जयेत् ||३१|| सक्षारलवणोपेतमभ्यङ्गं चात्र दापयेत् |३२|
🔊 Audio coming soon
ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਘਾਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਘਾਤਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਘਾਤਜਮੁਦਾਵਰ੍ਤਂ, ਕਾਰਣੇਕਾਰ੍ਯੋਪਚਾਰਾਤ੍| ਯਥਾਦੋਸਂ ਦੋਸਸ੍ਯਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਵਮਨਾਦਯਃ| ਸਕ੍ਸਾਰਲਵਣੋਪੇਤਮ੍ ਈਸਦ੍ਯਵਕ੍ਸਾਰਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਕ੍ਤਂ; ਯਦ੍ਯਪਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਤੈਲਾਭ੍ਯਙ੍ਗ ਉਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਵਦ੍ਧਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯਾਦ੍ਧਤਾਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਵ੍ਯਾਯਾਮੋਪਵਾਸਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| 'ਵਮ੍ਯਾਘਾਤਂ' ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੩੧||
Adhikarana 32 (32-33) · Śloka 33
ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਾਵਾਪਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਜਲਂ ਪਯਃ ||੩੨|| ਆਵਾਰਿਨਾਸ਼ਾਤ੍ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪੀਤਵਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਾਮਤਃ | ਰਮਯੇਯੁਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਿਨਂ ਨਰਮ੍ ||੩੩||
बस्तिशुद्धिकरावापं चतुर्गुणजलं पयः ||३२|| आवारिनाशात् क्वथितं पीतवन्तं प्रकामतः | रमयेयुः प्रिया नार्यः शुक्रोदावर्तिनं नरम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਾਵਾਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਾਵਾਪਂ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਕਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਮ੍| ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕ੍ਸੀਰਾਸ੍ਟਾਂਸ਼ੇਨ| ਪਯਃ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਪ੍ਰਕਾਮਤਃ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਨਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਿਨਂ ਨਰਂ ਰਮਯੇਯੁਃ ਭਜੇਯੁਃ| ਯਦਤ੍ਰ ਰਮਣੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕਰ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵੇਨਾਭਿਧਾਨਂ ਤਤ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਿਨੋ ਹਰ੍ਸਾਧਿਕ੍ਯਸਞ੍ਜਨਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾ ਮਨੋਨੁਕੂਲਾਃ| ਲੁਪ੍ਤਚਕਾਰਾਤ੍ ਤਾਮ੍ਰਚੂਡਾਦਯਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ||੩੨-੩੩||
Adhikarana 33 (34) · Śloka 34
ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਿਘਾਤੇ ਹਿਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਮਲ੍ਪਂ ਚ ਭੋਜਨਮ੍ |੩੪|
क्षुद्विघाते हितं स्निग्धमुष्णमल्पं च भोजनम् |३४|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਿਘਾਤੇ ਹਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਲਘ੍ਵਪਿ|੩੪|-
Adhikarana 34 (34) · Śloka 34
ਤਸ੍ਣਾਘਾਤੇ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਂ ਯਵਾਗੂਂ ਵਾਪਿ ਸ਼ੀਤਲਾਮ੍ ||੩੪||
तृष्णाघाते पिबेन्मन्थं यवागूं वाऽपि शीतलाम् ||३४||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਣਾਘਾਤੇ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨ੍ਥਃ ਸਘਤਸ਼ੀਤਲਜਲਪ੍ਲੁਤਾਃ ਸਕ੍ਤਵਃ| ਯਵਾਗੂਰਤ੍ਰ ਪੇਯਾ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸ਼ੀਤਲਜਲਾਵਗਾਹਪਾਨਾਦਿਕਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍||੩੪||
Adhikarana 35 (35) · Śloka 35
ਭੋਜ੍ਯੋ ਰਸੇਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਾਤੁਰੋ ਨਰਃ |੩੫|
भोज्यो रसेन विश्रान्तः श्रमश्वासातुरो नरः |३५|
🔊 Audio coming soon
