Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವರ್ತ್ಮಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो वर्त्मगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಸನ್ಧಿಗತರೋಗಾನನ್ತರಂ ‘ವರ್ತ್ಮಶುಕ್ಲಸ್ಯ ಸನ್ಧೌ ಚರನ್ತೋಽನ್ತರ್ನಯನಂ ದೂಷಯನ್ತಿ’ ಇತಿ ವರ್ತ್ಮನೋಽನನ್ತರನಿರ್ದಿಷ್ಟತ್ವಾದ್ವರ್ತ್ಮಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಾರಮ್ಭೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯತ ಆಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ಪೃಥಗ್ದೋಷಾಃ ಸಮಸ್ತಾ ವಾ ಯದಾ ವರ್ತ್ಮವ್ಯಪಾಶ್ರಯಾಃ | ಸಿರಾ ವ್ಯಾಪ್ಯಾವತಿಷ್ಠನ್ತೇ ವರ್ತ್ಮಸ್ವಧಿಕಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾಃ ||೩|| ವಿವರ್ಧ್ಯ ಮಾಂಸಂ ರಕ್ತಂ ಚ ತದಾ ವರ್ತ್ಮವ್ಯಪಾಶ್ರಯಾನ್ | ವಿಕಾರಾಞ್ಜನಯನ್ತ್ಯಾಶು ನಾಮತಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧತ ||೪||
पृथग्दोषाः समस्ता वा यदा वर्त्मव्यपाश्रयाः | सिरा व्याप्यावतिष्ठन्ते वर्त्मस्वधिकमूर्च्छिताः ||३|| विवर्ध्य मांसं रक्तं च तदा वर्त्मव्यपाश्रयान् | विकाराञ्जनयन्त्याशु नामतस्तान्निबोधत ||४||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ- ಪೃಥಗಿತ್ಯಾದಿ| ಯದಾ ಪೃಥಕ್ ಸಮಸ್ತಾ ವಾ ಅಧಿಕಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾ ಅತಿಶಯಪ್ರಕುಪಿತಾ ದೋಷಾ ವರ್ತ್ಮವ್ಯಪಾಶ್ರಯಾಃ ಅಪಶಬ್ದಸ್ಯೋಪಸರ್ಗಸ್ಯ ಮಧ್ಯವಚನತ್ವಾದ್ವರ್ತ್ಮಮಧ್ಯಗತಾಃ ಸಿರಾ ವ್ಯಾಪ್ಯ ವರ್ತ್ಮಸ್ವವತಿಷ್ಠನ್ತೇ, ತದಾ ವರ್ತ್ಮವ್ಯಪಾಶ್ರಯಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಶೀಘ್ರಂ ಜನಯನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅಮುಂ ಪಾಠಂ ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರೋ ನ ಪಠತಿ, ಜೇಜ್ಜಟಪಠಿತತ್ವಾದಸ್ಮಾಭಿರಪಿ ಪಠಿತಃ||೩-೪||
Adhikarana 3 (5-8) · Śloka 9
ಉತ್ಸಙ್ಗಿನ್ಯಥ ಕುಮ್ಭೀಕಾ ಪೋಥಕ್ಯೋ ವರ್ತ್ಮಶರ್ಕರಾ | ತಥಾಽರ್ಶೋವರ್ತ್ಮ ಶುಷ್ಕಾರ್ಶಸ್ತಥೈವಾಞ್ಜನನಾಮಿಕಾ ||೫|| ಬಹಲಂ ವರ್ತ್ಮ ಯಚ್ಚಾಪಿ ವ್ಯಾಧಿರ್ವರ್ತ್ಮಾವಬನ್ಧಕಃ | ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ದಮವರ್ತ್ಮಾಖ್ಯೌ ಶ್ಯಾವವರ್ತ್ಮ ತಥೈವ ಚ ||೬|| ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಮಪರಿಕ್ಲಿನ್ನಂ ವರ್ತ್ಮ ವಾತಹತಂ ತು ಯತ್ | ಅರ್ಬುದಂ ನಿಮಿಷಶ್ಚಾಪಿ ಶೋಣಿತಾರ್ಶಶ್ಚ ಯತ್ ಸ್ಮೃತಮ್ ||೭|| ಲಗಣೋ ಬಿಶನಾಮಾ ಚ ಪಕ್ಷ್ಮಕೋಪಸ್ತಥೈವ ಚ | ಏಕವಿಂಶತಿರಿತ್ಯೇತೇ ವಿಕಾರಾ ವರ್ತ್ಮಸಂಶ್ರಯಾಃ ||೮|| ನಾಮಭಿಸ್ತೇ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಾ... |೯|
