Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತ ಉದಾವರ್ತಪ್ರತಿಷೇಧಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथात उदावर्तप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಕೃಮಿಪ್ರತಿಷೇಧಾನನ್ತರಂ ಕೃಮಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾದೇರುದಾವರ್ತಹೇತುತ್ವಾದುದಾವರ್ತಪ್ರತಿಷೇಧಾರಮ್ಭೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯತ ಆಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದೀನಾಂ ಆವರ್ತೋ ಭ್ರಮಣಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ರೋಗೇ ಸ ಉದಾವರ್ತಃ; ಅನ್ಯೇ ಪುರೀಷಂ ವಾಯುನಾ ವರ್ತುಲೀಕೃತಮುದಾವರ್ತಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧತ್ವಾತ್||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಅಧಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಚ ಭಾವಾನಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಾನಾಂ ಸ್ವಭಾವತಃ | ನ ವೇಗಾನ್ ಧಾರಯೇತ್ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ವಾತಾದೀನಾಂ ಜಿಜೀವಿಷುಃ ||೩||
अधश्चोर्ध्वं च भावानां प्रवृत्तानां स्वभावतः | न वेगान् धारयेत् प्राज्ञो वातादीनां जिजीविषुः ||३||
🔊 Audio coming soon
ವೇಗಧಾರಣಸ್ಯೈಕಾನ್ತೇನೋದಾವರ್ತಹೇತುತ್ವಾದ್ವೇಗಧಾರಣನಿಷೇಧಮಾಹ- ಅಧಶ್ಚೋರ್ಧ್ವ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಅಧೋಭಾವಾ ಮೂತ್ರಾದಯಃ ಊರ್ಧ್ವಭಾವಾ ಉದ್ಗಾರಾದಯಃ, ತೇಷಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ವೇಗಾನ್ ನ ಧಾರಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಾಂ? ಸ್ವಭಾವತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಾನಾಂ, ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವ ಸ್ವಾಶಯಚ್ಯುತಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತೇನೈತೇಽಪ್ರವೃತ್ತಾ ಬಲಾನ್ನೋದೀರಣೀಯಾ ಇತಿ ಸೂಚಯತಿ| ಜಿಜೀವಿಷುಃ ಜೀವಿತುಮಿಚ್ಛುಃ ಪುರುಷಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಪ್ರಾಜ್ಞಃ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಪ್ರಾಪ್ತಾನ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ತೇ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ವೇಗಗ್ರಹಣೇನೈವ ಪ್ರಾಪ್ತಾನಿತಿ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಯಸ್ಮಾದಪ್ರಾಪ್ತೋ ವೇಗೋ ನ ಭವತಿ, ಅತಃ ಪ್ರಾಪ್ತಗ್ರಹಣಮಧಿಕಂ , ತೇನಾಧಿಕೇನ ಪ್ರಾಪ್ತಗ್ರಹಣೇನ ಕೇಷಾಞ್ಚಿತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಅಪಿ ವೇಗಾ ಧಾರಣೀಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಾಧಿಕ್ಯಮಾವೇದಯತಿ; ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ- “ಇಮಾಂಸ್ತು ಧಾರಯೇದ್ವೇಗಾನ್ ಹಿತೈಷೀ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹ ಚ| ಲೋಭೇರ್ಷ್ಯಾದ್ವೇಷಮಾತ್ಸರ್ಯರಾಗಾದೀನಾಂ ಯತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ”- ಇತಿ| ತಚ್ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ನ ಯುಕ್ತಂ, ಯಸ್ಮಾದ್ವಿಶೇಷಾಭಿಧಾನಾದೇವ ಲೋಭಾದೀನಾಂ ವೇಗಧಾರಣಂ ಸಿದ್ಧಂ; ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಾನ್ ಉನ್ಮುಖೀಭೂತಾನಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಯುಕ್ತಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ವಾತಾದೀನಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾನ್ ಯುಕ್ತಾನ್ ವೇಗಾನ್ ನ ಧಾರಯೇತ್, ನ ತು ಸಾಹಸಾದಿವೇಗಾನ್ ನ ಧಾರಯೇದಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಜೃಮ್ಭಾಶ್ರುಕ್ಷವೋದ್ಗಾರವಮೀನ್ದ್ರಿಯೈಃ | ವ್ಯಾಹನ್ಯಮಾನೈರುದಿತೈರುದಾವರ್ತೋ ನಿರುಚ್ಯತೇ ||೪||
वातविण्मूत्रजृम्भाश्रुक्षवोद्गारवमीन्द्रियैः | व्याहन्यमानैरुदितैरुदावर्तो निरुच्यते ||४||
🔊 Audio coming soon
ಉದಾವರ್ತಸ್ಯ ನಿರುಕ್ತಿದ್ವಾರಾ ಕಾರಣಾನ್ಯಾಹ- ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅಶ್ರು ನೇತ್ರೋದಕಂ, ಕ್ಷವಃ ಛಿಕ್ಕಾ; ಇನ್ದ್ರಿಯಮತ್ರ ಶುಕ್ರಮಭಿಪ್ರೇತಂ, ‘ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀ ತತ್ಸ್ರವಣಂ ಭವೇದ್ವಾ’ ಇತ್ಯಾದಿವಕ್ಷ್ಯಮಾಣವಚನಾತ್; ಅಭಿಧಾನೇ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಶಬ್ದಃ ಶುಕ್ರೇ ದೃಷ್ಟಃ; ತಥಾಚ ತದ್ವಚಃ- “ಶ್ರೋತ್ರವಾಗಾದಿ ಸತ್ತ್ವಂ ಚ ಶುಕ್ರಂ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಮುಚ್ಯತೇ”- ಇತಿ| ವ್ಯಾಹನ್ಯಮಾನೈಃ ಅವರುಧ್ಯಮಾನೈಃ| ಉದಿತೈರಿತಿ ಊರ್ಧ್ವಗತೈಃ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾಶ್ವಾಸನಿದ್ರಾಣಾಮುದಾವರ್ತೋ ವಿಧಾರಣಾತ್ |೫|
क्षुत्तृष्णाश्वासनिद्राणामुदावर्तो विधारणात् |५|
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ವಿಧಾರಣಾದುದಾವರ್ತಸಮ್ಭವಮಾಹ- ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದಿಕಾತ್ ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾದೀನಾಂ ಭಿನ್ನಪಾಠೋ ವಾತಾದೀನಾಂ ಸನ್ನಿಹಿತಕಾರಣತ್ವಂ ತಥಾ ಕ್ಷುದಾದೀನಾಂ ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಕಾರಣತ್ವಂ ಸೂಚಯತಿ; ಅಥವಾ ಅನೇನ ಭಿನ್ನಪಾಠೇನ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಹೇತುಮಾಹಾರಾಶ್ರಿತಂ ಸೂಚಯತಿ| ಯಥಾ- “ವಾಯುಃ ಕೋಷ್ಠಾನುಗೋ ರೂಕ್ಷೈಃ ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಕೈಃ” ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೇ ಕ್ಷುದಾದೀನಾಂ ಭಿನ್ನಪಾಠಂ ನ ಪಠನ್ತಿ; ತನ್ಮತೇ ಈದೃಶಃ ಪಾಠಃ,- ‘ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಜೃಮ್ಭಾಶ್ರುಕ್ಷವೋದ್ಗಾರವಮೀನ್ದ್ರಿಯೈಃ| ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾಶ್ವಾಸನಿದ್ರಾಣಾಂ ಧೃತ್ಯೋದಾವರ್ತಸಮ್ಭವಃ’ ಇತಿ| ಧೃತ್ಯಾ ಧಾರಣೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ನನು, ಅಧೋವೇಗರೋಧಾದಪಾನಪ್ರಕೋಪಾದುದಾವರ್ತಸಮ್ಭವೋ ಯುಕ್ತಃ, ಅಶ್ರುಜೃಮ್ಭಾದಿವೇಗಧಾರಣಾತ್ ಕಥಂ ತಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಃ ? ಸತ್ಯಂ, ಅಶ್ರುಜೃಮ್ಭಾದಿವೇಗರೋಧಾತ್ ಕೋಷ್ಠಗತೋ ವಾಯುರ್ಯದಾ ಭವತಿ ತದಾಽಪಾನಪ್ರಕೋಪಾದುದಾವರ್ತಸಮ್ಭವಃ|೫|-
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
ತಸ್ಯಾಭಿಧಾಸ್ಯೇ ವ್ಯಾಸೇನ ಲಕ್ಷಣಂ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ ||೫||
तस्याभिधास्ये व्यासेन लक्षणं च चिकित्सितम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯಾಭಿಧಾಸ್ಯೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಯ ಉದಾವರ್ತಸ್ಯ| ಅಭಿಧಾಸ್ಯೇ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮಿ| ವ್ಯಾಸೇನ ವಿಸ್ತರೇಣ||೫||