ਭੋਜ੍ਯੋ ਰਸੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੋਜ੍ਯੋ ਭੋਜਯਿਤਵ੍ਯਃ ਰਸੇਨ ਮਾਂਸਰਸੇਨ|੩੫|-
Adhikarana 36 (35) · Śloka 35
ਨਿਦ੍ਰਾਘਾਤੇ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਚ੍ਚੇਸ੍ਟਕਥਾ ਨਰਃ ||੩੫||
निद्राघाते पिबेत् क्षीरं स्वप्याच्चेष्टकथा नरः ||३५||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦ੍ਰਾਘਾਤੇ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਰਂ ਗੋਕ੍ਸੀਰਂ ਨ ਮਾਹਿਸਂ, ਪ੍ਰਧਾਨਕਲ੍ਪਨਾਸ਼੍ਰਯਣਾਤ੍ ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚ| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਮ੍,- “ਨਿਦ੍ਰਾਘਾਤੇ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗੋਸ੍ਤਨਾਦਥਵਾ ਨਰਃ”- ਇਤਿ| ਇਸ੍ਟਕਥਾ ਅਨੁਕੂਲਕਥਾਃ , ‘ਸ਼ਣੁਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ‘ਇਸ੍ਟਕਥਾਰਤਃ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍||੩੫||
Adhikarana 37 (36) · Śloka 36
ਆਧ੍ਮਾਨਾਦ੍ਯੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯਤੇਤ ਹਿ | ਯਚ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੩੬||
आध्मानाद्येषु रोगेषु यथास्वं प्रयतेत हि | यच्च यत्र भवेत्प्राप्तं तच्च तस्मिन् प्रयोजयेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
ਉਦਾਵਰ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਤਦੁਪਦ੍ਰਵਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਆਧ੍ਮਾਨਾਦ੍ਯੇਸੁ ਰੋਗੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਧ੍ਮਾਨਾਦ੍ਯੇਸੁ ਵੇਗਾਵਰੋਧਜਾਤੇਸੁ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸ਼ੂਲਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਪੁਰੀਸਸਙ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਾਦੇਰ੍ਯਦਾਤ੍ਮੀਯਮੌਸਧਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ ਤੇਨ ਪ੍ਰਯਤੇਤ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਅਨ੍ਯਦਪ੍ਯੁਚਿਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿਸੁ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਯਚ੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦੌਸਧਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਆਧ੍ਮਾਨਾਦੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੩੬||
Adhikarana 38 (37-40) · Śloka 41
ਵਾਯੁਃ ਕੋਸ੍ਠਾਨੁਗੋ ਰੂਕ੍ਸੈਃ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕੈਃ | ਭੋਜਨੈਃ ਕੁਪਿਤਃ ਸਦ੍ਯ ਉਦਾਵਰ੍ਤਂ ਕਰੋਤਿ ਹਿ ||੩੭|| ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਸਕ੍ਕਫਮੇਦੋਵਹਾਨਿ ਵੈ | ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯੁਦਾਵਰ੍ਤਯਤਿ ਪੁਰੀਸਂ ਚਾਤਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ ||੩੮|| ਤਤੋ ਹਦ੍ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤੋ ਗੌਰਵਾਰੁਚਿਪੀਡਿਤਃ | ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਕੁਰੁਤੇ ਨਰਃ ||੩੯|| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਦਾਹਮੋਹਵਮਿਜ੍ਵਰਾਨ੍ | ਤਸ੍ਣਾਹਿਕ੍ਕਾਸ਼ਿਰੋਰੋਗਮਨਃਸ਼੍ਰਵਣਵਿਭ੍ਰਮਾਨ੍ ||੪੦|| ਲਭਤੇ ਚ ਬਹੂਨਨ੍ਯਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਵਾਤਕੋਪਜਾਨ੍ |੪੧|
वायुः कोष्ठानुगो रूक्षैः कषायकटुतिक्तकैः | भोजनैः कुपितः सद्य उदावर्तं करोति हि ||३७|| वातमूत्रपुरीषासृक्कफमेदोवहानि वै | स्रोतांस्युदावर्तयति पुरीषं चातिवर्तयेत् ||३८|| ततो हृद्बस्तिशूलार्तो गौरवारुचिपीडितः | वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण कुरुते नरः ||३९|| श्वासकासप्रतिश्यायदाहमोहवमिज्वरान् | तृष्णाहिक्काशिरोरोगमनःश्रवणविभ्रमान् ||४०|| लभते च बहूनन्यान् विकारान् वातकोपजान् |४१|
🔊 Audio coming soon
