Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വര്ത്മഗതരോഗവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो वर्त्मगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
സന്ധിഗതരോഗാനന്തരം ‘വര്ത്മശുക്ലസ്യ സന്ധൌ ചരന്തോऽന്തര്നയനം ദൂഷയന്തി’ ഇതി വര്ത്മനോऽനന്തരനിര്ദിഷ്ടത്വാദ്വര്ത്മഗതരോഗവിജ്ഞാനീയാരമ്ഭോ യുക്ത ഇത്യത ആഹ- അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
പൃഥഗ്ദോഷാഃ സമസ്താ വാ യദാ വര്ത്മവ്യപാശ്രയാഃ | സിരാ വ്യാപ്യാവതിഷ്ഠന്തേ വര്ത്മസ്വധികമൂര്ച്ഛിതാഃ ||൩|| വിവര്ധ്യ മാംസം രക്തം ച തദാ വര്ത്മവ്യപാശ്രയാന് | വികാരാഞ്ജനയന്ത്യാശു നാമതസ്താന്നിബോധത ||൪||
पृथग्दोषाः समस्ता वा यदा वर्त्मव्यपाश्रयाः | सिरा व्याप्यावतिष्ठन्ते वर्त्मस्वधिकमूर्च्छिताः ||३|| विवर्ध्य मांसं रक्तं च तदा वर्त्मव्यपाश्रयान् | विकाराञ्जनयन्त्याशु नामतस्तान्निबोधत ||४||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രാപ്തിമാഹ- പൃഥഗിത്യാദി| യദാ പൃഥക് സമസ്താ വാ അധികമൂര്ച്ഛിതാ അതിശയപ്രകുപിതാ ദോഷാ വര്ത്മവ്യപാശ്രയാഃ അപശബ്ദസ്യോപസര്ഗസ്യ മധ്യവചനത്വാദ്വര്ത്മമധ്യഗതാഃ സിരാ വ്യാപ്യ വര്ത്മസ്വവതിഷ്ഠന്തേ, തദാ വര്ത്മവ്യപാശ്രയാന് വികാരാന് ശീഘ്രം ജനയന്തീതി സമ്ബന്ധഃ| അമും പാഠം പഞ്ജികാകാരോ ന പഠതി, ജേജ്ജടപഠിതത്വാദസ്മാഭിരപി പഠിതഃ||൩-൪||
Adhikarana 3 (5-8) · Śloka 9
ഉത്സങ്ഗിന്യഥ കുമ്ഭീകാ പോഥക്യോ വര്ത്മശര്കരാ | തഥാऽര്ശോവര്ത്മ ശുഷ്കാര്ശസ്തഥൈവാഞ്ജനനാമികാ ||൫|| ബഹലം വര്ത്മ യച്ചാപി വ്യാധിര്വര്ത്മാവബന്ധകഃ | ക്ലിഷ്ടകര്ദമവര്ത്മാഖ്യൌ ശ്യാവവര്ത്മ തഥൈവ ച ||൬|| പ്രക്ലിന്നമപരിക്ലിന്നം വര്ത്മ വാതഹതം തു യത് | അര്ബുദം നിമിഷശ്ചാപി ശോണിതാര്ശശ്ച യത് സ്മൃതമ് ||൭|| ലഗണോ ബിശനാമാ ച പക്ഷ്മകോപസ്തഥൈവ ച | ഏകവിംശതിരിത്യേതേ വികാരാ വര്ത്മസംശ്രയാഃ ||൮|| നാമഭിസ്തേ സമുദ്ദിഷ്ടാ... |൯|
उत्सङ्गिन्यथ कुम्भीका पोथक्यो वर्त्मशर्करा | तथाऽर्शोवर्त्म शुष्कार्शस्तथैवाञ्जननामिका ||५|| बहलं वर्त्म यच्चापि व्याधिर्वर्त्मावबन्धकः | क्लिष्टकर्दमवर्त्माख्यौ श्याववर्त्म तथैव च ||६|| प्रक्लिन्नमपरिक्लिन्नं वर्त्म वातहतं तु यत् | अर्बुदं निमिषश्चापि शोणितार्शश्च यत् स्मृतम् ||७|| लगणो बिशनामा च पक्ष्मकोपस्तथैव च | एकविंशतिरित्येते विकारा वर्त्मसंश्रयाः ||८|| नामभिस्ते समुद्दिष्टा... |९|
🔊 Audio coming soon