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
ತ್ರಯೋದಶವಿಧಶ್ಚಾಸೌ ಭಿನ್ನ ಏತೈಸ್ತು ಕಾರಣೈಃ |೬|
त्रयोदशविधश्चासौ भिन्न एतैस्तु कारणैः |६|
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ- ತ್ರಯೋದಶವಿಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಭಿನ್ನೋ ಭೇದಂ ಗತಃ| ಏತೈಃ ಕಾರಣೈಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರ್ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದಿಭಿಃ|೬|-
Adhikarana 7 (6) · Śloka 6
ಅಪಥ್ಯಭೋಜನಾಚ್ಚಾಪಿ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಚ ತಥಾಽಪರಃ ||೬||
अपथ्यभोजनाच्चापि वक्ष्यते च तथाऽपरः ||६||
🔊 Audio coming soon
ವಾತಾದಿವೇಗರೋಧಾತ್ತ್ರಯೋದಶೋದಾವರ್ತಾನಭಿಧಾಯೇದಾನೀಂ ಕಾರಣಭೇದಾದಪರಮಪ್ಯಾಹ- ಅಪಥ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಪರೋ ವಾತಾದ್ಯವರೋಧಜೇಭ್ಯೋಽನ್ಯಃ||೬||
Adhikarana 8 (7) · Śloka 8
ಆಧ್ಮಾನಶೂಲೌ ಹೃದಯೋಪರೋಧಂ ಶಿರೋರುಜಂ ಶ್ವಾಸಮತೀವ ಹಿಕ್ಕಾಮ್ | ಕಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಗಲಗ್ರಹಾಂಶ್ಚ ಬಲಾಸಪಿತ್ತಪ್ರಸರಂ ಚ ಘೋರಮ್ ||೭|| ಕುರ್ಯಾದಪಾನೋಽಭಿಹತಃ ಸ್ವಮಾರ್ಗೇ ಹನ್ಯಾತ್ ಪುರೀಷಂ ಮುಖತಃ ಕ್ಷಿಪೇದ್ವಾ |೮|
आध्मानशूलौ हृदयोपरोधं शिरोरुजं श्वासमतीव हिक्काम् | कासप्रतिश्यायगलग्रहांश्च बलासपित्तप्रसरं च घोरम् ||७|| कुर्यादपानोऽभिहतः स्वमार्गे हन्यात् पुरीषं मुखतः क्षिपेद्वा |८|
🔊 Audio coming soon
ವಾತಜೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಆಧ್ಮಾನಶೂಲಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಹೃದಯೋಪರೋಧಂ ಹೃದಯಾವರಣಮ್| ಬಲಾಸಪಿತ್ತಪ್ರಸರಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಪ್ರಸರಣಮ್| ಅಭಿಹತಃ ಅವರುದ್ಧಃ| ಸ್ವಮಾರ್ಗೇ ಗುದೇ| ಹನ್ಯಾತ್ ಪುರೀಷಂ ಪುರೀಷಕ್ಷಯಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಕ್ಷಿಪೇದ್ವೇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಪುರೀಷಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್| ಗಲಗ್ರಹಾಂಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರಾತ್ ಕ್ರಿಮ್ಯಾದೀನಾಂ ಸಮಾನತನ್ತ್ರನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಅಪಾನಾವರೋಧೇನ ಪ್ರಾಣಾದೀನಾಮಪಿ ಪ್ರಕೋಪಾತ್ ಶಿರೋರುಕ್ಕಾಸಾದಿಸಮ್ಭವೋ ಯುಕ್ತಃ||೭||
Adhikarana 9 (8) · Śloka 9
ಆಟೋಪಶೂಲೌ ಪರಿಕರ್ತನಂ ಚ ಸಙ್ಗಃ ಪುರೀಷಸ್ಯ ತಥೋರ್ಧ್ವವಾತಃ ||೮|| ಪುರೀಷಮಾಸ್ಯಾದಪಿ ವಾ ನಿರೇತಿ ಪುರೀಷವೇಗೇಽಭಿಹತೇ ನರಸ್ಯ |೯|
आटोपशूलौ परिकर्तनं च सङ्गः पुरीषस्य तथोर्ध्ववातः ||८|| पुरीषमास्यादपि वा निरेति पुरीषवेगेऽभिहते नरस्य |९|
🔊 Audio coming soon
ಪುರೀಷಜೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಆಟೋಪಶೂಲಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಆಟೋಪ ಉದರಾಪೂರಃ| ಪರಿಕರ್ತನಂ ಗುದಮೇಢ್ರಬಸ್ತ್ಯಾದಿಷು ಕೃನ್ತನಮಿವ ವೇದನಾ| ಊರ್ಧ್ವವಾತೋ ಬಹೂದ್ಗಾರತಾ| ಆಸ್ಯಾತ್ ಮುಖಾತ್| ನಿರೇತಿ ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ| ಪರಿಕರ್ತನಂ ಚೇತಿ ಚಕಾರಾತ್ ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟನಾದಯಃ||೮||-
Adhikarana 10 (9-10) · Śloka 10
ಮೂತ್ರಸ್ಯ ವೇಗೇಽಭಿಹತೇ ನರಸ್ತು ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಮೂತ್ರಂ ಕುರುತೇಽಲ್ಪಮಲ್ಪಮ್ ||೯|| ಮೇಢ್ರೇ ಗುದೇ ವಙ್ಕ್ಷಣಬಸ್ತಿಮುಷ್ಕನಾಭಿಪ್ರದೇಶೇಷ್ವಥವಾಽಪಿ ಮೂರ್ಧ್ನಿ | ಆನದ್ಧಬಸ್ತಿಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ತೀವ್ರಾಃ ಶೂಲಾಶ್ಚ ಶೂಲೈರಿವ ಭಿನ್ನಮೂರ್ತೇಃ ||೧೦||
मूत्रस्य वेगेऽभिहते नरस्तु कृच्छ्रेण मूत्रं कुरुतेऽल्पमल्पम् ||९|| मेढ्रे गुदे वङ्क्षणबस्तिमुष्कनाभिप्रदेशेष्वथवाऽपि मूर्ध्नि | आनद्धबस्तिश्च भवन्ति तीव्राः शूलाश्च शूलैरिव भिन्नमूर्तेः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ಮೂತ್ರೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಮೂತ್ರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವಙ್ಕ್ಷಣಮ್ ಉದರೋರುಸನ್ಧಿಃ| ಮುಷ್ಕೌ ಅಣ್ಡೌ| ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಉತ್ತಮಾಙ್ಗೇ| ಆನದ್ಧಬಸ್ತಿಃ ಆಧ್ಮಾತಮೂತ್ರಾಧಾರಃ| ‘ಆನದ್ಧಬಸ್ತೇಃ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತೇ ಚ ಆನದ್ಧಬಸ್ತೇರ್ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಶೂಲಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಯೋಜಯನ್ತಿ| ತನ್ನ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರವಿರೋಧಾತ್| ಭಿನ್ನಮೂರ್ತೇಃ ಭಿನ್ನಶರೀರಸ್ಯ ||೯-೧೦||
Adhikarana 11 (11) · Śloka 11
ಮನ್ಯಾಗಲಸ್ತಮ್ಭಶಿರೋವಿಕಾರಾ ಜೃಮ್ಭೋಪಘಾತಾತ್ ಪವನಾತ್ಮಕಾಃ ಸ್ಯುಃ | ಶ್ರೋತ್ರಾನನಘ್ರಾಣವಿಲೋಚನೋತ್ಥಾ ಭವನ್ತಿ ತೀವ್ರಾಶ್ಚ ತಥಾ ವಿಕಾರಾಃ ||೧೧||
मन्यागलस्तम्भशिरोविकारा जृम्भोपघातात् पवनात्मकाः स्युः | श्रोत्राननघ्राणविलोचनोत्था भवन्ति तीव्राश्च तथा विकाराः ||११||
🔊 Audio coming soon
ಜೃಮ್ಭೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಮನ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ತಮ್ಭಶಬ್ದೋ ಮನ್ಯಾಗಲಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಗಲಸ್ತಮ್ಭೋ ಗಲಗ್ರಹಃ| ಶಿರೋವಿಕಾರಾಃ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಾದಯಃ| ಪವನಾತ್ಮಕಾಃ ಕಮ್ಪಸುಪ್ತ್ಯಾದಯಃ, ಚಕಾರಾತ್ ಅರುಚಿವಿಭ್ರಮಾದಯಶ್ಚ||೧೧||
Adhikarana 12 (12) · Śloka 12
ಆನನ್ದಜಂ ಶೋಕಸಮುದ್ಭವಂ ವಾ ನೇತ್ರೋದಕಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮಮುಞ್ಚತೋ ಹಿ | ಶಿರೋಗುರುತ್ವಂ ನಯನಾಮಯಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ತೀವ್ರಾಃ ಸಹ ಪೀನಸೇನ ||೧೨||
आनन्दजं शोकसमुद्भवं वा नेत्रोदकं प्राप्तममुञ्चतो हि | शिरोगुरुत्वं नयनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह पीनसेन ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಅಶ್ರುಜೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಆನನ್ದಜಮಿತ್ಯಾದಿ| ನೇತ್ರೋದಕಮ್ ಅಶ್ರು, ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯುನ್ಮುಖಮ್| ಪೀನಸೋಽತ್ರ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರದರ್ಶನಾತ್| ಚಕಾರಾತ್ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾದಯಃ||೧೨||
Adhikarana 13 (13) · Śloka 13