‘ਅਪਥ੍ਯਭੋਜਨਾਚ੍ਚਾਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਚ ਤਥਾਪਰਃ’ ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯਾਵਸਰਃ- ਵਾਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੋਸ੍ਠਾਨੁਗੋ ਵਾਯੁਰਤ੍ਰ ਅਪਾਨਃ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦਾਵਰ੍ਤਯਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਮਾਵਰ੍ਤਯਤਿ, ਅਧੋਵਹਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਵਹਾਨਿ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੁਰੀਸਂ ਚਾਤਿਵਰ੍ਤਯੇਦਿਤਿ, ਉਸ੍ਟ੍ਰਾਦਿਪੁਰੀਸਵਤ੍ ਕਠਿਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ| ਵਿਭ੍ਰਮੋ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਅਨ੍ਯਾਨ੍ ਆਧ੍ਮਾਨਪ੍ਰਤ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਾਦੀਨ੍||੩੭-੪੦||-
Adhikarana 39 (41) · Śloka 42
ਤਂ ਤੈਲਲਵਣਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍ ||੪੧|| ਦੋਸਤੋ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸ੍ਕਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਯੇਤ੍ |੪੨|
तं तैललवणाभ्यक्तं स्निग्धं स्विन्नं निरूहयेत् ||४१|| दोषतो भिन्नवर्चस्कं भुक्तं चाप्यनुवासयेत् |४२|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਤਂ ਤੈਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਮ੍ ਉਦਾਵਰ੍ਤਿਨਮ੍| ਦੋਸਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸ੍ਕਂ ਨਿਰੂਹਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਂ ਪੁਰੁਸਂ ਦੋਸਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਮਨੁਵਾਸਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰਾਨੁਵਾਸਨਂ ਨਿਰੁਹਾਤਿਯੋਗਵ੍ਯਾਪਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਨ੍ਨ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਵਿਰੋਧਾਤ੍; ਤਥਾ ਚ,- “ਉਦਾਵਰ੍ਤੇ ਤ੍ਵਪਥ੍ਯੋਤ੍ਥੇ ਸੁਨਿਰੂਢਂ ਤਤੋ ਭਿਸਕ੍| ਯਥਾਦੋਸਂ ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਮਾਸ਼ੁ ਚੈਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍”- ਇਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸ੍ਕਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਾਂਸਿ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਲੋਮਨੀਯਾਨਿ ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੪੧||-
Adhikarana 40 (42) · Śloka 43
ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਂ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯੇਵਮੁਦਾਵਰ੍ਤਃ ਸੁਦਾਰੁਣਃ ||੪੨|| ਅਥੈਨਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨੈਃ |੪੩|
न चेच्छान्तिं व्रजत्येवमुदावर्तः सुदारुणः ||४२|| अथैनं बहुशः स्विन्नं युञ्ज्यात् स्नेहविरेचनैः |४३|
🔊 Audio coming soon
ਨਿਰੂਹਾਨੁਵਾਸਨਾਭ੍ਯਾਮਪ੍ਯਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯੁਦਾਵਰ੍ਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ| ਏਨਮ੍ ਉਦਾਵਰ੍ਤਿਨਮ੍| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍, ਆਦਿਲੋਪਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨੈਰੇਰਣ੍ਡਤੈਲਾਦਿਭਿਃ||੪੨||-
Adhikarana 41 (43-44) · Śloka 44
ਪਾਯਯੇਤ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪੀਲੁਯਵਾਨੀਰਮ੍ਲਪਾਚਨੈਃ ||੪੩|| ਹਿਙ੍ਗੁਕੁਸ੍ਠਵਚਾਸ੍ਵਰ੍ਜਿਵਿਡਙ੍ਗਂ ਵਾ ਦ੍ਵਿਰੁਤ੍ਤਰਮ੍ | ਯੋਗਾਵੇਤਾਵੁਦਾਵਰ੍ਤਂ ਸ਼ੂਲਂ ਚਾਨਿਲਜਂ ਹਤਃ ||੪੪||
पाययेत त्रिवृत्पीलुयवानीरम्लपाचनैः ||४३|| हिङ्गुकुष्ठवचास्वर्जिविडङ्गं वा द्विरुत्तरम् | योगावेतावुदावर्तं शूलं चानिलजं हतः ||४४||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਥ੍ਯਜੋਦਾਵਰ੍ਤੇ ਯੋਗਦ੍ਵਯਮਾਹ- ਪਾਯਯੇਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੀਲੁਃ ਉਸ੍ਟ੍ਰਪ੍ਰਿਯੋ ਗੁਡਫਲਃ, ਭਾਦਾਨਕੇ ‘ਪੀਲੁ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਅਮ੍ਲਪਾਚਨੈਃ ਅਮ੍ਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਂ, ਪਾਚਨਾਨਿ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦੀਨਿ, ਤੈਃ ਸਹ ਪਾਯਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਃ ਏਕੋ ਯੋਗਃ, ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ਸ੍ਵਰ੍ਜੀ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰਃ| ਦ੍ਵਿਰੁਤ੍ਤਰਮਿਤਿ ਆਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਦ੍ਵਿਰੁਤ੍ਤਰਮਿਤਿ ਪਦਂ ਨ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਂ, ‘ਦ੍ਵਿਰੁਤ੍ਤਰਾ ਹਿਙ੍ਗੁਵਚਾ ਸਕੁਸ੍ਠਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਵਾਨੀਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯਵਾਗੂਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਪਰੇ ‘ਅਮ੍ਲਪਾਚਨੈਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ 'ਅਮ੍ਲਪਾਨਕੈਃ' ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਅਮ੍ਲਦ੍ਰਵੈਰਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੪੩-੪੪||
Adhikarana 42 (45) · Śloka 46
ਦੇਵਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਕੌ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਪਲਙ੍ਕਸਾਮ੍ | ਪੌਸ੍ਕਰਾਣਿ ਚ ਮੂਲਾਨਿ ਤੋਯਸ੍ਯਰ੍ਧਾਢਕੇ ਪਚੇਤ੍ ||੪੫|| ਪਾਦਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਤਤ੍ ਪੀਤਮੁਦਾਵਰ੍ਤਮਪੋਹਤਿ |੪੬|
देवदार्वग्निकौ कुष्ठं शुण्ठीं पथ्यां पलङ्कषाम् | पौष्कराणि च मूलानि तोयस्यर्धाढके पचेत् ||४५|| पादावशिष्टं तत् पीतमुदावर्तमपोहति |४६|
🔊 Audio coming soon
ਦੇਵਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਕਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗ੍ਨਿਕਃ ਅਜਮੋਦਾ| ਪਥ੍ਯਾ ਹਰੀਤਕੀ| ਪਲਙ੍ਕਸਾ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ| ਅਰ੍ਧਾਢਕਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ, ਪਾਦਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮ੍ ਅਸ੍ਟਪਲਪ੍ਰਮਿਤਂ, ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਵ੍ਯਵਹਾਰਾਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚ| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਉਕ੍ਤਮ੍,- "ਕੁਸ੍ਠਂ ਪਲਙ੍ਕਸਾਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਪੁਸ੍ਕਰਮ੍| ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਾ ਤੋਯਪਲੈਃ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤਮ੍| ਪਾਯਯੇਤ੍"- ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ‘ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਰਿਸ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਪਰਿਭਾਸਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਮਾਨਾਨੁਕ੍ਤੌ ਪਰਿਭਾਸਾਸ਼੍ਰਯਣਂ ਨ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤੇ ਮਾਨੇ| ਕੇਚਿਦਰ੍ਧਾਢਕਂ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਪਲਾਨਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇ ਚ ਸੋਡਸ਼ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਪਾਯਯਨ੍ਤਿ; ਅਪਰੇ ਕ੍ਵਾਥਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਕ੍ਵਾਥਪਾਨਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨ ਪੁਨਰੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਦਿਵਸੇ; ਤਨ੍ਨ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਵਿਰੋਧਾਤ੍||੪੫||-
Adhikarana 43 (46-47) · Śloka 47
ਮੂਲਕਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਕਮ੍ ||੪੬|| ਆਰੇਵਤਫਲਂ ਚਾਪ੍ਸੁ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਘਤਂ ਪਚੇਤ੍ | ਤਤ੍ ਪੀਯਮਾਨਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਯੁਗ੍ਰਮੁਦਾਵਰ੍ਤਮਸ਼ੇਸਤਃ ||੪੭||
मूलकं शुष्कमार्द्रं च वर्षाभूः पञ्चमूलकम् ||४६|| आरेवतफलं चाप्सु पक्त्वा तेन घृतं पचेत् | तत् पीयमानं शास्त्युग्रमुदावर्तमशेषतः ||४७||
🔊 Audio coming soon