उत्सङ्गिन्यथ कुम्भीका पोथक्यो वर्त्मशर्करा | तथाऽर्शोवर्त्म शुष्कार्शस्तथैवाञ्जननामिका ||५|| बहलं वर्त्म यच्चापि व्याधिर्वर्त्मावबन्धकः | क्लिष्टकर्दमवर्त्माख्यौ श्याववर्त्म तथैव च ||६|| प्रक्लिन्नमपरिक्लिन्नं वर्त्म वातहतं तु यत् | अर्बुदं निमिषश्चापि शोणितार्शश्च यत् स्मृतम् ||७|| लगणो बिशनामा च पक्ष्मकोपस्तथैव च | एकविंशतिरित्येते विकारा वर्त्मसंश्रयाः ||८|| नामभिस्ते समुद्दिष्टा... |९|
🔊 Audio coming soon
ತೇ ಚ ವರ್ತ್ಮಾಶ್ರಯಾ ರೋಗಾ ಏಕವಿಂಶತಿರಭಿಹಿತಾಃ, ಅತಸ್ತಾನೇವ ನಾಮ್ನಾ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಉತ್ಸಙ್ಗಿನೀತ್ಯಾದಿ||೫-೮||-
Adhikarana 4 (9) · Śloka 10
...ಲಕ್ಷಣೈಸ್ತಾನ್ ಪ್ರಚಕ್ಷ್ಮಹೇ | ಅಭ್ಯನ್ತರಮುಖೀ ಬಾಹ್ಯೋತ್ಸಙ್ಗೇಽಧೋ ವರ್ತ್ಮನಶ್ಚ ಯಾ ||೯|| ವಿಜ್ಞೇಯೋತ್ಸಙ್ಗಿನೀ ನಾಮ ತದ್ರೂಪಪಿಡಕಾಚಿತಾ |೧೦|
...लक्षणैस्तान् प्रचक्ष्महे | अभ्यन्तरमुखी बाह्योत्सङ्गेऽधो वर्त्मनश्च या ||९|| विज्ञेयोत्सङ्गिनी नाम तद्रूपपिडकाचिता |१०|
🔊 Audio coming soon
ನಾಮತಸ್ತಾನ್ ಸಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಲಕ್ಷಣೈರಾಹ- ಲಕ್ಷಣೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಅಭ್ಯನ್ತರಮುಖೀ ವರ್ತ್ಮಾಭ್ಯನ್ತರಮುಖೀ| ಬಾಹ್ಯೇತಿ ಬಹಿರ್ಭವಾ ಇವ ಪ್ರತಿಭಾಸತೇ, ವಾಸ್ತೂತ್ಸೇಧೇನ ಬಹಿರಪ್ಯುನ್ನತತ್ವಾತ್| ಉತ್ಸಙ್ಗೇಽಧೋ ವರ್ತ್ಮನಶ್ಚ ಯೇತಿ ಅಧೋಭಾಗೇ ಯದ್ವರ್ತ್ಮ ತಸ್ಯೋತ್ಸಙ್ಗೇ ಕ್ರೋಡೇ ಜಾತಾ ಯಾ, ತಸ್ಯಾ ಇವ ರೂಪಂ ಯಾಸಾಂ, ತದ್ರೂಪಾಭಿರ್ವ್ಯಾಪ್ತಾ; ಇಯಂ ಸನ್ನಿಪಾತಜಾ ಸಾಧ್ಯಾ ಚ| ವಿದೇಹೋಕ್ತಮಿಹಾನುಕ್ತಂ ಕಾಠಿನ್ಯಾದಿ ಚೋಹ್ಯಮ್| ತಥಾ ಹಿ ತದುಕ್ತಂ ವಚಃ, - “ವರ್ತ್ಮೋತ್ಸಙ್ಗೇಽಪ್ಯಧೋ ಜನ್ತೋಃ ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ ಪ್ರಜಾಯತೇ| ಅಭ್ಯನ್ತರಮುಖೀ ಸ್ಥೂಲಾ ಬಾಹ್ಯತಶ್ಚಾಪಿ ದೃಶ್ಯತೇ|| ಪಿಡಕಾ ಪಿಡಕಾಭಿಶ್ಚ ಚಿತಾಽನ್ಯಾಭಿಃ ಸಮನ್ತತಃ| ಉತ್ಸಙ್ಗಪಿಡಕಾ ನಾಮ ಕಠಿನಾ ಮನ್ದವೇದನಾ|| ಸಾ ಪ್ರಭಿನ್ನಾ ಸ್ರವೇತ್ ಸ್ರಾವಂ ಕುಕ್ಕುಟಾಣ್ಡರಸೋಪಮಮ್”- ಇತಿ||೯||-
Adhikarana 5 (10) · Śloka 11
ಕುಮ್ಭೀಕಬೀಜಪ್ರತಿಮಾಃ ಪಿಡಕಾ ಯಾಸ್ತು ವರ್ತ್ಮಜಾಃ ||೧೦|| ಆಧ್ಮಾಪಯನ್ತಿ ಭಿನ್ನಾ ಯಾಃ ಕುಮ್ಭೀಕಪಿಡಕಾಸ್ತು ತಾಃ |೧೧|
कुम्भीकबीजप्रतिमाः पिडका यास्तु वर्त्मजाः ||१०|| आध्मापयन्ति भिन्ना याः कुम्भीकपिडकास्तु ताः |११|
🔊 Audio coming soon