തേ ച വര്ത്മാശ്രയാ രോഗാ ഏകവിംശതിരഭിഹിതാഃ, അതസ്താനേവ നാമ്നാ നിര്ദിശന്നാഹ- ഉത്സങ്ഗിനീത്യാദി||൫-൮||-
Adhikarana 4 (9) · Śloka 10
...ലക്ഷണൈസ്താന് പ്രചക്ഷ്മഹേ | അഭ്യന്തരമുഖീ ബാഹ്യോത്സങ്ഗേऽധോ വര്ത്മനശ്ച യാ ||൯|| വിജ്ഞേയോത്സങ്ഗിനീ നാമ തദ്രൂപപിഡകാചിതാ |൧൦|
...लक्षणैस्तान् प्रचक्ष्महे | अभ्यन्तरमुखी बाह्योत्सङ्गेऽधो वर्त्मनश्च या ||९|| विज्ञेयोत्सङ्गिनी नाम तद्रूपपिडकाचिता |१०|
🔊 Audio coming soon
നാമതസ്താന് സമുദ്ദിശ്യ ലക്ഷണൈരാഹ- ലക്ഷണൈരിത്യാദി| അഭ്യന്തരമുഖീ വര്ത്മാഭ്യന്തരമുഖീ| ബാഹ്യേതി ബഹിര്ഭവാ ഇവ പ്രതിഭാസതേ, വാസ്തൂത്സേധേന ബഹിരപ്യുന്നതത്വാത്| ഉത്സങ്ഗേऽധോ വര്ത്മനശ്ച യേതി അധോഭാഗേ യദ്വര്ത്മ തസ്യോത്സങ്ഗേ ക്രോഡേ ജാതാ യാ, തസ്യാ ഇവ രൂപം യാസാം, തദ്രൂപാഭിര്വ്യാപ്താ; ഇയം സന്നിപാതജാ സാധ്യാ ച| വിദേഹോക്തമിഹാനുക്തം കാഠിന്യാദി ചോഹ്യമ്| തഥാ ഹി തദുക്തം വചഃ, - “വര്ത്മോത്സങ്ഗേऽപ്യധോ ജന്തോഃ സന്നിപാതാത് പ്രജായതേ| അഭ്യന്തരമുഖീ സ്ഥൂലാ ബാഹ്യതശ്ചാപി ദൃശ്യതേ|| പിഡകാ പിഡകാഭിശ്ച ചിതാऽന്യാഭിഃ സമന്തതഃ| ഉത്സങ്ഗപിഡകാ നാമ കഠിനാ മന്ദവേദനാ|| സാ പ്രഭിന്നാ സ്രവേത് സ്രാവം കുക്കുടാണ്ഡരസോപമമ്”- ഇതി||൯||-
Adhikarana 5 (10) · Śloka 11
കുമ്ഭീകബീജപ്രതിമാഃ പിഡകാ യാസ്തു വര്ത്മജാഃ ||൧൦|| ആധ്മാപയന്തി ഭിന്നാ യാഃ കുമ്ഭീകപിഡകാസ്തു താഃ |൧൧|
कुम्भीकबीजप्रतिमाः पिडका यास्तु वर्त्मजाः ||१०|| आध्मापयन्ति भिन्ना याः कुम्भीकपिडकास्तु ताः |११|
🔊 Audio coming soon
കുമ്ഭീകാ ദാഡിമാകാരഫലാ സ്ഥലകുമ്ഭീ| വര്ത്മജാ ഇതി ബഹുവചനാദ് ബാഹ്യാ ഏവ ഭവന്തി| ഏതാഃ സന്നിപാതജാ അപി സാധ്യാഃ||൧൦||-
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
സ്രാവിണ്യഃ കണ്ഡുരാ ഗുര്വ്യോ രക്തസര്ഷപസന്നിഭാഃ | പിഡകാശ്ച രുജാവത്യഃ പോഥക്യ ഇതി സഞ്ജ്ഞിതാഃ ||൧൧||
स्राविण्यः कण्डुरा गुर्व्यो रक्तसर्षपसन्निभाः | पिडकाश्च रुजावत्यः पोथक्य इति सञ्ज्ञिताः ||११||
🔊 Audio coming soon
സ്രാവിണ്യ ഇത്യാദി| സ്രാവിണ്യോ ബഹുസ്രാവാഃ| കണ്ഡുരാ ഇതി കണ്ഡുയുക്താഃ| രുജാവത്യ ഇതി കഫജാ അപി വേദനായുക്താ ഇത്യര്ഥഃ| ഇമാഃ സാധ്യാഃ||൧൧||
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
പിഡകാഭിഃ സുസൂക്ഷ്മാഭിര്ഘനാഭിരഭിസംവൃതാ | പിഡകാ യാ ഖരാ സ്ഥൂലാ സാ ജ്ഞേയാ വര്ത്മശര്കരാ ||൧൨||
पिडकाभिः सुसूक्ष्माभिर्घनाभिरभिसंवृता | पिडका या खरा स्थूला सा ज्ञेया वर्त्मशर्करा ||१२||
🔊 Audio coming soon
പിഡകാഭിരിത്യാദി| ഇയം സന്നിപാതജാ സാധ്യാ ച||൧൨||
Adhikarana 8 (13) · Śloka 13
ഏര്വാരുബീജപ്രതിമാഃ പിഡകാ മന്ദവേദനാഃ | സൂക്ഷ്മാഃ ഖരാശ്ച വര്ത്മസ്ഥാസ്തദര്ശോവര്ത്മ കീര്ത്യതേ ||൧൩||
एर्वारुबीजप्रतिमाः पिडका मन्दवेदनाः | सूक्ष्माः खराश्च वर्त्मस्थास्तदर्शोवर्त्म कीर्त्यते ||१३||
🔊 Audio coming soon
ഏര്വാര്വിത്യാദി| ഏര്വാരുഃ ഗ്രീഷ്മകര്കടീ| വര്ത്മസ്ഥാ വര്ത്മനാമന്തര്ബാഹ്യതോऽപി തിഷ്ഠാതി| ഇദം സന്നിപാതജമപി സാധ്യമ്||൧൩||
Adhikarana 9 (14) · Śloka 14
ദീര്ഘോऽങ്കുരഃ ഖരഃ സ്തബ്ധോ ദാരുണോ വര്ത്മസമ്ഭവഃ | വ്യാധിരേഷ സമാഖ്യാതഃ ശുഷ്കാര്ശ ഇതി സഞ്ജ്ഞിതഃ ||൧൪||
दीर्घोऽङ्कुरः खरः स्तब्धो दारुणो वर्त्मसम्भवः | व्याधिरेष समाख्यातः शुष्कार्श इति सञ्ज्ञितः ||१४||
🔊 Audio coming soon
ദീര്ഘ ഇത്യാദി| ദാരുണഃ അതികഷ്ടതരഃ| വര്ത്മസമ്ഭവോ വര്ത്മനാമന്തരേവ ഭവതി| അയം വ്യാധിഃ സന്നിപാതജോऽപി സാധ്യഃ||൧൪||
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
ദാഹതോദവതീ താമ്രാ പിഡകാ വര്ത്മസമ്ഭവാ | മൃദ്വീ മന്ദരുജാ സൂക്ഷ്മാ ജ്ഞേയാ സാऽഞ്ജനനാമികാ ||൧൫||
दाहतोदवती ताम्रा पिडका वर्त्मसम्भवा | मृद्वी मन्दरुजा सूक्ष्मा ज्ञेया साऽञ्जननामिका ||१५||
🔊 Audio coming soon
ദാഹേത്യാദി| രക്തജേയം സാധ്യാ ച||൧൫||
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
വര്ത്മോപചീയതേ യസ്യ പിഡകാഭിഃ സമന്തതഃ | സവര്ണാഭിഃ സമാഭിശ്ച വിദ്യാദ്ബഹലവര്ത്മ തത് ||൧൬||
वर्त्मोपचीयते यस्य पिडकाभिः समन्ततः | सवर्णाभिः समाभिश्च विद्याद्बहलवर्त्म तत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
വര്ത്മേത്യാദി| ഏതദപി സന്നിപാതജം സാധ്യം ച||൧൬||
Adhikarana 12 (17) · Śloka 17
കണ്ഡൂമതാऽല്പതോദേന വര്ത്മശോഫേന യോ നരഃ | ന സമം ഛാദയേദക്ഷി ഭവേദ്ബന്ധഃ സ വര്ത്മനഃ ||൧൭||
कण्डूमताऽल्पतोदेन वर्त्मशोफेन यो नरः | न समं छादयेदक्षि भवेद्बन्धः स वर्त्मनः ||१७||
🔊 Audio coming soon
കണ്ഡൂമതേത്യാദി| ഏഷ സന്നിപാതജോऽപി സാധ്യഃ||൧൭||
Adhikarana 13 (18) · Śloka 18
മൃദല്പവേദനം താമ്രം യദ്വര്ത്മ സമമേവ ച | അകസ്മാച്ച ഭവേദ്രക്തം ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ തദാദിശേത് ||൧൮||
मृदल्पवेदनं ताम्रं यद्वर्त्म सममेव च | अकस्माच्च भवेद्रक्तं क्लिष्टवर्त्म तदादिशेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