ਉਦਾਵਰ੍ਤੇ ਪਾਨਾਰ੍ਥਂ ਘਤਮਾਹ- ਮੂਲਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਿਤਿ ਮੂਲਾਰ੍ਦ੍ਰਕਯੋਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ| ਪਞ੍ਚਮੂਲਕਂ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍| ਆਰੇਵਤਫਲਂ ਗਿਰਿਮਾਲਕਫਲਮ੍| ਪਕ੍ਤ੍ਵੇਤਿ ਕ੍ਵਾਥਪਾਕਪਰਿਭਾਸਯਾ| ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ| ਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੬-੪੭||
Adhikarana 44 (48) · Śloka 48
ਵਚਾਮਤਿਵਿਸਾਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰਂ ਹਰੀਤਕੀਮ੍ | ਕਸ੍ਣਾਂ ਨਿਰ੍ਦਹਨੀਂ ਚਾਪਿ ਪਿਬੇਦੁਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ||੪੮||
वचामतिविषां कुष्ठं यवक्षारं हरीतकीम् | कृष्णां निर्दहनीं चापि पिबेदुष्णेन वारिणा ||४८||
🔊 Audio coming soon
ਵਚਾਮਤਿਵਿਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਦਹਨੀ ਅਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਃ, ਗਣਿਕਾਰਿਕੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ||੪੮||
Adhikarana 45 (49) · Śloka 50
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਮੂਲਂ ਮਦਨਂ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾਤਿਵਿਸੇ ਵਚਾਮ੍ | ਕੁਸ੍ਠਂ ਕਿਣ੍ਵਾਗ੍ਨਿਕੌ ਚੈਵ ਪਿਬੇਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ||੪੯|| ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਦੇਵਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਤ੍ਰਿਫਲਾਬਹਤੀਃ ਪਿਬੇਤ੍ |੫੦|
इक्ष्वाकुमूलं मदनं विशल्यातिविषे वचाम् | कुष्ठं किण्वाग्निकौ चैव पिबेत्तुल्यानि पूर्ववत् ||४९|| मूत्रेण देवदार्वग्नित्रिफलाबृहतीः पिबेत् |५०|
🔊 Audio coming soon
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਮੂਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਃ ਕਟੁਤੁਮ੍ਬੀ| ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾ ਕਾਸ੍ਠਪਾਟਲਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਕਿਣ੍ਵਂ ਸੁਰਾਬੀਜਂ; ਅਗ੍ਨਿਕਃ ਅਜਮੋਦਾ| ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਉਸ੍ਣੋਦਕੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ| ਅਗ੍ਨਿਃ ਚਿਤ੍ਰਕਃ||੪੯||
Adhikarana 46 (50) · Śloka 51
ਯਵਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਫਲੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾ ਜਲਾਢਕੇ ||੫੦|| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਪਿਬੇਦ੍ਧਿਙ੍ਗੁਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ |੫੧|
यवप्रस्थं फलैः सार्धं कण्टकार्या जलाढके ||५०|| पक्त्वाऽर्धप्रस्थशेषं तु पिबेद्धिङ्गुसमन्वितम् |५१|
🔊 Audio coming soon
ਯਵਪ੍ਰਸ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਣ੍ਟਕਾਰੀਫਲਯਵਯੋਃ ਸਮੁਦਿਤੇਨ ਸਮਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸੋਡਸ਼ਪਲਾਨਿ| ਜਲਾਢਕਂ ਤੋਯਸ੍ਯ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਪਲਾਨਿ, ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਵ੍ਯਵਹਾਰਾਦਤ੍ਰ ਤੋਯਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਪਰਿਭਾਸਾ ਨਾਦ੍ਰਿਯਤੇ| ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥਸ਼ੇਸਮ੍ ਅਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ| ਅਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯਾਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ ਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਥਂ ਪਾਤਵ੍ਯਾਨੀਤਿ ਨਾਸ਼ਙ੍ਕਨੀਯਂ, "ਸਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਰ੍ਵ੍ਯਸਂਯੋਗਜਂ ਫਲਮ੍"- ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਃ| ਯੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਦੇਵਦਾਰ੍ਵਾਦਿਪਾਨਵਦਤ੍ਰਾਪਿ ਤੋਯਸ੍ਯ ਮਾਨਾਧਿਕ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਫਲਾਨ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਸ੍ਥਪ੍ਰਮਿਤਾਨਿ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਯਵਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਲੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੫੦||-