ಭವನ್ತಿ ಗಾಢಂ ಕ್ಷವಥೋರ್ವಿಘಾತಾಚ್ಛಿರೋಕ್ಷಿನಾಸಾಶ್ರವಣೇಷು ರೋಗಾಃ | ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಪೂರ್ಣತ್ವಮತೀವ ತೋದಃ ಕೂಜಶ್ಚ ವಾಯೋರುತ ವಾಽಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ||೧೩||
भवन्ति गाढं क्षवथोर्विघाताच्छिरोक्षिनासाश्रवणेषु रोगाः | कण्ठास्यपूर्णत्वमतीव तोदः कूजश्च वायोरुत वाऽप्रवृत्तिः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಛಿಕ್ಕಾಜೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಭವನ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷವಥೋರ್ವಿಘಾತಾತ್ ಛಿಕ್ಕಾವರೋಧಾತ್| ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಪೂರ್ಣತ್ವಮಿತಿ ಕಣ್ಠಮುಖೇ ವಾಯುನಾ ಪೂರ್ಣೇ ಇವ ಭವತಃ| ಅತೀವ ತೋದಃ ಅತೀವ ವ್ಯಥಾ, ಕಣ್ಠಮುಖಯೋರೇವ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಕಣ್ಠಸ್ಯ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತನ್ಮತೇ ಕಣ್ಠಸ್ಯೈವ ಪೂರ್ಣತ್ವಂ ತೋದಶ್ಚ| ಕೂಜಃ ಅವ್ಯಕ್ತವಚನಮ್| ವಾಯೋರಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಉಚ್ಛ್ವಾಸಾವರೋಧಃ| ಉತ ವಾ ಅಥವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಚಕಾರಾತ್ ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಾದಯಃ||೧೩||
Adhikarana 14 (14) · Śloka 14
ಉದ್ಗಾರವೇಗೇಽಭಿಹತೇ ಭವನ್ತಿ ಘೋರಾ ವಿಕಾರಾಃ ಪವನಪ್ರಸೂತಾಃ |೧೪|
उद्गारवेगेऽभिहते भवन्ति घोरा विकाराः पवनप्रसूताः |१४|
🔊 Audio coming soon
ಉದ್ಗಾರಜೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಉದ್ಗಾರವೇಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಘೋರಾಃ ಕಷ್ಟತರಾಃ| "ಘೋರಾಃ" ಇತ್ಯತ್ರ "ಜನ್ತೋಃ" ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಪವನಪ್ರಸೂತಾಃ ಕಮ್ಪಹಿಕ್ಕಾಹೃದ್ವಿಬನ್ಧಾದಯಃ|೧೪|-
Adhikarana 15 (14) · Śloka 14
ಛರ್ದೇರ್ವಿಘಾತೇನ ಭವೇಚ್ಚ ಕುಷ್ಠಂ ಯೇನೈವ ದೋಷೇಣ ವಿದಗ್ಧಮನ್ನಮ್ ||೧೪||
छर्देर्विघातेन भवेच्च कुष्ठं येनैव दोषेण विदग्धमन्नम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ಛರ್ದಿಜೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಛರ್ದೇರ್ವಿಘಾತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಕುಷ್ಠಗ್ರಹಣಮತ್ರ ಶೀತಪಿತ್ತಕೋಪಾದ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ಯೇನೈವ ದೋಷೇಣ ವಿದಗ್ಧಮನ್ನಮಿತಿ ಯೇನೈವ ವಾತಾದ್ಯನ್ಯತಮೇನ ದೋಷೇಣ ವಿದಗ್ಧಂ ದುಷ್ಟಮನ್ನಂ ಭವೇತ್ತದ್ದೋಷಾಧಿಕಮೇವ ಕುಷ್ಠಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಚಕಾರಾತ್ ಅರೋಚಕಾದಯಃ||೧೪||
Adhikarana 16 (15) · Śloka 15
ಮೂತ್ರಾಶಯೇ ಪಾಯುನಿ ಮುಷ್ಕಯೋಶ್ಚ ಶೋಫೋ ರುಜೋ ಮೂತ್ರವಿನಿಗ್ರಹಶ್ಚ | ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀ ತತ್ಸ್ರವಣಂ ಭವೇದ್ವಾ ತೇ ತೇ ವಿಕಾರಾ ವಿಹತೇ ತು ಶುಕ್ರೇ ||೧೫||
मूत्राशये पायुनि मुष्कयोश्च शोफो रुजो मूत्रविनिग्रहश्च | शुक्राश्मरी तत्स्रवणं भवेद्वा ते ते विकारा विहते तु शुक्रे ||१५||
🔊 Audio coming soon
ಶುಕ್ರಜೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಮೂತ್ರಾಶಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೂತ್ರಾಶಯೇ ಬಸ್ತೌ, ಪಾಯುನಿ ಗುದೇ, ಶೋಫಃ ಶ್ವಯಥುಃ; ರುಜೋಽಪಿ ಮೂತ್ರಾಶಯಾದಿಷ್ವೇವ ಭವನ್ತಿ| ಮೂತ್ರವಿನಿಗ್ರಹೋ ಮೂತ್ರಾಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ತತ್ಸ್ರವಣಂ ಶುಕ್ರಸ್ರವಣಂ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರಪ್ರತ್ಯಯಾತ್| ತೇ ತೇ ವಿಕಾರಾ ಇತಿ ಹೃತ್ಪೀಡಾಙ್ಗಮರ್ದಾದಯಃ ಶುಕ್ರವೇಗವಿಘಾತಜಾಃ ಸಮಾನತನ್ತ್ರೋಕ್ತಾಃ||೧೫||
Adhikarana 17 (16) · Śloka 16
ತನ್ದ್ರಾಙ್ಗಮರ್ದಾರುಚಿವಿಭ್ರಮಾಃ ಸ್ಯುಃ ಕ್ಷುಧೋಽಭಿಘಾತಾತ್ ಕೃಶತಾ ಚ ದೃಷ್ಟೇಃ |೧೬|
तन्द्राङ्गमर्दारुचिविभ्रमाः स्युः क्षुधोऽभिघातात् कृशता च दृष्टेः |१६|
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷುಜ್ಜೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತನ್ದ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತನ್ದ್ರಾ ವೈಕಾರಿಕೀ ನಿದ್ರಾ; ಅಙ್ಗಮರ್ದಃ ಅಙ್ಗೋದ್ವೇಷ್ಟನಮಿವ ವೇದನಾ, ಸ್ಫುಟನಿಕೇತ್ಯನ್ಯೇ; ವಿಭ್ರಮಃ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಚಕ್ರಾರೂಢಸ್ಯೇವ ಭ್ರಮಣಮ್| ಕೃಶತಾ ಚ ದೃಷ್ಟೇಃ ದೃಙ್ಮಾನ್ದ್ಯಮ್ ಚಕಾರಾತ್ ದೌರ್ಬಲ್ಯಾದಯಸ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ|೧೬|-
Adhikarana 18 (16) · Śloka 16
ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಃ ಶ್ರವಣಾವರೋಧಸ್ತೃಷ್ಣಾಭಿಘಾತದ್ಧೃದಯೇ ವ್ಯಥಾ ಚ ||೧೬||
कण्ठास्यशोषः श्रवणावरोधस्तृष्णाभिघातद्धृदये व्यथा च ||१६||
🔊 Audio coming soon
ತೃಷ್ಣಾಜೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ರವಣಾವರೋಧೋ ಬಾಧಿರ್ಯಮ್| ಚಕಾರಾತ್ ಶ್ರಮಸ್ವೇದಾದಯಃ ಸಮಾನತನ್ತ್ರೋಕ್ತಾಃ||೧೬||
Adhikarana 19 (17) · Śloka 17
ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ನಿಃಶ್ವಾಸವಿನಿಗ್ರಹೇಣ ಹೃದ್ರೋಗಮೋಹಾವಥವಾಽಪಿ ಗುಲ್ಮಃ |೧೭|
श्रान्तस्य निःश्वासविनिग्रहेण हृद्रोगमोहावथवाऽपि गुल्मः |१७|
🔊 Audio coming soon
ಉಚ್ಛ್ವಾಸಜೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ದ್ರುತಗಮನಾದಿನಾ ಖಿನ್ನಸ್ಯ| ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯೇತ್ಯನೇನಾಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ಶ್ವಾಸಧಾರಣಾದಪಿ ಪೀಡಾ ನ ಭವತೀತಿ ಸೂಚ್ಯತೇ| ಮೋಹೋ ವೈಚಿತ್ತ್ಯಮ್|೧೭|-
Adhikarana 20 (17) · Śloka 17
ಜೃಮ್ಭಾಽಙ್ಗಮರ್ದೋಽಙ್ಗಶಿರೋಕ್ಷಿಜಾಡ್ಯಂ ನಿದ್ರಾಭಿಘಾತಾದಥವಾಽಪಿ ತನ್ದ್ರಾ ||೧೭||
जृम्भाऽङ्गमर्दोऽङ्गशिरोक्षिजाड्यं निद्राभिघातादथवाऽपि तन्द्रा ||१७||
🔊 Audio coming soon
ನಿದ್ರಾಜೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಜೃಮ್ಭೇತ್ಯಾದಿ| ಜಾಡ್ಯಶಬ್ದೋಽಙ್ಗಾದಿಭಿಃ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ಜಾಡ್ಯಮ್ ಅಪಾಟವಂ, ಗೌರವಮಿತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ||೧೭||
Adhikarana 21 (18) · Śloka 18
ತೃಷ್ಣಾರ್ದಿತಂ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಕ್ಷೀಣಂ ಶೂಲೈರಭಿದ್ರುತಮ್ | ಶಕೃದ್ವಮನ್ತಂ ಮತಿಮಾನುದಾವರ್ತಿನಮುತ್ಸೃಜೇತ್ ||೧೮||