മൃദ്വിത്യാദി| ‘അകസ്മാച്ച സ്രവേദ്രക്തം’ ഇതി ക്വചിത് പാഠഃ, തം ച പഞ്ജികാകാരോ ന മന്യതേ| അകസ്മാച്ച കാരണം വിനാ ദ്വയമപി വര്ത്മ രക്തം ഭവേത്| തഥാ ച വിദേഹഃ,- “ശ്ലേഷ്മദുഷ്ടേന രക്തേന ക്ലിഷ്ടമാംസമിവോഭയമ്| ബന്ധുജീവനിഭം വര്ത്മ ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ തദുച്യതേ”- ഇതി| ഏതദ്രക്തജം സാധ്യം ച||൧൮||
Adhikarana 14 (19) · Śloka 19
ക്ലിഷ്ടം പുനഃ പിത്തയുതം വിദഹേച്ഛോണിതം യദാ | തദാ ക്ലിന്നത്വമാപന്നമുച്യതേ വര്ത്മകര്ദമഃ ||൧൯||
क्लिष्टं पुनः पित्तयुतं विदहेच्छोणितं यदा | तदा क्लिन्नत्वमापन्नमुच्यते वर्त्मकर्दमः ||१९||
🔊 Audio coming soon
ക്ലിഷ്ടമിത്യാദി| യദാ ക്ലിഷ്ടാരമ്ഭകം ശ്ലേഷ്മദുഷ്ടം ശോണിതം പിത്തയുക്തം വിദഹേത് വിദാഹം ഗച്ഛേത്തദാ ക്ലിന്നത്വമാപന്നം ക്ലിഷ്ടമേവ വര്ത്മകര്ദമ ഉച്യതേ, ക്ലിന്നത്വമാപന്നമാര്ദ്രതാം പ്രാപ്തമ്| ഏതത് കഫപിത്തരക്താരബ്ധത്വാത് സന്നിപാതജം സാധ്യം ച| ‘കൃഷ്ണത്വമാപന്നമ്’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി, തം പാഠം പഞ്ജികാകാരോ നാങ്ഗീകരോതി||൧൯||
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
യദ്വര്ത്മ ബാഹ്യതോऽന്തശ്ച ശ്യാവം ശൂനം സവേദനമ് | ദാഹകണ്ഡൂപരിക്ലേദി ശ്യാവവര്ത്മേതി തന്മതമ് ||൨൦||
यद्वर्त्म बाह्यतोऽन्तश्च श्यावं शूनं सवेदनम् | दाहकण्डूपरिक्लेदि श्याववर्त्मेति तन्मतम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
യദ്വര്ത്മേത്യാദി| ഏതദപി സന്നിപാതജം സാധ്യം ച||൨൦||
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
അരുജം ബാഹ്യതഃ ശൂനമന്തഃ ക്ലിന്നം സ്രവത്യപി | കണ്ഡൂനിസ്തോദഭൂയിഷ്ഠം ക്ലിന്നവര്ത്മ തദുച്യതേ ||൨൧||
अरुजं बाह्यतः शूनमन्तः क्लिन्नं स्रवत्यपि | कण्डूनिस्तोदभूयिष्ठं क्लिन्नवर्त्म तदुच्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
അരുജമിത്യാദി| അരുജമല്പരുജം ശൂനം ച ബാഹ്യേ, ക്ലിന്നം സ്രവത്യപ്യന്തരേവ, കണ്ഡൂനിസ്തോദബഹുലം പുനരന്തരേവ| അയം രോഗഃ പില്ലാഖ്യഃ കേനചിത് കഥിതഃ, തത് പഞ്ജികാകാരോ ന മന്യതേ| അയം വ്യാധിഃ കഫജഃ സാധ്യശ്ച||൨൧||
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
യസ്യ ധൌതാനി ധൌതാനി സമ്ബധ്യന്തേ പുനഃ പുനഃ | വര്ത്മാന്യപരിപക്വാനി വിദ്യാദക്ലിന്നവര്ത്മ തത് ||൨൨||
यस्य धौतानि धौतानि सम्बध्यन्ते पुनः पुनः | वर्त्मान्यपरिपक्वानि विद्यादक्लिन्नवर्त्म तत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