Adhikarana 47 (51) · Śloka 52
ਮਦਨਾਲਾਬੁਬੀਜਾਨਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਸਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਮ੍ ||੫੧|| ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰਧਮੇਨ੍ਨਾਡ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯੇਤਦ੍ਯਥਾ ਗੁਦਮ੍ |੫੨|
मदनालाबुबीजानि पिप्पलीं सनिदिग्धिकाम् ||५१|| सञ्चूर्ण्य प्रधमेन्नाड्या विशत्येतद्यथा गुदम् |५२|
🔊 Audio coming soon
ਮਦਨਾਲਾਬੁਬੀਜਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦਨਂ ਮਦਨਫਲਂ, ਤਸ੍ਯ ਬੀਜਾਨਿ ਵੈਤਰਣਸਂਵਾਦਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਤਦ੍ਵਚਃ,- "ਮਦਨਾਲਾਬੁਨੋਰ੍ਬੀਜਂ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀਕਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍"- ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀ| ਏਤਾਨਿ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਨਾਡ੍ਯਾ ਪ੍ਰਧਮੇਤ੍ ਮੁਖਾਦਿਵਾਯੁਨਾ ਕਤ੍ਵਾ ਗੁਦੇ ਪ੍ਰੇਰਯੇਤ੍||੫੧||-
Adhikarana 48 (52-53) · Śloka 53
ਚੂਰ੍ਣਂ ਨਿਕੁਮ੍ਭਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਸ਼੍ਯਾਮੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕ੍ਵਗ੍ਨਿਕੋਦ੍ਭਵਮ੍ ||੫੨|| ਕਤਵੇਧਨਮਾਗਧ੍ਯੋਰ੍ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍ | ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤਾ ਵਰ੍ਤੀਃ ਕਾਰਯੇਤ੍ਤੁ ਗੁਦਾਨੁਗਾਃ | ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ਰ੍ਮਕਰਾਵੇਤੌ ਯੋਗਾਵਮਤਸਮ੍ਮਤੌ ||੫੩||
चूर्णं निकुम्भकम्पिल्लश्यामेक्ष्वाक्वग्निकोद्भवम् ||५२|| कृतवेधनमागध्योर्लवणानां च साधयेत् | गवां मूत्रेण ता वर्तीः कारयेत्तु गुदानुगाः | सद्यः शर्मकरावेतौ योगावमृतसम्मतौ ||५३||
🔊 Audio coming soon
ਚੂਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਕੁਮ੍ਭੋ ਦਨ੍ਤੀਵਕ੍ਸਃ, ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਃ ਰੋਚਨਿਕਾ, ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਅਰੁਣਮੂਲਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍, ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਃ ਕਟੁਤੁਮ੍ਬੀ, ਅਗ੍ਨਿਕਃ ਅਜਮੋਦਾ, ਕਤਵੇਧਨਂ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀਭੇਦਃ, ਮਾਗਧੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀ, ਲਵਣਾਨਿ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦੀਨਿ, ਗੁਦਾਨੁਗਾ ਗੁਦਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੋਗ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਾ| ਸ਼ਰ੍ਮਕਰੌ ਸੁਖਕਰੌ| ਏਤੌ ਯੋਗਾਵਿਤਿ ਮਦਨਾਦਿਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਧਮਨਯੋਗਵਰ੍ਤਿਯੋਗੌ| ਅਮਤਸਮ੍ਮਿਤੌ ਅਮਤਤੁਲ੍ਯੌ, ਜੀਵਨੀਯਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਰ੍ਤਿਕਲ੍ਪਨਾਂ ਕਥਯਤਿ- ਨਿਕੁਮ੍ਭਾਦੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਘਨੇ ਸ਼ੀਤੀਭੂਤੇ ਚ ਸਤਿ ਵਰ੍ਤੀਃ ਕਾਰਯੇਤ੍||੫੨-੫੩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 55
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤੇਨ੍ਤ੍ਰੇ ਉਦਾਵਰ੍ਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫੫||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातेन्त्रे उदावर्तप्रतिषेधो नाम (सप्तदशोऽध्यायः, आदितः) पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५५||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਉਦਾਵਰ੍ਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫੫||