Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤ ਉਦਾਵਰ੍ਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथात उदावर्तप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
55. udāvartapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਅਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਭਾਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ | ਨ ਵੇਗਾਨ੍ ਧਾਰਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਜਿਜੀਵਿਸੁਃ ||੩||
View original
अधश्चोर्ध्वं च भावानां प्रवृत्तानां स्वभावतः | न वेगान् धारयेत् प्राज्ञो वातादीनां जिजीविषुः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਜਮ੍ਭਾਸ਼੍ਰੁਕ੍ਸਵੋਦ੍ਗਾਰਵਮੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ | ਵ੍ਯਾਹਨ੍ਯਮਾਨੈਰੁਦਿਤੈਰੁਦਾਵਰ੍ਤੋ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ||੪||
View original
वातविण्मूत्रजृम्भाश्रुक्षवोद्गारवमीन्द्रियैः | व्याहन्यमानैरुदितैरुदावर्तो निरुच्यते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਸ਼੍ਵਾਸਨਿਦ੍ਰਾਣਾਮੁਦਾਵਰ੍ਤੋ ਵਿਧਾਰਣਾਤ੍ |੫|
View original
क्षुत्तृष्णाश्वासनिद्राणामुदावर्तो विधारणात् |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
ਤਸ੍ਯਾਭਿਧਾਸ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੫||
View original
तस्याभिधास्ये व्यासेन लक्षणं च चिकित्सितम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਵਿਧਸ਼੍ਚਾਸੌ ਭਿਨ੍ਨ ਏਤੈਸ੍ਤੁ ਕਾਰਣੈਃ |੬|
View original
त्रयोदशविधश्चासौ भिन्न एतैस्तु कारणैः |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (6) · Śloka 6
ਅਪਥ੍ਯਭੋਜਨਾਚ੍ਚਾਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਚ ਤਥਾਪਰਃ ||੬||
View original
अपथ्यभोजनाच्चापि वक्ष्यते च तथाऽपरः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (7) · Śloka 8
ਆਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲੌ ਹਦਯੋਪਰੋਧਂ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਂ ਸ਼੍ਵਾਸਮਤੀਵ ਹਿਕ੍ਕਾਮ੍ | ਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਗਲਗ੍ਰਹਾਂਸ਼੍ਚ ਬਲਾਸਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਰਂ ਚ ਘੋਰਮ੍ ||੭|| ਕੁਰ੍ਯਾਦਪਾਨੋਭਿਹਤਃ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗੇ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਰੀਸਂ ਮੁਖਤਃ ਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਵਾ |੮|
View original
आध्मानशूलौ हृदयोपरोधं शिरोरुजं श्वासमतीव हिक्काम् | कासप्रतिश्यायगलग्रहांश्च बलासपित्तप्रसरं च घोरम् ||७|| कुर्यादपानोऽभिहतः स्वमार्गे हन्यात् पुरीषं मुखतः क्षिपेद्वा |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (8) · Śloka 9
ਆਟੋਪਸ਼ੂਲੌ ਪਰਿਕਰ੍ਤਨਂ ਚ ਸਙ੍ਗਃ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਤਥੋਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਃ ||੮|| ਪੁਰੀਸਮਾਸ੍ਯਾਦਪਿ ਵਾ ਨਿਰੇਤਿ ਪੁਰੀਸਵੇਗੇਭਿਹਤੇ ਨਰਸ੍ਯ |੯|
View original
आटोपशूलौ परिकर्तनं च सङ्गः पुरीषस्य तथोर्ध्ववातः ||८|| पुरीषमास्यादपि वा निरेति पुरीषवेगेऽभिहते नरस्य |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (9-10) · Śloka 10
ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵੇਗੇਭਿਹਤੇ ਨਰਸ੍ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਮੂਤ੍ਰਂ ਕੁਰੁਤੇਲ੍ਪਮਲ੍ਪਮ੍ ||੯|| ਮੇਢ੍ਰੇ ਗੁਦੇ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਬਸ੍ਤਿਮੁਸ੍ਕਨਾਭਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸ੍ਵਥਵਾਪਿ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ | ਆਨਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੀਵ੍ਰਾਃ ਸ਼ੂਲਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਲੈਰਿਵ ਭਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਤੇਃ ||੧੦||
View original
मूत्रस्य वेगेऽभिहते नरस्तु कृच्छ्रेण मूत्रं कुरुतेऽल्पमल्पम् ||९|| मेढ्रे गुदे वङ्क्षणबस्तिमुष्कनाभिप्रदेशेष्वथवाऽपि मूर्ध्नि | आनद्धबस्तिश्च भवन्ति तीव्राः शूलाश्च शूलैरिव भिन्नमूर्तेः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (11) · Śloka 11
ਮਨ੍ਯਾਗਲਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ਿਰੋਵਿਕਾਰਾ ਜਮ੍ਭੋਪਘਾਤਾਤ੍ ਪਵਨਾਤ੍ਮਕਾਃ ਸ੍ਯੁਃ | ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਨਨਘ੍ਰਾਣਵਿਲੋਚਨੋਤ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੀਵ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ||੧੧||
View original
मन्यागलस्तम्भशिरोविकारा जृम्भोपघातात् पवनात्मकाः स्युः | श्रोत्राननघ्राणविलोचनोत्था भवन्ति तीव्राश्च तथा विकाराः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (12) · Śloka 12
ਆਨਨ੍ਦਜਂ ਸ਼ੋਕਸਮੁਦ੍ਭਵਂ ਵਾ ਨੇਤ੍ਰੋਦਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਮੁਞ੍ਚਤੋ ਹਿ | ਸ਼ਿਰੋਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਨਯਨਾਮਯਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੀਵ੍ਰਾਃ ਸਹ ਪੀਨਸੇਨ ||੧੨||
View original
आनन्दजं शोकसमुद्भवं वा नेत्रोदकं प्राप्तममुञ्चतो हि | शिरोगुरुत्वं नयनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह पीनसेन ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (13) · Śloka 13
ਭਵਨ੍ਤਿ ਗਾਢਂ ਕ੍ਸਵਥੋਰ੍ਵਿਘਾਤਾਚ੍ਛਿਰੋਕ੍ਸਿਨਾਸਾਸ਼੍ਰਵਣੇਸੁ ਰੋਗਾਃ | ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਮਤੀਵ ਤੋਦਃ ਕੂਜਸ਼੍ਚ ਵਾਯੋਰੁਤ ਵਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ||੧੩||
View original
भवन्ति गाढं क्षवथोर्विघाताच्छिरोक्षिनासाश्रवणेषु रोगाः | कण्ठास्यपूर्णत्वमतीव तोदः कूजश्च वायोरुत वाऽप्रवृत्तिः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (14) · Śloka 14
ਉਦ੍ਗਾਰਵੇਗੇਭਿਹਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਘੋਰਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਪਵਨਪ੍ਰਸੂਤਾਃ |੧੪|
View original
उद्गारवेगेऽभिहते भवन्ति घोरा विकाराः पवनप्रसूताः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (14) · Śloka 14
ਛਰ੍ਦੇਰ੍ਵਿਘਾਤੇਨ ਭਵੇਚ੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਂ ਯੇਨੈਵ ਦੋਸੇਣ ਵਿਦਗ੍ਧਮਨ੍ਨਮ੍ ||੧੪||
View original
छर्देर्विघातेन भवेच्च कुष्ठं येनैव दोषेण विदग्धमन्नम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (15) · Śloka 15
ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯੇ ਪਾਯੁਨਿ ਮੁਸ੍ਕਯੋਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਫੋ ਰੁਜੋ ਮੂਤ੍ਰਵਿਨਿਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚ | ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀ ਤਤ੍ਸ੍ਰਵਣਂ ਭਵੇਦ੍ਵਾ ਤੇ ਤੇ ਵਿਕਾਰਾ ਵਿਹਤੇ ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ||੧੫||
View original