तृष्णार्दितं परिक्लिष्टं क्षीणं शूलैरभिद्रुतम् | शकृद्वमन्तं मतिमानुदावर्तिनमुत्सृजेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಪರಿತ್ಯಾಜ್ಯೋದಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತೃಷ್ಣಾರ್ದಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಮ್ ಅತ್ಯರ್ಥಮವಸನ್ನಂ, ಕ್ರಿಯಾರಹಿತಮಿತಿ ಯಾವತ್; ಅನ್ಯೇ ಸಮನ್ತತೋ ಭಾವೇನ ಕ್ಲೇಶಮುಪಗತಂ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಅಭಿದ್ರುತಂ ಪೀಡಿತಮ್| ಉತ್ಸೃಜೇತ್ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್||೧೮||
Adhikarana 22 (19) · Śloka 20
ಸರ್ವೇಷ್ವೇತೇಷು ವಿಧಿವದುದಾವರ್ತೇಷು ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ | ವಾಯೋಃ ಕ್ರಿಯಾ ವಿಧಾತವ್ಯಾಃ ಸ್ವಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಪತ್ತಯೇ ||೧೯|| ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಕ್ರಿಯಾಂ ಭೂಯೋ ನಿಬೋಧ ಮೇ |೨೦|
सर्वेष्वेतेषु विधिवदुदावर्तेषु कृत्स्नशः | वायोः क्रिया विधातव्याः स्वमार्गप्रतिपत्तये ||१९|| सामान्यतः पृथक्त्वेन क्रियां भूयो निबोध मे |२०|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವದೋದಾವರ್ತೇಷು ವಾಯೋಃ ಸದ್ಭಾವಾತ್ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ವಾತಹರೀಂ ಕ್ರಿಯಾಮಾಹ- ಸರ್ವೇಷ್ವೇತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಧಿವತ್ ಯಥಾವಿಧಿ| ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ| ಕ್ರಿಯಾಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾದಿಕಾಃ| ಸ್ವಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಪತ್ತಯೇ ವಾಯೋರಾತ್ಮಮಾರ್ಗಪ್ರವರ್ತನಾಯ| ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ| ‘ಸರ್ವೇಷು’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ನವಸು’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ವಾತಜೋದಾವರ್ತಾದಿಷು ನವಸಙ್ಖ್ಯೇಷು ವಾಯೋಃ ಕ್ರಿಯಾ ವಿಧಾತವ್ಯೇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ; ತನ್ನ, ಬುಭುಕ್ಷೋದ್ಭವಾದಿಷ್ವಪಿ ಚತುರ್ಷೂದಾವರ್ತೇಷು ವಾಯೋಃ ಸದ್ಭಾವಾದ್ವಾತಹರೀ ಕ್ರಿಯಾ ಕ್ರಿಯತ ಇತಿ| ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಕ್ರಿಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮ್||೧೯||
Adhikarana 23 (20) · Śloka 20
ಆಸ್ಥಾಪನಂ ಮಾರುತಜೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೇ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ||೨೦||
आस्थापनं मारुतजे स्निग्धस्विन्ने विशिष्यते ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಆಸ್ಥಾಪನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆಸ್ಥಾಪನಂ ನಿರೂಹಃ, ತಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕವಾತಹರದ್ರವ್ಯಕೃತಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೇ ‘ಆತುರೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ, ವಿಶೇಷೇಣ ಕ್ರಿಯತ ಇತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ||೨೦||
Adhikarana 24 (21) · Śloka 21
ಪುರೀಷಜೇ ತು ಕರ್ತವ್ಯೋ ವಿಧಿರಾನಾಹಿಕೋ ಭವೇತ್ |೨೧|
पुरीषजे तु कर्तव्यो विधिरानाहिको भवेत् |२१|
🔊 Audio coming soon
ಪುರೀಷಜ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆನಾಹಿಕೋ ವಿಧಿಃ ಫಲವರ್ತ್ಯಾದಿಕೋ ವಾತವ್ಯಾಧ್ಯುಕ್ತೋ ವಿಸೂಚ್ಯಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ವಾ| ತುಶಬ್ದಾತ್ ಅನುಕ್ತಮನ್ಯದಪಿ ಪರೀಷಾನುಲೋಮನಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್|೨೧|-
Adhikarana 25 (21-25) · Śloka 26
ಸೌವರ್ಚಲಾಢ್ಯಾಂ ಮದಿರಾಂ ಮೂತ್ರೇ ತ್ವಭಿಹತೇ ಪಿಬೇತ್ ||೨೧|| ಏಲಾಂ ವಾಽಪ್ಯಥ ಮದ್ಯೇನ ಕ್ಷೀರಂ ವಾಽಪಿ ಪಿಬೇನ್ನರಂ | ಧಾತ್ರೀಫಲಾನಾಂ ಸ್ವರಸಂ ಸಜಲಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ತ್ರ್ಯಹಮ್ ||೨೨|| ರಸಮಶ್ವಪುರೀಷಸ್ಯ ಗರ್ದಭಸ್ಯಾಥವಾ ಪಿಬೇತ್ | ಮಾಂಸೋಪದಂಶಂ ಮಧು ವಾ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಸೀಧು ಗೌಡಿಕಮ್ ||೨೩|| ಭದ್ರದಾರು ಘನಂ ಮೂರ್ವಾ ಹರಿದ್ರಾ ಮಧುಕಂ ತಥಾ | ಕೋಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಪಿಬೇದಾನ್ತರಿಕ್ಷೇಣ ವಾರಿಣಾ ||೨೪|| ದುಃಸ್ಪರ್ಶಾಸ್ವರಸಂ ವಾಽಪಿ ಕಷಾಯಂ ಕುಙ್ಕುಮಸ್ಯ ಚ | ಏರ್ವಾರುಬೀಜಂ ತೋಯೇನ ಪಿಬೇದ್ವಾಽಲವಣೀಕೃತಮ್ ||೨೫|| ಪಞ್ಚಮೂಲೀಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಮಥಾಪಿ ವಾ |೨೬|
सौवर्चलाढ्यां मदिरां मूत्रे त्वभिहते पिबेत् ||२१|| एलां वाऽप्यथ मद्येन क्षीरं वाऽपि पिबेन्नरं | धात्रीफलानां स्वरसं सजलं वा पिबेत्त्र्यहम् ||२२|| रसमश्वपुरीषस्य गर्दभस्याथवा पिबेत् | मांसोपदंशं मधु वा पिबेद्वा सीधु गौडिकम् ||२३|| भद्रदारु घनं मूर्वा हरिद्रा मधुकं तथा | कोलप्रमाणानि पिबेदान्तरिक्षेण वारिणा ||२४|| दुःस्पर्शास्वरसं वाऽपि कषायं कुङ्कुमस्य च | एर्वारुबीजं तोयेन पिबेद्वाऽलवणीकृतम् ||२५|| पञ्चमूलीशृतं क्षीरं द्राक्षारसमथापि वा |२६|
🔊 Audio coming soon
ಸೌವರ್ಚಲಾಢ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸೌವರ್ಚಲಾಢ್ಯಾಂ ಸೌವರ್ಚಲೋತ್ಕಟಾಮ್| ಮದಿರಾಂ ಮದ್ಯಮ್| ತುಶಬ್ದಾತ್ ಸರ್ಪಿಷೋಽವಪೀಡನಾದಿಕಂ ಸಮಾನತನ್ತ್ರೋಕ್ತಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ಕಿಂ ಮದಿರಾಮೇವ ಪಿಬೇದಥವಾಽನ್ಯದಪೀತ್ಯಾಹ- ಏಲಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಧಾತ್ರೀಫಲಾನಾಂ ಸ್ವರಸಂ ಸಜಲಂ ವೇತಿ ನ ಕೇವಲಂ ದುಗ್ಧಂ ಪಿಬೇದಾಮಲಕರಸಂ ಸೋದಕಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಗರ್ದಭಸ್ಯ’ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ‘ಪುರೀಷರಸಮ್’ ಇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಮಾಂಸೋಪದಂಶಂ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಣಸಹಿತಂ, ಮಧು ಮದ್ಯಮ್| ತಚ್ಚ ದ್ರಾಕ್ಷೋದ್ಭವಂ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರದರ್ಶನಾತ್| ತಥಾ ಚ ತದ್ವಚಃ,- “ದ್ರಾಕ್ಷೋದ್ಭವಂ ಚಾಪಿ ಪಿಬೇನ್ಮದ್ಯಂ ಮಾಂಸೋಪದಂಶಕಮ್”- ಇತಿ| ಗೌಡಿಕಂ ಸೀಧು ಗುಡಕೃತಂ ಸಸ್ಯಕಮ್; ಅತ್ರಾಪಿ ಮಾಂಸೋಪದಂಶಮಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಭದ್ರದಾರ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಭದ್ರದಾರು ದೇವದಾರು| ಘನಂ ಮುಸ್ತಾ| ಮೂರ್ವಾ ಚೋರಸ್ನಾಯುಃ| ಮಧುಕಂ ಯಷ್ಟೀಮಧು| ಕೋಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಅರ್ಧಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಾನಿ| ದುಃಸ್ಪರ್ಶಾ ದುರಾಲಭಾ| ಏರ್ವಾರುಃ ಗ್ರೀಷ್ಮಕರ್ಕಟಿಕಾ| ಅಲವಣೀಕೃತಮ್ ಈಷತ್ಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಮ್| ಪಞ್ಚಮೂಲೀ ಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲಂ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರಸಂವಾದಾತ್; ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್- “ಲಘುನಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇನ್ನರಃ”- ಇತಿ||೨೧-೨೫||-