ಕುಮ್ಭೀಕಾ ದಾಡಿಮಾಕಾರಫಲಾ ಸ್ಥಲಕುಮ್ಭೀ| ವರ್ತ್ಮಜಾ ಇತಿ ಬಹುವಚನಾದ್ ಬಾಹ್ಯಾ ಏವ ಭವನ್ತಿ| ಏತಾಃ ಸನ್ನಿಪಾತಜಾ ಅಪಿ ಸಾಧ್ಯಾಃ||೧೦||-
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
ಸ್ರಾವಿಣ್ಯಃ ಕಣ್ಡುರಾ ಗುರ್ವ್ಯೋ ರಕ್ತಸರ್ಷಪಸನ್ನಿಭಾಃ | ಪಿಡಕಾಶ್ಚ ರುಜಾವತ್ಯಃ ಪೋಥಕ್ಯ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಿತಾಃ ||೧೧||
स्राविण्यः कण्डुरा गुर्व्यो रक्तसर्षपसन्निभाः | पिडकाश्च रुजावत्यः पोथक्य इति सञ्ज्ञिताः ||११||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ರಾವಿಣ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ರಾವಿಣ್ಯೋ ಬಹುಸ್ರಾವಾಃ| ಕಣ್ಡುರಾ ಇತಿ ಕಣ್ಡುಯುಕ್ತಾಃ| ರುಜಾವತ್ಯ ಇತಿ ಕಫಜಾ ಅಪಿ ವೇದನಾಯುಕ್ತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಇಮಾಃ ಸಾಧ್ಯಾಃ||೧೧||
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
ಪಿಡಕಾಭಿಃ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಾಭಿರ್ಘನಾಭಿರಭಿಸಂವೃತಾ | ಪಿಡಕಾ ಯಾ ಖರಾ ಸ್ಥೂಲಾ ಸಾ ಜ್ಞೇಯಾ ವರ್ತ್ಮಶರ್ಕರಾ ||೧೨||
पिडकाभिः सुसूक्ष्माभिर्घनाभिरभिसंवृता | पिडका या खरा स्थूला सा ज्ञेया वर्त्मशर्करा ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಪಿಡಕಾಭಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಇಯಂ ಸನ್ನಿಪಾತಜಾ ಸಾಧ್ಯಾ ಚ||೧೨||
Adhikarana 8 (13) · Śloka 13
ಏರ್ವಾರುಬೀಜಪ್ರತಿಮಾಃ ಪಿಡಕಾ ಮನ್ದವೇದನಾಃ | ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಖರಾಶ್ಚ ವರ್ತ್ಮಸ್ಥಾಸ್ತದರ್ಶೋವರ್ತ್ಮ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ ||೧೩||
एर्वारुबीजप्रतिमाः पिडका मन्दवेदनाः | सूक्ष्माः खराश्च वर्त्मस्थास्तदर्शोवर्त्म कीर्त्यते ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಏರ್ವಾರ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಏರ್ವಾರುಃ ಗ್ರೀಷ್ಮಕರ್ಕಟೀ| ವರ್ತ್ಮಸ್ಥಾ ವರ್ತ್ಮನಾಮನ್ತರ್ಬಾಹ್ಯತೋಽಪಿ ತಿಷ್ಠಾತಿ| ಇದಂ ಸನ್ನಿಪಾತಜಮಪಿ ಸಾಧ್ಯಮ್||೧೩||
Adhikarana 9 (14) · Śloka 14
ದೀರ್ಘೋಽಙ್ಕುರಃ ಖರಃ ಸ್ತಬ್ಧೋ ದಾರುಣೋ ವರ್ತ್ಮಸಮ್ಭವಃ | ವ್ಯಾಧಿರೇಷ ಸಮಾಖ್ಯಾತಃ ಶುಷ್ಕಾರ್ಶ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಿತಃ ||೧೪||
दीर्घोऽङ्कुरः खरः स्तब्धो दारुणो वर्त्मसम्भवः | व्याधिरेष समाख्यातः शुष्कार्श इति सञ्ज्ञितः ||१४||
🔊 Audio coming soon