मूत्राशये पायुनि मुष्कयोश्च शोफो रुजो मूत्रविनिग्रहश्च | शुक्राश्मरी तत्स्रवणं भवेद्वा ते ते विकारा विहते तु शुक्रे ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (16) · Śloka 16
ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਾਰੁਚਿਵਿਭ੍ਰਮਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕ੍ਸੁਧੋਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਕਸ਼ਤਾ ਚ ਦਸ੍ਟੇਃ |੧੬|
View original
तन्द्राङ्गमर्दारुचिविभ्रमाः स्युः क्षुधोऽभिघातात् कृशता च दृष्टेः |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (16) · Śloka 16
ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਃ ਸ਼੍ਰਵਣਾਵਰੋਧਸ੍ਤਸ੍ਣਾਭਿਘਾਤਦ੍ਧਦਯੇ ਵ੍ਯਥਾ ਚ ||੧੬||
View original
कण्ठास्यशोषः श्रवणावरोधस्तृष्णाभिघातद्धृदये व्यथा च ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (17) · Śloka 17
ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਵਿਨਿਗ੍ਰਹੇਣ ਹਦ੍ਰੋਗਮੋਹਾਵਥਵਾਪਿ ਗੁਲ੍ਮਃ |੧੭|
View original
श्रान्तस्य निःश्वासविनिग्रहेण हृद्रोगमोहावथवाऽपि गुल्मः |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (17) · Śloka 17
ਜਮ੍ਭਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦੋਙ੍ਗਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਜਾਡ੍ਯਂ ਨਿਦ੍ਰਾਭਿਘਾਤਾਦਥਵਾਪਿ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ||੧੭||
View original
जृम्भाऽङ्गमर्दोऽङ्गशिरोक्षिजाड्यं निद्राभिघातादथवाऽपि तन्द्रा ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (18) · Śloka 18
ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਦਿਤਂ ਪਰਿਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਸ਼ੂਲੈਰਭਿਦ੍ਰੁਤਮ੍ | ਸ਼ਕਦ੍ਵਮਨ੍ਤਂ ਮਤਿਮਾਨੁਦਾਵਰ੍ਤਿਨਮੁਤ੍ਸਜੇਤ੍ ||੧੮||
View original
तृष्णार्दितं परिक्लिष्टं क्षीणं शूलैरभिद्रुतम् | शकृद्वमन्तं मतिमानुदावर्तिनमुत्सृजेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (19) · Śloka 20
ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਵਿਧਿਵਦੁਦਾਵਰ੍ਤੇਸੁ ਕਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ | ਵਾਯੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਯੇ ||੧੯|| ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਭੂਯੋ ਨਿਬੋਧ ਮੇ |੨੦|
View original
सर्वेष्वेतेषु विधिवदुदावर्तेषु कृत्स्नशः | वायोः क्रिया विधातव्याः स्वमार्गप्रतिपत्तये ||१९|| सामान्यतः पृथक्त्वेन क्रियां भूयो निबोध मे |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (20) · Śloka 20
ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਮਾਰੁਤਜੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ ||੨੦||
View original
आस्थापनं मारुतजे स्निग्धस्विन्ने विशिष्यते ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (21) · Śloka 21
ਪੁਰੀਸਜੇ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਿਧਿਰਾਨਾਹਿਕੋ ਭਵੇਤ੍ |੨੧|
View original
पुरीषजे तु कर्तव्यो विधिरानाहिको भवेत् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (21-25) · Śloka 26
ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਢ੍ਯਾਂ ਮਦਿਰਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਤ੍ਵਭਿਹਤੇ ਪਿਬੇਤ੍ ||੨੧|| ਏਲਾਂ ਵਾਪ੍ਯਥ ਮਦ੍ਯੇਨ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾਪਿ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਂ | ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰਸਂ ਸਜਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍ ||੨੨|| ਰਸਮਸ਼੍ਵਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਗਰ੍ਦਭਸ੍ਯਾਥਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ | ਮਾਂਸੋਪਦਂਸ਼ਂ ਮਧੁ ਵਾ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਸੀਧੁ ਗੌਡਿਕਮ੍ ||੨੩|| ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਘਨਂ ਮੂਰ੍ਵਾ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਮਧੁਕਂ ਤਥਾ | ਕੋਲਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਪਿਬੇਦਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸੇਣ ਵਾਰਿਣਾ ||੨੪|| ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ਵਰਸਂ ਵਾਪਿ ਕਸਾਯਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਸ੍ਯ ਚ | ਏਰ੍ਵਾਰੁਬੀਜਂ ਤੋਯੇਨ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਲਵਣੀਕਤਮ੍ ||੨੫|| ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਮਥਾਪਿ ਵਾ |੨੬|
View original
सौवर्चलाढ्यां मदिरां मूत्रे त्वभिहते पिबेत् ||२१|| एलां वाऽप्यथ मद्येन क्षीरं वाऽपि पिबेन्नरं | धात्रीफलानां स्वरसं सजलं वा पिबेत्त्र्यहम् ||२२|| रसमश्वपुरीषस्य गर्दभस्याथवा पिबेत् | मांसोपदंशं मधु वा पिबेद्वा सीधु गौडिकम् ||२३|| भद्रदारु घनं मूर्वा हरिद्रा मधुकं तथा | कोलप्रमाणानि पिबेदान्तरिक्षेण वारिणा ||२४|| दुःस्पर्शास्वरसं वाऽपि कषायं कुङ्कुमस्य च | एर्वारुबीजं तोयेन पिबेद्वाऽलवणीकृतम् ||२५|| पञ्चमूलीशृतं क्षीरं द्राक्षारसमथापि वा |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (26-27) · Śloka 27
ਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਤਰੇਦਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਸ਼੍ਮਰੀਭਿਦਃ ||੨੬|| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਕ੍ਰਮਂ ਚਾਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਤਃ | ਭੂਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਨ੍ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ||੨੭||
View original
योगांश्च वितरेदत्र पूर्वोक्तानश्मरीभिदः ||२६|| मूत्रकृच्छ्रक्रमं चापि कुर्यान्निरवशेषतः | भूयो वक्ष्यामि योगान् यान् मूत्राघातोपशान्तये ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (28) · Śloka 28
ਸ੍ਨੈਹੈਃ ਸ੍ਵੇਦੈਰੁਦਾਵਰ੍ਤਂ ਜਮ੍ਭਾਜਂ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ |੨੮|
View original
स्नैहैः स्वेदैरुदावर्तं जृम्भाजं समुपाचरेत् |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (28) · Śloka 28
ਅਸ਼੍ਰੁਮੋਕ੍ਸੋਸ਼੍ਰੁਜੇ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ ||੨੮||
View original
अश्रुमोक्षोऽश्रुजे कार्यः स्निग्धस्विन्नस्य देहिनः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (29) · Śloka 29
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਵਪੀਡਾਭ੍ਯਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਗਨ੍ਧੋਪਸ਼ਿਙ੍ਘਨੈਃ | ਵਰ੍ਤਿਪ੍ਰਯੋਗੈਰਥਵਾ ਕ੍ਸਵਸਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ ||੨੯|| (ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧਪ੍ਰਧਮਨੈਰਥਵਾਦਿਤ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ||) |
View original