യസ്യേത്യാദി| യസ്യ രോഗസ്യ സ്ഥാനഭൂതാനി വര്ത്മാന്യസകൃത്പ്രക്ഷാലിതാനി പുനഃ സമ്ബദ്ധാനി ഭവന്തി പില്ലോപദേഹേനാന്തര്ബഹിശ്ച പാകരഹിതാന്യപി , തദക്ലിന്നവര്ത്മ ജാനീയാത്| ഏതത് സന്നിപാതജമപി സാധ്യം പില്ലാഖ്യം ച| തഥാ ച വിദേഹഃ- “പ്രക്ഷാലിതേ തഥാ മൃഷ്ടേ ആനഹ്യേതേ പുനഃ പുനഃ| അപരിക്ലിന്നവര്ത്മാനം പില്ലാഖ്യമിതി നിര്ദേശേത്”- ഇതി| അമും ദ്വയമപി ദൃഷ്ടാന്തദാര്ഷ്ടാന്തികപാഠം സൂത്രേ ജേജ്ജടാചാര്യഃ പഠതി, തന്നേച്ഛതി ഗയദാസഃ||൨൨||
Adhikarana 18 (23) · Śloka 23
വിമുക്തസന്ധി നിശ്ചേഷ്ടം വര്ത്മ യസ്യ ന മീല്യതേ | ഏതദ്വാതഹതം വിദ്യാത് സരുജം യദി വാऽരുജമ് ||൨൩||
विमुक्तसन्धि निश्चेष्टं वर्त्म यस्य न मील्यते | एतद्वातहतं विद्यात् सरुजं यदि वाऽरुजम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
വിമുക്തേത്യാദി| നിശ്ചേഷ്ടം നിഷ്ക്രിയമ്| അത ഏവ ന നിമീല്യതേ ന സങ്കുചതീത്യര്ഥഃ| അരുജമ് അല്പരുജമ്| ഇദം വാതജമസാധ്യം ച||൨൩||
Adhikarana 19 (24) · Śloka 24
വര്ത്മാന്തരസ്ഥം വിഷമം ഗ്രന്ഥിഭൂതമവേദനമ് | വിജ്ഞേയമര്ബുദം പുംസാം സരക്തമവലമ്ബിതമ് ||൨൪||
वर्त्मान्तरस्थं विषमं ग्रन्थिभूतमवेदनम् | विज्ञेयमर्बुदं पुंसां सरक्तमवलम्बितम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
വര്ത്മേത്യാദി| വര്ത്മാന്തരസ്ഥമ് അഭ്യന്തരസ്ഥമിത്യര്ഥഃ| വിഷമം കഷ്ടകാരി| ഗ്രന്ഥിഭൂതം ഗ്രന്ഥിരിവ | സരക്തമവലമ്ബിതമിതി കിഞ്ചിദ്രക്തതാ പിത്തേന, അവലമ്ബിതത്വമര്ബുദത്വേന| ‘അവലമ്ബി ച’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി| സന്നിപാതജമപീദം സാധ്യമ്||൨൪||
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
നിമേഷണീഃ സിരാ വായുഃ പ്രവിഷ്ടോ വര്ത്മസംശ്രയാഃ | ചാലയത്യതി വര്ത്മാനി നിമേഷഃ സ ഗദോ മതഃ ||൨൫||
निमेषणीः सिरा वायुः प्रविष्टो वर्त्मसंश्रयाः | चालयत्यति वर्त्मानि निमेषः स गदो मतः ||२५||
🔊 Audio coming soon
നിമേഷണീരിത്യാദി| വര്ത്മസംശ്രയാഃ നിമേഷിണീഃ സിരാ വായുഃ പ്രവിഷ്ടഃ സന് വര്ത്മാനി ചാലയതീതി സമ്ബന്ധഃ| യദ്ബലേന നിമേഷോന്മേഷൌ സ്യാതാം താ നിമേഷിണ്യഃ സിരാഃ| ‘സോऽഗദോ മത’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി, തത്രാഗദ അവ്യഥ ഇത്യര്ഥഃ| അസൌ വാതജോऽസാധ്യശ്ച||൨൫||
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
ഛിന്നാശ്ഛിന്നാ വിവര്ധന്തേ വര്ത്മസ്ഥാ മൃദവോऽങ്കുരാഃ | ദാഹകണ്ഡൂരുജോപേതാസ്തേऽര്ശഃ ശോണിതസമ്ഭവാഃ ||൨൬||
छिन्नाश्छिन्ना विवर्धन्ते वर्त्मस्था मृदवोऽङ्कुराः | दाहकण्डूरुजोपेतास्तेऽर्शः शोणितसम्भवाः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ഛിന്നാ ഇത്യാദി| യേ ശോണിതസമ്ഭവാ മൃദവോ വര്ത്മസ്ഥാ അങ്കുരാശ്ഛിന്നാശ്ഛിന്നാഃ സന്തോ വിവര്ധന്തേ തേऽങ്കുരാ അര്ശഃ ശോണിതാര്ശ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| ഇദം ശോണിതാര്ശോ രക്തജമസാധ്യം ച||൨൬||
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
അപാകഃ കഠിനഃ സ്ഥൂലോ ഗ്രന്ഥിര്വര്ത്മഭവോऽരുജഃ | സകണ്ഡൂഃ പിച്ഛിലഃ കോലപ്രമാണോ ലഗണസ്തു സഃ ||൨൭||
अपाकः कठिनः स्थूलो ग्रन्थिर्वर्त्मभवोऽरुजः | सकण्डूः पिच्छिलः कोलप्रमाणो लगणस्तु सः ||२७||
🔊 Audio coming soon
അപാക ഇത്യാദി| ശ്ലേഷ്മജോऽയം സാധ്യശ്ച||൨൭||
Adhikarana 23 (28) · Śloka 28
ശൂനം യദ്വര്ത്മ ബഹുഭിഃ സൂക്ഷ്മൈശ്ഛിദ്രൈഃ സമന്വിതമ് | ബിസമന്തര്ജല ഇവ ബിസവര്ത്മേതി തന്മതമ് ||൨൮||
शूनं यद्वर्त्म बहुभिः सूक्ष्मैश्छिद्रैः समन्वितम् | बिसमन्तर्जल इव बिसवर्त्मेति तन्मतम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
ശൂനമിത്യാദി| യഥാऽന്തര്ജലേ ബിസം ബിസാണ്ഡം തദ്വദിത്യര്ഥഃ| ഏതത് സര്വജമപി സാധ്യമ്||൨൮||
Adhikarana 24 (29-30) · Śloka 30
ദോഷാഃ പക്ഷ്മാശയഗതാസ്തീക്ഷ്ണാഗ്രാണി ഖരാണി ച | നിര്വര്തയന്തി പക്ഷ്മാണി തൈര്ഘുഷ്ടം ചാക്ഷി ദൂയതേ ||൨൯|| ഉദ്ധൃതൈരുദ്ധൃതൈഃ ശാന്തിഃ പക്ഷ്മഭിശ്ചോപജായതേ | വാതാതപാനലദ്വേഷീ പക്ഷ്മകോപഃ സ ഉച്യതേ ||൩൦||
दोषाः पक्ष्माशयगतास्तीक्ष्णाग्राणि खराणि च | निर्वर्तयन्ति पक्ष्माणि तैर्घुष्टं चाक्षि दूयते ||२९|| उद्धृतैरुद्धृतैः शान्तिः पक्ष्मभिश्चोपजायते | वातातपानलद्वेषी पक्ष्मकोपः स उच्यते ||३०||
🔊 Audio coming soon
ദോഷാ ഇത്യാദി| നിര്വര്തയന്തി നിഷ്പാദയന്തി| പക്ഷ്മാണി പ്രതിബാലാന്| തൈഃ പക്ഷ്മഭിഃ, അക്ഷി ലോചനം, ദൂയതേ ഉപതപ്യതേ| ഉദ്ധൃതൈരുദ്ധൃതൈരിതി ഉന്മൂലിതൈരുന്മൂലിതൈരിത്യര്ഥഃ; അത്ര വീപ്സയാ തേഷാം പുനഃ പുനരുദ്ഭവഃ ഖ്യാപ്യതേ| അസ്യ പക്ഷ്മകോപസ്യ ‘ഉപപക്ഷ്മമാലാ’ ഇതി അനുക്താ ദ്വിതീയാ സഞ്ജ്ഞാ; ലോകേ ‘പരിവാല’ ഇതി വദന്തി| ഏഷ രോഗഃ സര്വജോ യാപ്യശ്ച||൨൯-൩൦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ വര്ത്മഗതരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ തൃതീയോऽധ്യായഃ ||൩||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे वर्त्मगतरोगविज्ञानीयो नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ തൃതീയോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ||൩||