ದೀರ್ಘ ಇತ್ಯಾದಿ| ದಾರುಣಃ ಅತಿಕಷ್ಟತರಃ| ವರ್ತ್ಮಸಮ್ಭವೋ ವರ್ತ್ಮನಾಮನ್ತರೇವ ಭವತಿ| ಅಯಂ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸನ್ನಿಪಾತಜೋಽಪಿ ಸಾಧ್ಯಃ||೧೪||
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
ದಾಹತೋದವತೀ ತಾಮ್ರಾ ಪಿಡಕಾ ವರ್ತ್ಮಸಮ್ಭವಾ | ಮೃದ್ವೀ ಮನ್ದರುಜಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಸಾಽಞ್ಜನನಾಮಿಕಾ ||೧೫||
दाहतोदवती ताम्रा पिडका वर्त्मसम्भवा | मृद्वी मन्दरुजा सूक्ष्मा ज्ञेया साऽञ्जननामिका ||१५||
🔊 Audio coming soon
ದಾಹೇತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಜೇಯಂ ಸಾಧ್ಯಾ ಚ||೧೫||
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
ವರ್ತ್ಮೋಪಚೀಯತೇ ಯಸ್ಯ ಪಿಡಕಾಭಿಃ ಸಮನ್ತತಃ | ಸವರ್ಣಾಭಿಃ ಸಮಾಭಿಶ್ಚ ವಿದ್ಯಾದ್ಬಹಲವರ್ತ್ಮ ತತ್ ||೧೬||
वर्त्मोपचीयते यस्य पिडकाभिः समन्ततः | सवर्णाभिः समाभिश्च विद्याद्बहलवर्त्म तत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
ವರ್ತ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಏತದಪಿ ಸನ್ನಿಪಾತಜಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಚ||೧೬||
Adhikarana 12 (17) · Śloka 17
ಕಣ್ಡೂಮತಾಽಲ್ಪತೋದೇನ ವರ್ತ್ಮಶೋಫೇನ ಯೋ ನರಃ | ನ ಸಮಂ ಛಾದಯೇದಕ್ಷಿ ಭವೇದ್ಬನ್ಧಃ ಸ ವರ್ತ್ಮನಃ ||೧೭||
कण्डूमताऽल्पतोदेन वर्त्मशोफेन यो नरः | न समं छादयेदक्षि भवेद्बन्धः स वर्त्मनः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಕಣ್ಡೂಮತೇತ್ಯಾದಿ| ಏಷ ಸನ್ನಿಪಾತಜೋಽಪಿ ಸಾಧ್ಯಃ||೧೭||
Adhikarana 13 (18) · Śloka 18
ಮೃದಲ್ಪವೇದನಂ ತಾಮ್ರಂ ಯದ್ವರ್ತ್ಮ ಸಮಮೇವ ಚ | ಅಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ಭವೇದ್ರಕ್ತಂ ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ ತದಾದಿಶೇತ್ ||೧೮||
मृदल्पवेदनं ताम्रं यद्वर्त्म सममेव च | अकस्माच्च भवेद्रक्तं क्लिष्टवर्त्म तदादिशेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಮೃದ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ‘ಅಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ಸ್ರವೇದ್ರಕ್ತಂ’ ಇತಿ ಕ್ವಚಿತ್ ಪಾಠಃ, ತಂ ಚ ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರೋ ನ ಮನ್ಯತೇ| ಅಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ಕಾರಣಂ ವಿನಾ ದ್ವಯಮಪಿ ವರ್ತ್ಮ ರಕ್ತಂ ಭವೇತ್| ತಥಾ ಚ ವಿದೇಹಃ,- “ಶ್ಲೇಷ್ಮದುಷ್ಟೇನ ರಕ್ತೇನ ಕ್ಲಿಷ್ಟಮಾಂಸಮಿವೋಭಯಮ್| ಬನ್ಧುಜೀವನಿಭಂ ವರ್ತ್ಮ ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ ತದುಚ್ಯತೇ”- ಇತಿ| ಏತದ್ರಕ್ತಜಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಚ||೧೮||