तीक्ष्णाञ्जनावपीडाभ्यां तीक्ष्णगन्धोपशिङ्घनैः | वर्तिप्रयोगैरथवा क्षवसक्तिं प्रवर्तयेत् ||२९|| (तीक्ष्णौषधप्रधमनैरथवाऽऽदित्यरश्मिभिः||) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (30) · Śloka 31
ਉਦ੍ਗਾਰਜੇ ਕ੍ਰਮੋਪੇਤਂ ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ ਧੂਮਮਾਚਰੇਤ੍ ||੩੦|| ਸੁਰਾਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਵਤੀਂ ਬੀਜਪੂਰਰਸਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ |੩੧|
View original
उद्गारजे क्रमोपेतं स्नैहिकं धूममाचरेत् ||३०|| सुरां सौवर्चलवतीं बीजपूररसान्विताम् |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (31) · Śloka 32
ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਘਾਤਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਭਿਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੩੧|| ਸਕ੍ਸਾਰਲਵਣੋਪੇਤਮਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਚਾਤ੍ਰ ਦਾਪਯੇਤ੍ |੩੨|
View original
छर्द्याघातं यथादोषं सम्यक् स्नेहादिभिर्जयेत् ||३१|| सक्षारलवणोपेतमभ्यङ्गं चात्र दापयेत् |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (32-33) · Śloka 33
ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਾਵਾਪਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਜਲਂ ਪਯਃ ||੩੨|| ਆਵਾਰਿਨਾਸ਼ਾਤ੍ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪੀਤਵਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਾਮਤਃ | ਰਮਯੇਯੁਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਿਨਂ ਨਰਮ੍ ||੩੩||
View original
बस्तिशुद्धिकरावापं चतुर्गुणजलं पयः ||३२|| आवारिनाशात् क्वथितं पीतवन्तं प्रकामतः | रमयेयुः प्रिया नार्यः शुक्रोदावर्तिनं नरम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (34) · Śloka 34
ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਿਘਾਤੇ ਹਿਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਮਲ੍ਪਂ ਚ ਭੋਜਨਮ੍ |੩੪|
View original
क्षुद्विघाते हितं स्निग्धमुष्णमल्पं च भोजनम् |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (34) · Śloka 34
ਤਸ੍ਣਾਘਾਤੇ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਂ ਯਵਾਗੂਂ ਵਾਪਿ ਸ਼ੀਤਲਾਮ੍ ||੩੪||
View original
तृष्णाघाते पिबेन्मन्थं यवागूं वाऽपि शीतलाम् ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (35) · Śloka 35
ਭੋਜ੍ਯੋ ਰਸੇਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਾਤੁਰੋ ਨਰਃ |੩੫|
View original
भोज्यो रसेन विश्रान्तः श्रमश्वासातुरो नरः |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (35) · Śloka 35
ਨਿਦ੍ਰਾਘਾਤੇ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਚ੍ਚੇਸ੍ਟਕਥਾ ਨਰਃ ||੩੫||
View original
निद्राघाते पिबेत् क्षीरं स्वप्याच्चेष्टकथा नरः ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (36) · Śloka 36
ਆਧ੍ਮਾਨਾਦ੍ਯੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯਤੇਤ ਹਿ | ਯਚ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੩੬||
View original
आध्मानाद्येषु रोगेषु यथास्वं प्रयतेत हि | यच्च यत्र भवेत्प्राप्तं तच्च तस्मिन् प्रयोजयेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (37-40) · Śloka 41