Adhikarana 26 (26-27) · Śloka 27
ಯೋಗಾಂಶ್ಚ ವಿತರೇದತ್ರ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಶ್ಮರೀಭಿದಃ ||೨೬|| ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಕ್ರಮಂ ಚಾಪಿ ಕುರ್ಯಾನ್ನಿರವಶೇಷತಃ | ಭೂಯೋ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯೋಗಾನ್ ಯಾನ್ ಮೂತ್ರಾಘಾತೋಪಶಾನ್ತಯೇ ||೨೭||
योगांश्च वितरेदत्र पूर्वोक्तानश्मरीभिदः ||२६|| मूत्रकृच्छ्रक्रमं चापि कुर्यान्निरवशेषतः | भूयो वक्ष्यामि योगान् यान् मूत्राघातोपशान्तये ||२७||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಮೂತ್ರಜೋದಾವರ್ತೇ ಅಶ್ಮರೀಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಮೂತ್ರಾಘಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತಾನ್ಯತಿದಿಶನ್ನಾಹ- ಯೋಗಾಂಶ್ಚ ವಿತರೇದಿತ್ಯಾದಿ| ವಿತರೇತ್ ದದ್ಯಾತ್| ಅತ್ರ ಮೂತ್ರಜೋದಾವರ್ತೇ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ ‘ಕುಶಃ ಕಾಶಃ ಶರಃ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾಽಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಾನ್| ಭೂಯಃ ಅತಿಶಯೇನ| ‘ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಾನ್ ಯೋಗಾನ್' ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ‘ತಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್’ ಇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ||೨೬-೨೭||
Adhikarana 27 (28) · Śloka 28
ಸ್ನೈಹೈಃ ಸ್ವೇದೈರುದಾವರ್ತಂ ಜೃಮ್ಭಾಜಂ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ |೨೮|
स्नैहैः स्वेदैरुदावर्तं जृम्भाजं समुपाचरेत् |२८|
🔊 Audio coming soon
ಜೃಮ್ಭಣಜೋದಾವರ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಸ್ನೇಹೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹೈಃ ಸ್ವೇದೈರಿತಿ ಪದದ್ವಯೇಽಪಿ ಬಹುವಚನಾಚ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಸ್ನೇಹೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚ ಸ್ವೇದೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ|೨೮|-
Adhikarana 28 (28) · Śloka 28
ಅಶ್ರುಮೋಕ್ಷೋಽಶ್ರುಜೇ ಕಾರ್ಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ ||೨೮||
अश्रुमोक्षोऽश्रुजे कार्यः स्निग्धस्विन्नस्य देहिनः ||२८||
🔊 Audio coming soon
ಅಶ್ರುಜೋದಾವರ್ತಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಅಶ್ರುಮೋಕ್ಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಶ್ರುಮೋಕ್ಷಃ ಅಶ್ರುನಿಃಸಾರಣಮ್| ಅತ್ರ ಲುಪ್ತಚಕಾರನಿರ್ದೇಶಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಭಞ್ಜನಾದಿಕಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್||೨೮||
Adhikarana 29 (29) · Śloka 29
ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಾವಪೀಡಾಭ್ಯಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಗನ್ಧೋಪಶಿಙ್ಘನೈಃ | ವರ್ತಿಪ್ರಯೋಗೈರಥವಾ ಕ್ಷವಸಕ್ತಿಂ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್ ||೨೯|| (ತೀಕ್ಷ್ಣೌಷಧಪ್ರಧಮನೈರಥವಾಽಽದಿತ್ಯರಶ್ಮಿಭಿಃ||) |
तीक्ष्णाञ्जनावपीडाभ्यां तीक्ष्णगन्धोपशिङ्घनैः | वर्तिप्रयोगैरथवा क्षवसक्तिं प्रवर्तयेत् ||२९|| (तीक्ष्णौषधप्रधमनैरथवाऽऽदित्यरश्मिभिः||) |
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷವಜೋದಾವರ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಾವಪೀಡಾಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೀಕ್ಷ್ಣಶಬ್ದೋಽಞ್ಜನಾವಪೀಡಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಅವಪೀಡೋ ನಸ್ಯಭೇದಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣಗನ್ಧೋಪಶಿಙ್ಘನೈಃ ಮರಿಚಾದಿಚೂರ್ಣಾವಘ್ರಾಣೈಃ| ವರ್ತಿಪ್ರಯೋಗಾ ಧೂಮವರ್ತಿಪ್ರಯೋಗಾಃ| ಅತ್ರ ಲುಪ್ತಾದಿಶಬ್ದಾತ್ ಅರ್ಕರಶ್ಮಿವಿಲೋಕನಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ತಥಾ ಚ- “ತೀಕ್ಷ್ಣಧೂಮಾಞ್ಜನಾಘ್ರಾಣನಾವನಾರ್ಕವಿಲೋಕನೈಃ| ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್ ಕ್ಷುತಿಂ ಸಕ್ತಾಮ್”- ಇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷವಸಕ್ತಿಂ ಛಿಕ್ಕಾಯಾ ಅಪ್ರವರ್ತನಮ್| ಕೇಚಿತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಾವಪೀಡಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಪದಮಶ್ರುಜೋದಾವರ್ತ ಏವ ಮನ್ಯನ್ತೇ ನ ಕ್ಷವಜೇ, ಅನೌಪಯಿಕತ್ವಾತ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರವಿರೋಧಾಚ್ಚ||೨೯||-
Adhikarana 30 (30) · Śloka 31
ಉದ್ಗಾರಜೇ ಕ್ರಮೋಪೇತಂ ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಧೂಮಮಾಚರೇತ್ ||೩೦|| ಸುರಾಂ ಸೌವರ್ಚಲವತೀಂ ಬೀಜಪೂರರಸಾನ್ವಿತಾಮ್ |೩೧|
उद्गारजे क्रमोपेतं स्नैहिकं धूममाचरेत् ||३०|| सुरां सौवर्चलवतीं बीजपूररसान्विताम् |३१|
🔊 Audio coming soon
ಉದ್ಗಾರಜೇ ಕ್ರಮೋಪೇತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ರಮೋಪೇತಂ ಧೂಮನಸ್ಯಕವಲಗ್ರಹಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಕ್ರಮಸಂಯುಕ್ತಮ್| ಕಿಮುದ್ಗಾರಜೇ ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಧೂಮಮೇವಾಚರೇದುತಾನ್ಯದಪೀತ್ಯಾಹ- ಸುರಾಮಿತ್ಯಾದಿ||೩೦||-
Adhikarana 31 (31) · Śloka 32
ಛರ್ದ್ಯಾಘಾತಂ ಯಥಾದೋಷಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿರ್ಜಯೇತ್ ||೩೧|| ಸಕ್ಷಾರಲವಣೋಪೇತಮಭ್ಯಙ್ಗಂ ಚಾತ್ರ ದಾಪಯೇತ್ |೩೨|
छर्द्याघातं यथादोषं सम्यक् स्नेहादिभिर्जयेत् ||३१|| सक्षारलवणोपेतमभ्यङ्गं चात्र दापयेत् |३२|
🔊 Audio coming soon
ಛರ್ದ್ಯಾಘಾತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಛರ್ದ್ಯಾಘಾತಂ ಛರ್ದ್ಯಾಘಾತಜಮುದಾವರ್ತಂ, ಕಾರಣೇಕಾರ್ಯೋಪಚಾರಾತ್| ಯಥಾದೋಷಂ ದೋಷಸ್ಯಾನತಿಕ್ರಮೇಣ| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ವಮನಾದಯಃ| ಸಕ್ಷಾರಲವಣೋಪೇತಮ್ ಈಷದ್ಯವಕ್ಷಾರಸೈನ್ಧವಸಂಯುಕ್ತಂ; ಯದ್ಯಪಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ತೈಲಾಭ್ಯಙ್ಗ ಉಕ್ತಸ್ತಥಾಽಪ್ಯತ್ರ ವೃದ್ಧಸಮ್ಪ್ರದಾಯಾದ್ಧೃತಾಭ್ಯಙ್ಗಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಚಕಾರಾತ್ ವ್ಯಾಯಾಮೋಪವಾಸಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| 'ವಮ್ಯಾಘಾತಂ' ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೩೧||