Adhikarana 14 (19) · Śloka 19
ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಪುನಃ ಪಿತ್ತಯುತಂ ವಿದಹೇಚ್ಛೋಣಿತಂ ಯದಾ | ತದಾ ಕ್ಲಿನ್ನತ್ವಮಾಪನ್ನಮುಚ್ಯತೇ ವರ್ತ್ಮಕರ್ದಮಃ ||೧೯||
क्लिष्टं पुनः पित्तयुतं विदहेच्छोणितं यदा | तदा क्लिन्नत्वमापन्नमुच्यते वर्त्मकर्दमः ||१९||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಲಿಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯದಾ ಕ್ಲಿಷ್ಟಾರಮ್ಭಕಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮದುಷ್ಟಂ ಶೋಣಿತಂ ಪಿತ್ತಯುಕ್ತಂ ವಿದಹೇತ್ ವಿದಾಹಂ ಗಚ್ಛೇತ್ತದಾ ಕ್ಲಿನ್ನತ್ವಮಾಪನ್ನಂ ಕ್ಲಿಷ್ಟಮೇವ ವರ್ತ್ಮಕರ್ದಮ ಉಚ್ಯತೇ, ಕ್ಲಿನ್ನತ್ವಮಾಪನ್ನಮಾರ್ದ್ರತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮ್| ಏತತ್ ಕಫಪಿತ್ತರಕ್ತಾರಬ್ಧತ್ವಾತ್ ಸನ್ನಿಪಾತಜಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಚ| ‘ಕೃಷ್ಣತ್ವಮಾಪನ್ನಮ್’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತಂ ಪಾಠಂ ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರೋ ನಾಙ್ಗೀಕರೋತಿ||೧೯||
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
ಯದ್ವರ್ತ್ಮ ಬಾಹ್ಯತೋಽನ್ತಶ್ಚ ಶ್ಯಾವಂ ಶೂನಂ ಸವೇದನಮ್ | ದಾಹಕಣ್ಡೂಪರಿಕ್ಲೇದಿ ಶ್ಯಾವವರ್ತ್ಮೇತಿ ತನ್ಮತಮ್ ||೨೦||
यद्वर्त्म बाह्यतोऽन्तश्च श्यावं शूनं सवेदनम् | दाहकण्डूपरिक्लेदि श्याववर्त्मेति तन्मतम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಯದ್ವರ್ತ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಏತದಪಿ ಸನ್ನಿಪಾತಜಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಚ||೨೦||
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
ಅರುಜಂ ಬಾಹ್ಯತಃ ಶೂನಮನ್ತಃ ಕ್ಲಿನ್ನಂ ಸ್ರವತ್ಯಪಿ | ಕಣ್ಡೂನಿಸ್ತೋದಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಕ್ಲಿನ್ನವರ್ತ್ಮ ತದುಚ್ಯತೇ ||೨೧||
अरुजं बाह्यतः शूनमन्तः क्लिन्नं स्रवत्यपि | कण्डूनिस्तोदभूयिष्ठं क्लिन्नवर्त्म तदुच्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
ಅರುಜಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅರುಜಮಲ್ಪರುಜಂ ಶೂನಂ ಚ ಬಾಹ್ಯೇ, ಕ್ಲಿನ್ನಂ ಸ್ರವತ್ಯಪ್ಯನ್ತರೇವ, ಕಣ್ಡೂನಿಸ್ತೋದಬಹುಲಂ ಪುನರನ್ತರೇವ| ಅಯಂ ರೋಗಃ ಪಿಲ್ಲಾಖ್ಯಃ ಕೇನಚಿತ್ ಕಥಿತಃ, ತತ್ ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರೋ ನ ಮನ್ಯತೇ| ಅಯಂ ವ್ಯಾಧಿಃ ಕಫಜಃ ಸಾಧ್ಯಶ್ಚ||೨೧||
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
ಯಸ್ಯ ಧೌತಾನಿ ಧೌತಾನಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯನ್ತೇ ಪುನಃ ಪುನಃ | ವರ್ತ್ಮಾನ್ಯಪರಿಪಕ್ವಾನಿ ವಿದ್ಯಾದಕ್ಲಿನ್ನವರ್ತ್ಮ ತತ್ ||೨೨||
यस्य धौतानि धौतानि सम्बध्यन्ते पुनः पुनः | वर्त्मान्यपरिपक्वानि विद्यादक्लिन्नवर्त्म तत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಯ ರೋಗಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಭೂತಾನಿ ವರ್ತ್ಮಾನ್ಯಸಕೃತ್ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಾನಿ ಪುನಃ ಸಮ್ಬದ್ಧಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಪಿಲ್ಲೋಪದೇಹೇನಾನ್ತರ್ಬಹಿಶ್ಚ ಪಾಕರಹಿತಾನ್ಯಪಿ , ತದಕ್ಲಿನ್ನವರ್ತ್ಮ ಜಾನೀಯಾತ್| ಏತತ್ ಸನ್ನಿಪಾತಜಮಪಿ ಸಾಧ್ಯಂ ಪಿಲ್ಲಾಖ್ಯಂ ಚ| ತಥಾ ಚ ವಿದೇಹಃ- “ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತೇ ತಥಾ ಮೃಷ್ಟೇ ಆನಹ್ಯೇತೇ ಪುನಃ ಪುನಃ| ಅಪರಿಕ್ಲಿನ್ನವರ್ತ್ಮಾನಂ ಪಿಲ್ಲಾಖ್ಯಮಿತಿ ನಿರ್ದೇಶೇತ್”- ಇತಿ| ಅಮುಂ ದ್ವಯಮಪಿ ದೃಷ್ಟಾನ್ತದಾರ್ಷ್ಟಾನ್ತಿಕಪಾಠಂ ಸೂತ್ರೇ ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಃ ಪಠತಿ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯದಾಸಃ||೨೨||
Adhikarana 18 (23) · Śloka 23
ವಿಮುಕ್ತಸನ್ಧಿ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಂ ವರ್ತ್ಮ ಯಸ್ಯ ನ ಮೀಲ್ಯತೇ | ಏತದ್ವಾತಹತಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸರುಜಂ ಯದಿ ವಾಽರುಜಮ್ ||೨೩||
विमुक्तसन्धि निश्चेष्टं वर्त्म यस्य न मील्यते | एतद्वातहतं विद्यात् सरुजं यदि वाऽरुजम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
ವಿಮುಕ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಮ್| ಅತ ಏವ ನ ನಿಮೀಲ್ಯತೇ ನ ಸಙ್ಕುಚತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅರುಜಮ್ ಅಲ್ಪರುಜಮ್| ಇದಂ ವಾತಜಮಸಾಧ್ಯಂ ಚ||೨೩||
Adhikarana 19 (24) · Śloka 24
ವರ್ತ್ಮಾನ್ತರಸ್ಥಂ ವಿಷಮಂ ಗ್ರನ್ಥಿಭೂತಮವೇದನಮ್ | ವಿಜ್ಞೇಯಮರ್ಬುದಂ ಪುಂಸಾಂ ಸರಕ್ತಮವಲಮ್ಬಿತಮ್ ||೨೪||
वर्त्मान्तरस्थं विषमं ग्रन्थिभूतमवेदनम् | विज्ञेयमर्बुदं पुंसां सरक्तमवलम्बितम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