ਵਾਯੁਃ ਕੋਸ੍ਠਾਨੁਗੋ ਰੂਕ੍ਸੈਃ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕੈਃ | ਭੋਜਨੈਃ ਕੁਪਿਤਃ ਸਦ੍ਯ ਉਦਾਵਰ੍ਤਂ ਕਰੋਤਿ ਹਿ ||੩੭|| ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਸਕ੍ਕਫਮੇਦੋਵਹਾਨਿ ਵੈ | ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯੁਦਾਵਰ੍ਤਯਤਿ ਪੁਰੀਸਂ ਚਾਤਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ ||੩੮|| ਤਤੋ ਹਦ੍ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤੋ ਗੌਰਵਾਰੁਚਿਪੀਡਿਤਃ | ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਕੁਰੁਤੇ ਨਰਃ ||੩੯|| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਦਾਹਮੋਹਵਮਿਜ੍ਵਰਾਨ੍ | ਤਸ੍ਣਾਹਿਕ੍ਕਾਸ਼ਿਰੋਰੋਗਮਨਃਸ਼੍ਰਵਣਵਿਭ੍ਰਮਾਨ੍ ||੪੦|| ਲਭਤੇ ਚ ਬਹੂਨਨ੍ਯਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਵਾਤਕੋਪਜਾਨ੍ |੪੧|
View original
वायुः कोष्ठानुगो रूक्षैः कषायकटुतिक्तकैः | भोजनैः कुपितः सद्य उदावर्तं करोति हि ||३७|| वातमूत्रपुरीषासृक्कफमेदोवहानि वै | स्रोतांस्युदावर्तयति पुरीषं चातिवर्तयेत् ||३८|| ततो हृद्बस्तिशूलार्तो गौरवारुचिपीडितः | वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण कुरुते नरः ||३९|| श्वासकासप्रतिश्यायदाहमोहवमिज्वरान् | तृष्णाहिक्काशिरोरोगमनःश्रवणविभ्रमान् ||४०|| लभते च बहूनन्यान् विकारान् वातकोपजान् |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (41) · Śloka 42
ਤਂ ਤੈਲਲਵਣਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍ ||੪੧|| ਦੋਸਤੋ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸ੍ਕਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਯੇਤ੍ |੪੨|
View original
तं तैललवणाभ्यक्तं स्निग्धं स्विन्नं निरूहयेत् ||४१|| दोषतो भिन्नवर्चस्कं भुक्तं चाप्यनुवासयेत् |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (42) · Śloka 43
ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਂ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯੇਵਮੁਦਾਵਰ੍ਤਃ ਸੁਦਾਰੁਣਃ ||੪੨|| ਅਥੈਨਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨੈਃ |੪੩|
View original
न चेच्छान्तिं व्रजत्येवमुदावर्तः सुदारुणः ||४२|| अथैनं बहुशः स्विन्नं युञ्ज्यात् स्नेहविरेचनैः |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (43-44) · Śloka 44
ਪਾਯਯੇਤ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪੀਲੁਯਵਾਨੀਰਮ੍ਲਪਾਚਨੈਃ ||੪੩|| ਹਿਙ੍ਗੁਕੁਸ੍ਠਵਚਾਸ੍ਵਰ੍ਜਿਵਿਡਙ੍ਗਂ ਵਾ ਦ੍ਵਿਰੁਤ੍ਤਰਮ੍ | ਯੋਗਾਵੇਤਾਵੁਦਾਵਰ੍ਤਂ ਸ਼ੂਲਂ ਚਾਨਿਲਜਂ ਹਤਃ ||੪੪||
View original
पाययेत त्रिवृत्पीलुयवानीरम्लपाचनैः ||४३|| हिङ्गुकुष्ठवचास्वर्जिविडङ्गं वा द्विरुत्तरम् | योगावेतावुदावर्तं शूलं चानिलजं हतः ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (45) · Śloka 46
ਦੇਵਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਕੌ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਪਲਙ੍ਕਸਾਮ੍ | ਪੌਸ੍ਕਰਾਣਿ ਚ ਮੂਲਾਨਿ ਤੋਯਸ੍ਯਰ੍ਧਾਢਕੇ ਪਚੇਤ੍ ||੪੫|| ਪਾਦਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਤਤ੍ ਪੀਤਮੁਦਾਵਰ੍ਤਮਪੋਹਤਿ |੪੬|
View original
देवदार्वग्निकौ कुष्ठं शुण्ठीं पथ्यां पलङ्कषाम् | पौष्कराणि च मूलानि तोयस्यर्धाढके पचेत् ||४५|| पादावशिष्टं तत् पीतमुदावर्तमपोहति |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (46-47) · Śloka 47
ਮੂਲਕਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਕਮ੍ ||੪੬|| ਆਰੇਵਤਫਲਂ ਚਾਪ੍ਸੁ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਘਤਂ ਪਚੇਤ੍ | ਤਤ੍ ਪੀਯਮਾਨਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਯੁਗ੍ਰਮੁਦਾਵਰ੍ਤਮਸ਼ੇਸਤਃ ||੪੭||
View original