Adhikarana 32 (32-33) · Śloka 33
ಬಸ್ತಿಶುದ್ಧಿಕರಾವಾಪಂ ಚತುರ್ಗುಣಜಲಂ ಪಯಃ ||೩೨|| ಆವಾರಿನಾಶಾತ್ ಕ್ವಥಿತಂ ಪೀತವನ್ತಂ ಪ್ರಕಾಮತಃ | ರಮಯೇಯುಃ ಪ್ರಿಯಾ ನಾರ್ಯಃ ಶುಕ್ರೋದಾವರ್ತಿನಂ ನರಮ್ ||೩೩||
बस्तिशुद्धिकरावापं चतुर्गुणजलं पयः ||३२|| आवारिनाशात् क्वथितं पीतवन्तं प्रकामतः | रमयेयुः प्रिया नार्यः शुक्रोदावर्तिनं नरम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
ಬಸ್ತಿಶುದ್ಧಿಕರಾವಾಪಮಿತ್ಯಾದಿ| ಬಸ್ತಿಶುದ್ಧಿಕರಾವಾಪಂ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಕತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಾದಿಪ್ರಕ್ಷೇಪಮ್| ಪ್ರಕ್ಷೇಪದ್ರವ್ಯಪ್ರಮಾಣಂ ಕ್ಷೀರಾಷ್ಟಾಂಶೇನ| ಪಯಃ ಕ್ಷೀರಮ್| ಪ್ರಕಾಮತಃ ಸ್ವೇಚ್ಛಯಾ ನಾರ್ಯಃ ಶುಕ್ರೋದಾವರ್ತಿನಂ ನರಂ ರಮಯೇಯುಃ ಭಜೇಯುಃ| ಯದತ್ರ ರಮಣೇ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಕರ್ತ್ರೀತ್ವೇನಾಭಿಧಾನಂ ತತ್ ಶುಕ್ರೋದಾವರ್ತಿನೋ ಹರ್ಷಾಧಿಕ್ಯಸಞ್ಜನನಾರ್ಥಮ್| ಪ್ರಿಯಾ ಮನೋನುಕೂಲಾಃ| ಲುಪ್ತಚಕಾರಾತ್ ತಾಮ್ರಚೂಡಾದಯಸ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ||೩೨-೩೩||
Adhikarana 33 (34) · Śloka 34
ಕ್ಷುದ್ವಿಘಾತೇ ಹಿತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮುಷ್ಣಮಲ್ಪಂ ಚ ಭೋಜನಮ್ |೩೪|
क्षुद्विघाते हितं स्निग्धमुष्णमल्पं च भोजनम् |३४|
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷುದ್ವಿಘಾತೇ ಹಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಚಕಾರಾತ್ ಲಘ್ವಪಿ|೩೪|-
Adhikarana 34 (34) · Śloka 34
ತೃಷ್ಣಾಘಾತೇ ಪಿಬೇನ್ಮನ್ಥಂ ಯವಾಗೂಂ ವಾಽಪಿ ಶೀತಲಾಮ್ ||೩೪||
तृष्णाघाते पिबेन्मन्थं यवागूं वाऽपि शीतलाम् ||३४||
🔊 Audio coming soon
ತೃಷ್ಣಾಘಾತೇ ಪಿಬೇನ್ಮನ್ಥಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮನ್ಥಃ ಸಘೃತಶೀತಲಜಲಪ್ಲುತಾಃ ಸಕ್ತವಃ| ಯವಾಗೂರತ್ರ ಪೇಯಾ| ಅಪಿಶಬ್ದಾತ್ ಶೀತಲಜಲಾವಗಾಹಪಾನಾದಿಕಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್||೩೪||
Adhikarana 35 (35) · Śloka 35
ಭೋಜ್ಯೋ ರಸೇನ ವಿಶ್ರಾನ್ತಃ ಶ್ರಮಶ್ವಾಸಾತುರೋ ನರಃ |೩೫|
भोज्यो रसेन विश्रान्तः श्रमश्वासातुरो नरः |३५|
🔊 Audio coming soon
ಭೋಜ್ಯೋ ರಸೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಭೋಜ್ಯೋ ಭೋಜಯಿತವ್ಯಃ ರಸೇನ ಮಾಂಸರಸೇನ|೩೫|-
Adhikarana 36 (35) · Śloka 35
ನಿದ್ರಾಘಾತೇ ಪಿಬೇತ್ ಕ್ಷೀರಂ ಸ್ವಪ್ಯಾಚ್ಚೇಷ್ಟಕಥಾ ನರಃ ||೩೫||
निद्राघाते पिबेत् क्षीरं स्वप्याच्चेष्टकथा नरः ||३५||
🔊 Audio coming soon
ನಿದ್ರಾಘಾತೇ ಪಿಬೇತ್ ಕ್ಷೀರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀರಂ ಗೋಕ್ಷೀರಂ ನ ಮಾಹಿಷಂ, ಪ್ರಧಾನಕಲ್ಪನಾಶ್ರಯಣಾತ್ ಸಮಾನತನ್ತ್ರದರ್ಶನಾಚ್ಚ| ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಮ್,- “ನಿದ್ರಾಘಾತೇ ಪಿಬೇತ್ ಕ್ಷೀರಂ ಗೋಸ್ತನಾದಥವಾ ನರಃ”- ಇತಿ| ಇಷ್ಟಕಥಾ ಅನುಕೂಲಕಥಾಃ , ‘ಶೃಣುಯಾತ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ‘ಇಷ್ಟಕಥಾರತಃ’ ಇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರಮ್| ಸ್ವಪ್ಯಾತ್ ನಿದ್ರಾಂ ಗಚ್ಛೇತ್||೩೫||
Adhikarana 37 (36) · Śloka 36
ಆಧ್ಮಾನಾದ್ಯೇಷು ರೋಗೇಷು ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರಯತೇತ ಹಿ | ಯಚ್ಚ ಯತ್ರ ಭವೇತ್ಪ್ರಾಪ್ತಂ ತಚ್ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೩೬||
आध्मानाद्येषु रोगेषु यथास्वं प्रयतेत हि | यच्च यत्र भवेत्प्राप्तं तच्च तस्मिन् प्रयोजयेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
ಉದಾವರ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಭಿಧಾಯೇದಾನೀಂ ತದುಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಆಧ್ಮಾನಾದ್ಯೇಷು ರೋಗೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಆಧ್ಮಾನಾದ್ಯೇಷು ವೇಗಾವರೋಧಜಾತೇಷು| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಶೂಲಪರಿಕರ್ತಿಕಾಪುರೀಷಸಙ್ಗಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಯಥಾಸ್ವಂ ಯಸ್ಯಾಧ್ಮಾನಾದೇರ್ಯದಾತ್ಮೀಯಮೌಷಧಂ ವಾತವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ ತೇನ ಪ್ರಯತೇತ ಪ್ರಯತ್ನಂ ಕುರ್ವೀತ| ಅನ್ಯದಪ್ಯುಚಿತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಧ್ಮಾನಾದಿಷು ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಯಚ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಯದೌಷಧಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ಆಧ್ಮಾನಾದೌ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಯುಕ್ತಮ್||೩೬||
Adhikarana 38 (37-40) · Śloka 41
ವಾಯುಃ ಕೋಷ್ಠಾನುಗೋ ರೂಕ್ಷೈಃ ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಕೈಃ | ಭೋಜನೈಃ ಕುಪಿತಃ ಸದ್ಯ ಉದಾವರ್ತಂ ಕರೋತಿ ಹಿ ||೩೭|| ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಸೃಕ್ಕಫಮೇದೋವಹಾನಿ ವೈ | ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯುದಾವರ್ತಯತಿ ಪುರೀಷಂ ಚಾತಿವರ್ತಯೇತ್ ||೩೮|| ತತೋ ಹೃದ್ಬಸ್ತಿಶೂಲಾರ್ತೋ ಗೌರವಾರುಚಿಪೀಡಿತಃ | ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಕುರುತೇ ನರಃ ||೩೯|| ಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯದಾಹಮೋಹವಮಿಜ್ವರಾನ್ | ತೃಷ್ಣಾಹಿಕ್ಕಾಶಿರೋರೋಗಮನಃಶ್ರವಣವಿಭ್ರಮಾನ್ ||೪೦|| ಲಭತೇ ಚ ಬಹೂನನ್ಯಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ವಾತಕೋಪಜಾನ್ |೪೧|
वायुः कोष्ठानुगो रूक्षैः कषायकटुतिक्तकैः | भोजनैः कुपितः सद्य उदावर्तं करोति हि ||३७|| वातमूत्रपुरीषासृक्कफमेदोवहानि वै | स्रोतांस्युदावर्तयति पुरीषं चातिवर्तयेत् ||३८|| ततो हृद्बस्तिशूलार्तो गौरवारुचिपीडितः | वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण कुरुते नरः ||३९|| श्वासकासप्रतिश्यायदाहमोहवमिज्वरान् | तृष्णाहिक्काशिरोरोगमनःश्रवणविभ्रमान् ||४०|| लभते च बहूनन्यान् विकारान् वातकोपजान् |४१|
🔊 Audio coming soon
‘ಅಪಥ್ಯಭೋಜನಾಚ್ಚಾಪಿ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಚ ತಥಾಽಪರಃ’ ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತಸ್ಯಾವಸರಃ- ವಾಯುರಿತ್ಯಾದಿ| ಕೋಷ್ಠಾನುಗೋ ವಾಯುರತ್ರ ಅಪಾನಃ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರದರ್ಶನಾತ್| ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ಉದಾವರ್ತಯತಿ ಊರ್ಧ್ವಾಮಾವರ್ತಯತಿ, ಅಧೋವಹಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯೂರ್ಧ್ವವಹಾನಿ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪುರೀಷಂ ಚಾತಿವರ್ತಯೇದಿತಿ, ಉಷ್ಟ್ರಾದಿಪುರೀಷವತ್ ಕಠಿನಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತಃ ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಃ| ವಿಭ್ರಮೋ ವ್ಯಾಪದ್ವಿಶೇಷಃ| ಅನ್ಯಾನ್ ಆಧ್ಮಾನಪ್ರತ್ಯಾಧ್ಮಾನಾದೀನ್||೩೭-೪೦||-
Adhikarana 39 (41) · Śloka 42
ತಂ ತೈಲಲವಣಾಭ್ಯಕ್ತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ನಿರೂಹಯೇತ್ ||೪೧|| ದೋಷತೋ ಭಿನ್ನವರ್ಚಸ್ಕಂ ಭುಕ್ತಂ ಚಾಪ್ಯನುವಾಸಯೇತ್ |೪೨|
तं तैललवणाभ्यक्तं स्निग्धं स्विन्नं निरूहयेत् ||४१|| दोषतो भिन्नवर्चस्कं भुक्तं चाप्यनुवासयेत् |४२|
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ತಂ ತೈಲೇತ್ಯಾದಿ| ತಮ್ ಉದಾವರ್ತಿನಮ್| ದೋಷತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಭಿನ್ನವರ್ಚಸ್ಕಂ ನಿರೂಹಭಿನ್ನಪುರೀಷಂ ಪುರುಷಂ ದೋಷಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಭುಕ್ತವನ್ತಮನುವಾಸಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕೇಚಿದತ್ರಾನುವಾಸನಂ ನಿರುಹಾತಿಯೋಗವ್ಯಾಪತ್ಪ್ರಶಮನಾರ್ಥಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ; ತನ್ನ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರವಿರೋಧಾತ್; ತಥಾ ಚ,- “ಉದಾವರ್ತೇ ತ್ವಪಥ್ಯೋತ್ಥೇ ಸುನಿರೂಢಂ ತತೋ ಭಿಷಕ್| ಯಥಾದೋಷಂ ಭುಕ್ತವನ್ತಮಾಶು ಚೈವಾನುವಾಸಯೇತ್”- ಇತಿ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಭಿನ್ನವರ್ಚಸ್ಕಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಭಿನ್ನವರ್ಚಾಂಸಿ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಅನುಲೋಮನೀಯಾನಿ ಭುಕ್ತವನ್ತಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೪೧||-
Adhikarana 40 (42) · Śloka 43
ನ ಚೇಚ್ಛಾನ್ತಿಂ ವ್ರಜತ್ಯೇವಮುದಾವರ್ತಃ ಸುದಾರುಣಃ ||೪೨|| ಅಥೈನಂ ಬಹುಶಃ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನೈಃ |೪೩|
न चेच्छान्तिं व्रजत्येवमुदावर्तः सुदारुणः ||४२|| अथैनं बहुशः स्विन्नं युञ्ज्यात् स्नेहविरेचनैः |४३|
🔊 Audio coming soon
ನಿರೂಹಾನುವಾಸನಾಭ್ಯಾಮಪ್ಯಪ್ರಶಾಮ್ಯತ್ಯುದಾವರ್ತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ನ ಚೇಚ್ಛಾನ್ತಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಿಧಿನಾ| ಏನಮ್ ಉದಾವರ್ತಿನಮ್| ಸ್ವಿನ್ನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಮ್, ಆದಿಲೋಪಾತ್| ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನೈರೇರಣ್ಡತೈಲಾದಿಭಿಃ||೪೨||-
Adhikarana 41 (43-44) · Śloka 44
ಪಾಯಯೇತ ತ್ರಿವೃತ್ಪೀಲುಯವಾನೀರಮ್ಲಪಾಚನೈಃ ||೪೩|| ಹಿಙ್ಗುಕುಷ್ಠವಚಾಸ್ವರ್ಜಿವಿಡಙ್ಗಂ ವಾ ದ್ವಿರುತ್ತರಮ್ | ಯೋಗಾವೇತಾವುದಾವರ್ತಂ ಶೂಲಂ ಚಾನಿಲಜಂ ಹತಃ ||೪೪||
पाययेत त्रिवृत्पीलुयवानीरम्लपाचनैः ||४३|| हिङ्गुकुष्ठवचास्वर्जिविडङ्गं वा द्विरुत्तरम् | योगावेतावुदावर्तं शूलं चानिलजं हतः ||४४||
🔊 Audio coming soon
ಅಪಥ್ಯಜೋದಾವರ್ತೇ ಯೋಗದ್ವಯಮಾಹ- ಪಾಯಯೇತೇತ್ಯಾದಿ| ಪೀಲುಃ ಉಷ್ಟ್ರಪ್ರಿಯೋ ಗುಡಫಲಃ, ಭಾದಾನಕೇ ‘ಪೀಲು’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಅಮ್ಲಪಾಚನೈಃ ಅಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಂ, ಪಾಚನಾನಿ ಚಿತ್ರಕಾದೀನಿ, ತೈಃ ಸಹ ಪಾಯಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತ್ರಿವೃದಾದಿಃ ಏಕೋ ಯೋಗಃ, ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಸ್ತು ದ್ವಿತೀಯಃ| ಸ್ವರ್ಜೀ ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರಃ| ದ್ವಿರುತ್ತರಮಿತಿ ಆದ್ಯಾಚ್ಚ ದ್ರವ್ಯಾದುತ್ತರೋತ್ತರಂ ದ್ರವ್ಯಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ದ್ವಿರುತ್ತರಮಿತಿ ಪದಂ ನ ಪೂರ್ವಯೋಗೇ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ, ‘ದ್ವಿರುತ್ತರಾ ಹಿಙ್ಗುವಚಾ ಸಕುಷ್ಠಾ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ದರ್ಶಿತತ್ವಾತ್| ಯವಾನೀರಿತ್ಯತ್ರ ಯವಾಗೂಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಅಪರೇ ‘ಅಮ್ಲಪಾಚನೈಃ’ ಇತ್ಯತ್ರ 'ಅಮ್ಲಪಾನಕೈಃ' ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಅಮ್ಲದ್ರವೈರಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೪೩-೪೪||
Adhikarana 42 (45) · Śloka 46
ದೇವದಾರ್ವಗ್ನಿಕೌ ಕುಷ್ಠಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ಪಥ್ಯಾಂ ಪಲಙ್ಕಷಾಮ್ | ಪೌಷ್ಕರಾಣಿ ಚ ಮೂಲಾನಿ ತೋಯಸ್ಯರ್ಧಾಢಕೇ ಪಚೇತ್ ||೪೫|| ಪಾದಾವಶಿಷ್ಟಂ ತತ್ ಪೀತಮುದಾವರ್ತಮಪೋಹತಿ |೪೬|
देवदार्वग्निकौ कुष्ठं शुण्ठीं पथ्यां पलङ्कषाम् | पौष्कराणि च मूलानि तोयस्यर्धाढके पचेत् ||४५|| पादावशिष्टं तत् पीतमुदावर्तमपोहति |४६|
🔊 Audio coming soon
ದೇವದಾರ್ವಗ್ನಿಕಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಅಗ್ನಿಕಃ ಅಜಮೋದಾ| ಪಥ್ಯಾ ಹರೀತಕೀ| ಪಲಙ್ಕಷಾ ಗುಗ್ಗುಲುಃ| ಅರ್ಧಾಢಕಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ, ಪಾದಾವಶಿಷ್ಟಮ್ ಅಷ್ಟಪಲಪ್ರಮಿತಂ, ವೃದ್ಧವೈದ್ಯವ್ಯವಹಾರಾತ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರದರ್ಶನಾಚ್ಚ| ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಉಕ್ತಮ್,- "ಕುಷ್ಠಂ ಪಲಙ್ಕಷಾಂ ಪಥ್ಯಾಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ದಾರ್ವಗ್ನಿಪುಷ್ಕರಮ್| ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತಾ ತೋಯಪಲೈಃ ಪಕ್ತ್ವಾ ಪಾದಾವಶೇಷಿತಮ್| ಪಾಯಯೇತ್"- ಇತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ‘ಕ್ವಾಥಸ್ಯಾಞ್ಜಲಿರಿಷ್ಯತೇ’ ಇತಿ ಪರಿಭಾಷಾ ವಿದ್ಯತೇ, ತಥಾಽಪಿ ಮಾನಾನುಕ್ತೌ ಪರಿಭಾಷಾಶ್ರಯಣಂ ನ ಪುನರುಕ್ತೇ ಮಾನೇ| ಕೇಚಿದರ್ಧಾಢಕಂ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪಲಾನಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ತೇ ಚ ಷೋಡಶಪಲೋನ್ಮಿತಂ ಕ್ವಾಥಂ ಪಾಯಯನ್ತಿ; ಅಪರೇ ಕ್ವಾಥಬಾಹುಲ್ಯಾತ್ ಕ್ರಮಶಃ ಕ್ವಾಥಪಾನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ನ ಪುನರೇಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ದಿವಸೇ; ತನ್ನ, ಸಮಾನತನ್ತ್ರವಿರೋಧಾತ್||೪೫||-
Adhikarana 43 (46-47) · Śloka 47
ಮೂಲಕಂ ಶುಷ್ಕಮಾರ್ದ್ರಂ ಚ ವರ್ಷಾಭೂಃ ಪಞ್ಚಮೂಲಕಮ್ ||೪೬|| ಆರೇವತಫಲಂ ಚಾಪ್ಸು ಪಕ್ತ್ವಾ ತೇನ ಘೃತಂ ಪಚೇತ್ | ತತ್ ಪೀಯಮಾನಂ ಶಾಸ್ತ್ಯುಗ್ರಮುದಾವರ್ತಮಶೇಷತಃ ||೪೭||
मूलकं शुष्कमार्द्रं च वर्षाभूः पञ्चमूलकम् ||४६|| आरेवतफलं चाप्सु पक्त्वा तेन घृतं पचेत् | तत् पीयमानं शास्त्युग्रमुदावर्तमशेषतः ||४७||