ವರ್ತ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ವರ್ತ್ಮಾನ್ತರಸ್ಥಮ್ ಅಭ್ಯನ್ತರಸ್ಥಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಷಮಂ ಕಷ್ಟಕಾರಿ| ಗ್ರನ್ಥಿಭೂತಂ ಗ್ರನ್ಥಿರಿವ | ಸರಕ್ತಮವಲಮ್ಬಿತಮಿತಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ರಕ್ತತಾ ಪಿತ್ತೇನ, ಅವಲಮ್ಬಿತತ್ವಮರ್ಬುದತ್ವೇನ| ‘ಅವಲಮ್ಬಿ ಚ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಸನ್ನಿಪಾತಜಮಪೀದಂ ಸಾಧ್ಯಮ್||೨೪||
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
ನಿಮೇಷಣೀಃ ಸಿರಾ ವಾಯುಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ವರ್ತ್ಮಸಂಶ್ರಯಾಃ | ಚಾಲಯತ್ಯತಿ ವರ್ತ್ಮಾನಿ ನಿಮೇಷಃ ಸ ಗದೋ ಮತಃ ||೨೫||
निमेषणीः सिरा वायुः प्रविष्टो वर्त्मसंश्रयाः | चालयत्यति वर्त्मानि निमेषः स गदो मतः ||२५||
🔊 Audio coming soon
ನಿಮೇಷಣೀರಿತ್ಯಾದಿ| ವರ್ತ್ಮಸಂಶ್ರಯಾಃ ನಿಮೇಷಿಣೀಃ ಸಿರಾ ವಾಯುಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಸನ್ ವರ್ತ್ಮಾನಿ ಚಾಲಯತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಯದ್ಬಲೇನ ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷೌ ಸ್ಯಾತಾಂ ತಾ ನಿಮೇಷಿಣ್ಯಃ ಸಿರಾಃ| ‘ಸೋಽಗದೋ ಮತ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಗದ ಅವ್ಯಥ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಸೌ ವಾತಜೋಽಸಾಧ್ಯಶ್ಚ||೨೫||
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
ಛಿನ್ನಾಶ್ಛಿನ್ನಾ ವಿವರ್ಧನ್ತೇ ವರ್ತ್ಮಸ್ಥಾ ಮೃದವೋಽಙ್ಕುರಾಃ | ದಾಹಕಣ್ಡೂರುಜೋಪೇತಾಸ್ತೇಽರ್ಶಃ ಶೋಣಿತಸಮ್ಭವಾಃ ||೨೬||
छिन्नाश्छिन्ना विवर्धन्ते वर्त्मस्था मृदवोऽङ्कुराः | दाहकण्डूरुजोपेतास्तेऽर्शः शोणितसम्भवाः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ಛಿನ್ನಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೇ ಶೋಣಿತಸಮ್ಭವಾ ಮೃದವೋ ವರ್ತ್ಮಸ್ಥಾ ಅಙ್ಕುರಾಶ್ಛಿನ್ನಾಶ್ಛಿನ್ನಾಃ ಸನ್ತೋ ವಿವರ್ಧನ್ತೇ ತೇಽಙ್ಕುರಾ ಅರ್ಶಃ ಶೋಣಿತಾರ್ಶ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಇದಂ ಶೋಣಿತಾರ್ಶೋ ರಕ್ತಜಮಸಾಧ್ಯಂ ಚ||೨೬||
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
ಅಪಾಕಃ ಕಠಿನಃ ಸ್ಥೂಲೋ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ವರ್ತ್ಮಭವೋಽರುಜಃ | ಸಕಣ್ಡೂಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಕೋಲಪ್ರಮಾಣೋ ಲಗಣಸ್ತು ಸಃ ||೨೭||
अपाकः कठिनः स्थूलो ग्रन्थिर्वर्त्मभवोऽरुजः | सकण्डूः पिच्छिलः कोलप्रमाणो लगणस्तु सः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ಅಪಾಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಜೋಽಯಂ ಸಾಧ್ಯಶ್ಚ||೨೭||
Adhikarana 23 (28) · Śloka 28
ಶೂನಂ ಯದ್ವರ್ತ್ಮ ಬಹುಭಿಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಶ್ಛಿದ್ರೈಃ ಸಮನ್ವಿತಮ್ | ಬಿಸಮನ್ತರ್ಜಲ ಇವ ಬಿಸವರ್ತ್ಮೇತಿ ತನ್ಮತಮ್ ||೨೮||
शूनं यद्वर्त्म बहुभिः सूक्ष्मैश्छिद्रैः समन्वितम् | बिसमन्तर्जल इव बिसवर्त्मेति तन्मतम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
ಶೂನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಽನ್ತರ್ಜಲೇ ಬಿಸಂ ಬಿಸಾಣ್ಡಂ ತದ್ವದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತತ್ ಸರ್ವಜಮಪಿ ಸಾಧ್ಯಮ್||೨೮||
Adhikarana 24 (29-30) · Śloka 30
ದೋಷಾಃ ಪಕ್ಷ್ಮಾಶಯಗತಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಾಣಿ ಖರಾಣಿ ಚ | ನಿರ್ವರ್ತಯನ್ತಿ ಪಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ತೈರ್ಘುಷ್ಟಂ ಚಾಕ್ಷಿ ದೂಯತೇ ||೨೯|| ಉದ್ಧೃತೈರುದ್ಧೃತೈಃ ಶಾನ್ತಿಃ ಪಕ್ಷ್ಮಭಿಶ್ಚೋಪಜಾಯತೇ | ವಾತಾತಪಾನಲದ್ವೇಷೀ ಪಕ್ಷ್ಮಕೋಪಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ||೩೦||
दोषाः पक्ष्माशयगतास्तीक्ष्णाग्राणि खराणि च | निर्वर्तयन्ति पक्ष्माणि तैर्घुष्टं चाक्षि दूयते ||२९|| उद्धृतैरुद्धृतैः शान्तिः पक्ष्मभिश्चोपजायते | वातातपानलद्वेषी पक्ष्मकोपः स उच्यते ||३०||
🔊 Audio coming soon
ದೋಷಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ನಿರ್ವರ್ತಯನ್ತಿ ನಿಷ್ಪಾದಯನ್ತಿ| ಪಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಪ್ರತಿಬಾಲಾನ್| ತೈಃ ಪಕ್ಷ್ಮಭಿಃ, ಅಕ್ಷಿ ಲೋಚನಂ, ದೂಯತೇ ಉಪತಪ್ಯತೇ| ಉದ್ಧೃತೈರುದ್ಧೃತೈರಿತಿ ಉನ್ಮೂಲಿತೈರುನ್ಮೂಲಿತೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅತ್ರ ವೀಪ್ಸಯಾ ತೇಷಾಂ ಪುನಃ ಪುನರುದ್ಭವಃ ಖ್ಯಾಪ್ಯತೇ| ಅಸ್ಯ ಪಕ್ಷ್ಮಕೋಪಸ್ಯ ‘ಉಪಪಕ್ಷ್ಮಮಾಲಾ’ ಇತಿ ಅನುಕ್ತಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ಸಞ್ಜ್ಞಾ; ಲೋಕೇ ‘ಪರಿವಾಲ’ ಇತಿ ವದನ್ತಿ| ಏಷ ರೋಗಃ ಸರ್ವಜೋ ಯಾಪ್ಯಶ್ಚ||೨೯-೩೦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ವರ್ತ್ಮಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे वर्त्मगतरोगविज्ञानीयो नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ||೩||