मूलकं शुष्कमार्द्रं च वर्षाभूः पञ्चमूलकम् ||४६|| आरेवतफलं चाप्सु पक्त्वा तेन घृतं पचेत् | तत् पीयमानं शास्त्युग्रमुदावर्तमशेषतः ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (48) · Śloka 48
ਵਚਾਮਤਿਵਿਸਾਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰਂ ਹਰੀਤਕੀਮ੍ | ਕਸ੍ਣਾਂ ਨਿਰ੍ਦਹਨੀਂ ਚਾਪਿ ਪਿਬੇਦੁਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ||੪੮||
View original
वचामतिविषां कुष्ठं यवक्षारं हरीतकीम् | कृष्णां निर्दहनीं चापि पिबेदुष्णेन वारिणा ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (49) · Śloka 50
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਮੂਲਂ ਮਦਨਂ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾਤਿਵਿਸੇ ਵਚਾਮ੍ | ਕੁਸ੍ਠਂ ਕਿਣ੍ਵਾਗ੍ਨਿਕੌ ਚੈਵ ਪਿਬੇਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ||੪੯|| ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਦੇਵਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਤ੍ਰਿਫਲਾਬਹਤੀਃ ਪਿਬੇਤ੍ |੫੦|
View original
इक्ष्वाकुमूलं मदनं विशल्यातिविषे वचाम् | कुष्ठं किण्वाग्निकौ चैव पिबेत्तुल्यानि पूर्ववत् ||४९|| मूत्रेण देवदार्वग्नित्रिफलाबृहतीः पिबेत् |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (50) · Śloka 51
ਯਵਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਫਲੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾ ਜਲਾਢਕੇ ||੫੦|| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਪਿਬੇਦ੍ਧਿਙ੍ਗੁਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ |੫੧|
View original
यवप्रस्थं फलैः सार्धं कण्टकार्या जलाढके ||५०|| पक्त्वाऽर्धप्रस्थशेषं तु पिबेद्धिङ्गुसमन्वितम् |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (51) · Śloka 52
ਮਦਨਾਲਾਬੁਬੀਜਾਨਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਸਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਮ੍ ||੫੧|| ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰਧਮੇਨ੍ਨਾਡ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯੇਤਦ੍ਯਥਾ ਗੁਦਮ੍ |੫੨|
View original
मदनालाबुबीजानि पिप्पलीं सनिदिग्धिकाम् ||५१|| सञ्चूर्ण्य प्रधमेन्नाड्या विशत्येतद्यथा गुदम् |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (52-53) · Śloka 53
ਚੂਰ੍ਣਂ ਨਿਕੁਮ੍ਭਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਸ਼੍ਯਾਮੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕ੍ਵਗ੍ਨਿਕੋਦ੍ਭਵਮ੍ ||੫੨|| ਕਤਵੇਧਨਮਾਗਧ੍ਯੋਰ੍ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍ | ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤਾ ਵਰ੍ਤੀਃ ਕਾਰਯੇਤ੍ਤੁ ਗੁਦਾਨੁਗਾਃ | ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ਰ੍ਮਕਰਾਵੇਤੌ ਯੋਗਾਵਮਤਸਮ੍ਮਤੌ ||੫੩||
View original
चूर्णं निकुम्भकम्पिल्लश्यामेक्ष्वाक्वग्निकोद्भवम् ||५२|| कृतवेधनमागध्योर्लवणानां च साधयेत् | गवां मूत्रेण ता वर्तीः कारयेत्तु गुदानुगाः | सद्यः शर्मकरावेतौ योगावमृतसम्मतौ ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 55
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤੇਨ੍ਤ੍ਰੇ ਉਦਾਵਰ੍ਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫੫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातेन्त्रे उदावर्तप्रतिषेधो नाम (सप्तदशोऽध्यायः, आदितः) पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५५||
🔊 Audio coming soon