🔊 Audio coming soon
ಉದಾವರ್ತೇ ಪಾನಾರ್ಥಂ ಘೃತಮಾಹ- ಮೂಲಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶುಷ್ಕಮಿತಿ ಮೂಲಾರ್ದ್ರಕಯೋರ್ವಿಶೇಷಣಮ್| ವರ್ಷಾಭೂಃ ಪುನರ್ನವಾ| ಪಞ್ಚಮೂಲಕಂ ಬಿಲ್ವಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲಮ್| ಆರೇವತಫಲಂ ಗಿರಿಮಾಲಕಫಲಮ್| ಪಕ್ತ್ವೇತಿ ಕ್ವಾಥಪಾಕಪರಿಭಾಷಯಾ| ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನ| ಶಾಸ್ತಿ ಹನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೪೬-೪೭||
Adhikarana 44 (48) · Śloka 48
ವಚಾಮತಿವಿಷಾಂ ಕುಷ್ಠಂ ಯವಕ್ಷಾರಂ ಹರೀತಕೀಮ್ | ಕೃಷ್ಣಾಂ ನಿರ್ದಹನೀಂ ಚಾಪಿ ಪಿಬೇದುಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ ||೪೮||
वचामतिविषां कुष्ठं यवक्षारं हरीतकीम् | कृष्णां निर्दहनीं चापि पिबेदुष्णेन वारिणा ||४८||
🔊 Audio coming soon
ವಚಾಮತಿವಿಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಿರ್ದಹನೀ ಅಗ್ನಿಮನ್ಥಃ, ಗಣಿಕಾರಿಕೇತ್ಯನ್ಯೇ||೪೮||
Adhikarana 45 (49) · Śloka 50
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಮೂಲಂ ಮದನಂ ವಿಶಲ್ಯಾತಿವಿಷೇ ವಚಾಮ್ | ಕುಷ್ಠಂ ಕಿಣ್ವಾಗ್ನಿಕೌ ಚೈವ ಪಿಬೇತ್ತುಲ್ಯಾನಿ ಪೂರ್ವವತ್ ||೪೯|| ಮೂತ್ರೇಣ ದೇವದಾರ್ವಗ್ನಿತ್ರಿಫಲಾಬೃಹತೀಃ ಪಿಬೇತ್ |೫೦|
इक्ष्वाकुमूलं मदनं विशल्यातिविषे वचाम् | कुष्ठं किण्वाग्निकौ चैव पिबेत्तुल्यानि पूर्ववत् ||४९|| मूत्रेण देवदार्वग्नित्रिफलाबृहतीः पिबेत् |५०|
🔊 Audio coming soon
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಮೂಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಃ ಕಟುತುಮ್ಬೀ| ವಿಶಲ್ಯಾ ಕಾಷ್ಠಪಾಟಲಾ, ಇನ್ದ್ರವಾರುಣೀತ್ಯನ್ಯೇ| ಕಿಣ್ವಂ ಸುರಾಬೀಜಂ; ಅಗ್ನಿಕಃ ಅಜಮೋದಾ| ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಉಷ್ಣೋದಕೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮೂತ್ರೇಣ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ| ಅಗ್ನಿಃ ಚಿತ್ರಕಃ||೪೯||
Adhikarana 46 (50) · Śloka 51
ಯವಪ್ರಸ್ಥಂ ಫಲೈಃ ಸಾರ್ಧಂ ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾ ಜಲಾಢಕೇ ||೫೦|| ಪಕ್ತ್ವಾಽರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಶೇಷಂ ತು ಪಿಬೇದ್ಧಿಙ್ಗುಸಮನ್ವಿತಮ್ |೫೧|
यवप्रस्थं फलैः सार्धं कण्टकार्या जलाढके ||५०|| पक्त्वाऽर्धप्रस्थशेषं तु पिबेद्धिङ्गुसमन्वितम् |५१|
🔊 Audio coming soon
ಯವಪ್ರಸ್ಥಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಣ್ಟಕಾರೀಫಲಯವಯೋಃ ಸಮುದಿತೇನ ಸಮಭಾಗೇನ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ| ಜಲಾಢಕಂ ತೋಯಸ್ಯ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪಲಾನಿ, ವೃದ್ಧವೈದ್ಯವ್ಯವಹಾರಾದತ್ರ ತೋಯದ್ವೈಗುಣ್ಯಪರಿಭಾಷಾ ನಾದ್ರಿಯತೇ| ಅರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಶೇಷಮ್ ಅಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ| ಅತ್ರ ಕ್ವಾಥಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ ಬಹುತ್ವಾತ್ ಕಥಂ ಪಾತವ್ಯಾನೀತಿ ನಾಶಙ್ಕನೀಯಂ, "ಋಷಯಸ್ತ್ವೇವ ಜಾನನ್ತಿ ದ್ರ್ವ್ಯಸಂಯೋಗಜಂ ಫಲಮ್"- ಇತ್ಯುಕ್ತೇಃ| ಯೇ ತು ಪೂರ್ವೋಕ್ತದೇವದಾರ್ವಾದಿಪಾನವದತ್ರಾಪಿ ತೋಯಸ್ಯ ಮಾನಾಧಿಕ್ಯಮಿಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಕಣ್ಟಕಾರಿಫಲಾನ್ಯಪಿ ಪ್ರಸ್ಥಪ್ರಮಿತಾನಿ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಯವಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಲೇ ದ್ವೇ ಚ ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೫೦||-
Adhikarana 47 (51) · Śloka 52
ಮದನಾಲಾಬುಬೀಜಾನಿ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಸನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಮ್ ||೫೧|| ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಪ್ರಧಮೇನ್ನಾಡ್ಯಾ ವಿಶತ್ಯೇತದ್ಯಥಾ ಗುದಮ್ |೫೨|
मदनालाबुबीजानि पिप्पलीं सनिदिग्धिकाम् ||५१|| सञ्चूर्ण्य प्रधमेन्नाड्या विशत्येतद्यथा गुदम् |५२|
🔊 Audio coming soon
ಮದನಾಲಾಬುಬೀಜಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಮದನಂ ಮದನಫಲಂ, ತಸ್ಯ ಬೀಜಾನಿ ವೈತರಣಸಂವಾದಾತ್| ತಥಾ ಚ ತದ್ವಚಃ,- "ಮದನಾಲಾಬುನೋರ್ಬೀಜಂ ಕಣ್ಟಕಾರೀಕಣಾನ್ವಿತಮ್"- ಇತ್ಯಾದಿ| ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾ ಕಣ್ಟಕಾರೀ| ಏತಾನಿ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ನಾಡ್ಯಾ ಪ್ರಧಮೇತ್ ಮುಖಾದಿವಾಯುನಾ ಕೃತ್ವಾ ಗುದೇ ಪ್ರೇರಯೇತ್||೫೧||-
Adhikarana 48 (52-53) · Śloka 53
ಚೂರ್ಣಂ ನಿಕುಮ್ಭಕಮ್ಪಿಲ್ಲಶ್ಯಾಮೇಕ್ಷ್ವಾಕ್ವಗ್ನಿಕೋದ್ಭವಮ್ ||೫೨|| ಕೃತವೇಧನಮಾಗಧ್ಯೋರ್ಲವಣಾನಾಂ ಚ ಸಾಧಯೇತ್ | ಗವಾಂ ಮೂತ್ರೇಣ ತಾ ವರ್ತೀಃ ಕಾರಯೇತ್ತು ಗುದಾನುಗಾಃ | ಸದ್ಯಃ ಶರ್ಮಕರಾವೇತೌ ಯೋಗಾವಮೃತಸಮ್ಮತೌ ||೫೩||
चूर्णं निकुम्भकम्पिल्लश्यामेक्ष्वाक्वग्निकोद्भवम् ||५२|| कृतवेधनमागध्योर्लवणानां च साधयेत् | गवां मूत्रेण ता वर्तीः कारयेत्तु गुदानुगाः | सद्यः शर्मकरावेतौ योगावमृतसम्मतौ ||५३||
🔊 Audio coming soon
ಚೂರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಿಕುಮ್ಭೋ ದನ್ತೀವೃಕ್ಷಃ, ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಃ ರೋಚನಿಕಾ, ಶ್ಯಾಮಾ ಅರುಣಮೂಲಾ ತ್ರಿವೃತ್, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಃ ಕಟುತುಮ್ಬೀ, ಅಗ್ನಿಕಃ ಅಜಮೋದಾ, ಕೃತವೇಧನಂ ಕೋಶಾತಕೀಭೇದಃ, ಮಾಗಧೀ ಪಿಪ್ಪಲೀ, ಲವಣಾನಿ ಸೈನ್ಧವಾದೀನಿ, ಗುದಾನುಗಾ ಗುದಪ್ರವೇಶಯೋಗ್ಯಪ್ರಮಾಣಾ| ಶರ್ಮಕರೌ ಸುಖಕರೌ| ಏತೌ ಯೋಗಾವಿತಿ ಮದನಾದಿಚೂರ್ಣಪ್ರಧಮನಯೋಗವರ್ತಿಯೋಗೌ| ಅಮೃತಸಮ್ಮಿತೌ ಅಮೃತತುಲ್ಯೌ, ಜೀವನೀಯಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್| ವರ್ತಿಕಲ್ಪನಾಂ ಕಥಯತಿ- ನಿಕುಮ್ಭಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಕ್ತ್ವಾ ಘನೇ ಶೀತೀಭೂತೇ ಚ ಸತಿ ವರ್ತೀಃ ಕಾರಯೇತ್||೫೨-೫೩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 55
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತೇನ್ತ್ರೇ ಉದಾವರ್ತಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ (ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫೫||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातेन्त्रे उदावर्तप्रतिषेधो नाम (सप्तदशोऽध्यायः, आदितः) पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५५||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಉದಾವರ್ತಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫೫||